mech_poj_rol_723[03].O1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Joanna Baran

Posługiwanie się dokumentacją techniczną
723[03].O1.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Materiały i przybory rysunkowe. Stanowisko kreślarskie

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Rysunek techniczny maszynowy

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Rzutowanie prostokątne i aksonometryczne

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Widoki i przekroje

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Zasady wymiarowania przedmiotów na rysunkach. Oznaczenia graficzne

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Uproszczenia rysunkowe. Rysunki schematyczne mechaniczne i elektryczne

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Rysunki wykonawcze, montażowe i złożeniowe

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Dokumentacja techniczna i technologiczna w przedsiębiorstwie.

Archiwizacja rysunków technicznych

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i kształtowaniu umiejętności

z zakresu posługiwania się dokumentacją techniczną.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiadomości jakie powinieneś
już posiadać, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej,

–

cele kształcenia w postaci wykazu umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy
z poradnikiem,

–

materiał nauczania, zawiera niezbędne wiadomości teoretyczne, które ułatwią Ci
przygotowanie się do ćwiczeń,

–

zestaw pytań sprawdzi przed przystąpieniem do ćwiczeń wiedzę, jaką zdobyłeś,

–

ćwiczenia, umożliwią Ci zweryfikowanie wiadomości teoretycznych oraz ukształtowanie
umiejętności praktycznych,

–

sprawdziany postępów, pozwolą Ci zweryfikować stopień opanowanych wiadomości,

− sprawdzian osiągnięć, jest przykładowym zestawem zadań, który sprawdzi stan

opanowanej przez Ciebie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki modułowej,

–

literatura wskaże Ci książki, które pozwolą Ci rozszerzyć wiadomości z zakresu tej
jednostki modułowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

723[03].O1

Podstawy techniki ogólnej

723[03].O1.02

Posługiwanie się

dokumentacją techniczną

723[03].O1.05

Wykonywanie operacji

obróbki skrawaniem

723[03].O1.03

Stosowanie materiałów

konstrukcyjnych i eksploatacyjnych

723[03].O1.04

Wykonywanie operacji techniczno-

technologicznych

723[03].O1.07

Obsługiwanie maszyn i urządzeń elektrycznych

723[03].O1.06

Analizowanie obwodów elektrycznych

i elektronicznych

723[03].O1.01

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,

ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozpoznawać podstawowe przybory kreślarskie,

−

posługiwać się przyborami kreślarskimi,

−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

przeliczać różne jednostki miar kątowych,

−

przeliczać różne jednostki miar liniowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

przygotować przybory kreślarskie i materiały rysunkowe do wykonywania szkiców,

–

wykonać szkice figur płaskich i brył geometrycznych w rzutach prostokątnych
i aksonometrycznych,

–

zwymiarować szkicowane przedmioty i części maszyn,

–

odczytać rysunki techniczne,

–

zastosować rzuty i przekroje do przedstawienia zewnętrznych i wewnętrznych kształtów
przedmiotów,

–

odczytać na rysunkach technicznych oznaczenia chropowatości powierzchni, tolerancję
kształtu i położenia, pasowania, rodzaj obróbki powierzchni i powłoki ochronne,

–

odczytać dokumentację techniczno-ruchową, konstrukcyjną i technologiczną,

–

odczytać typowe schematy mechaniczne i elektryczne,

–

skorzystać z norm rysunku technicznego,

–

zastosować technikę komputerową do powielania i archiwizowania informacji rysunkowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Materiały i przybory rysunkowe. Stanowisko kreślarskie

4.1.1. Materiał nauczania

Do wykonywania szkiców i rysunków technicznych, w zależności od przeznaczenia

rysunku, używa się następujących materiałów:

–

papieru zwykłego w kratkę, linię lub bez nadruków (gramatura papieru, jak w papierze
do drukarek), który stosowany jest na szkice odręczne,

–

kartonu białego sztywnego (brystol), o powierzchni szorstkiej i matowej albo gładkiej
i lekko błyszczącej, który używany jest do wykonywania rysunków w ołówku i tuszu,

–

szkicówki – papieru przeźroczystego, o barwie najczęściej jasnoszarej i powierzchni
matowej lub błyszczącej, używanej do wykonywania rysunków w ołówku i tuszu, które
mają być wielokrotnie powtarzane w postaci odbitek na papierze światłoczułym,

–

kalki  technicznej  do  rysowania  twardymi  ołówkami  lub  tuszem.  Jest  to  materiał
przeźroczysty,  o  małej  wytrzymałości  mechanicznej,  podczas  składania  pęka.  Zaleca  się,
by  rysunki  wykonane  na  kalce  technicznej  były  zwijane  w  rulon  i  były  przechowywane
w tubie rysunkowej wykonanej z tworzywa lub tektury,

–

papieru i kalki milimetrowej, które służą głównie do rysowania wykresów i w tym celu są
pokryte nadrukowaną siatką milimetrową.

Przybory do rysowania

Rysunki wykonujemy ołówkiem i tuszem. Wykonujemy je na różnego typu materiałach,

dlatego należy stosować ołówki o różnych stopniach twardości. Oznaczenie twardości ołówka
składa się z cyfry i dużej litery, np. 2B.
–

literą B oznaczono ołówki miękkie (8B, 7B, 6B, 5B, 4B, 3B, 2B, B) – im większa wartość
przy literze B, tym ołówek bardziej miękki,

− literą H oznaczono ołówki twarde (6H, 5H, 4H, 3H, 2H, H) – im większa wartość przy

literze H, tym ołówek bardziej twardy,

− symbolami HB, F, Nr 2 – oznaczono ołówki średnio twarde.

W rysunku technicznym stosuje się linie rysunkowe różnej grubości. Ponieważ ołówki

w trakcie  używania  się  tępią  (co  wymaga  ich  ponownego  ostrzenia),  dlatego  często  do
wykonywania  rysunków  stosuje  się  ołówki  automatyczne.  Nie  są  one  oprawiane  w  drewnie,
dzięki  czemu  unika  się  pracochłonnego  ostrzenia.  Do  ołówka  automatycznego  można
stosować  wkłady  o  różnej  twardości  i  średnicy  rysika.  Ołówki  automatyczne  nie  tylko  nie
wymagają  ciągłego  temperowania,  ale  także  w  czasie  rysowania  zachowują  tę  samą  grubość
linii.  Podczas  wykonywania  rysunku  technicznego  ołówkiem  często  zachodzi  potrzeba
ścierania  zbędnych  linii.  Do  tego  celu  używa  się  gumki.  Są  one  produkowane  w  różnych
stopniach twardości. Najlepsze są gumki miękkie.

Rysunki techniczne wykonuje się również tuszem kreślarskim. Najczęściej stosowanym

tuszem jest tusz czarny. Produkowane są również tusze kolorowe. Do opisywania rysunków
tuszem służą pióra redis. Podczas pisania końcówka pióra redis powinna przylegać do
płaszczyzny rysunku, co zapewnia jednakową grubość pisma.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Pióro redis: N – nasadka, P – płytka, S – szerokość płytki piszącej (rozmiar pióra) [4, s. 14]

Do wykonywania rysunków technicznych niezbędne są również inne przybory rysunkowe.

Przybornik kreślarski – zawiera niezbędny zestaw narzędzi kreślarskich. Jest produkowany w
różnych typach, zależnie od liczby i rodzaju zestawionych przyborów. Podstawowy przybornik
kreślarski zawiera:
–

cyrkiel  uniwersalny  –  składający  się  z  dwóch  ramion,  z  których  jedno  jest  zakończone
uchwytem  do  mocowania  igły,  a  drugie  z  wymiennym  wkładem,  np.:  igłą,  grafionem,
grafitem.  Cyrkla  takiego  używa  się  do  przenoszenia  odcinków  oraz  rysowania  okręgów
i ich łuków ołówkiem lub tuszem,

–

przenośnik – różni się tym od cyrkla uniwersalnego, że obydwa jego ramiona są
zaopatrzone w igły. Służy do odmierzania długości odcinków i przenoszenia ich na papier
rysunkowy,

–

zerownik służy do rysowania okręgów o małych średnicach,

–

odmierzacz nastawny – spełnia to samo zadanie jak przenośnik,

–

grafion – służy do rysowania linii prostych i krzywych,

–

pióra grafitowe,

–

zapasowe igły.

Rys. 2. Przybornik kreślarski [1, s. 31]

a)  cyrkiel uniwersalny,
b)  przenośnik;
c)  cyrkiel uniwersalny mały,
d)  zerownik,
e)  odmierzacz,
f)  grafiony,
g)  zasobnik z grafitami.

Rapidografy  to  przyrządy  kreślarskie  w postaci pióra, których użycie pozwala na rysowanie
linii  i opisywanie  rysunków  wykonywanych  tuszem.  W  skład  kompletu  wchodzi  kilka  piór
o końcówkach  pozwalających  na  otrzymanie  kreski  o  różnej  grubości.  Standardowo  oznacza
się je różnymi kolorami. Zazwyczaj stosowane są grubości: 0,13; 0,18; 0,25; 0,35; 0,50; 0,70;
1,00 i 1,40 mm. Przygotowanie rapidografu do pracy wymaga napełnienia zbiorniczka tuszem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kreślarskim.  Podczas  rysowania  spływa  on  cienką  rurką  umieszczoną  wewnątrz  wymiennej
końcówki,  po  powierzchni  stalowej  igiełki. Igiełka ta ma możliwość ograniczonego przesuwu
wzdłuż  rurki.  Jej  dodatkowym  zadaniem  jest  udrażniania  rurki.  W  dłuższych  przerwach
w pracy konieczne jest usunięcie z rapitografu resztki tuszu, gdyż po zaschnięciu (zwłaszcza w
piórach o mniejszych  średnicach)  ponowne  uruchomienie  pióra  mogłoby być bardzo trudne, a
nawet niemożliwe.

Rys. 3. Rapidografy [9]

Liniał rysunkowy

Rys. 4. Liniał rysunkowy [9]

Krzywiki - za pomocą krzywików można kreślić łuki. Należy pamiętać, że ten sposób
wykreślania łuków nie jest zbyt dokładny.

Rys. 5. Krzywiki [4, s. 16]

Trójkąty kreślarskie – używa się ich do kreślenia linii pod kątem. Komplet trójkątów składa
się z dwóch sztuk, jeden posiada kąty 90°, 45°, 45°

a drugi 90°, 60°, 30°.

Rys. 6. Komplet trójkątów kreślarskich [4, s. 16]

Miejscem, na którym wykonuje się prace rysunkowe, nazywa się stanowiskiem kreślarskim.

Najważniejszym  elementem  tradycyjnego  stanowiska  kreślarskiego  jest  deska  kreślarska.
Ważną  zaletą  deski  kreślarskiej  jest  możliwość  łatwego  zamocowania  arkusza  papieru,  na
którym  ma  być  wykonany  rysunek.  Deska  umożliwia  pracę  nad  rysunkiem,  bez  konieczności
jego przekręcania, czy przesuwania. Oprócz papieru, w pracy na desce kreślarskiej stosowana
była powszechnie kalka kreślarska. Stanowisko kreślarskie powinno być dobrze oświetlone.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 7. Deska kreślarska i stół kreślarski [9]

W związku z upowszechnieniem komputerowych metod rysowania i projektowania

(CAD), deska kreślarska jest obecnie coraz rzadziej spotykana.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakich materiałów używa się do sporządzania rysunków technicznych?
2.  Jakie ołówki stosuje się do wykonywania rysunków technicznych?
3.  Jakie przedmioty zawiera podstawowy przybornik kreślarski?
4.  Jak powinno wyglądać stanowisko kreślarskie?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Korzystając z poznanych przyborów kreślarskich, narysuj na papierze formatu A4 cztery

linie równoległe oddalone od siebie o 15 mm i pochylone względem podstawy rysunku pod
kątem 45°. Następnie wyznacz takie same linie prostopadłe do narysowanych linii.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wykreślić format A4 na papierze rysunkowym,
2)  narysować linie równoległe,
3)  narysować linie prostopadłe,
4)  narysować tabelkę rysunkową i ją opisać.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier rysunkowy,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

Ćwiczenie 2

Posługując się przyborami kreślarskimi narysuj prostokąt o wymiarach 100 x 180.

Następnie w prostokącie narysuj w dowolnym miejscu osie symetrii projektowanego otworu
i przy pomocy cyrkla narysuj z wyznaczonego środka otwory o średnicach Ø 40, Ø 50, Ø 60,
Ø 65.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  wykreślić format A4 na papierze rysunkowym,
3)  narysować prostokąt o zadanych wymiarach,
4)  narysować osie symetrii,
5)  narysować okręgi o zadanych wymiarach,
6)  narysować i opisać tabelkę rysunkową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier rysunkowy,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

Ćwiczenie 3

Posługując się przyborami kreślarskimi narysuj trójkąt o wymiarach 40 x 400 x 30.

Następnie podziel dwa kąty na połowę. Przedłuż dwusieczne do punktu przecięcia w punkcie
O i narysuj okrąg wpisany w trójkąt.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  wykreślić formatkę formatu A4,
3)  narysować trójkąt,
4)  wyznaczyć dwusieczne,
5)  wyznaczyć środek okręgu,
6)  narysować okrąg,
7)  narysować i opisać tabelkę rysunkową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier rysunkowy,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) nazwać materiały służące do wykonywania rysunków technicznych?



2) rozpoznać twardość ołówków na podstawie ich oznaczeń?



3) określić zadania rapidografów?



4) rozróżnić podstawowe elementy wchodzące w skład przybornika

kreślarskiego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Rysunek techniczny maszynowy

4.2.1. Materiał nauczania

Rysunek jest graficzną formą porozumiewania się między ludźmi. Rysunki zawodowe

wykonywane  zgodnie  z  normami  rysunkowymi  nazywamy  rysunkami  technicznymi.  Rysunek
techniczny  jest  to  graficzny  sposób  przedstawienia  maszyn  i urządzeń  lub  ich  części
składowych. Umożliwia on przekazanie w sposób zwięzły i prosty myśli naukowo-technicznej.
Tym  samym  może  zastąpić  słowny  opis  maszyn,  części,  i przedmiotów.  Poprzez  rysunek
przedstawia się kształty przedmiotów, ich wielkość, budowę i sposób wykonania [1].
W  zależności  od  sposobu  przedstawiania  można  wyróżnić  następujące  rodzaje  rysunków
technicznych:
–

rysunek techniczny – jest to przedstawienie przedmiotu zgodnie z przyjętymi zasadami,
z zastosowaniem podziałki, z użyciem przyborów kreślarskich lub komputera,

–

szkic – jest to najczęściej odręczne przedstawienie przedmiotu, zastosowanie podziałki
jest nieobowiązkowe,

–

schemat jest takim rodzajem rysunku, w którym zastosowano symbole graficzne w celu
przedstawienia zasady działania i budowy maszyny lub mechanizmu,

–

plan służy do przedstawienia rozmieszczenia elementów mechanizmu lub maszyny.

Formaty arkuszy. Linie rysunkowe

Formatem zasadniczym arkusza jest format A4 o wymiarach 210 x 297mm. Formaty A3,

A2, A1, A0 powstają przez zwielokrotnienie formatu A4. Format A3 = 2A4, format A2 = 2A3
= 4A4, i tak dalej.

Rys. 8. Wymiary formatów podstawowych [2, s. 11]

Formaty od A4 do A0 noszą nazwę formatów podstawowych, w odróżnieniu od formatów

pochodnych, tworzonych przez zwielokrotnienie krótszych boków formatów podstawowych.
Oznaczenie formatu pochodnego składa się z oznaczenia formatu podstawowego i jego
wielokrotności (w liczbach całkowitych) A4 x 6.

Rys. 9. Przykłady formatów pochodnych [2, s. 11]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Każdy arkusz powinien mieć obramowanie pola rysunku. Obramowanie wykonuje się,

w zależności od wielkości formatu w odległości od 5 do 10 mm od linii obcięcia kopii.
Grubość linii obramowania wynosi min. 0,7 mm.
Do wykonania rysunków maszynowych służą następujące rodzaje linii:

Tabela 1. Zastosowanie różnego rodzaju linii rysunkowych [4, s. 23]

Lp.

Rodzaj linii

Rysunek linii

Przeznaczenie linii

Linia ciągła

−

widoczne wyraźne zarysy,
krawędzie na widokach
i przekrojach przedmiotów
(i obiektów budowlanych),

−

linie przyjęte do wyrażenia
podstawowych danych (np.
na rysunkach technicznych,
wykresach i mapach),

−

linie wymiarowe, linie
odniesienia, linie
wynoszące.

Linia ciągła
zygzakowata lub
falista

−

urwania przedmiotów,

−

oddzielenie widoku od
przekroju.

Linia kreskowa

−

niewidoczne zarysy
i krawędzie
przedstawionych
przedmiotów, zakryte
innym przedmiotem lub
jego częścią,

−

linie przyjęte do wyrażenia
drugorzędnych danych.

Linia punktowa

−

linie wyobrażalne, np. osie
symetrii,

−

osie rozdzielające

−

(w przypadku obiektów
budowlanych),

−

płaszczyzny przekroju.

Linia dwupunktowa

−

skrajne położenie części
ruchomych,

−

zarys części przyległych,

−

ograniczenie powierzchni
niezbędnych do obsługi
urządzenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozróżnia się linie bardzo grube, grube i cienkie. Grubość linii dobiera się w zależności od

wielkości rysowanego przedmiotu, stopnia złożoności jego budowy i przeznaczenia rysunku.
Wybrane grupy grubości linii powinny być jednakowe dla wszystkich rysunków
wykonywanych na jednym arkuszu i w jednakowej podziałce.

Tabela 2. Grubość linii rysunkowych w mm [2, s. 13]

Grupa linii

Nazwa linii

Bardzo gruba

1,0

1,4

2,0

Gruba

0,5

0,7

1,0

1,4

Cienka

0,18

0,25

0,35

0,5

Odstępy między kreskami w liniach kreskowych, miedzy kreska i punktami w liniach

punktowych oraz między punktami w liniach dwukropkowych zależą od grubości linii
i powinny wynosić:
–

dla linii o grubości do 0,35 mm – co najmniej czterokrotną grubość linii,

–

dla linii o większej grubości – co najmniej 2 mm.
Linie kreskowe i punktowe powinny zaczynać się i kończyć kreskami. Linie kreskowe

i punktowe powinny przecinać i łączyć się kreskami. Załamania i wygięcia linii kreskowych
i punktowych należy wykonywać kreskami. W równoległych liniach kreskowych punktowych
położonych blisko siebie przerwy między elementami linii powinny być wzajemnie przesunięte.
Dotyczy to także zygzaków w równoległych liniach zygzakowych.

Rys. 10. Prawidłowe rysowanie: a), b) łączących się i przecinających linii ciągłych, punktowych

i kreskowych, c), d) równoległych linii ciągłych, kreskowych, punktowych i zygzakowych [2, s. 13]

Pismo techniczne

Rysunek techniczny zawiera oprócz informacji graficznych również opis. Do opisywania

rysunków technicznych maszynowych stosuje się pismo techniczne. Elementy pisma
technicznego, takie jak: wysokość, grubość, pochylenie są znormalizowane. Wyróżnia się
pismo rodzaju A lub rodzaju B. Zgodnie z PN znormalizowana wysokość h pisma wynosi:1,8;
2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14; 20 mm. Pismo użyte na rysunkach może być pismem pochyłym (α =75°) i
pismem prostym.

Wymiary pisma technicznego rodzaju A przedstawia poniższy rysunek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Wymiary pisma technicznego rodzaju A [2, s. 15]

Podziałki

Podziałki stosuje się wtedy, gdy nie można przedstawić na arkuszu rysunkowym

przedmiotu w jego rzeczywistej wielkości z powodu zbyt dużych, lub zbyt małych rozmiarów.
Rysuje się wtedy przedmiot w zmniejszeniu lub powiększeniu, czyli w tzw. skali.

Rozróżnia się podziałkę główną, w której wykonuje się większość rzutów lub rysunków

na  arkuszu  i  podziałki  pomocnicze,  w  których  wykonuje  się  pewne  szczegóły  rysunków  –
zwykle  w  powiększeniu.  Podziałkę  główną  wpisuje  się  w  odpowiednie  pole  w tabliczce
rysunkowej,  natomiast  podziałki  pomocnicze  umieszcza  się  nad  odpowiednimi  rzutami
cząstkowymi  szczegółów  przedmiotu.  Podziałki  stosowane  w  rysunku  technicznym
przedstawia poniższa tabela.

Tabela 3. Podziałki stosowane w rysunku technicznym [4, s. 24]

Podziałki
powiększające

100:1

10:1

50:1

5:1

20:1

2:1

Podziałka naturalna

1:1

1:2

1:5

1:10

1:20

1:50

1:100

1:200

1:500

1:1000

1:2000

1:5000

1:10 000

Podziałki
zmniejszające

1:20 000

1:50 000

Tabliczki rysunkowe

Tabliczka rysunkowa jest to element rysunku technicznego, który w formie opisu

słownego  zawiera  istotne  informacje  o  narysowanym  przedmiocie.  Między  innymi  są  na  niej
umieszczone następujące informacje: nazwa przedmiotu, podziałka w jakiej został narysowany,
materiał  z  którego  przedmiot  został  wykonany,  nazwa  lub  znak  przedsiębiorstwa,  w  którym
został wykonany, informacje dotyczące osób, które opracowały rysunek i go kontrolowały. Na
arkuszach  formatów  od  A0  do  A3  tabliczki  rysunkowe  rysowane  są  w prawym dolnym rogu
(arkusze o takich formatach są usytuowane tylko poziomo). Natomiast arkusz formatu A4 jest
usytuowany  tylko  pionowo,  a  więc  tabliczka  rysunkowa  znajduje  się  na  krótszym  boku
w prawym dolnym rogu rysunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 12. Tabliczki rysunkowe: a) tabliczka wykazu części, b) tabliczka podstawowa [4, s. 25]

Programy komputerowe do sporządzania rysunku technicznego

Coraz częściej rysunek techniczny jest wykonywany przy pomocy komputera i programów

typu  CAD  (czyli  projektowanie  wspomagane  komputerowo).  Programy  komputerowe  typu
CAD   służą  do  tworzenia  projektów  i  kreślenia  planów,  są  używane przede  wszystkim przez
inżynierów  i  techników.  Zazwyczaj  wymagają  zastosowania  wydajnych  komputerów.
Programy  CAD  umożliwiają  tworzenie  wirtualnych  modeli  obiektów  dwu  i rójwymiarowych.
Najpopularniejszym  programem  tego  typu  jest  program  AutoCAD,  który  wiąże  potężne
możliwości z łatwością obsługi.

Rysowanie nowego rysunku w programie AutoCAD rozpoczyna się od rysunku

standardowego nazwanego drawing.dwg. Ten domyślny plik używany jest do tworzenia
nowych rysunków przy wykorzystaniu ustawień zapisanych w standardowym rysunku. Jeśli
chcemy otworzyć istniejący rysunek używamy opcji OTWÓRZ.

Interfejs programu AutoCAD ma budowę zbliżoną do większości programów

uruchamianych w systemach MS Windows. Okno programu składa się z obszaru graficznego
otoczonego paskami poleceń, paskiem stanu, wierszem poleceń i menu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 13. Okno główne programu AutoCAD

Okno programu AutoCAD składa się z kilku części, z których każda spełnia swoje

specyficzne zadanie.

−

obszar roboczy – główna część okna programu zawierająca wykonywany rysunek,

−

zakładki widoków – rysowanie odbywa się na zakładce Model, pozostałe zakładki (np.

Arkusz 1) służą do przygotowania rysunku do wydruku,

−

menu rozwijalne – menu zawierające zestaw poleceń i funkcji wykorzystywanych do pracy

z programem,

−

paski narzędziowe – graficzna reprezentacja funkcji AutoCAD-a w postaci ikon,

−

wiersz poleceń – część okna programu, w której program wyświetla podpowiedzi, w tym

wierszu prowadzony jest dialog pomiędzy programem i użytkownikiem,

−

lokalny układ współrzędnych (LUW) – symboliczna reprezentacja dodatnich kierunków osi

głównych przyjętego w rysunku układu współrzędnych,

−

paski przewijania – służą do przesuwania zakresu rysunku,

−

kursor – wskazuje położenie myszki względem innych znajdujących się na rysunku

elementów.

Tworzenie prostych rysunków przy użyciu linii

Poleceniem LINIA możemy rysować odcinki linii prostej. AutoCAD żąda wskazania

pierwszego  punktu  na  obszarze  ekranu.  Określenie  pierwszego  (startowego)  punktu  to  nic
innego, jak „przyłożenie” umownego ołówka do arkusza. Ten pierwszy punkt, jak i następne,
mają  swoją  lokalizację  –  lokalizację  względem  osi  x  i  osi  y  (rysunek  jest płaski), czyli trzeba
podać  współrzędne  punktu (x,  y)  Jeżeli znamy lokalizację punktu, to wpisujemy z klawiatury
współrzędne  pierwszego punktu.  AutoCAD  żąda podania współrzędnych następnego punktu.
Rysowanie  odcinków  linii  można  kontynuować,  dopóki  nie  zostanie  naciśnięty  klawisz

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ENTER lub prawy przycisk myszki, co spowoduje zamknięcie polecenia LINIA. Każdy
odcinek linii jest traktowany jako osobny obiekt.

Rys. 14. Układ współrzędnych z naniesionym punktem A

Aby narysować linię o początku w punkcie współrzędnych (100, 50) i w końcu w punkcie

(200, 150) należy wybrać ikonę polecenia LINIA z paska narzędzi. Następnie:

−

wybrać polecenie rysowania linii, np. poprzez kliknięcie ikony. W wierszu poleceń pojawi

się pytanie o początkowy punkt rysowanej linii: Polecenie: line Określ pierwszy punkt:

−

wpisać w wierszu poleceń współrzędne punktu początkowego linii i wcisnąć Enter:

Polecenie: line Określ pierwszy punkt: 100,50 <Enter>

−

po określeniu punktu początkowego w wierszu poleceń pojawia się zapytanie o następny

punkt należący do linii: Określ następny punkt lub [Cofaj]:

−

wpisać współrzędne następnego punktu będącego punktem końcowym linii i wcisnąć

Enter: Określ następny punkt lub [Cofaj]: 200,150 <Enter>

−

zakończyć rysowanie linii wciskając <Enter>.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest zasadniczy format arkusza i jakie są jego wymiary?
2.  W jaki sposób tworzone są kolejne arkusze A3, A2, A1, A0?
3.  Jak można zdefiniować rysunek techniczny?
4.  Jakie znasz rodzaje rysunków technicznych?
5.  Jaki rysunek nazywamy szkicem?
6.  Jaki rysunek nazywamy schematem?
7.  Jakie elementy rysujemy linią ciągłą?
8.  Jakie elementy rysujemy linią ciągłą zygzakowatą?
9.  Jakie przeznaczenie na rysunku technicznym ma linia punktowa?
10. Jak powinny zaczynać się i kończyć linie punktowe?
11. Jak powinny się przecinać linie kreskowe?
12. Jakie przeznaczenie ma pismo techniczne?
13. Jaki jest cel stosowania podziałek rysunkowych?
14. Co zawiera tabliczka rysunkowa?
15. W jakim miejscu na rysunku technicznym umieszczamy tabliczkę rysunkową?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj na arkuszu papieru format A4, dorysuj do niego ramkę. Linią ciągłą cienką

narysuj prostokąt o wymiarach 60 x 100.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować arkusz papieru,
2)  wymierzyć format arkusza A4,
3)  wyznaczyć i narysować ramkę,
4)  narysować prostokąt.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier rysunkowy,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

Ćwiczenie 2

Na arkuszu A4 narysuj tabliczkę rysunkową i wypełnij ją pismem technicznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować arkusz papieru A4,
2)  zaprojektować i narysować tabliczkę rysunkową,
3)  opisać pismem technicznym tabelkę rysunkową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier rysunkowy,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki, gumka.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować co to jest rysunek techniczny?



2) wymienić poznane rodzaje rysunku technicznego?



3) wyliczyć wymiar arkusza A3 na podstawie arkusza A4?



4) zastosować linię punktową w rysunku technicznym?



5) narysować tabliczkę rysunkową?



6) opisać pismem technicznym tabliczkę rysunkową?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Rzutowanie prostokątne i aksonometryczne

4.3.1. Materiał nauczania

Chcąc przedstawić figurę płaską lub bryłę geometryczną na płaszczyźnie rysunku

najczęściej wybiera się metodę rzutowania. Figurą płaską nazywamy taką figurę, w której jeden
z wymiarów w stosunku do jego pozostałych wymiarów jest niewielki. Nazwą bryła określa się
przedmiot, dla którego można określić trzy wymiary: długość y, wysokość z oraz szerokość x.

Przedstawiając na rysunku figurę płaską można ją bez problemu odwzorować na

płaszczyźnie papieru, między dwiema osiami zawartymi na płaszczyźnie kartki. Chcąc
przedstawić bryłę na papierze, pojawia się problem. Dlatego też korzystamy wówczas
z metody rzutowania figur.

Wyróżnia się:

–

rzutowanie prostokątne,

–

rzutowanie aksonometryczne.
Rzutowanie polega na sprowadzeniu poszczególnych punktów rysowanego przedmiotu na

płaszczyznę rzutów, czyli rzutnie, tj. na płaszczyznę arkusza rysunkowego.

Rzutowanie prostokątne

W Polsce oraz wielu innych krajach obowiązuje rzutowanie prostokątne metodą

europejską – E. Polega ona na wyznaczeniu rzutów prostokątnych przedmiotu, na wzajemnie
prostopadłych rzutniach. Przedmiot rzutowany znajduje się między obserwatorem i rzutnią.
Wyróżniamy rzuty w zależności od kierunku rzutowania:
–

w kierunku A – rzut z przodu (rzut główny),

–

w kierunku B – rzut z góry,

–

w kierunku C – rzut z lewej strony,

–

w kierunku D – rzut z prawej strony,

–

w kierunku E – rzut z dołu,

–

w kierunku F – rzut z tyłu.

Rys. 15. Układ rzutów według metody E [2, s. 33]

Warunkiem do prawidłowego rzutowania prostokątnego jest zachowanie kątów prostych

między prostą rzutującą, płaszczyzną rzutu (rzutnią) oraz między dodatkowymi płaszczyznami
rzutu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 16. Zasady rzutowania prostokątnego [4, s. 27]

W rysunku technicznym za pomocą rzutów poszczególnych punktów wyznacza się figury

trójwymiarowe (bryły), możemy zatem takie figury ukazać za pomocą trzech rzutów
prostopadłych. Przykład rzutowania walca i stożka przedstawia poniższy rysunek.

Rys. 17. Rzuty brył na trzy rzutnie: b) walca, c) stożka [3, s. 71]

Ważne jest to, aby podczas rysowania przedmiot przedstawić w rzucie głównym, od tej

strony, która przedstawia najwięcej charakterystycznych cech przedmiotu. Należy również
pamiętać o tym, by przedstawić przedmiot w tylu rzutach, ile jest potrzebnych do
jednoznacznego odwzorowania przedmiotu na rysunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rzutowanie aksonometryczne

W odróżnieniu od rzutowania prostokątnego, rzutowanie aksonometryczne umożliwia

przedstawienie przedmiotu we wszystkich trzech wymiarach, z ukazaniem jego długości,
szerokości i wysokości w jednym poglądowym rzucie.
Wyróżniamy rzuty aksonometryczne:
–

izometryczne (jednowymiarowe),

–

dimetryczne ukośne (dwuwymiarowe),

–

dimetryczne prostokątne.

Najprostszą metodą rysowania są rzuty ukośne, natomiast najbardziej naturalnie wyglądają
rysunki w rzucie dimetrycznym prostokątnym.

Rys. 18. Układ osi współrzędnych: a) rzut izometryczny, b) rzut dimetryczny ukośny, c) rzut dimetryczny

prostokątny [2, s. 183, 184, 186]

W rzutowaniu aksonometrycznym musimy pamiętać o tym, że główne krawędzie

przedmiotu rysuje się równolegle do osi współrzędnych, stosując obowiązujące podziałki
podane nad osiami. Przykłady figur narysowanych w rzutach aksonometrycznych.

Rys. 19. Rzut izometryczny [2, s. 183]

Rys. 20. Rzuty dimetryczne: a) ukośny, b) prostokątny [2, s. 184, 186]

Rzuty aksonometryczne są wykorzystywane do wykonywania rysunków poglądowych,

tablic ściennych, rysunków ofertowych, instrukcji obsługi oraz katalogów części zamiennych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 21. Rysunek poglądowy reduktora obrotów, wykonany w rzucie aksonometrycznym prostokątnym

[2, s. 186]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie sa metody odwzorowania przedmiotu na płaszczyźnie wykonane z jego kilku stron?
2.  Na czym polega rzutowanie prostokątne?
3.  Jakie znasz rodzaje rzutowania aksonometrycznego?
4.  W jakich rysunkach najczęściej spotykamy rzutowanie aksonometryczne?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Od nauczyciela otrzymasz przedmiot. Narysuj go na arkuszu papieru A4 w rzucie

prostokątnym. Pamiętaj o odpowiednim doborze grubości i rodzaju linii.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zmierzyć wymiary przedmiotu,
2)  narysować osie symetrii,
3)  narysować kształt przedmiotu stosując linię ciągłą cienką,
4)  narysować kontur przedmiotu stosując linię ciągłą grubą,
5)  usunąć zbędne linie z rysunku,
6)  narysować i opisać tabliczkę rysunkową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−  modele brył,
−  arkusz papieru,
−  przybory kreślarskie,
−  ołówki,
−  gumka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Od nauczyciela otrzymasz przedmiot. Dobierz format arkusza oraz wybierz jeden

z układów osi i narysuj przedmiot w rzucie aksonometrycznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zmierzyć wymiary przedmiotu,
2)  dobrać format arkusza papieru,
3)  wybrać układ osi,
4)  narysować  przedmiot  w  rzucie  aksonometrycznym  z  wykorzystaniem  przyborów

kreślarskich,

5) narysować tabliczkę rysunkową i opisać ją.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

modele brył,

–

arkusz papieru,

−  przybory kreślarskie,
−  ołówki,
−  gumka.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) narysować figurę płaską w rzucie prostokątnym?



2) narysować bryłę w rzucie prostokątnym?



3) narysować bryłę w rzucie aksonometrycznym?



4) dobrać odpowiedni układ osi do rzutowania aksonometrycznego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Widoki i przekroje

4.4.1. Materiał nauczania

Rzutami przedmiotów mogą być zarówno widoki, przedstawiające ich zewnętrzne

kształty, jak i przekroje, które pokazują budowę wewnętrzną przedmiotów. Zarys i krawędzie
widoczne na widokach i przekrojach przedmiotu należy narysować linią grubą. W przypadku
łagodnych zaokrągleń linii przejściowych nie doprowadza się ich do zarysu przedmiotu. Do
odwzorowania krawędzi niewidocznych stosuje się linie kreskowe cienkie.

Rys. 22. Widok i przekrój przedmiotu [2, s. 35]

Zasady wykonywania przekrojów

Przekrój wykonujemy poprzez przecięcie wyobrażalną płaszczyzną przedmiotu

i odrzucenie tej części przedmiotu, która znajduje się przed płaszczyzną przekroju.
Powstawanie przekroju przedstawia poniższy rysunek.

Rys. 23. Przykład wykonania przekroju części: a) powstawanie przekroju i jego rzutu, b) rysowanie przekroju

[4, s. 38]

Płaszczyznę przekroju oznacza się dwoma krótkimi odcinkami linii grubej. Kierunek

rzutowania oznaczamy przy pomocy strzałek. Przy strzałkach piszemy duże litery np. A-A
oznaczające kolejny przekrój. W zależności od ilości płaszczyzn tnących rozróżniamy:
–

przekrój prosty (przy jednej płaszczyźnie tnącej),

–

przekrój złożony (przy kilku płaszczyznach tnących), nosi również nazwę łamanego lub
stopniowego.
W przekrojach złożonych każdą część kreskujemy inaczej (w różnych kierunkach).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 24. Przekrój łamany [4, s. 40]

Położenie płaszczyzny przekroju oznaczamy w rzucie dwiema krótkimi grubymi kreskami

nie  przecinającymi  zarysu  przedmiotu  oraz  strzałkami  wskazującymi  kierunek  rzutowania
przekroju,  umieszczonymi  w  odległości  2  ÷  3mm  od  zewnętrznych  końców  kresek.
Płaszczyzna przekroju oznaczona jest dwiema jednakowymi wielkimi literami, które umieszcza
się  obok  strzałek,  natomiast  nad  rzutem  przekroju  jeszcze  raz  umieszcza  się  te  litery,
rozdzielając je poziomą kreską. Sposób ten dotyczy kreskowania przedmiotów wykonanych ze
stali,  żeliwa,  metali  kolorowych.  Natomiast  inne  materiały  mają  inne  znormalizowane
oznaczenia.  Przekroje  przedmiotów  o  bardzo  cienkich,  o  grubości  około  2mm  możemy
zaczernić.

Tabela 4. Oznaczenia materiałów na rysunkach technicznych [2, s. 39]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co przedstawia widok przedmiotu?
2.  Co przedstawia przekrój przedmiotu?
3.  Jak wykonać przekrój przedmiotu?
4.  Jakie znasz rodzaje przekroi przedmiotu?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na rysunku został przedstawiony przedmiot w rzucie głównym i przekroju, ukazującym

jego wewnętrzną strukturę. Korzystając z zaznaczonej płaszczyzny przekroju narysuj przekrój
A –A.

Rysunek do ćwiczenia 1

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania i przeanalizować rysunek,
2)  przygotować odpowiedni format arkusza rysunkowego,
3)  sporządzić przekrój A-A przedmiotu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−  papier rysunkowy,
−  przybory kreślarskie,
−  ołówki,
−  gumka.

Ćwiczenie 2

Na rysunku został przedstawiony przedmiot w rzucie głównym. Korzystając z zaznaczonej

płaszczyzny przekroju narysuj przekrój A –A.

Rysunek do ćwiczenia 2

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rysunek,
2)  przygotować format arkusza rysunkowego,
3)  sporządzić przekrój A-A przedmiotu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−  papier rysunkowy,
−  przybory kreślarskie,
−  ołówki,
−  gumka.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróżnić widok od przekroju?



2) wyjaśnić jak powstaje przekrój przedmiotu?



3) oznaczyć przekrój na rysunku?



4) rozróżnić z jakiego materiału został wykonany przedmiot wykonany w

przekroju?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Zasady wymiarowania przedmiotów na rysunkach.

Oznaczenia graficzne

4.5.1. Materiał nauczania

Rysunek techniczny przedmiotu przedstawiony w rzutach, pokazuje nam jego kształt. Aby

móc wykonać  ten  przedmiot,  powinniśmy  znać jego wymiary.  Potrzebny  jest do tego wymiar
rysunkowy,  który  określa  wielkość  liniową  (bądź  kątową)  wyrażoną  w określonych
jednostkach  miary  (np.  mm).  Na  rysunku  technicznym  wymiary  określa  się  graficznie  za
pomocą zespołu linii, cyfr i znaków.

Wymiar rysunkowy składa się z następujących elementów:

–

linii wymiarowej,

–

pomocniczej linii wymiarowej,

–

liczby wymiarowej,

–

znaków wymiarowych.

Rys. 25. Określenia stosowane przy wymiarowaniu i sposoby przedstawiania wymiarów: a) za pomocą liczby

wymiarowej, b) za pomocą znaku wymiarowego, c) wymiar wysokości (lub głębokości) [3, s. 79]

Linie wymiarowe

Linie wymiarowe rysuje się cienką ciągłą linią i ogranicza się je najczęściej grotami,

a niekiedy również kreskami lub kropkami. Liniami wymiarowymi nie powinny być linie zarysu
przedmiotu, osie symetrii oraz linie pomocnicze. Linie wymiarowe nie powinny się przecinać,
jedynym przypadkiem przecięcia są linie wymiarowe średnice okręgów współśrodkowych.

Pomocnicze linie wymiarowe rysujemy linią cienką ciągłą, nie powinny się wzajemnie

przecinać oraz nie powinny przecinać linii wymiarowych.

Rys. 26. Sposób rysowania linii wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych [4, s. 43]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Liczby wymiarowe

Liczby wymiarowe występujące w jednym arkuszu rysunkowym należy pisać cyframi

o jednakowej wysokości. Umieszcza się je nad liniami wymiarowymi, w pobliżu środka linii
wymiarowej. Nie powinno się przecinać liczb wymiarowych żadnymi liniami. Liczby
wymiarowe wyrażają długość, którą podajemy w milimetrach, nie podajemy jednak oznaczenia
mm, zaś wartości katów podajemy w stopniach, minutach oraz sekundach.

Rys. 27. Prawidłowe rozmieszczenie liczb wymiarowych [1, s. 77]

Znaki wymiarowe

Do opisania rysunku technicznego stosuje się również znaki wymiarowe. Dzięki nim

możemy zidentyfikować kształt oraz odczytać rysunek. Znaki wymiarowe umieszczamy przed
liczbami wymiarowymi.

Tabela 5. Znaki wymiarowe [1, s. 80]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady wymiarowania

Zapoznanie się z zasadami prawidłowego wymiarowania przedmiotów pozwoli na

poprawne wymiarowanie. Zasady te obowiązują w sposób bezwzględny. Są one następujące:
–

zasada pomijania wymiarów oczywistych – pomijamy wymiary kątów wynoszących 0° lub
90° pomijamy wymiary elementów symetrycznie rozmieszczonych w stosunku do osi
symetrii, pomijamy podziałki elementów równomiernie rozmieszczonych na okręgu,

–

zasada nie powtarzania wymiarów – nie powtarzamy wymiarów w tym samym rzucie, ani
w różnych rzutach tego samego przedmiotu,

–

zasada grupowania wymiarów – wymiary dotyczące tego samego detalu konstrukcyjnego
przedmiotu: rowka, występu, występujące na jednym rzucie powinny być zgrupowane.

Rys. 28. Przykłady wymiarowania części maszynowych [1, s. 83]

Chropowatość powierzchni

Na rysunkach technicznych oznacza się dopuszczalną chropowatość powierzchni w tym

celu, by podczas jego wykonania uzyskać odpowiednie właściwości przedmiotu. Oznaczanie
chropowatości powierzchni na rysunkach technicznych składa się z następujących elementów:
–

znaku chropowatości,

–

wartości liczbowej parametru R

lub R

– (R

– średnia arytmetyczna profilu

chropowatości, R

– wysokość chropowatości wg 10 punktów),

–

oznaczeń dodatkowych (sposobu obróbki).

Rys. 29. Przykłady oznaczeń chropowatości [2, s. 86]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 30. Przykład oznaczenia chropowatości powierzchni oraz sposobu obróbki [2, s. 87]

Na rysunku technicznym oznaczając obróbkę cieplną podaje się następujące informacje:

–

rodzaj obróbki cieplnej (nawęglać, hartować),

–

głębokość warstwy utwardzonej w milimetrach,

–

twardość z odchyłkami.
Gdy przedmiot ma być pokryty jednolitą powłoką, jej oznaczenie określa się

w wymaganiach technicznych.

Tolerancja kształtu i położenia

Przez pojęcie tolerowania wymiarów należy rozumieć określenie przy wymiarach

nominalnych  ich  granicznych  odchyłek.  Określają  one  w  sposób  jednoznaczny  pole tolerancji.
Na  tym  polu  powinien  znaleźć  się  żądany  wymiar  nominalny.  Konieczność  stosowania
tolerancji  wynika  z  nieuchronności  uzyskiwania  podczas  różnego  rodzaju  obróbek,  pewnych
błędów wymiarów nominalnych. Na rysunku technicznym podaje się tolerancję wymiaru tuż za
żądanym wymiarem i poprzedza znakiem + lub – np.:

−

Oznaczenie tolerancji kształtu i położenia zawiera: znak tolerancji, wartość tolerancji
w milimetrach oraz literowe oznaczenie elementu odniesienia. Wpisuje się te dane w ramkę
prostokątną podzielona na dwie lub trzy części.

Rys. 31. Oznaczenie tolerancji na rysunku [7, s. 36]

Pasowanie

Pasowanie jest to dobieranie elementów, przeważnie wałka i otworu o jednakowym

wymiarze  nominalnym.  Pasowanie  rozpatrywane  jest  przy  współpracy  wałka  i  otworu,  przy
występującym  luzie  (dodatnia  lub  równa  zeru  różnica  wymiarów  otworu  i  wałka  przed
połączeniem)  oraz  wcisku  (wartości  bezwzględnej ujemnej różnicy wymiarów otworu i wałka
przed połączeniem).

Rozróżnia się następujące rodzaje pasowań:

–

luźne – zapewniony jest zawsze luz lub może być równy zero,

–

ciasne – zapewniony jest zawsze wcisk,

–

mieszane – może występować zarówno wcisk, jak i luz.
Wyróżniamy dwa sposoby pasowań normalnych:

–

pasowanie według zasady stałego otworu – polega na dobieraniu odpowiednich luzów lub
wcisków, które wynikają z połączenia otworu podstawowego z wałkiem o różnych
położeniach pól tolerancji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

pasowanie według zasady stałego wałka – polega na dobieraniu odpowiednich luzów lub
wcisków, które wynikają z połączenia wałka podstawowego z otworami o różnych
położeniach pól tolerancji.

Rys. 32. Graficzne przedstawienie tworzenia pasowań: a) wg zasady stałego otworu, b) wg zasady stałego

wałka [1, s. 249]

Oznaczanie obróbki cieplnej i cieplno – chemicznej

Na rysunkach technicznych obróbkę cieplną i cieplno – chemiczną oznacza się przez

podanie  wymagań  dotyczących  właściwości  materiału  po  obróbce.  Dotyczy  to  np.  żądanej
twardości  materiału  (HRC,  HB)  lub  określenia  innych  właściwości  mechanicznych.  Jeśli
wymagania te dotyczą całego przedmiotu wówczas podaje się je nad tabliczką, np.: HRC 40±2
lub  Nawęglać  h  1±0,2  (gdzie  h-  głębokość  warstwy  nawęglanej).  Jeżeli  obróbce  cieplnej  ma
być  poddany  jedynie  element  całego  przedmiotu,  to  wówczas  ten  element  zaznaczamy  na
rysunku  linią  punktową.  Właściwość  materiału  po  obróbce  cieplnej  umieszczamy  nad  linia
odniesienia doprowadzoną do linii punktowej.

Rys. 33. Oznaczenie obróbki cieplnej [4, s. 50]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Powłoki ochronne

Aby zwiększyć odporność stali na korozje stosuje się powłoki ochronne. Mogą to być

powłoki  metalowe,  z  kauczuku,  tworzyw  sztucznych,  farb,  lakierów.  Na  rysunkach
technicznych  powierzchnie  na  którą  ma  być  nałożona  powłoka  ochronna  oznacza  się  dużą
literą alfabetu nad linią odniesienia. Natomiast linię odniesienia, która jest zakończona strzałką
doprowadza  się  do  zarysu  przedmiotu  lub  do  linii  punktowej  poprowadzonej  równolegle  do
przedmiotu. Dopuszczalne jest również pisanie oznaczeń powłoki (zamiast litery) bezpośrednio
nad linia odniesienia.

Rys. 34. Sposób oznaczania powłok [1, s. 143]

Jeśli na jednym przedmiocie występują różne powłoki ochronne, należy powierzchnie

które mają inne powłoki oznaczać innymi literami alfabetu, natomiast w wymaganiach podąć
ich symbole, np.:

Powłoka A – Fe/Zn – 5 m

Powłoka B – 3463-326-011

co w odniesieniu do powłoki B oznacza: emalię ftalową karbamidową, schnącą
w temperaturze 160

±5, koloru białego, matową. [2, s.144]

Rys. 35. Sposób oznaczenia: a) rodzaju powłoki bezpośrednio nad linią odniesienia, b) powierzchni

o różnych powłokach [1, s. 144]

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Do czego służy wymiarowanie?
2.  Z jakich elementów składa się wymiar rysunkowy?
3.  Jak powinny wyglądać liczby wymiarowe na rysunku technicznym ?
4.  Jakie znasz zasady wymiarowania?
5.  Jak oznaczamy chropowatość powierzchni na rysunku?
6.  Jak oznaczamy tolerancje na rysunku?
7.  Jakie znasz rodzaje pasowań?
8.  Jak oznaczamy obróbkę cieplną na rysunku technicznym?
9.  W jaki sposób oznaczamy powłoki ochronne na rysunku technicznym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na rysunku został przedstawiony wałek. Twoim zadaniem jest jego zwymiarowanie.

Rysunek do ćwiczenia 1

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rysunek,
2)  przygotować format rysunku,
3)  narysować przedmiot na formatce rysunkowej posługując się przyborami kreślarskimi,
4)  ustalić bazy wymiarowe, od których będą wyprowadzane wymiary,
5)  wpisać liczby i symbole wymiarowe,
6)  sprawdzić, czy wszystkie elementy przedmiotu zostały zwymiarowane.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

arkusz papieru,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

Ćwiczenie 2

Na przedstawionym rysunku zostały złamane zasady wymiarowania. Znajdź te błędy

i narysuj poprawiony i zwymiarowany rysunek.

Rysunek do ćwiczenia 2

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rysunek,
2)  przygotować formatkę rysunkową,
3)  narysować przedmiot na formatce rysunkowej posługując się przyborami kreślarskimi,

z uwzględnieniem błędu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) wpisać liczby i symbole wymiarowe,
5) sprawdzić, czy wszystkie elementy przedmiotu zostały zwymiarowane.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

arkusz papieru,

–

przybory kreślarskie,

–

ołówki,

–

gumka.

Ćwiczenie 3

Na podstawie oznaczeń parametrów R

zawartych na poniższym rysunku określ jaki

rodzaj obróbki, jaki został narzucony przez rysującego.

Rysunek do ćwiczenia 3

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wyszukać informacji o chropowatości powierzchni,
2)  wyszukać w normie informacji o znakach graficznych dotyczących chropowatości,
3)  określić rodzaj obróbki powierzchni.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

normy dotyczące chropowatości.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zwymiarować wałek?



2) znaleźć błędne wymiarowanie na rysunku technicznym?



3) zastosować znaki wymiarowe na rysunku technicznym?



4) zastosować zasadę niepowtarzania wymiarów?



5) wyjaśnić na czym polega zasada grupowania wymiarów?



6) określić parametry chropowatości?



7) określić celowość stosowania tolerancji kształtu?



8) wyjaśnić, na czym polega zasada pasowania wg zasady stałego wałka?



9) na rysunku oznaczyć przedmiot który powinien być nawęglany?



10) oznaczyć na rysunku technicznym element na którym ma być nałożona

powłoka ochronna



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Uproszczenia rysunkowe. Rysunki schematyczne

mechaniczne i elektryczne

4.6.1. Materiał nauczania

Uproszczenia w rysunku technicznym

Części maszynowe na rysunkach technicznych powinny być przedstawione w sposób

przejrzysty i dokładny. Jednak wykonując skomplikowane rysunki złożeniowe jest to bardzo
pracochłonne i czasochłonne. Wprowadzono stosowanie uproszczeń rysunkowych, które
pozwala na uzyskanie największej przejrzystości i czytelności rysunku.

Tabela 6. Uproszczenia rysunkowe części złącznych [4, s. 57, 58]

Polska Norma dopuszcza zastosowanie uproszczeń rysunkowych i rozróżnia dwa stopnie

uproszczeń:
1) przedstawienie uproszczone – polegające na zastąpieniu skomplikowanych i trudnych do

wykonania linii zarysu przedmiotu, liniami prostszymi do narysowania. Stosowany do
upraszczania takich elementów jak: łożyska toczne, koła zębate, śruby, wkręty, nakrętki,

2) przedstawienie umowne – polegające na zastąpieniu rysunku całego przedmiotu

umownym, ustalonym symbolem graficznym.
Rysunki przedstawiają przykładowe uproszczenia rysunkowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 7. Uproszczenia połączeń śrubowych i kołkowych [4, s. 60, 61]

Przedstawienie

umowne

Połączenia narysowane

dokładnie

uproszczone

przekroju

widoku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 36. Schemat napędu wrzeciona frezarki pionowej [1, s. 282]

Rysunki schematyczne elektryczne

Rysunki schematyczne elektryczne można podzielić na 4 grupy:

–

podstawowe – wykonuje się je podczas projektowania obiektów. Wykorzystywane są one
do zapoznania się ogólną strukturą układu,

Rys. 37. Schemat strukturalny jednotorowego wzmacniacza telefonicznego. [6, s. 27]

–

wyjaśniające  –  rysunki  te  ukazują  elementy  funkcjonalne  obiektu  elektrycznego.  Nie
uwzględniają  rzeczywistego  rozmieszczenia  tych  elementów,  ale  ukazują  wszystkie
połączenia  między  nimi  oraz  podają  punkty  połączeń.  Schematy  te  dokładnie  wyjaśniają
działanie i przebieg procesów elektrycznych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 38. Schemat zasadniczy w postaci rozwiniętej [6, s. 28]

–

wykonawcze  –  schematy  te  pokazują  połączenia  elektrycznych  elementów  składowych
obiektów  poprzez  przedstawienie  i  opisanie  przewodów,  wiązek,  kabli,  wyprowadzeń,
końcówek, złącz, przepustów. Schematy te są podstawą do wykonania rysunków i innych
dokumentów  konstrukcyjnych.  Do  grupy  tych schematów zalicza  się:  schematy  połączeń
wewnętrznych, połączeń zewnętrznych oraz przyłączeń,

Rys. 39. Schemat połączeń zewnętrznych [6, s. 31]

–

plany  –  schematy  te  określają  położenie  elementów  składowych  obiektów  lub
przedstawienie  układów  sieci,  połączeń  elektrycznych  miedzy  nimi.  Schematy  te  są
wykorzystywane  do  opracowywania  dokumentów  konstrukcyjnych  lub  przy  produkcji,
użytkowaniu i naprawie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 40. Plan instalacji wewnętrznej Mieszkanie typu M4 [6, s. 34]

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim celu stosujemy uproszczenia rysunkowe?
2.  Jakie znasz stopnie uproszczeń rysunkowych?
3.  Na czym polega przedstawienie przedmiotu za pomocą przedstawienie umownego?
4.  Jak rysujemy uproszczenia rysunkowe nakrętek?
5.  W jakim celu stosujemy rysunki schematyczne mechaniczne?
6.  Na jakie grupy możemy podzielić rysunki schematyczne elektryczne?
7.  Co to są plany i gdzie są wykorzystywane?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj połączenie gwintowe według następujących założeń: dwa elementy o grubości

20 mm każdy zostały połączone śrubą z łbem sześciokątnym oraz nakrętką sześciokątną. Śruba
ma rozmiar M 20. Następnie to samo połączenie narysuj w uproszczeniu rysunkowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  przygotować format rysunku,
3)  narysować połączenie, posługując się przyborami kreślarskimi,
4)  opisać tabliczkę rysunkową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−  papier rysunkowy,
−  przybory kreślarskie, ołówki, gumka,
−  tablicę z Polskimi Normami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Narysuj plan instalacji elektrycznej w swoim pokoju. Przed wykonaniem zadania zapoznaj

się z tabelą symboli graficznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  zapoznać się z wyglądem pokoju,
3)  narysować plan instalacji elektrycznej,

Wyposażenie stanowiska pracy:

− papier rysunkowy, przybory kreślarskie, ołówki, gumka,
− tablicę z Polskimi Normami zawierającą graficzne symbole elektryczne.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) skorzystać z PN, aby odczytać informacje dotyczące połączeń

gwintowych?



2) odczytać uproszczenia rysunkowe łożysk tocznych?



3) odczytać symbole graficzne w schemacie mechanicznym?



4) narysować plan instalacji elektrycznej posługując się tabelami symboli

elektrycznych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Rysunki wykonawcze, montażowe i złożeniowe

4.7.1. Materiał nauczania

Rysunki wykonawcze

Rysunki wykonawcze opracowuje się na podstawie rysunku złożeniowego. Rysunki

powinny  być  wykonane  bardzo  starannie,  bez  względu  na  to,  jakim  narzędziem  zostały
narysowane.  Rysunek  wykonawczy  powinien  być  narysowany  przejrzyście,  z  zachowaniem
wszystkich zasad dotyczących wykonywania rysunku technicznego. Rysunek ten jest podstawą
do  bezpośredniego  wykonania  części  w  warsztacie,  a  następnie  jej  kontroli  i odbioru
technicznego. Rysunki wykonawcze powinny być w wykonane w wystarczającej liczbie rzutów
wraz z ukazaniem niezbędnych przekrojów. Rysunki wykonawcze powinny zawierać:
–

wymiary wraz z określeniem ich tolerancji,

–

oznaczenie stanu powierzchni (np. chropowatość),

–

oznaczenie obróbki cieplnej i powierzchniowej,

–

oznaczenie powłok ochronnych.

Rys. 41. Rysunek wykonawczy koła zębatego stożkowego o zębach prostych [1, s. 271]

Rysunki montażowe

Rysunki montażowe obrazują wzajemne położenie poszczególnych części oraz sposób ich

montażu w przyrządach. Wyjaśniają one i uzupełniają stronę opisową instrukcji montażowych.
Wszystkie części na rysunkach montażowych powinny być opisane odpowiednimi numerami,
połączonymi liniami odniesienia z odpowiednia częścią. Na tych rysunkach z reguły nie
umieszczamy wymiarów rysunkowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Czytanie rysunków

Czytanie rysunku wykonawczego rozpoczyna się od przeanalizowania tabliczki

rysunkowej.  Zawiera  ona  wszelkie  niezbędne  informacje  i  ułatwia  zrozumienie  rysunku.
Następnie  należy  przeanalizować  przedmiot,  określić  rodzaj  rysunku,  oraz  określić  rodzaj
i liczbę  rzutów,  w  której  został  wykonany.  Jeśli  na  rysunku  zostały  zastosowane  przekroje,
należy  zorientować  się,  jakimi  płaszczyznami  zostały  one  wykonane  i  w  jaki  sposób.
W następnej  kolejności  można  postarać  się  odtworzyć  narysowany  przedmiot  w  wyobraźni.
Kolejnym  krokiem  jest  przeanalizowanie  wymiarowania  przedmiotu,  zwracając  uwagę  na
wymiary  tolerowane.  Jeśli  zostały  użyte  symbole  tolerancji,  to  za  pomocą  właściwych  tablic
ustalamy  wartości  liczbowe  odchyłek.  Analizuje  się  znaki  określające  stan  powierzchni  oraz
wszystkie inne uwagi słowne na rysunku.

Czytanie rysunku złożeniowego rozpoczyna się od wyjaśnienia, jaki przedmiot został na

nim  przedstawiony.  Należy  ustalić  działanie  danego  urządzenia.  Następnie  przeanalizować,
jakie  części  zostały  przedstawione  we  wszystkich  rzutach  oraz  w  jaki  sposób  są  one ze  sobą
połączone.  Sprawdza  się  numery  części  składowych  urządzenia,  z  odpowiednią  numeracją
zamieszczoną  w tabliczce  rysunkowej.  Dzięki temu  można  łatwo  odnaleźć część,  jak  również
zorientować się, jaka liczba sztuk tej części wchodzi w skład całego urządzenia.

4.7.2. Pytania sprawdzające.

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka role odgrywa rysunek wykonawczy w procesie produkcyjnym?
2.  W jakim celu wykonuje się rysunki montażowe i do czego one służą?
3.  Co przedstawia rysunek złożeniowy?
4.  Jaką rolę odgrywa rysunek złożeniowy w procesie opracowania nowej konstrukcji?
5.  Jak czytamy rysunki techniczne?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sklasyfikuj niżej umieszczony rysunek do odpowiedniej grupy. Uzasadnij swoją

odpowiedź.

Rysunek do ćwiczenia 1

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  przeanalizować rysunek,
3)  przyporządkować rysunek do odpowiedniej grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

− tablica z Polskimi Normami zawierającą graficzne symbole elektryczne.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróżnić rysunki wykonawcze, montażowe, złożeniowe?



2) wyjaśnić co przedstawiają rysunki montażowe?



3) wyjaśnić co przedstawiają rysunki złożeniowe?



4) rozróżnić poszczególne elementy rysunki złożeniowego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Dokumentacja techniczna i technologiczna

w przedsiębiorstwie. Archiwizacja rysunków technicznych

4.8.1. Materiał nauczania

Przechowywanie rysunków w przedsiębiorstwie

Oryginały rysunków techniczne są przechowywane w przedsiębiorstwach w odpowiednich

teczkach  lub  tubach  w  specjalnych  szafach.  Wymiary  szaf  powinny  być  dopasowane  do
formatów  arkuszy.  Szafy  z  rysunkami  znajdują  się  w archiwum  biura  konstruktorskiego.
Rysunki  techniczne  przechowuje  się  w kompletach  dotyczących  danego  urządzenia,  według
rodzajów  części  oraz  według  formatów.  W  każdym  przedsiębiorstwie  jest  przyjęty  system
numeracji  rysunków.  Właściwa  numeracja  rysunków  oraz  dobra  organizacja  archiwum
umożliwia  prawidłowe przechowywanie oryginałów rysunków i ich kopii. Umożliwia również
ich konserwację, oraz ich szybie odszukiwanie w zbiorach. Brak ewidencji i kontroli może być
przyczyna  poważnych  strat  materialnych  i pomyłek, gdyż w warsztatach produkcyjnych mogą
znajdować  się  wycofane  z użytku  odbitki  rysunków.  Numerowanie  rysunków  powinno
odznaczać się dwiema cechami:
–

numery rysunków powinny być krótkie – ponieważ są często przepisywane (np.
w dokumentacji technologicznej),

–

system numeracji powinien być przejrzysty i łatwo zrozumiały dla osób, dla których są one
przeznaczone.

Numer rysunku może składać się zarówno z samych cyfr (numeracja cyfrowa), a także z cyfr
i liter (numeracja mieszana).

Rysunki techniczne oraz ich odbitki wykonane w dużych formatach, składa się do

formatów  mniejszych.  Ułatwia  to  ich  przesyłanie  i  przechowywanie.  Kopie  rysunków,  które
umieszcza się w kopertach lub teczkach składa się na format A4. Arkusze składa się najpierw
w harmonijkę, wzdłuż linii prostopadłych do wierszy tekstu w tabliczce rysunkowej. Następnie
wzdłuż  linii  prostopadłych  do  poprzecznych.  Po  złożeniu  takiego  arkusza,  ta  część  arkusza
która  zawiera  tabliczkę  rysunkową  powinna  znajdować  się  na  wierzchu.  Sposób  składania
formatu A0 do formatu A4 przedstawia poniższy rysunek.

Rys. 44. Składanie kopii rysunków do przechowywania w teczkach lub kopertach [2, s. 207]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunki techniczne utworzone w programie typu CAD, możemy archiwizować
w odpowiednich i specjalnie do tego celu oznaczonych folderach na dysku twardym komputera
w archiwum biura konstruktorskiego. Rysunki techniczne mogą być również zapisane na
nośnikach magnetycznych np.: dyskietkach lub cyfrowych dyskach np.: płytach CD, DVD. Aby
powielić taki rysunek, należy go skopiować w wyznaczone miejsce np.: do nowego folderu na
dysku twardym lub na dyskietce.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Gdzie są przechowywane oryginały rysunków w przedsiębiorstwie?
2.  Dlaczego ważną sprawą jest właściwe numerowanie rysunków?
3.  Wytłumacz, jak złożyć rysunek z formatu A0 do formatu A3?
4.  Jak można archiwizować rysunki wykonane za pomocą programu CAD?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Od nauczyciela otrzymasz rysunek na formacie A0. Złóż rysunek zachowując zasadę

składania rysunków do teczki formatu A3. Pamiętaj o tym, aby tabliczka rysunkowa
znajdowała się na wierzchu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać treść zadania,
2)  przeanalizować sposób składania arkuszy,
3)  złożyć arkusz formatu A0 do formatu A1,
4)  złożyć arkusz formatu A1 do formatu A2,
5)  złożyć arkusz formatu A2 do formatu A3,
6)  sprawdzić poprawność wykonanego zadania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Od nauczyciela otrzymasz instrukcje, gdzie na dysku twardym komputera znajduje się

rysunek techniczny w wersji elektronicznej. Twoim zadaniem jest powielenie tego rysunku, do
folderu który znajduje się w Moich dokumentach Twojego komputera. Przeprowadź
archiwizację tego rysunku na pamięci wymiennej (dyskietka 3,5", pen driver USB).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać treść zadania,
2) znaleźć plik z rysunkiem technicznym na dysku twardym komputera, według instrukcji

nauczyciela,

3) zaznaczyć plik z rysunkiem, klikając na nim myszką jeden raz lewym przyciskiem myszy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) kliknąć prawym przyciskiem myszy, na zaznaczonym pliku, rozwinie się menu

kontekstowe, z dostępnych opcji wybrać opcję Kopiuj,

5)  zamknąć okno z bieżącym folderem,
6)  wybrać z paska Start, Moje dokumenty,
7)  kliknąć  w  wolnym  polu  otwartego  okna  Moje  Dokumenty  prawym  przyciskiem  myszy

i z menu kontekstowego wybrać opcję Wklej,

8) kliknąć następnie prawym przyciskiem myszy na pliku z rysunkiem technicznym

i z menu kontekstowego wybrać opcję Wyślij do.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

komputer z systemem operacyjnym Windows XP,

–

dyskietka 3,5",

–

pamięć wymienna typu flash USB.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić dlaczego ważne jest właściwe przechowywanie oryginałów

i kopii rysunków w przedsiębiorstwie?



2) wyjaśnić jaką numerację rysunków stosuje się w przedsiębiorstwie?



3) złożyć format arkusza rysunkowego A0 do formatu arkusza A4?



4) powielić rysunek techniczny zapisany w formie elektronicznej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
3.  Test  składa  się  z  20  zadań,  do  każdego  masz  4  możliwości  wyboru,  tylko  jedna  jest

prawidłowa. Na karcie odpowiedzi przy odpowiednim zadaniu postaw X, w razie pomyłki
zaznacz kółeczkiem błędną odpowiedź, następnie zaznacz odpowiedź prawidłową.

4.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi.
5.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
6.  Pracuj samodzielnie, będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7.  Na rozwiązanie masz 35 minut.

Powodzenia !

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Wykonując rysunki techniczne posługujemy się ołówkami. Symbol ołówka miękkiego to

a)  H.
b)  HB.
c)  B.
d)  F.

2. Zerownik służy do

a)  rysowania linii prostych i krzywych.
b)  odmierzania długości odcinka.
c)  rysowania okręgów o małych średnicach.
d)  do zerowania skali.

3. Szkic jest to

a)  rysunek przedstawiający rozmieszczenia mechanizmu.
b)  rysunek wykonany na ogół odręcznie, niekoniecznie w podziałce.
c)  rysunek wykonany w podziałce i zwymiarowany na papierze brystolu.
d)  rysunek wykonany za pomocą programu typu CAD.

4. Zasadniczy format arkusza to

a)  A1.
b)  A2.
c)  A3.
d)  A4.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Rzut właściwy jest przedstawiony na rysunku

a)  A.
b)  B.
c)  C.
d)  D.

6. Do zaznaczenia urwania przedmiotu należy użyć linii

a)  ciągłej zygzakowej.
b)  punktowej.
c)  kreskowej.
d)  ciągłej.

7. Pismo rysunkowe może być proste lub pochyłe. Pismo pochyłe jest nachylone do podstawy

rysunku pod katem α równym
a)  65°.
b)  70°.
c)  75°.
d)  80°.

8. Podziałkę powiększającą oznacza się np.

a)  1:20.
b)  1:1.
c)  1:2.
d)  20:1.

9. W dimetrii ukośnej jest narysowana bryła

a)  A.
b)  B.
c)  C.
d)  D.

10. Układ osi współrzędnych stosowanych w rzucie izometrycznym przedstawia rysunek

a)  a).
b)  b).
c)  c).
d)  żaden z wymienionych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Zarys przedmiotu przedstawiony na widoku rysujemy linią

a)  cienką.
b)  grubą.
c)  kreskową.
d)  punktową.

12. Przekrój pokazuje na rysunku

a)  zewnętrzne kształty.
b)  wewnętrzną budowę.
c)  zewnętrzne i wewnętrzne kształty.
d)  element w rzucie.

13. Na rysunku pokazany jest przekrój

a)  prosty.
b)  łamany.
c)  zmienny.
d)  poprzeczny.

14. Linie wymiarowe rysujemy linią

a)  kreskową.
b)  gruba ciągłą.
c)  cienką ciągłą.
d)  punktową.

15. Znak wymiarowy SØ przedstawia

a)  długość łuku.
b)  promień.
c)  średnicę.
d)  średnicę kuli.

16. Twardość na rysunku oznacza się symbolem

a)  h 40±2.
b)  HRC 40±2.
c)  H 40±2.
d)  C 40±2.

17. Powłoki ochronne na rysunku oznacza się

a)  dużą literą alfabetu nad linią odniesienia.
b)  dużą literą alfabetu pod linią odniesienia.
c)  małą literą alfabetu nad linią odniesienia.
d)  małą literą alfabetu pod linią odniesienia.

18. Na rysunku przedstawiono w uproszczeniu

a)  śrubę noskową.
b)  śrubę z łbem.
c)  nakrętkę.
d)  podkładkę.]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Posługiwanie się dokumentacją techniczną

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Buksiński T., Szpecht A.: Rysunek techniczny. WSiP, Warszawa 1993
2.  Dobrzański T.: Rysunek techniczny maszynowy. WNT, Warszawa 1998
3.  Kozłowska D.: Podstawy mechanizacji. Hortpress, Warszawa 1995
4.  Kozłowska D.: Podstawy techniki. Hortpress, Warszawa 2001
5.  Lewandowski T.: Rysunek techniczny dla mechaników. WSiP Warszawa 2003
6.  Michel K. Sapiński T.: Rysunek techniczny elektryczny. WNT, Warszawa 1982

7. Waszkiewicz E. i S.: Rysunek zawodowy dla ZSZ. WSiP, Warszawa 1994

8. Polskie Normy dotyczące rysunku maszynowego

PN-76/N-01601
PN-86/N-01603
PN-91/N-01604
PN-80/N-01606
PN-78/N-01608
PN-80/N-01610
PN-80/N-01612
PN-81/N-01613
PN-82/N-01614
PN-82/N-01616
PN-82/N-01619
PN-91/N-01636
PN-82/M-01088
PN-82/M-01089
PN-85/M-01119
PN-92/M-01144
PN-87/M-01145
PN-83/M-01152
PN-89/M-01154
9. www.wa.krakow.pl