1 

Nowe nurty w poezji.  

 

Ze względu na niski poziom zbadania literatury najnowszej, trudno wyłonić z prac na 

temat tej literatury, zjawiska, które moŜna by nazwać nurtami. 

Maria Janion, a za nią Jarosław Klejnocki (Literatura w czasach zarazy) stwierdza, iŜ 

podstawową  zmianą,  która  dokonała  się  na  łonie  literatury  jest  odejście  paradygmatu 

romantycznego.  Pod  tym  hasłem  kryją  się  szeroko  rozumiane  stereotypy  romantyczne 

(polskie,  tyrtejskie,  buntownicze,  niepokorne).  Proces  ten  był  szczególnie  zintensyfikowany 

ok.  roku  89.  (tzw.  jesień  ludów).  J.  Klejnocki  wymienia  następujące  zmiany  w  literaturze 

(przede wszystkim w poezji): 

 

Zwrot ku subiektywizmowi i prywatności; 

 

Odwrócenie się od problematyki społecznościowej, zaangaŜowanej 

 

Skierowanie się ku problematyce jednostkowej i duchowej 

 

Rezygnacja z poczucia i próby wypełniania misji przez literaturę 

 

Rezygnacja z syntezowania losów zbiorowości 

Literatura  w  tym  okresie  przestała  być  wyrazicielką  zbiorowych  emocji  i  potrzeb.  Dokonała 

się rezygnacja z ideowości, dlatego ta poezja bardziej dryfuje niŜ płynie do określonego celu. 

BruLion    jeszcze  wierzył  w  jakąś  społeczną  misję  literatury,  stąd  bunty,  skandale  i 

prowokacje, natomiast najmłodsi poeci nie mają juŜ w tym względzie Ŝadnych złudzeń. 

 

Anna Nasiłowska wyróŜnia dwie postawy, które stały się widoczne w poezji polskiej 

(gł. W środowisku bruLionu)po 89r. są to: 

1)

 

Poeta  –  barbarzyńca  –  zbuntowany,  nie  stroniący  od  wulgaryzmów  (np. 

M.Baran,  M.  Świetlicki,  Podsiadło,  M.  Biedrzycki,  G.  Wróblewski).  Kwestionowali  takŜe 

kulturę  wysoką  z  pozycji  indywidualizmu.  Wśród  tych  twórców  pojawił  się  tzw.  o’haryzm 

(termin  Koehlera)  na  określenie  inspiracji  poezją  nowojorską  (Frank  O’Hara  i  John 

Aushbery).  

Sam  o’haryzm  równieŜ  moŜna  traktować  jako  osobny  nurt  poetycki.  Według  tej  koncepcji 

wiersz  to  zbiór  (kompozycja)  powiedzeń  pojawiających  się  w  polu  obserwacji  podmiotu. 

Sytuacje codzienne, potoczne doświadczenia stają się punktem wyjścia i inspiracji tej poezji. 

2)

 

Poeta-  klasycysta  –  (K.  Koehler,  W.  Wencel)  określa  się  przede  wszystkim 

ś

wiatopoglądowo,  uznając  niepodwaŜalność  prawdy  religijnej.  Mało  miejsca  zajmują 

problemy  czysto  artystyczne,  podstawowy  problem  to  „organiczny  związek  między  formą 

chrześcijańskiego  fundamentu  wiary  a  słowem  stanowiącym  materię  wiersza”    Klasycyści 

 

2 

stali  w  opozycji  do  barbarzyńców  i  jako  tacy  wskazywali  na  tradycję  rodzimą  jako  słuszne 

ź

ródło inspiracji dla literatury najnowszej. 

Neolingwizm  –  (lingwiści  warszawscy)  to  nurt,  a  zarazem  grupa  związana 

początkowo  z  czasopismem  Meble.  Ich  poezja  cechuje  się  grą  językiem,  piszą  manifesty  o 

awangardowym  wydźwięku.  Niedawno  ogłosili  śmierć  neolingwizmu.  Nie  ma  nic  poza 

tekstem,  który  się  dzieje,  a  język  jako  narzędzie  komunikacji  zostaje  podwaŜony.  Do  tej 

grupy naleŜą: Maria Cyranowicz, Jarosław Lipszyc, Marcin Cecko.  

Banalizm – To termin ukuty przez Pawła Dunin-Wąsowicza, a jego teoretykiem jest 

P. Czapliński. UŜywany jest do nazwania literatury traktującej o rzeczach nudnych w równie 

(?)  nudny  sposób.  Niemiecki  badacz  Michael  Fleischer,  który  zajmował  się  literaturą 

trzeciego  obiegu,  określił  ją  takŜe  jako  literaturę  zerową.  Jako  sztandarowy  przykład  tego 

nurtu  w  lit.  Polskiej  podaje  się  Portret  własny  (Bogdan)  Tymona  Tymańskiego  i  Zbigniewa 

Sajnóga:  

'  Ojciec  był  galwanizerem.  Bogdan  od  dzieciństwa  interesował  się  astronomią.  W  szkole  uczył  się 

ś

rednio, na tyle jednak dobrze, Ŝe wcale się nie wysilając miał czwórkę z matematyki, fizyki i chemii, z reszty 

miał  trójki.  I  ten  to  właśnie  człowiek  pod  koniec  szkoły  podstawowej  mówi  do  mnie,  Ŝe  idzie  do  szkoły 
przyzakładowej.  Byłem  prawie  zszokowany,  facet  wiedza  prawie  uniwersytecka  z  astronomii  idzie  do  szkoły 
przyzakładowej zamiast do liceum czy technikum. Dalsze dzieje Bogdana to jego dalszy upadek. Ledwo kończy 
przyzakładową i zaczyna pracować jako elektryk w zakładzie, w którym miał praktykę. Po kilku latach ma swoją 
dziewczynę. śeni się z fryzjerką. Mają dzieci.' 

RównieŜ  twórcy  z  kręgu  Lampy  i  Iskry  BoŜej  reprezentują  poniekąd  ten  nurt.  Dunin 

Wąsowicz podkreśla iŜ, teksty batalistyczne są programowo pisane jako nieinteresujące.  

 

Personizm  –  w  odróŜnieniu  od  literatury  batalistycznej,  której  przypisane  są 

stereotypy,  do  tego  nurtu  mają  naleŜeć  teksty,  których  podstawą  jest  indywidualne 

doświadczenie. 

(Personizm i banalizm to nie są obszerne nurty poetyckie, a raczej nazwy pewnych tendencji 

czy  teŜ  postaw  cechujących  poetów.  Zostały  tutaj  uwzględnione,  gdyŜ  wielu  krytyków 

literackich dostrzega ich istnienie, a sam banalizm wywołał dyskusję uczonych męŜów.)