plik

SOFTWARE

Format

9/2006

Każda płyta główna zwykle wykorzystuje

BIOS jednej z trzech firm: AMI (American

Megatrends Inc.), Award oraz Phoe-

nix. Starsze programy konfiguracyjne

BIOS-ów AMI i Award wyglądają bar-

dzo podobnie – mają niebieskie tło, na

nim kilkanaście pozycji umieszczonych

w dwóch kolumnach:

BIOS-y firmy Phoenix mają zazwyczaj ja-

śniejsze tło, a główne menu znajduje się

przy górnej krawędzi ekranu

W obu przypadkach do poruszania się

po menu służą klawisze strzałek, pozycję

z menu wybiera się klawiszem

[Enter]

a wyjście do menu nadrzędnego umoż-

liwia klawisz

[Esc]

Wymiana technologii między firmami

w ciągu ostatnich lat spowodowała

odejście od stosowania się do reguł

związanych z wyglądem poszczególnych

BIOS-ów. Teraz BIOS Award jest często

podobny do BIOS-u Phoeniksa (jest to

wynik połączenia obu firm).

dzy gniazdami PCI widoczna jest

marka

Jeśli nie możesz znaleźć nazwy

producenta bezpośrednio na płycie,

wpisz symbol płyty w wyszukiwar-

kę internetową – w ten sposób ła-

two ustalisz, kto jest producentem

urządzenia.

Jak rozpoznać wersję

BIOS-u w pamięci ROM

Teraz musisz sprawdzić wersję BIOS-

u. Najłatwiej to zrobić podczas uru-

chamiania komputera. Na ekranie

startowym najczęściej wyświetlają

się informacje dotyczące układu gra-

ficznego, na drugim zaś właśnie in-

formacje dotyczące płyty głównej.

Przy symbolu płyty

zwykle widoczna jest

wersja BIOS-u

Jeśli masz problemy z rozpozna-

niem wersji BIOS-u, możesz spraw-

Grupa: UŻYTKOWE

USB Memory Key Boot

Utility (MBRTool)

Narzędzie do formatowania pamięci

USB flash

CPU-Z 1.35

Program pomagający w ustaleniu

modelu procesora i płyty głównej

oraz wersji BIOS-u

CD 9/2006

Model płyty i wersja BIOS-u w twoim komputerze

Szybszy i lepszy komputer

Zanim przystąpisz do aktualizacji

BIOS-u płyty głównej, musisz spraw-

dzić kilka szczegółów związanych

z konfiguracją twojego komputera.

Najważniejsze jest ustalenie, jaka

jest w nim płyta główna i jaka wersja

BIOS-u jest w pamięci ROM.

Jak rozpoznać model

płyty głównej

Nie ma lepszego sposobu na spraw-

dzenie, jaki masz w komputerze mo-

del płyty głównej, niż rozkręcenie

obudowy komputera i znalezienie

nadruku bezpośrednio na płycie.

Czasami symbol jest nadrukowany

wraz z nazwą producenta

Niekiedy na płycie widać jedy-

nie jej symbol, np. w naszym przy-

kładzie

Na pierwszy rzut oka trudno stwier-

dzić, kto jest producentem płyty, ale

z pewnością gdzieś widnieje jego

logo, w naszym przykładzie mię-

Wymiana BIOS-u

płyty głównej

UWAGA!

Aktualizacja BIOS-u stanowi głęboką

ingerencję w oprogramowanie płyt

głównych. Jej skutki mogą być nieod-

wracalne, szczególnie w razie zaniku

zasilania w trakcie tego procesu. Mo-

że też się zdarzyć, że w wyniku ak-

tualizacji komputer przestanie się

uruchamiać, a wtedy konieczna bę-

dzie naprawa lub wymiana płyty

głównej. Czytelnik musi mieć świa-

domość, że wszelkich czynności opi-

sanych w artykule dokonuje na wła-

sną odpowiedzialność.

Eliminację błędów obarczających

starszą wersję BIOS-u.

Możliwość korzystania z dysków twar-

dych powyżej 32 GB i 137 GB.

Warunki do zainstalowania nowszych

modeli procesorów.

Przyspieszenie pracy, szczególnie

urządzeń wejścia/wyjścia, np. dysków.

Co zyskujesz, wymieniając BIOS

BIOS

35>01

to program o wielkości

kilkuset kilobajtów zapisany w pa-

mięci

ROM

35>02

na płycie głów-

nej. Zapewnia wszystkie podstawowe

funkcje komputera. Po włączeniu za-

silania wykrywa procesor, pamięci,

dyski, klawiaturę, mysz itd. Dopiero

po sprawdzeniu obecności i urucho-

mieniu tych komponentów przekazu-

je kontrolę nad nimi systemowi ope-

racyjnemu. Jednak nawet system ko-

rzysta z większości urządzeń właśnie

8100. Jego ogólna wydajność w te-

ście MobileMark 2002, w fabrycznej

konfiguracji z BIOS-em 3c17, wy-

nosiła 224 punkty. Po aktualizacji

BIOS-u wzrosła aż o 13 procent, do

253 punktów. W nowej wersji BIOS-u

producent prawdopodobnie usunął

ograniczenia związane z zarządza-

niem energią, co pozwoliło na peł-

ne wykorzystanie mocy procesora.

Aktualizowanie BIOS-u jest obar-

czone ryzykiem niepowodzenia. Je-

śli więc twój komputer nie sprawia

problemów i dobrze współpracuje

ze wszystkimi komponentami, nie

aktualizuj w nim BIOS-u.

za pomocą funkcji BIOS-u. Od tego

niewielkiego programu wiele zależy.

Aktualizując go, usuniesz ewentual-

ne błędy, negatywnie wpływające na

stabilność lub wydajność komputera.

Przygotujesz także płytę główną do

zainstalowania na niej nowszego pro-

cesora lub pojemnego dysku.

Najbardziej spektakularne zwięk-

szenie wydajności po aktualizacji

BIOS-u zaobserwowaliśmy w przy-

padku notebooka Acer TravelMate

dzić datę jego wydania, która pod-

czas uruchamiania komputera po-

jawia się zazwyczaj w lewym dol-

nym rogu ekranu.

Jest jeszcze jeden sposób spraw-

dzenia modelu płyty głównej i wersji

BIOS-u – wykorzystanie programu

CPU-Z. W zakładce

znaj-

duje się pole

informujące o płycie głównej, a tak-

że sekcja

w której można znaleźć producenta

BIOS-u, wersję i datę wydania opro-

gramowania.

Różne odmiany BIOS-ów

TEMAT NUMERU

01xx_Temat numeru.indd 28

2006-07-27 16:30:53

Certyfikacja PitStop - Wydawnictwo BAUER

TEMAT NUMERU

Format

9/2006

Przygotuj nośnik umożliwiający urucho-

mienie komputera – jak to zrobić, pokazu-

jemy w ramkach „Tworzenie dyskietki startowej”

oraz „Startowa pamięć USB flash”.

Na przygotowany nośnik skopiuj nową

wersję BIOS-u (plik

.rom

lub

.bin

), a tak-

że program do aktualizacji BIOS-u (

aflash.exe

awdflash.exe

itp.).

Ustawianie domyślnych

parametrów BIOS-u

Wgranie nowego BIOS-u do pamięci ROM

spowoduje, że stary BIOS zostanie utra-

cony. Jeśli więc chciałbyś zachować jakieś szcze-

gólne jego ustawienia, zapisz je na kartce.

Aktualizacja BIOS-u musi odbyć się bez

żadnych przerw. Jeśli w jej trakcie wydarzy

się coś niespodziewanego (komputer się zawie-

si lub z jakiegoś powodu zresetuje), może się już

więcej nie uruchomić. Dla bezpieczeństwa ustaw

więc parametry domyślne.

W BIOS-ie Award znajdź funkcję

naciśnij

[Enter]

. Pojawi się pytanie, czy rzeczywi-

ście chcesz przywrócić ustawienia domyślne:

Naciśnij klawisz

[Y]

, a następnie

[Enter]

W BIOS-ie Phoenix strzałką w prawo przejdź

do sekcji

, następnie strzałką w dół do po-

lecenia

Naciśnij

[Enter]

. Pojawi się pytanie, czy rzeczywi-

ście chcesz przywrócić ustawienia domyślne

Wybierz

i potwierdź klawiszem

[Enter]

Do stacji dyskietek włóż czystą dyskietkę. Jeśli

będzie ona zapisana, pliki zostaną usunięte.

W Windows XP otwórz

, klik-

nij

prawym klawiszem na

z menu kontekstowego wybierz

W oknie

zaznacz pole

i kliknij

. Na dyskietce zostaną zapisa-

ne odpowiednie dane, niezbędne do uruchomienia

systemu DOS.

W starszych systemach Windows dyskietkę star-

tową można utworzyć komendą:

format a: /s

z linii poleceń.

Czynności przygotowawcze

Szybszy i lepszy komputer

BIOS można uaktualniać na kilka sposobów. Naj-

popularniejszą metodą jest uruchomienie kom-

putera z dyskietki, ale można to wykonać rów-

nież z użyciem pamięci USB flash. Następnie

w środowisku

DOS

35>03

wykorzystuje się spe-

cjalny program, który służy do zapisania nowego

BIOS-u w pamięci ROM. Wcześniej trzeba wy-

konać kilka czynności przygotowawczych.

Wyszukiwanie w internecie

nowych wersji BIOS-u

Znasz już wersję BIOS-u na płycie głównej two-

jego komputera. Możesz więc sprawdzić, czy pro-

ducent oferuje nowszy BIOS.

Wejdź do serwisu internetowego produ-

centa twojej płyty głównej.

Przejdź do sekcji, w której znajdują się ak-

tualizacje BIOS-ów. Może to być dział Po-

moc techniczna, Support, Downloads albo po

prostu BIOS.

Z listy wybierz swój model płyty głównej,

zazwyczaj można go także wpisać w pole

wyszukiwania na stronie WWW producenta.

Wyświetli się lista BIOS-ów, zwykle w po-

rządku od najnowszego do najstarszego.

Odszukaj najnowszą wersję i datę jej wydania,

następnie porównaj te dane z danymi BIOS-u

twojego komputera. Jeśli wersja oferowana przez

producenta jest nowsza, możesz wymienić na

nią swój dotychczasowy BIOS.

Pobieranie plików z BIOS-em

z internetu

Pobierz plik zawierający najnowszy BIOS

– zazwyczaj jest to archiwum ZIP lub plik

z rozszerzeniem

.exe

. Gdy po pobraniu dwu-

krotnie klikniesz na pliku, zostanie on rozpako-

wany i w bieżącym katalogu pojawi się jego wła-

ściwa zawartość – plik z BIOS-em o wielkości

kilkuset kB, który ma najczęściej rozszerzenie

.bin

lub

.rom

Potrzebny będzie również program (tzw.

flash utility), który umożliwi wgranie nowej

wersji BIOS-u do komputera. Sprawdź, czy znaj-

duje się on w archiwum razem z nowym BIOS-

-em. W zależności od tego, kto wyprodukował

BIOS płyty głównej, program ten może nosić na-

zwę:

awdflash.exe

aflash.exe

flash*.exe

awfl*.

exe

phlash.exe

itp. Jeśli żadnej z tych nazw nie

ma, wyszukaj na stronie internetowej producen-

ta program odpowiedni do twojej płyty.

Przygotowanie nośnika

z nowym BIOS-em

Aby wgrać do pamięci ROM nowy BIOS, musisz

uruchomić komputer z odpowiednio przygoto-

wanej dyskietki lub pamięci USB flash.

Tworzenie dyskietki startowej

Sprawdź, czy komputer jest przygotowany

do uruchamiania systemu z nośnika wy-

miennego. Szczegóły w ramce poniżej.

Niektóre BIOS-y są zabezpieczone przed

aktualizacją, by osoby nieznające się na

rzeczy nie mogły jej wykonać. Odblokowanie

aktualizacji jest możliwe w samym BIOS-ie, w bar-

dzo różnych miejscach, nawet w sekcji dotyczą-

cej urządzeń peryferyjnych (najczęściej

Integra-

ted Peripherials

). Sprawdź więc w instrukcji ob-

sługi płyty głównej, czy BIOS twojej płyty nie

wymaga odblokowania.

Podczas wgrywania nowego BIOS-u czy firmware’u

(zazwyczaj odbywa się to w środowisku DOS) na-

tomiast często przydaje się możliwość uruchamiania

komputera z nośnika wymiennego – dyskietki lub pa-

mięci USB flash.

W BIOS-ie Award przejdź do sekcji

i odszukaj w niej po-

zycję

. Jeżeli chcesz uruchomić

komputer z dyskietki, opcja ta musi być ustawiona na

. Jeśli nie jest, naciśnij

[Enter]

i w oknie, któ-

re się pojawi wybierz strzałkami

Jeśli natomiast

chcesz urucha-

miać komputer

z pamięci USB

flash, wskaż

Zaakceptuj wy-

bór klawiszem

[Enter]

Wychodząc z BIOS-u, zapisz ustawienia (

Save &

Exit Setup

W BIOS-ie Phoenix przejdź do sekcji

a w niej do polecenia

. Jeżeli komputer ma być uruchamiany z dyskietki,

funkcja

powinna mieć wartość usta-

wioną na

. Jeśli nie ma, naciśnij

[En-

ter]

i w oknie, które się pojawi, wybierz

i wybór zatwierdź

klawiszem

[En-

ter]

. Jeśli kom-

puter ma być

uruchamiany z

pamięci USB

flash, musi być wybrany

Ponieważ niektóre BIOS-y traktują pamięci USB flash jako

dyski twarde, dodatkowo, w sekcji

musisz przejść

do pozycji

i klawiszem

[PgUp]

„przesunąć” swój dysk USB na pierwszą pozycję:

Wychodząc z BIOS-u, zapisz te ustawienia (

Exit &

Save Changes

Uruchamianie komputera z nośników wymiennych

Czasami nowy BIOS oferuje funkcje układów ste-

rujących płyty głównej, które w poprzednich wer-

sjach BIOS-u były wyłączone. System operacyjny

nie potrafi tych funkcji wykorzystać, jeżeli nie ma

odpowiednich sterowników. Dlatego producenci płyt

głównych radzą zainstalować najnowsze sterowniki

chipsetu przed aktualizacją BIOS-u. Ściągnij je ze

strony producenta płyty głównej (tej samej, z któ-

rej pobiera się nowy BIOS).

Zainstaluj najnowsze sterowniki

Testowe wersje BIOS-ów (beta) nie są dokładnie

sprawdzone przez producentów i mogą spowodować

wadliwe działanie płyty głównej. Wyjątkiem jest

sytuacja, gdy masz naprawdę poważne problemy

z komputerem – BIOS w wersji testowej może się

wtedy okazać niezłym rozwiązaniem.

Unikaj BIOS-ów w wersjach beta

01xx_Temat numeru.indd 29

2006-07-27 16:31:18

Certyfikacja PitStop - Wydawnictwo BAUER

SOFTWARE

TEMAT NUMERU

Format

9/2006



Jeśli z jakiegoś powodu proces uaktualniania został

przerwany, ale komputer nadal działa, nie wyłączaj go,

lecz spróbuj ponowić proces aktualizacji.



Jeśli w trakcie aktualizacji nastąpił zanik zasilania,

być może bloki startowe nie uległy uszkodzeniu i kom-

puter się uruchomi. Ponów aktualizację BIOS-u, by cała

jego zawartość została poprawnie zapisana.



Gdy komputer w ogóle się nie uruchamia, płytę

główną również można uratować, ale to sposób raczej

dla zaawansowanych sprzętowców. Trzeba dysponować

drugą taką samą, działającą płytą główną. Znajdź na

niej pamięć ROM

(najczęściej jest montowana w podstawce), wyjmij

z gniazda, włóż do swojej płyty i uruchom komputer

z dyskietki. Następnie, nie wyłączając komputera, wyj-

mij kość pamięci z gniazda i włóż swój układ (uważaj,

by nie doprowadzić do zwarcia). Teraz już możesz po-

nownie wgrać BIOS do pamięci ROM.



Jeśli masz tzw. Dual BIOS, w przypadku nieudanej

aktualizacji komputer może być uruchomiony z BIOS-u

zapasowego. Wystarczy podczas włączania komputera

wcisnąć odpowiedni klawisz, ewentualnie przełożyć od-

powiednią zworkę na płycie.

Ratowanie BIOS-u po nieudanej aktualizacji

Masz już wszystko, co jest potrzebne do aktuali-

zacji BIOS-u, a komputer został tak skonfiguro-

wany, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia

jakichkolwiek problemów. Pora przystąpić do

aktualizacji.

Uaktualnianie BIOS-u

Phoenix Award

Jeżeli twój komputer korzysta ze starszego

BIOS-u Award lub nowszego Phoenix Award, ak-

tualizacja będzie wyglądała następująco:

Włącz komputer. Jeśli w BIOS-ie zostały

poprawnie ustawione opcje uruchamiania

(patrz: ramka „Uruchamianie komputera z no-

śników wymiennych” na poprzedniej stronie),

zostanie on uruchomiony z dyskietki lub pa-

mięci USB flash.

Wpisz polecenie

dir

, by sprawdzić, czy nie-

zbędne pliki są na nośniku. Zapisz nazwę

pliku z nową wersją BIOS-u, np. dla płyty ASUS

A8N-SLI Deluxe jest to plik

a8nsd016.bin

Uruchom program służący do aktualizacji

BIOS-u, wpisując jego nazwę, np.

awdflash.

exe

, i naciskając

[Enter]

. Może się zdarzyć, że

uruchomi się sam (po starcie systemu z dyskiet-

ki), jeśli producent przygotował odpowiedni plik

wsadowy, automatyzujący niektóre czynności.

W polu

wpisz nazwę pliku z nowym BIOS-em.

W naszym przykładzie

Następnie naciśnij

[Enter]

. Plik z nośnika zo-

stanie wczytany do pamięci.

W dolnej części okna pojawi się pytanie

(czy chcesz

zapisać aktualny BIOS na dyskietce). Jeśli wci-

śniesz klawisz

[Y]

, pojawi się pole

w którym musisz podać nazwę dla tego BIOS-u,

np.

stary.bin

. Gdy zatwierdzisz nazwę klawiszem

[Enter]

, BIOS zostanie zapisany na dyskietce lub

w pamięci flash w postaci pliku.



Aktualizowanie BIOS-u

Program zapyta, czy chcesz aktualizować

BIOS:

Wciskając klawisz

[Y]

, rozpoczniesz aktualizację,

która potrwa od 1 do 2 minut. W tym czasie nie

rób nic przy komputerze.

Podczas aktualizacji na ekranie będzie wyświe-

tlany postęp całej operacji

Gdyby na powyższym obszarze pojawiło się

czerwone pole, będzie to sygnał problemów z ak-

tualizacją (praktycznie się nie zdarza).

Po chwili pojawia się komunikat, że udało

się zapisać nowy BIOS:

Wyjmij dyskietkę i zresetuj komputer klawiszem

[F1]

. Podczas uruchamiania komputera z nowym

BIOS-em możesz wejść ponownie do BIOS-u

i skonfigurować niektóre parametry, korzystając

z ustawień, które zapisałeś na kartce.

Uaktualnianie BIOS-u AMI

Narzędzia AMI wykorzystują niektórzy produ-

cenci płyt z BIOS-em Award. Przykładem tego jest

wykorzystana przez nas płyta główna Gigabyte

GA-8N-SLI Pro. Jeśli masz komputer z BIOS-em

AMI, uaktualnisz go następująco:

Włącz komputer – zostanie on uruchomio-

ny z dyskietki lub pamięci USB flash.

Wpisz polecenie

dir

, by sprawdzić, czy nie-

zbędne pliki są na nośniku. Zapisz nazwę

pliku z nową wersją BIOS-u, np. plik z najnow-

szym BIOS-em dla płyty Gigabyte GA-8N-SLI

Pro nosi nazwę

8nslip.f6

Uruchom program służący do aktualizacji

BIOS-u, wpisując jego nazwę (

flash893.

exe

) w linii poleceń i naciskając

[Enter]

Kursor jest w sekcji

w lewej części

okna. Naciśnij

[Enter]

Jeśli chcesz zapisać aktualny BIOS na dys-

kietce lub pamięci USB flash, klawiszem

[Tab]

lub strzałką przejdź do pola

, wpisz

nazwę pliku, np.

stary.bin

, i naciśnij

[Enter]

Wgraj nowy BIOS do pamięci ROM: strzał-

ką w górę przejdź do pola

i wpisz na-

zwę pliku z nowym BIOS-em (w naszym przy-

kładzie

8nslip.f6

). Naciśnij

[Enter]

Pojawi się pytanie, czy jesteś pewien, że

chcesz zapisać BIOS:

Gdy wciśniesz ponownie

[Enter]

, rozpocznie się

zapis, który potrwa 1–2 minuty.

Podczas zapisu wyświetlany jest komunikat:

Nie przerywaj pracy programu do pojawie-

nia się komunikatu

Wciśnij kilkakrotnie

[Esc]

, aby wyjść z programu.

Zresetuj komputer, wejdź do BIOS-u, ustaw kon-

figurację domyślną (wg części „Ustawianie do-

myślnych parametrów BIOS-u”), a później ewen-

tualnie skonfiguruj własne ustawienia.

Szybszy i lepszy komputer

Niektóre firmy oferują wygodniejsze narzędzia do ak-

tualizacji BIOS-u w Windows: ASUS (program ASUS

Update), Gigabyte (program @BIOS) i MSI (Live

Update 3). Użytkownik nie musi znać modelu płyty

głównej i wersji BIOS-u, nie musi też przygotowywać

dyskietki czy pamięci USB flash do uruchamiania

komputera. Oczywiście ta metoda aktualizacji do-

tyczy tylko stosunkowo nowych płyt.

Aktualizacja BIOS-u z Windows jest bardziej ry-

zykowna niż ze stabilniejszgo systemu DOS.

Aktualizacja BIOS-u w Windows

Startowa pamięć USB flash

Jeżeli w komputerze nie masz stacji dyskietek,

możesz uruchomić środowisko DOS z innego no-

śnika, np. z pamięci USB flash. Jednak do for-

matowania tej pamięci trzeba użyć specjalnego

programu, może to być np. MBRTool, który za-

mieszczamy na płycie.

Podłącz do komputera pamięć USB. Najlepiej

o niewielkiej pojemności, do 256 MB.

Rozpakuj archiwum z programem MBRTool

i uruchom program.

Na liście nośników wybierz pamięć, którą

chcesz sformatować. Następnie zaznacz opcję

i kliknij przycisk

Gdy formatowanie zostanie zakończone, na nośniku

pojawią się pliki systemu FreeDOS. Aby je zobaczyć,

odłącz pamięć od komputera i podłącz ponownie.

Tak przygotowany nośnik możesz już wykorzystywać

do uruchamiania komputera.

Podczas tworzenia dyskietki systemowej nagrywane

są na niej różne pliki, więc może zabraknąć miejsca

na aktualną wersję BIOS-u. Jeśli wystąpi taki pro-

blem, usuń z dyskietki wszystkie pliki z wyjątkiem

io.sys

msdos.sys

command.com

. Następnie od

nowa rozpocznij proces aktualizacji BIOS-u.

Gdy na dyskietce brakuje miejsca

01xx_Temat numeru.indd 30

2006-07-27 16:31:37

Certyfikacja PitStop - Wydawnictwo BAUER