1
„OPIEKUŃCZO – WYCHOWAWCZE FUNKCJE SZKOŁY”.
Szkoła – instytucja oświatowo-wychowawcza zajmująca się kształceniem i
wychowaniem dzieci, młodzieŜy i dorosłych, stosownie do przyjętych w
danym społeczeństwie celów i zadań oraz koncepcji oświatowo-
wychowawczych i programów; osiąganiu tych celów słuŜy odpowiednio
wykształcona kadra pedagogiczna, nadzór oświatowy, baza lokalowa,
wyposaŜenie oraz zabezpieczenie budŜetowe ze skarbu państwa,
samorządów lokalnych lub innych źródeł.
1
WaŜne jest, aby w szeroko pojmowanym określeniu funkcji szkoły, obok funkcji kształcącej,
która jeszcze nie tak dawno była jedyną funkcją szkoły, rangi nabrała funkcja opiekuńczo-
wychowawcza tejŜe placówki.
Do tej pory problematyka ta nie zajmowała naleŜnego jej miejsca w teorii pedagogicznej.
Powodem tego faktu był:
a)
dydaktyczny profil teorii pedagogicznej
b)
tradycjonalizm w samej teorii opieki nad dzieckiem
Kult dydaktyki ukształtował swoistą postawę badawczą wobec szkoły, na którą patrzono jako
na placówkę nauczania, głównym przedmiotem zainteresowania czyniąc lekcję i nauczyciela
pomijając natomiast inne poczynania wychowawcze szkoły a w szczególności kierunek
działalności opiekuńczej.
Tradycjonalizm w teorii opieki nad dzieckiem sprowadzał się tylko do form opieki całkowitej
z wyraźnym akcentem na funkcje pielęgnacyjne.
Takie stanowisko hamowało działalność opiekuńczo-wychowawczą szkoły.
Szkoła odgrywa ogromną rolę w organizowaniu opieki wychowawczej nad dziećmi.
Przemawiają za tym następujące fakty:
1.
Zasób wiedzy i umiejętności nabytych przez ucznia w procesie nauczania nie
przesądza o dobrym przygotowaniu go do Ŝycia i pracy zawodowej w warunkach
współczesnej cywilizacji. Ogromne znaczenie ma ukształtowanie odpowiednich
postaw społeczno-moralnych i zapewnienie warunków do ciągłego samo rozwoju.
WaŜne jest inspirowanie sytuacji wspomagających rozwój społeczny dziecka oraz
przeciwdziałanie wszelkim jego zaburzeniom.
2.
Szkoła jako najbardziej kwalifikowana i upowszechniona instytucja pedagogiczna ma
największe moŜliwości kształtowania i przekształcania wszelkich czynników
ś
rodowiskowych oraz wyrównywanie ich braków
3.
Podstawową zasadą polityki opiekuńczej jest zapewnienie dziecku
najpomyślniejszych warunków Ŝycia i rozwoju w jego najbliŜszym środowisku tj. w
rodzinie, szkole, środowisku zamieszkania.
2
Wśród tych wymienionych środowisk najbliŜszym naturalnym środowiskiem, w
którym przebiega Ŝycie dziecka jest szkoła, dlatego teŜ głównie jej przypada
organizowanie pomocy dziecku, rodzinie i środowisku zamieszkania w realizacji
zadań opiekuńczo- wychowawczych.
4.
W polityce opiekuńczej kładzie się akcent na powszechny, wczesny i profilaktyczny
charakter form pomocy dziecku i rodzinie.
3
1
Wincenty Okoń „Nowy Słownik Pedagogiczny” Warszawa 1998 s.383
2
J. Wołczyk „Edukacja dla rozwoju” Wrocław 1973 s. 100
3
J. Wołczyk „Edukacja dla rozwoju” Wrocław 1973 s. 101
2
Realizacja tych zadań jest moŜliwa przy szerokim udziale szkoły, która posiada
bogate tradycje w dziedzinie organizowania otwartych form opieki wychowawczej i
zajęć wspomagających rozwój dzieci i młodzieŜy.
5. W świetle najnowszej teorii pedagogicznej kształcenie, wychowanie i
opieka stanowią integralną całość; działanie profilaktyczne i
kompensacyjne jest niezbędnym warunkiem prawidłowego przebiegu
procesu wychowawczego.
1
Szkoła więc, jako placówka realizująca zadania w dziedzinie kształcenia i wychowania
musi równolegle rozwijać działalność opiekuńczą.
JeŜeli przyjmiemy za punkt wyjścia pojęcie opieki jako działalności zmierzającej do
zapewnienia dzieciom i młodzieŜy sprzyjających warunków Ŝycia, rozwoju i wychowania
funkcja opiekuńczo-wychowawcza szkoły powinna przejawiać się w następujących
kierunkach:
1.W odniesieniu do dziecka
-
zapewnienie bezpieczeństwa osobistego w szkole i w drodze do szkoły
-
ochrona zdrowia dziecka
-
niesienie pierwszej pomocy
-
zapewnienie realizacji obowiązku szkolnego(wyrównywanie opóźnień w nauce)
-
zaspakajanie podstawowych potrzeb biologicznych
-
roztaczanie opieki nad dzieckiem w czasie pracy zawodowej rodziców
-
organizowanie dzieciom czasu wolnego(zapewnienie właściwych styczności z
wartościami kulturowymi, ograniczanie styczności ze zjawiskami patologicznymi.
2. W odniesieniu do rodziny dziecka
-
udzielanie materialnej pomocy rodzinie w miarę moŜliwości finansowych szkoły.
-
udzielanie pomocy w rozwiązywaniu trudności wychowawczych w rodzinie (złe
warunki rodzinne dziecka, sytuacja materialna, układ stosunków rodzinnych, stopień
odpowiedzialności rodziców)
-
podnoszenie kultury pedagogicznej rodziców
-
organizowanie Ŝycia społeczno-kulturalnego rodziców.
3. W odniesieniu do środowiska zamieszkania.
-
inspirowanie urządzeń rekreacyjnych i kulturalno-oświatowych w rejonie szkoły
-
podnoszenie poziomu kultury pedagogicznej społeczności lokalnej
-
organizowanie wolnego czasu lokalnej społeczności
-
zwalczanie negatywnych zjawisk, aspołecznych zachowań oraz wszelkiej patologii
Kierunki działalności opiekuńczej szkoły moŜna rozpatrywać w trzech układach odniesienia,
ze względu na fakt, iŜ wszelkie zagroŜenia dla Ŝycia rozwoju biologicznego i wychowania
dziecka mogą tkwić:
•
W samym dziecku – do szkoły przychodzą róŜne dzieci, z defektami zarówno
fizycznymi jak i psychicznymi. Zadaniem szkoły jest tworzenie integralnych grup
oraz pielęgnowanie zdrowia psychicznego i fizycznego dziecka, rozpoznanie
jakichkolwiek nieprawidłowości w rozwoju. W tym celu w szkołach tworzy się
gabinety pedagoga, psychologa, higienistki oraz lekarskie.
•
W rodzinie – dziecko wyrasta w rodzinie, która jest dla niego ostoją i wzorem. JeŜeli
jednak jest to rodzina o pewnych zaburzeniach funkcjonalnych i strukturalnych, wtedy
1
R. Wroczyński „Pedagogika społeczna” Warszawa 1974 s. 279-288
3
prawidłowy rozwój dziecka jest zagroŜony. W tym przypadku rola szkoły polega na
rozpoznaniu problemu rodziny, w jakiej Ŝyje dziecko oraz niesienie pomocy w jego
rozwiązaniu.
•
W środowisku. – oprócz rodziny i szkoły środowisko jest bardzo waŜne w rozwoju i
kształtowaniu osobowości dziecka. Grupy rówieśnicze, podwórko, plac zabaw to
miejsca, w których dziecko przebywa. Szkoła powinna pomóc dziecku w
dokonywaniu wyborów określonych wartości tzn. w doborze przyjaciół, miejsca i
formy zabawy oraz zapobiegać w miarę moŜliwości wszelkim patologiom.
WaŜnym problemem w aspekcie działalności opiekuńczej szkoły są równieŜ niepowodzenia
szkolne i ich wyrównywanie przez szkołę.
MoŜna je częściowo złagodzić przez dobrą współpracę nauczycieli z rodzicami oraz przez
podniesienie atrakcyjności szkoły.
Zagadnienie opieki szkolnej nad dzieckiem w czasie pracy zawodowej rodziców zaleŜy od
charakteru i rozmiaru braków w dziedzinie sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę,
ich uwarunkowań, kierunków i form pracy opiekuńczo-wychowawczej.
Do tego celu słuŜą świetlice szkolne i półinternaty.
W ramach działalności opiekuńczej szkoły udzielana jest określona pomoc materialna dziecku
oraz rodzinie a takŜe organizowane jest doŜywianie dla dzieci i młodzieŜy. Z punktu widzenia
zaspakajania podstawowych potrzeb biologicznych dziecka jest to waŜny kierunek
działalności opiekuńczej szkoły.
WaŜną rolę obok zajęć dydaktycznych, w pracy opiekuńczej szkoły odgrywa organizowanie
zajęć wspomagających rozwój dzieci i młodzieŜy, organizowanie im czasu wolnego,
ograniczanie patologii.
Zadania te szkoła realizuje najczęściej przez prowadzenie świetlic, bibliotek, czytelni,
klubów, róŜnych zespołów i kół zainteresowań, organizacje uczniowskie, masowe formy
pracy kulturalnej( imprezy), inspirowanie uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez
pozaszkolne placówki oświatowe, obozy i kolonie letnie, wycieczki.
Działalność szkoły w środowisku ma równieŜ charakter opiekuńczy, albowiem swoją
działalnością wyrównuje braki strukturalne i funkcjonalne rodziny, przeciwdziała
negatywnym zjawiskom, występującym w miejscu zamieszkania(podwórko, osiedle), które
mogą niweczyć wysiłki szkoły w pracy wychowawczej z dzieckiem.
Do działalności opiekuńczej szkoły moŜna zaliczyć równieŜ poradnictwo wychowawczo-
zawodowe.
Sytuacja ekonomiczna i gospodarcza stawia młodzieŜ przed ogromnym dylematem, jakim
jest, właściwy wybór zawodu, który zawaŜy na dalszym jego Ŝyciu. To właśnie szkoła
powinna w pewnym stopniu mieć równieŜ wpływ na dokonywanie właściwych wyborów
przez młodych ludzi.
Szkoła jako podstawowa instytucja oświatowo wychowawcza jest swoistym wytworem Ŝycia
społeczeństwa. Funkcjonuje teŜ wszędzie tam, gdzie rozwija się zorganizowane
społeczeństwo.
Relacje dziecka z domem rodzinnym, ze szkołą i ze środowiskiem tworzą strukturę
decydującą o obrazie szkoły. Tak jak zmieniały się one w róŜnych okresach historycznych,
tak zmieniała się szkoła.
4
Mimo obserwowanych ostatnio w Polsce przeobraŜeń w mentalności pedagogów, trzeba
jednak stwierdzić, Ŝe szkoła jest i pozostanie przez długie lata główną instytucją
wychowującą, a nauczyciele zaszczepiający w młodym pokoleniu nowe wartości, jednym z
najwaŜniejszych twórców kultury narodowej.
1
Literatura :
1.
„Pedagogika opiekuńcza” – Materiały z krajowej konferencji Komitetu
Nauk Pedagogicznych – Mikołaj Winiarski „Opiekuńcza rola szkoły”.
2.
„Wszystko o wychowaniu” Wincenty Okoń.
3.
„Edukacja dla rozwoju” J. Wołczyk.
4.
„Pedagogika społeczna” R. Wroczyński.
5.
„Nowy Słownik Pedagogiczny” Wincenty Okoń.
1
Wincenty Okoń „Wszystko o wychowaniu” Warszawa 1999 s. 357