Przestrzenny wymiar gospodarki : 

Czym zajmuje się geografia ekonomiczna? 

Geografia ekonomiczna -jako nauka zajmuje się opisem  
i badaniem struktur przestrzennych działalności gospodarczej różnego rodzaju, jak również 
organizacji przestrzennej gospodarki poszczególnych regionów, krajów i ich ugrupowao 
integracyjnych. Geografia ekonomiczna bada te struktury i jednostki przestrzenne zarówno w ujęciu 
statycznym, jak i dynamicznym. 
Przedmiotem badao geografi ekonomicznej jest:  



 

rozmieszczenie poszczególnych podmiotów gospodarczych w przestrzeni geograficznej  



 

kształtowanie się wzajemnych powiązao między podmiotami gospodarczymi  



 

formowanie się skupisk podmiotów gospodarczych  



 

różnicowanie się form, typów    



 

i efektów działalności podmiotów gospodarczych.

 

 

Jakie są kierunki rozwoju współczesnej geografii ekonomicznej? 

 
Wyróżnia się 3 kierunki rozwoju współczesnej geografii ekonomicznej: 
- kierunek regionalny – dostarczanie uporządkowanego opisu zmiennego charakteru powierzchni 
Ziemi. Zmiennośd jest uogólniona przez wyodrębnienie jednostek terytorialnych – regionów – o 
w miarę jednorodnym charakterze i zwartych przestrzennie, rozmieszczenie zasobów czynników 
produkcji, samej produkcji i przepływ produktów. 
- kierunek ekologiczny – zajmuje się badaniem wzajemnego oddziaływania środowiska 
przyrodniczego i społeczeostwa 
- kierunek przestrzenny – bada przestrzenne struktury i procesy oraz ich współzależności 

 

Jakie zmiany i dlaczego następowały w kierunkach badawczych geografii ekonomicznej? 

Zmiany w kierunkach badawczych geografii ekonomicznej nastąpiły na przełomie lat 60/70. Przed 
tym okresem duże znaczenie w badaniu  miało ujęcie opisowe : skupiano się na opisie 
poszczególnych zjawisk i procesów. Po tym okresie w związku z rosnącą populacją i w bardzo 
szybko rozwijającym się światem (powstawały nowe technologie, aglomeracje itp.)  na znaczeniu 
uzyskało ujęcie ilościowe – pole na częstszym używaniu modelu matematycznego niż opisowego 
i ujmowaniu przestrzeni geograficzne w kategoriach geometrycznych. Rozwój tego podejścia 
wiązał się z przeświadczeniem że jedynie w taki sposób badaniom nad przestrzennymi aspektami 
gospodarki można nadad naukowy i uniwersalny charakter. 

 

 

Co oznacza nowa geografia ekonomiczna?

 

 

Nowa geografia ekonomiczna jest oparta na połączeniu tzw. Nowej teorii handlu 
międzynarodowego z teorią lokalizacji produkcji (podmiotów gospodarczych).  W nowej geografii 
ekonomicznej można wyróżnid dwa nurty. Jeden dotyczy analizy występowania, funkcjonowania i 
kształtowania skupisk działalności gospodarczej, zwanych klastrami lub gronami. Drugi 
koncentruje się na badaniu różnic w poziomie, dynamice, kierunkach i perspektywach rozwoju 
gospodarczego regionów (jednostek przestrzennych różnego typu i różnej wielkości – grup 
krajów, krajów, regionów różnego szczebla taksonomii regionalnej).  



 

Analizuje gospodarkę poszczególnych regionów w kontekście całej gospodarki  



 

Bada przepływy dóbr między poszczególnymi regionami danego kraju i ich wpływ na 
rozmieszczenie produkcji  



 

Bada siły dośrodkowe i odśrodkowe przyczyniające się do koncentracji i rozpraszania 
lokalizacji działalności gospodarczej  



 

Bada mechanizmy przenoszenia działalności gospodarczej  

Paul Krugman – uważany za twórcę, wyjaśnił zjawiska związane z procesem globalizacji, oraz nowoą 
teorię handlu międzynarodowego 
 

Wyjaśnij pojęcie: struktura przestrzenna gospodarki. 

Struktura przestrzenna gospodarki- zintegrowany układ relacji lokalizacyjnych miejsc i 
podmiotów gospodarczych, znajdujących się na danym jednoznacznie określonym obszarze oraz 
powiązao i przepływów między nimi : przepływy dóbr, ludzi, informacji i środków 
pieniężnych.Pokazuje jak rozmieszczone są na danym obszarze poszczególne rodzaje działalności 
gospodarczej i czynniki produkcji i jak są ze sobą powiązane. 

Struktura przestrzeni ekonomicznej ma charakter hierarchiczny. Stosując metodę regionalizacji 
gospodarczej przestrzeo ekonomiczną można podzielid, na regiony typu:  
– loco (lokalne)  
– mikro (mikroregiony)  
– submezo (submezoregiony)  
– mezo (mezoregiony)  
– makro (makroregiony) przy czym najwyższym szczeblem hierarchicznym jest tu na ogół 
paostwo.  
Struktura przestrzenna powinna zachowad: 

1.Logikę przestrzenną, czyli funkcjonalnośd w rozmieszczeniu elementów gospodarczych i 
społecznych w przestrzeni  
2.Przestrzenną czytelnośd  
3.Optymalizację przemieszczeo osób, towarów, środków pieniężnych i informacji w przestrzeni  
4.Piękno otoczenia wynikające z istnienia i zachowanie pozytywnych form przestrzennych 
(naturalnych, przekształconych i sztucznych) oraz proporcji między nimi i ich lokalizacji względnej  
5.Racjonalny współczynnik ekologiczny  
6.Optymalną, sprzyjającą rozwojowi, relację między centrum a obszarami peryferyjnymi  

 

 
2.Jakie procesy zachodzą w kształtowaniu się struktury przestrzennej gospodarki. 



 

Samorzutne ( autonomiczne ) – wynikają z działania czynników struktury przestrzennej 
powodujących dostosowanie się jej elementów i adaptowanie do zmian zachodzących w 
otoczeniu 



 

Indukowane – wynikają z działao podejmowanych wobec danej struktury przestrzennej przez 
zewnętrze podmioty instytucjonalne lub gospodarcze. Są innowacyjnymi procesami 



 

Kontytuowane – takie sama, z tym że są następstwem niegdyś podjętych działao tego typu. 

Przykłady procesów :  



 

Koncentracja – skupianie się podmiotów gospodarczych i gospodarstw domowych 
oraz związane z ich funkcjonowaniem form zagospodarowania przestrzeni 
(lokalizacja musi byd korzystna) 



 

Centralizacja – przejmowanie przez pewien fragment danej przestrzeni ekon. jej 
głównych funkcji i podporządkowaniu pozostałych części tej przestrzeni  



 

Decentralizacja – przejmowanie przez jednostki niższego rzędu niektórych funkcji od 
czołowej jednostki danego układu przestrzennego-prowadzi to do osłabienia jej 
dominującej pozycji 



 

Segregacja – wewnętrzne ujednolicanie jednostek składających się na daną strukturę 
przestrzenną a zarazem ich różnicowanie względem pozostałych jednostek 



 

Dyfuzja – rozprzestrzenianie się w obrębie danego układu jego elementów lub 
nowych form zagospodarowania, bądź idei wpływających na jego funkcjonowanie 



 

Inwazja- sukcesja – w miejsce podmiotów gospodarczych, gosp domowych, form 
zagospodarowania lub funkcji danej struktury przestrzennej pojawiają się nowe lub 
nowe wypierają te dotychczasowe 

3.Wyjaśnij pojęcie ład przestrzenny. 

Rozumiany jako kształtowanie struktur przestrzennych pozwalających na:  
 
1. Zrealizowanie celów gospodarowania przy danych środkach  
2. Zapewnienie wzrostu gospodarczego danej struktury  
3.Wyeliminowanie konfliktów przestrzennych, społecznych  i ekologicznych 
 
Celem jest osiągnięcie maximum krajowego potencjału rozwojowego, umożliwiając zrównoważony i 
trwały wzrost gospodarczy. Zagospodarowując przestrzeo należy działad tak, by środowisko 
przyrodnicze i elementy antropogeniczne współgrały ze sobą.  
 
Przykłady braku ładu przestrzennego: Slumsy(Mubaj, Indie) – 55% ludności, Fawele (dzielnice nędzy 
w Rio de Janeiro w Brazylii), Kibera- dzielnica slumsów w Nairobi w Kenii 800tys mieszkaoców. 
Ład przestrzenny : przykłady : Singapur, Central Park w NY,  
 

4.Jakie konflikty i kolizje zachodzą w przestrzeni ekonomicznej?  

Brak ładu przestrzennego prowadzi do pojawienia się konfliktów (kolizji) przestrzennych. Powstają w 
wyniku ograniczoności zasobów środowiska geograficznego (przestrzeni). 

 
Przejawem kolizji przestrzennych jest:  
 



 

Konkurencja o miejsce lokalizacji  



 

Nadmierne i bezładne zagospodarowanie przestrzeni  



 

Nieefektywne jej wykorzystanie  



 

Blokowanie realizacji różnych zadao ekonomicznych i społecznych  



 

Dewastowanie przestrzeni i zasobów środowiska geograficznego  

 
Mogą wynikad z niefrasobliwego zagospodarowywania przestrzeni np. sprzeczności między celami 
regionalnymi i lokalnymi, graniczenia z sobą wykluczających się form użytkowania przestrzeni bądź 
niewłaściwej lokalizacji jakiegoś obiektu.