Poradnik 04.05.05

Wst´p ............................................................................................................... 9

Czym jest inwestowanie? ..................................................................... 11

Strategie inwestycyjne .......................................................................... 13

Miejsce dokonywania inwestycji ....................................................... 16

Sposób dokonywania inwestycji ........................................................ 18

Dost´pne instrumenty finansowe ..................................................... 23

Dochód, ryzyko i p∏ynnoÊç inwestycji .............................................. 30

Podsumowanie .......................................................................................... 33

S∏owniczek .................................................................................................. 34

Lektura dodatkowa ................................................................................. 35

S P I S T R E Â C I

WST¢P

CZEMU S¸U˚Y TEN PORADNIK?

Polski rynek kapita∏owy – mimo swojego m∏odego wieku – jest ju˝ na tyle rozwi-

ni´ty, ˝e pozwala ka˝demu inwestorowi, zarówno poczàtkujàcemu, który stawia na
nim pierwsze kroki, jak i inwestorowi doÊwiadczonemu, na skorzystanie z wielu ist-
niejàcych rozwiàzaƒ w zakresie lokowania posiadanych oszcz´dnoÊci i realizacji
w∏asnych inwestycji. Tym bardziej ˝e wejÊcie naszego kraju w struktury Unii Euro-
pejskiej poszerzy∏o lub w najbli˝szej przysz∏oÊci poszerzy asortyment dost´pnych
instrumentów finansowych i pozwoli ka˝demu inwestorowi na wi´kszà mo˝liwoÊç dy-
wersyfikacji w∏asnego portfela inwestycyjnego. Czytajàc ten poradnik dowiedzà si´
Paƒstwo, czym jest rynek kapita∏owy, jakie instytucje i instrumenty finansowe mo-
˝emy na nim spotkaç oraz co zrobiç, aby dost´pne mo˝liwoÊci inwestycyjne wyko-
rzystaç do naszych potrzeb i celów ˝yciowych oraz dostosowaç do wielkoÊci posia-
danego kapita∏u i naszej sk∏onnoÊci do ponoszenia ryzyka. Rynek kapita∏owy wraz
z ca∏ym swoim zapleczem w postaci instytucji finansowych, zatrudnionych w nich
specjalistów i oferowanych instrumentów finansowych, niesie ze sobà ogromne
mo˝liwoÊci w zakresie lokowania naszych, cz´sto ci´˝ko zarobionych oszcz´dnoÊci
z perspektywà ich pomno˝enia w przysz∏oÊci i realizacji naszych celów i marzeƒ.

DO KOGO JEST SKIEROWANY?

Poradnik skierowany jest przede wszystkim do osób, które chcia∏yby si´ dowie-

dzieç, na czym polega inwestowanie w∏asnych oszcz´dnoÊci, od czego nale˝y zaczàç
i gdzie nale˝y si´ udaç.

CZEGO MO˚NA SI¢ Z NIEGO DOWIEDZIEå?

W poradniku przedstawione zosta∏y podstawowe poj´cia i zasady dotyczàce ryn-

ku kapita∏owego. Jest on swoistym pierwszym abecad∏em, które daje podstawy
i wskazuje kierunki do poszukiwania dalszej wiedzy potrzebnej do swobodnego po-
ruszania si´ po rynku kapita∏owym i korzystania z instrumentów, które ten rynek
oferuje. W przypadku, gdyby chcieli Paƒstwo uzyskaç wi´cej informacji na temat
sposobów pomna˝ania Paƒstwa oszcz´dnoÊci proponujemy zapoznanie si´ z treÊcià
wybranych pozycji ksià˝kowych, których wykaz zamieszczony zosta∏ na koƒcu po-

CZYM JEST INWESTOWANIE?

Zacznijmy od tego, ˝e przez wi´kszà cz´Êç swojego ˝ycia, ka˝dy cz∏owiek zarabia

i jednoczeÊnie wydaje zarobione przez siebie pieniàdze. Kiedy nasze wydatki sà
mniejsze od przychodów, które otrzymaliÊmy, ka˝dy z nas posiada nadwy˝k´ finan-
sowà, którà mo˝e rozdysponowaç w dowolny sposób. Jeden z nas wyda jà od razu na
bie˝àcà konsumpcj´, inny od∏o˝y na z góry upatrzone przysz∏e potrzeby, które chcia∏-
by zrealizowaç. Oszcz´dzanie i inwestowanie, bo o tym w∏aÊnie piszemy w tym po-
radniku, mo˝e przybraç ró˝ne formy. Jednà z nich jest np. schowanie pieni´dzy
w szafie lub zakopanie ich w s∏oiku w ogrodzie do czasu, gdy b´dà nam potrzebne.
Innà mo˝liwoÊcià jest ich zainwestowanie, tzn. zrezygnowanie z wydania tych pie-
ni´dzy na bie˝àcà konsumpcj´ celem jej zwi´kszenia w przysz∏oÊci poprzez ich ko-
rzystne ulokowanie. Inwestowanie polega w∏aÊnie na niczym innym, jak na zaanga-
˝owaniu posiadanej przez nas okreÊlonej kwoty pieni´dzy, tzn. naszej nadwy˝ki fi-
nansowej, na pewien okreÊlony czas, aby w przysz∏oÊci otrzymaç jej zwrot powi´k-
szony przede wszystkim o rekompensat´ z tytu∏u:

■

up∏ywu czasu, w którym zdecydowaliÊmy si´ od∏o˝yç nasze oszcz´dnoÊci i nie wy-
dawaç ich na bie˝àcà konsumpcj´,

■

zjawiska inflacji, czyli utraty wartoÊci przez nasze pieniàdze,

■

podejmowanego ryzyka, zwiàzanego np. z mo˝liwoÊcià utraty zainwestowanych
przez nas Êrodków.

Cz´sto w momencie, gdy dysponujemy takà w∏aÊnie nadwy˝kà finansowà, nie po-

trafimy si´ zdecydowaç, czy inwestycja, której chcemy dokonaç, ma byç w za∏o˝eniu
bardziej dochodowa, lecz zwiàzana ze zwi´kszonym ryzykiem, czy te˝ bardziej bez-
pieczna, przynajmniej w za∏o˝eniu, ale za to mniej rentowna.

Za∏ó˝my, ˝e w pewnym momencie naszego ˝ycia stajemy przed nast´pujàcym wy-

borem – za∏o˝yç lokat´ rocznà w banku, w którym posiadamy rachunek bankowy
oprocentowanà na 4% w stosunku rocznym, a po roku jà przed∏u˝yç na kolejny rok,
czy te˝ kupiç dwuletnie obligacje Skarbu Paƒstwa z rentownoÊcià 5% rocznie?
A mo˝e lepiej kupiç jednostki uczestnictwa w którymÊ z funduszy d∏u˝nych papie-
rów wartoÊciowych i nie martwiç si´ o sposób i czas reinwestycji osiàgni´tych tam zy-
sków? A co z zarzàdzaniem portfelowym – mo˝e lepiej oddaç nasze wolne Êrodki
w r´ce specjalistów, ˝eby z wykorzystaniem swojego doÊwiadczenia rynkowego i za-
wodowego pomna˝ali równie˝ nasze oszcz´dnoÊci? Jak policzyç zwrot z naszej inwe-
stycji? Jak wywa˝yç proporcje pomi´dzy zyskiem, jaki chcemy osiàgnàç a ryzykiem,
które towarzyszy naszej inwestycji? Przed takimi i podobnymi pytaniami staje ka˝dy

C Z Y M J E S T I N W E S T O W A N I E ?

inwestor. Jedynà szansà, aby znaleêç odpowiedê na te i inne pytania jest wejÊcie
w ten Êwiat finansów i poznanie jego tajemnic.

W trakcie trwania naszego ˝ycia i mijajàcych lat zmienia si´ struktura docho-

dów, które osiàgamy, wydatków, które ponosimy oraz potrzeb, które chcemy re-
alizowaç. Zwiàzane jest to przede wszystkim z naszà sytuacjà rodzinnà i zawodo-
wà. Poniewa˝ ró˝nym inwestorom, tzn. i tym poczàtkujàcym, i tym doÊwiadczo-
nym oraz m∏odym i starym, przyÊwiecajà cz´sto odmienne cele inwestycyjne,
spróbujmy dokonaç ich podzia∏u, w zale˝noÊci od ró˝nych czynników, które na to
wp∏ywajà.

■ W zale˝noÊci od przedmiotu inwestycji wyró˝niamy:

■

inwestycje rzeczowe, tzn. takie, w których mamy do czynienia z materialnym
przedmiotem inwestycji, np. zakupem domu, ziemi, z∏ota, dzie∏a sztuki,

■

inwestycje finansowe, w których mamy do czynienia z niematerialnym przed-
miotem inwestycji, tzn. przedmiotem nie przedstawiajàcym sobà fizycznie ˝ad-
nej wartoÊci, poza reprezentowaniem pewnych praw przypisanych, które decy-
dujà o jego wartoÊci, np. akcje, obligacje, lokaty, waluty.

■ W zale˝noÊci od czasu trwania inwestycji wyró˝niamy:

■

inwestycje krótkoterminowe (do 1 roku),

■

inwestycje Êrednioterminowe (od 1 roku do 5 lat),

■

inwestycje d∏ugoterminowe (powy˝ej 5 lat).

■ Ze wzgl´du na charakter inwestycji wyró˝niamy:

■

inwestycje majàce na celu zwi´kszenie w czasie naszego kapita∏u,

■

inwestycje majàce na celu przede wszystkim zachowanie naszego kapita∏u,

■

inwestycje majàce na celu dostarczenie nam sta∏ego, bie˝àcego dochodu.

■ Ze wzgl´du na priorytet:

■

inwestycje o niskim i wysokim priorytecie.

Nie nale˝y przy tym zapominaç, ˝e inwestycje posiadanych przez nas wolnych

Êrodków, które chcemy zrealizowaç, powinny byç przeprowadzone dopiero po za-
spokojeniu bie˝àcych potrzeb zwiàzanych z codziennym ˝yciem. Oznacza to, ˝e
w planowanych przez nas inwestycjach powinniÊmy kierowaç si´ przede wszystkim
zdrowym rozsàdkiem i inwestowaç wolne Êrodki, na których strat´ mo˝emy sobie
pozwoliç, bez uszczerbku dla naszych dochodów i sytuacji ˝yciowej, w której si´
znajdujemy.

C Z Y M J E S T I N W E S T O W A N I E ?

Przyk∏adowym celem krótkookresowym o wysokim priorytecie dla m∏odego ma∏-

˝eƒstwa mo˝e byç m. in. zakup domu lub nowego samochodu. Cele Êredniookreso-
we o wysokim priorytecie, realizowane przez rodziców posiadajàcych dzieci to np.
odk∏adanie funduszy z przeznaczeniem na dalsze kszta∏cenie swoich dzieci. Nato-
miast cele d∏ugookresowe, realizowane w∏aÊciwie na ka˝dym etapie ˝ycia ka˝dego
inwestora, to zwykle inwestycje majàce na celu zabezpieczenie emerytalne.

Ka˝dy inwestor musi zwróciç uwag´ na fakt, ˝e portfel inwestycyjny, który posiada to

nie tylko wolne Êrodki, którymi dysponuje i chce zainwestowaç, ale równie˝ jego w∏asny
dom, kredyt zaciàgni´ty na zakup tego domu, konto w funduszu emerytalnym, polisa
ubezpieczeniowa i kolekcja znaczków lub monet. Warto wziàç to pod uwag´ w momen-
cie okreÊlania optymalnej struktury portfela, który chcemy posiadaç. Warto te˝ wiedzieç,
˝e realizowane przez nas inwestycje krótkoterminowe, muszà spe∏niaç przede wszystkim
kryterium p∏ynnoÊci i bezpieczeƒstwa, tzn. musimy mieç mo˝liwoÊç natychmiastowej za-
miany ich z powrotem na gotówk´ z jednoczesnà pewnoÊcià, ˝e otrzymamy przynajmniej
takà kwot´, jakà zainwestowaliÊmy. W przeciwieƒstwie do inwestycji krótkotermino-
wych, w inwestycjach d∏ugoterminowych, sk∏onni jesteÊmy zazwyczaj zamroziç nasze
oszcz´dnoÊci na d∏u˝szy czas i p∏ynnoÊç w tym wypadku nie jest ju˝ dla nas tak istotna.

STRATEGIE INWESTYCYJNE

Inwestowanie na rynku kapita∏owym wymaga zazwyczaj du˝ych umiej´tnoÊci, ale

nie oznacza to, ˝e nie znajdzie na nim miejsca równie˝ poczàtkujàcy inwestor. Ry-
nek kapita∏owy poprzez ró˝norodnoÊç instrumentów na nim oferowanych pozwala
ka˝demu z nas na inwestowanie zarówno w proste instrumenty finansowe, jak i te
bardziej z∏o˝one oraz stosowanie wielu ró˝nych strategii inwestycyjnych.

Na poczàtku musimy sobie zadaç pytanie: w co chcemy zainwestowaç?, tzn. dok∏ad-

nie zaplanowaç nasze przysz∏e inwestycje. Decyzja, w co inwestowaç jest jednà z naj-
wa˝niejszych decyzji, jakie przyjdzie nam podjàç. W zale˝noÊci od tego, co zdecyduje-
my, pociàgnie to za sobà konsekwencje w postaci zysków lub strat, jakie osiàgniemy
w przysz∏oÊci. Przy wyborze przedmiotu inwestycji wa˝ne jest szczególnie to, co chcemy

S T R A T E G I E I N W E S T Y C Y J N E

zrobiç z naszym kapita∏em, np. zachowaç go, czy te˝ powi´kszyç, w jakim czasie chce-
my tego dokonaç, jakie korzyÊci chcemy osiàgnàç oraz jakie ryzyko jesteÊmy sk∏onni
ponieÊç. Odpowiedê na te pytania warunkowaç b´dzie spektrum instrumentów finan-
sowych, które weêmiemy pod uwag´ oraz rodzaj strategii inwestycyjnej.

Wa˝nym czynnikiem, lekcewa˝onym cz´sto przez wielu inwestorów, jest równie˝

czas, który mo˝emy poÊwi´ciç na to, aby dbaç o nasze inwestycje poprzez uwa˝nà
analiz´ zjawisk zachodzàcych w gospodarce, na gie∏dzie, w konkretnych spó∏kach
oraz informacji z nich nap∏ywajàcych. W przypadku, gdy stwierdzimy, ˝e niewiele
czasu mo˝emy poÊwi´ciç na tego typu czynnoÊci, warto si´ zastanowiç nad wybra-
niem poÊrednika, któremu powierzymy nasze oszcz´dnoÊci z nadziejà, ˝e specjaliÊci
przez niego zatrudnieni nam je pomno˝à.

W przypadku, gdy zdecydujemy si´ na samodzielne inwestowanie musimy liczyç si´

z tym, ˝e nasze wybory nie zawsze b´dà w∏aÊciwe i inwestycje nie zawsze przyniosà nam
oczekiwany zysk. Nale˝y równie˝ pami´taç, aby w przypadku podj´cia decyzji o samo-
dzielnym inwestowaniu, na bie˝àco Êledziç informacje nap∏ywajàce ze spó∏ek w celu
szybkiego i odpowiedniego reagowania na zachodzàce zjawiska, a tak˝e, aby stale po-
szerzaç posiadanà przez nas wiedz´, w celu lepszego wykorzystania tych informacji.

W prowadzonych przez nas inwestycjach mo˝emy stosowaç np. nast´pujàce stra-
tegie:
■ strategi´ zachowania kapita∏u,

która polega przede wszystkim na minimalizacji

ryzyka strat na zainwestowanym kapitale. Zazwyczaj stosowana przez inwestorów
z ma∏à sk∏onnoÊcià do ryzyka. Polega na inwestowaniu w p∏ynne instrumenty finan-
sowe, przynoszàce zazwyczaj niski, ale bezpieczny dochód i umo˝liwiajàce w ka˝dym
momencie odzyskanie zainwestowanego kapita∏u;

■ strategi´ bie˝àcego dochodu,

która polega na takim zbudowaniu portfela inwe-

stycyjnego, aby dostarcza∏ on przede wszystkim bie˝àcy dochód z zainwestowanego
kapita∏u. Strategia wybierana zazwyczaj przez inwestorów pragnàcych powi´kszyç
swoje bie˝àce dochody o dodatkowe êród∏o. Polega na inwestowaniu w instrumenty
finansowe przynoszàce sta∏y dochód (np. odsetki od obligacji lub dywidenda z zysku).

W zale˝noÊci od tego, jakie dane i jakie informacje wykorzystamy przy prowadze-

niu inwestycji oraz z jakich dost´pnych mechanizmów inwestycyjnych skorzystamy,
dost´pne i najbardziej znane strategie wykorzystywane przez inwestorów mo˝emy
podzieliç na:

■

analiz´ fundamentalnà,

■

analiz´ technicznà,

■

analiz´ portfelowà.

S T R A T E G I E I N W E S T Y C Y J N E

NALIZA FUNDAMENTALNA

Opiera si´ przede wszystkim na analizie podstawowych informacji dost´pnych

w gospodarce na poziomie makro i mikro, tzn. zarówno na poziomie ca∏ej gospodar-
ki (Êwiatowej i krajowej), jak i informacji pochodzàcych bezpoÊrednio z konkret-
nych podmiotów np. spó∏ek akcyjnych. Analiza fundamentalna opiera si´ na za∏o-
˝eniu, ˝e o powodzeniu w dokonywanych przez nas inwestycjach decyduje przede
wszystkim wybór takich instrumentów finansowych, u których podstaw le˝y dobra
kondycja finansowa podmiotu, który je emituje, i których wycena, dokonana na
podstawie dost´pnych danych historycznych i danych prognozowanych wskazuje,
˝e sà one niedoszacowane i umo˝liwiajà osiàgni´cie dodatkowego zysku z tego tytu-
∏u. Analiza fundamentalna wykorzystuje m.in. ogólnie dost´pne informacje doty-
czàce stanu gospodarki, konkretnej bran˝y oraz sprawozdania finansowe poszczegól-
nych podmiotów, tzn. bilans, rachunek wyników i rachunek przep∏ywów finanso-
wych.

NALIZA TECHNICZNA

W przeciwieƒstwie do analizy fundamentalnej opiera si´ na za∏o˝eniu, ˝e o cenie

instrumentu finansowego decyduje przede wszystkim kszta∏towanie si´ popytu i po-
da˝y na ten instrument. Inwestor dokonujàcy inwestycji, w oparciu o swoje przewi-
dywania, co do kierunku, w którym podà˝y rynek, mo˝e osiàgnàç ponadprzeci´tny
zysk. Przy takim podejÊciu do rynku, dla inwestora nie ma znaczenia, na jakim kon-
kretnym rynku dzia∏a i w jakie instrumenty dokonuje inwestycji. Wa˝ny jest przede
wszystkim moment, w którym stosowane przez niego strategie lub systemy transak-
cyjne dadzà sygna∏ wejÊcia na rynek i dokonania zakupu konkretnego waloru oraz
moment, w którym zdecyduje si´ on ten rynek opuÊciç. Kondycja finansowa pod-
miotu, w którego papiery wartoÊciowe zosta∏a dokonana inwestycja nie ma tu wi´k-
szego znaczenia. Analiza techniczna wykorzystuje przede wszystkim historyczne wy-
kresy kursów danych papierów wartoÊciowych, na podstawie których inwestorzy b´-
dàcy zwolennikami tego podejÊcia do inwestycji, mogà okreÊliç zachowanie si´ kur-
su instrumentu w przysz∏oÊci. Wspomniana analiza wykorzystuje równie˝ wskaêniki
techniczne charakteryzujàce stan rynku i pozwalajàce na prognozowanie zachowaƒ
tego rynku w przysz∏oÊci.

NALIZA PORTFELOWA

Opiera si´ przede wszystkim na zbudowaniu przez inwestora takiego portfela in-

strumentów finansowych, gdzie okreÊlone cechy poszczególnych instrumentów fi-
nansowych wchodzàcych w sk∏ad takiego portfela powodujà, ˝e ca∏y portfel inwe-
stycyjny zachowuje si´ zgodnie z za∏o˝eniami danego inwestora, co do stopy zwrotu,
jakà chce on osiàgnàç i ryzyka, jakie jest sk∏onny ponieÊç.

S T R A T E G I E I N W E S T Y C Y J N E

OczywiÊcie – poza wspomnianymi strategiami istnieje jeszcze wiele innych, pro-

stych metod inwestowania, które nie wymagajà od inwestora dog∏´bnej wiedzy do-
tyczàcej stanu rynku, bran˝y, czy poszczególnych emitentów lub te˝ historycznych
zachowaƒ kursów ich akcji. Metody te polegajà przede wszystkim na stosowaniu
sta∏ej, okreÊlonej techniki polegajàcej na zakupie konkretnych instrumentów finan-
sowych, w oparciu o wskazania profesjonalistów lub wyliczenia w∏asne, gdzie wi´k-
szà rol´ odgrywa sposób dokonywania inwestycji ni˝ jej cel. Nale˝y przy tym wspo-
mnieç, ˝e podane tutaj strategie majà raczej zastosowanie dla inwestorów oszcz´-
dzajàcych w d∏u˝szym terminie i nie sà uzale˝nione od konkretnych instrumentów
finansowych. Wyró˝niamy np.:

■

metod´ polegajàcà na kupowaniu sta∏ej liczby np. akcji danej spó∏ki w regular-
nych odst´pach czasu, co powoduje, ˝e cena zakupu w d∏u˝szym okresie jest nie-
zale˝na od krótkotrwa∏ych wahaƒ rynku i powoduje uÊrednienie ceny zakupu
w okreÊlonym przez nas czasie,

■

metod´ polegajàcà na utrzymywaniu sta∏ej proporcji w czasie, dotyczàcej struktu-
ry naszego portfela inwestycyjnego np. utrzymywaniu w naszym portfelu propor-
cji 20/80, tzn. inwestowaniu 20% naszych dodatkowych wolnych Êrodków w ak-
cje i 80%w obligacje,

■

metod´ polegajàcà na przeznaczaniu sta∏ej kwoty naszych dodatkowych wolnych
Êrodków na inwestycje w konkretne instrumenty finansowe, w regularnych odst´-
pach czasu (z uwzgl´dnieniem korekty inflacyjnej w okreÊlonym czasie).

OczywiÊcie ˝adna z tych metod nie jest ani lepsza ani gorsza i tak naprawd´ jej

wybór zale˝y tylko i wy∏àcznie od naszych preferencji.

MIEJSCE DOKONYWANIA
INWESTYCJI

Do g∏ównych instytucji rynku kapita∏owego nale˝y Gie∏da Papierów WartoÊcio-

wych w Warszawie SA, która odpowiedzialna jest za organizowanie obrotu gie∏do-
wego realizowanego zarówno na rynku kasowym (np. akcje, obligacje), jak i na ryn-
ku terminowym (kontrakty futures, opcje), oraz Krajowy Depozyt Papierów War-

M I E J S C E D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

toÊciowych SA, którego g∏ównymi zadaniami sà rozliczanie transakcji zawartych na
rynku regulowanym i przechowywanie papierów wartoÊciowych. Wypada wspo-
mnieç, ˝e od wielu ju˝ lat rynek kapita∏owy w Polsce bazuje na niematerialnym ob-
rocie papierami wartoÊciowymi tzn. obrocie opartym o zapisy komputerowe. Ban-
kiem rozliczeniowym, za którego poÊrednictwem Krajowy Depozyt dokonuje rozli-
czeƒ pieni´˝nych, jest Narodowy Bank Polski.

Poza Gie∏dà Papierów WartoÊciowych w Warszawie pewna liczba akcji spó∏ek, ob-

ligacji korporacyjnych, obligacji komunalnych, obligacji Skarbu Paƒstwa, listów za-
stawnych i certyfikatów inwestycyjnych notowana jest równie˝ na regulowanym
rynku pozagie∏dowym prowadzonym przez spó∏k´ MTS-CeTO SA. Podmiot ten
prowadzi tak˝e platform´ obrotu o nazwie Elektroniczny Rynek Skarbowych Pa-
pierów WartoÊciowych (ERSPW), na którym dokonywane sà przede wszystkim
hurtowe transakcje obligacjami i bonami skarbowymi.

Stosunkowo nowym podmiotem jest pierwsza w Polsce gie∏da dzia∏ajàca w opar-

ciu o ustaw´ o gie∏dach towarowych, tzn. Towarowa Gie∏da Energii SA, na której
prowadzony jest obrót energià elektrycznà, kontraktami terminowymi na energi´,
a w przysz∏oÊci tak˝e innymi instrumentami.

Nadzór nad rynkiem kapita∏owym w Polsce, tzn. gie∏dami, domami maklerskimi,

towarzystwami funduszy inwestycyjnych, licencjonowanymi maklerami papierów
wartoÊciowych i doradcami inwestycyjnymi, izbà rozliczeniowà, jakà jest Krajowy
Depozyt, oraz spó∏kami znajdujàcymi si´ w publicznym obrocie sprawuje Komisja
Papierów WartoÊciowych i Gie∏d b´dàca centralnym organem administracji paƒ-
stwowej. Wspomniany nadzór ma na celu przede wszystkim zapewnienie inwestorom
zasad bezpiecznego i uczciwego obrotu na tym rynku oraz zapewnienie im dost´pu do
rzetelnych informacji zwiàzanych z inwestowaniem. Do pozosta∏ych, równie wa˝-
nych, zadaƒ Komisji nale˝y podejmowanie dzia∏aƒ zapewniajàcych sprawne funkcjo-
nowanie rynku papierów wartoÊciowych oraz ochron´ inwestorów, upowszechnianie
wiedzy z zakresu funkcjonowania rynku papierów wartoÊciowych, przygotowywanie
projektów aktów prawnych i kszta∏towanie polityki zapewniajàcej rozwój tego rynku.

Poza rynkiem kapita∏owym inwestor ma do swojej dyspozycji wiele innych, al-

ternatywnych mo˝liwoÊci inwestycyjnych, gdzie mo˝e w ró˝ny sposób pomna˝aç
swoje oszcz´dnoÊci i zawieraç ró˝nego typu transakcje, np. w przypadku walut mo-
˝e inwestowaç na rynku forex z wykorzystaniem poÊrednictwa banków lub nieza-
le˝nych platform obrotu, w przypadku wyrobów artystycznych czy sztuki na au-
kcjach organizowanych przez domy aukcyjne lub te˝ w transakcjach bezpoÊred-
nich, tzn. bez poÊrednictwa jakiegokolwiek podmiotu czy rynku, np. zakup nieru-
chomoÊci czy ziemi.

M I E J S C E D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

Ze wzgl´du na specyfik´ tego poradnika my skupimy si´ przede wszystkim na ryn-

ku kapita∏owym, podmiotach go reprezentujàcych i instrumentach na nim wyst´pu-
jàcych.

SPOSÓB DOKONYWANIA INWESTYCJI

DZIA¸ALNOÂå BROKERSKA

Podstawowà zasadà obrotu publicznego w wi´kszoÊci transakcji zawieranych na

rynku wtórnym jest poÊrednictwo domu maklerskiego prowadzàcego rachunki papie-
rów wartoÊciowych i rachunki pieni´˝ne. Warunki, na jakich domy maklerskie
Êwiadczà swoje us∏ugi zainteresowanym inwestorom okreÊlone sà w regulaminie
Êwiadczenia us∏ug brokerskich i prowadzenia rachunku papierów wartoÊciowych
i rachunku pieni´˝nego, który wraz z tabelà op∏at i prowizji stanowi za∏àcznik do
umowy zawieranej przez danego inwestora z domem maklerskim. Z punktu widzenia
ka˝dego inwestora najwa˝niejsze w tym wszystkim sà warunki, jakie oferuje dany
dom maklerski, tzn. przede wszystkim: zakres i jakoÊç Êwiadczonych us∏ug, dost´p do
tych us∏ug, cena Êwiadczonych us∏ug.

ZARZÑDZANIE CUDZYM PAKIETEM
PAPIERÓW WARTOÂCIOWYCH NA ZLECENIE

Innym rodzajem dzia∏alnoÊci domu maklerskiego poza dzia∏alnoÊcià brokerskà jest

zarzàdzanie cudzym pakietem papierów wartoÊciowych na zlecenie. Oznacza to, ˝e
w naszym imieniu, przy u˝yciu naszych oszcz´dnoÊci w postaci papierów wartoÊcio-
wych lub gotówki, decyzje b´dzie podejmowa∏ i realizowa∏ pracownik domu makler-
skiego pe∏niàcy funkcj´ zarzàdzajàcego portfelem i posiadajàcy licencj´ doradcy in-
westycyjnego.

Warto wspomnieç, ˝e niedawne zmiany w ustawodawstwie umo˝liwi∏y Êwiadczenie

tego typu czynnoÊci nie tylko domom maklerskim, ale równie˝ Towarzystwom Fundu-
szy Inwestycyjnych po uzyskaniu stosownych zezwoleƒ.

S P O S Ó B D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

Podstawowym celem zarzàdzania portfelem inwestycyjnym jest osiàgni´cie stopy

zwrotu przekraczajàcej wczeÊniej ustalony poziom odniesienia zwany benchmarkiem.
OkreÊla si´ go najcz´Êciej na podstawie wczeÊniej uzgodnionej z klientem strategii in-
westycyjnej. Dzi´ki du˝emu zapleczu analitycznemu, niedost´pnemu najcz´Êciej inwe-
storowi indywidualnemu oraz sta∏emu dost´powi do informacji nap∏ywajàcych z rynku
i poszczególnych spó∏ek, instytucje zarzàdzajàce sà w stanie bardziej skutecznie doko-
nywaç optymalnych inwestycji dla inwestora powierzajàcego im Êrodki, szczególnie
w przypadku, gdy taki inwestor nie jest w stanie poÊwi´ciç zbyt wiele czasu na doglà-
danie swoich inwestycji.

Instytucje zarzàdzajàce aktywami sà w stanie zapewniç w∏aÊciwy sk∏ad portfela inwe-

stycyjnego, dostosowany do potrzeb i celów poszczególnych inwestorów, a przede
wszystkim do ch´ci osiàgni´cia przez nich zysku i sk∏onnoÊci do poniesienia stosowne-
go ryzyka.

DORADZTWO INWESTYCYJNE

Poszukujàc innych mo˝liwoÊci inwestycyjnych dla naszych pieni´dzy mo˝emy si´

spotkaç z us∏ugami zwanymi doradztwem inwestycyjnym, które polegajà na odp∏at-
nym udzielaniu pisemnej lub ustnej rekomendacji inwestycyjnej. Gdy zdecydujemy
si´ skorzystaç z tego typu us∏ug, sami b´dziemy musieli dokonywaç transakcji na
podstawie uzyskanych tà drogà informacji.

Przy okazji nale˝y wspomnieç, ˝e Êwiadczenie tego typu us∏ug dozwolone jest w ra-

mach us∏ug Êwiadczonych przez domy maklerskie, jak i towarzystwa funduszy inwe-
stycyjnych.

Domy maklerskie prowadzàce dzia∏alnoÊç brokerskà, us∏ugi doradztwa inwesty-

cyjnego i zarzàdzania pakietem papierów wartoÊciowych na zlecenie muszà uzyskaç
zezwolenie na prowadzenie tego typu dzia∏alnoÊci od Komisji Papierów WartoÊcio-
wych i Gie∏d oraz zatrudniaç specjalistów posiadajàcych odpowiednie licencje – ma-
klera papierów wartoÊciowych i/lub doradcy inwestycyjnego.

Bezpieczeƒstwo naszych oszcz´dnoÊci powierzonych tym instytucjom i zgroma-

dzonych na rachunkach w domach maklerskich gwarantowane jest przede wszyst-
kim przez odpowiednie wymogi kapita∏owe okreÊlone w stosunku do tych podmio-
tów oraz sta∏y nadzór KPWiG nad ich dzia∏alnoÊcià. Ponadto dodatkowym zabez-
pieczeniem jest istniejàcy system rekompensat zarzàdzany i kierowany przez Krajo-
wy Depozyt Papierów WartoÊciowych SA i nadzorowany przez Komisj´ Papierów
WartoÊciowych i Gie∏d. System ten zapewnia inwestorom odzyskanie powierzonych
przez nich pieni´dzy do wysokoÊci okreÊlonej przepisami prawa w przypadku np.

S P O S Ó B D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

upad∏oÊci i likwidacji domu maklerskiego, w którym trzymali swoje aktywa. Ârodki
zasilajàce ten fundusz pochodzà z obowiàzkowych wp∏at, dokonywanych przez do-
my maklerskie.

Je˝eli nie zdecydujemy si´ powierzyç oszcz´dnoÊci specjalistom z firm zarzàdzajà-

cych portfelami inwestycyjnymi, a jednoczeÊnie nie b´dziemy chcieli sami zajmowaç
si´ naszymi inwestycjami, mamy alternatyw´ w postaci mo˝liwoÊci ulokowania Êrod-
ków w jednostkach funduszy inwestycyjnych.

FUNDUSZE INWESTYCYJNE

Fundusze inwestycyjne gromadzà Êrodki pieni´˝ne od ró˝nych inwestorów, a na-

st´pnie je inwestujà w akcje, obligacje lub w ró˝nego innego rodzaju aktywa finan-
sowe. Poszczególne fundusze inwestycyjne posiadajà ró˝ne strategie inwestycyjne,
np. nastawione na wzrost wartoÊci kapita∏u lub bie˝àcy dochód, co warunkuje za-
kres instrumentów finansowych, które le˝à w polu ich zainteresowaƒ. Inwestor kie-
rujàc si´ w∏asnà strategià inwestycyjnà dokonuje alokacji Êrodków w jednostki po-
szczególnych, wyspecjalizowanych funduszy inwestycyjnych np. bezpiecznych pa-
pierów wartoÊciowych, pieni´˝nych, akcji czy te˝ nieruchomoÊci.

Fundusze inwestycyjne zarzàdzane sà przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych.

W okreÊlonych odst´pach czasu fundusze zobowiàzane sà do dokonywania wyceny
swoich aktywów. Dzi´ki temu inwestorzy, którzy zainwestowali w ich jednostki sà
w stanie w miar´ na bie˝àco dokonywaç oceny ich poczynaƒ i w przypadku nieza-
dowalajàcych wyników zrezygnowaç z ich us∏ug poprzez przeniesienie aktywów do
innych podmiotów osiàgajàcych lepsze wyniki.

Wi´kszoÊç funduszy inwestycyjnych sprzedaje swoje jednostki poprzez zorganizo-

wane sieci poÊredników w postaci banków i biur maklerskich. Zakup jednostek wià-
˝e si´ z za∏o˝eniem odpowiedniego rejestru i wp∏atà Êrodków pieni´˝nych, które po
przeliczeniu zostajà zamienione w odpowiednià liczb´ jednostek uczestnictwa.
W momencie, gdy zdecydujemy si´ wycofaç nasze Êrodki poprzez z∏o˝enie odpowied-
niej dyspozycji, nasze jednostki zostajà umorzone, a Êrodki wyp∏acone drogà przele-
wu na wskazany rachunek lub gotówkà w którejÊ z jednostek sieci dystrybucyjnej.

Inwestor ma do dyspozycji wiele funduszy, ró˝niàcych si´ zarówno w zakresie or-

ganizacji dzia∏ania, jak i proponowanych strategii inwestycyjnych.

Fundusze inwestycyjne otwarte sprzedajà jednostki uczestnictwa i cechujà si´ ∏a-

twym dost´pem, mo˝liwoÊcià szybkiego zakupu i umorzenia jednostek uczestnictwa

S P O S Ó B D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

oraz doÊç du˝ymi ograniczeniami w zakresie instrumentów, w które mogà inwestowaç.

Fundusze inwestycyjne zamkni´te emitujà certyfikaty inwestycyjne oraz majà

wi´kszy zakres dost´pnych inwestycji, które mogà prowadziç. Zazwyczaj cechujà si´
mniejszà p∏ynnoÊcià, a certyfikaty inwestycyjne przez nie emitowane notowane sà
na rynku wtórnym po cenie, która mo˝e odbiegaç od rzeczywistej wartoÊci aktywów
funduszu.

Od po∏owy 2004 roku inwestorzy mogà równie˝ bez problemów nabywaç tytu∏y

uczestnictwa w zagranicznych funduszach inwestycyjnych, które dokona∏y sto-
sownego zg∏oszenia w KPWiG, i w stosunku do których Komisja nie zg∏osi∏a sprze-
ciwu w zakresie dystrybucji takich tytu∏ów uczestnictwa na terenie naszego kraju.
Udzia∏ funduszy zagranicznych w naszych portfelach z punktu widzenia dywersyfi-
kacji portfela aktywów by∏by bardzo wskazany, przede wszystkim ze wzgl´du na ró˝-
norodnoÊç prezentowanych przez te fundusze strategii inwestycyjnych, ale równie˝
ze wzgl´du na fakt dywersyfikacji walutowej. Nale˝y jednak od razu zwróciç uwag´
na fakt, ˝e dzia∏anie funduszy zagranicznych w niektórych obszarach, tj. sposób dys-
trybucji tytu∏ów uczestnictwa, wysokoÊç i sposób pobierania op∏at, forma prawna,
a co za tym idzie okreÊlone prawa uczestników, mogà w znacznym stopniu odbiegaç
od standardów stosowanych przez krajowe fundusze inwestycyjne. Tak wi´c w przy-
padku podj´cia przez nas decyzji, o umieszczeniu tych funduszy w naszych portfe-
lach, powinniÊmy przed podj´ciem stosownej decyzji o inwestycji, dokonaç dok∏ad-
nej analizy oferty oraz wszystkich za i przeciw. Wskazanym równie˝ by∏oby skorzy-
stanie w tym wypadku z pomocy i rady profesjonalistów.*

INWESTOWANIE SAMODZIELNE

W przypadku dokonywania samodzielnych inwestycji w akcje nale˝y wspomnieç,

˝e akcje spó∏ek notowanych na Gie∏dzie Papierów WartoÊciowych w Warszawie no-
towane sà w chwili obecnej na dwóch rynkach, tzn. urz´dowym i nieurz´dowym, przy
czym wymogi informacyjne dla spó∏ek, co jest szczególnie wa˝ne dla inwestorów, sà
ze wzgl´du na specyfik´ rynku publicznego, takie same bez wzgl´du na rynek, na któ-
rym akcje danej spó∏ki sà notowane. Nale˝y równie˝ wspomnieç, ˝e akcje spó∏ek no-
towane sà na GPW w systemie notowaƒ ciàg∏ych (najbardziej p∏ynne spó∏ki) lub
w systemie jednolitym z dwukrotnym okreÊleniem kursu (spó∏ki o ni˝szej p∏ynnoÊci).

* Wi´cej informacji na temat funduszy inwestycyjnych znajdà Paƒstwo m.in. w wydawnictwie „Poradnik Inwestora – Jak wybraç

fundusz inwestycyjny”, które jest dost´pne m.in. na stronie internetowej KPWiG www.kpwig.gov.pl oraz Fundacji Edukacji Rynku

Kapita∏owego www.ferk.pl

S P O S Ó B D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

Jest to o tyle wa˝ne, ˝e system notowaƒ decyduje w pewnym sensie o tym, czy nasza
inwestycja b´dzie mog∏a zostaç zamkni´ta w miar´ szybki sposób, bez utraty wi´kszej
wartoÊci naszych Êrodków spowodowanej istniejàcym ryzykiem p∏ynnoÊci.

Inwestor, który zamierza zainwestowaç posiadane wolne Êrodki i dokonaç trans-

akcji na rynku wtórnym musi posiadaç przede wszystkim rachunek inwestycyjny
(w postaci rachunku papierów wartoÊciowych i rachunku pieni´˝nego) w jednym
z domów maklerskich. Nale˝y pami´taç, aby przed za∏o˝eniem takiego rachunku
sprawdziç, czy dany dom maklerski spe∏nia nasze wymagania pod wzgl´dem dost´-
pu do us∏ug, z których chcemy korzystaç, kosztów, które sk∏onni jesteÊmy ponieÊç
oraz bezpieczeƒstwa.*

Dom maklerski, w którym klient z∏o˝y∏ zlecenie zakupu lub sprzeda˝y okreÊlone-

go instrumentu finansowego, odpowiada za prawid∏owà realizacj´ tego zlecenia.
Zlecenie takie najcz´Êciej sk∏adamy w danym punkcie obs∏ugi klienta domu makler-
skiego, w którym mamy prowadzony rachunek inwestycyjny lub bezpoÊrednio, po-
przez skorzystanie z telefonu lub internetu. Jest ono nast´pnie przekazywane do sys-
temu informatycznego domu maklerskiego i za poÊrednictwem maklera gie∏dowego
trafia do systemu informatycznego Gie∏dy Papierów WartoÊciowych w Warszawie.

W momencie sk∏adania zlecenia inwestor okreÊla wiele dodatkowych warunków

decydujàcych m.in. o tym, czy chce kupiç czy te˝ sprzedaç, za jakà kwot´ chce do-
konaç wspomnianej transakcji, jaka liczba i rodzaj papierów wartoÊciowych ma byç
przedmiotem transakcji, termin wa˝noÊci swojego zlecenia oraz inne, dodatkowe
warunki wykonania zlecenia.

Po ustaleniu si´ kursu na gie∏dzie oraz realizacji zlecenia inwestor otrzymuje na

swój rachunek inwestycyjny bàdê gotówk´, bàdê te˝ papiery wartoÊciowe, które by-
∏y przedmiotem jego transakcji.

Notowania kursów poszczególnych instrumentów finansowych ka˝dy inwestor mo˝e

sprawdzaç zarówno w swoim domu maklerskim, w którym ma prowadzony rachunek
inwestycyjny, jak i przez telefon, przez internet (na niektórych serwisach informacyj-
nych lub stronach internetowych domów maklerskich) lub te˝ w codziennej prasie.

* Wi´cej informacji na temat otwierania rachunku, prowizji, op∏at znajdà Paƒstwo w wydawnictwie „Poradnik Inwestora – Jak

zaczàç inwestowaç”, która jest dost´pna m.in. na stronie internetowej KPWiG www.kpwig.gov.pl oraz Fundacji Edukacji Rynku

Kapita∏owego www.ferk.pl.

S P O S Ó B D O K O N Y W A N I A I N W E S T Y C J I

DOST¢PNE INSTRUMENTY
FINANSOWE

Istnieje wiele ró˝nych sposobów klasyfikacji instrumentów finansowych, w które

inwestor mo˝e dokonaç inwestycji wolnych Êrodków finansowych. Ogólnie mo˝emy
powiedzieç, ˝e wyró˝niamy nast´pujàce sposoby inwestowania:

Inwestowanie bezpoÊrednie,

tzn. inwestowanie w:

■

instrumenty rynku pieni´˝nego (rachunki oszcz´dnoÊciowe, lokaty bankowe,
bony komercyjne, bony pieni´˝ne, bony skarbowe),

■

instrumenty rynku kapita∏owego – o sta∏ym dochodzie (obligacje) i o zmien-
nym dochodzie (akcje i obligacje),

■

instrumenty pochodne (kontrakty forward, kontrakty futures, opcje, warranty),

■

instrumenty alternatywne (waluty, metale, kamienie wartoÊciowe, nierucho-
moÊci, sztuka, kolekcjonerstwo).

Inwestowanie poÊrednie,

tzn. inwestowanie w:

■

jednostki lub tytu∏y uczestnictwa funduszy inwestycyjnych,

■

portfele inwestycyjne zarzàdzane przez firmy typu asset management.

Inwestor podejmujàcy decyzj´ dotyczàcà zainwestowania swoich Êrodków, doko-

nuje wyboru spoÊród szeregu instrumentów finansowych, z których ka˝dy charakte-
ryzuje si´ odmiennymi cechami w zakresie dochodu mo˝liwego do uzyskania, pozio-
mu przypisywanego ryzyka oraz praw, które sobà reprezentuje. Jak wskazaliÊmy po-
wy˝ej, poza inwestycjami bezpoÊrednimi, ka˝dy inwestor, szczególnie ten poczàtku-
jàcy, mo˝e skorzystaç równie˝ z pomocy wyspecjalizowanego poÊrednika, jakim jest
fundusz inwestycyjny lub firma zarzàdzajàca aktywami, co w koƒcowym etapie pro-
wadzi do zakupu okreÊlonego portfela inwestycji bezpoÊrednich.

INSTRUMENTY RYNKU PIENI¢˚NEGO

Sà to instrumenty oferowane g∏ównie przez banki w ramach Êwiadczonych przez

nie us∏ug. Zazwyczaj charakteryzujà si´ niskà rentownoÊcià, du˝à p∏ynnoÊcià i bez-
pieczeƒstwem oraz krótkim terminem trwania. OczywiÊcie wÊród nich znajdujà
si´ równie˝ takie, które odbiegajà w pewien sposób od tego wzorca, np. rachunki
oszcz´dnoÊciowe o oprocentowaniu ni˝szym od poziomu inflacji (co powoduje, ˝e
nasze oszcz´dnoÊci tracà w rzeczywistoÊci na wartoÊci), lokaty d∏ugoterminowe
(z terminem zapadalnoÊci nawet do 10 lat) czy te˝ bony komercyjne – które cha-

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

rakteryzujà si´ doÊç du˝ym ryzykiem zwiàzanym z sytuacjà finansowà podmiotu,
który je wyemitowa∏ za poÊrednictwem banku.

INSTRUMENTY RYNKU KAPITA¸OWEGO

Instrumenty rynku kapita∏owego to przede wszystkim obligacje i akcje.

BLIGACJE

Sà rodzajem papieru wartoÊciowego (zwanego cz´sto papierem d∏u˝nym), w któ-

rym emitent stwierdza, ˝e jest d∏u˝nikiem wobec w∏aÊciciela obligacji b´dàcego jed-
noczeÊnie wierzycielem, i w którym emitent zobowiàzuje si´ wobec nabywcy obliga-
cji do zap∏acenia w okreÊlonym czasie i na okreÊlonych warunkach, pewnej kwoty
pieni´˝nej wynikajàcej z ustalonego oprocentowania obligacji oraz do zwrotu po-
czàtkowej kwoty d∏ugu. Ze wzgl´du na specyfik´ tego instrumentu finansowego, ob-
ligacje majà w za∏o˝eniu przynosiç nabywcy sta∏y i z góry okreÊlony dochód oraz
zwrot zainwestowanych Êrodków po up∏ywie terminu, na który zosta∏y po˝yczone.

Obligacje mogà byç imienne i na okaziciela. Emitentem obligacji mo˝e byç zarówno

paƒstwo reprezentowane przez Skarb Paƒstwa, jak równie˝ inne instytucje, m.in. ban-
ki, podmioty gospodarcze posiadajàce osobowoÊç prawnà, gminy i samorzàdy lokalne.

Obligacje mogà byç sprzedawane zarówno na rynku pierwotnym, jak i na rynku

wtórnym. W przypadku, gdy obligacje oferowane sà przez ich emitenta, wówczas ma-
my do czynienia z rynkiem pierwotnym. Sprzeda˝ na rynku pierwotnym bardzo cz´sto
zwiàzana jest z mo˝liwoÊcià uzyskania dodatkowego dyskonta w stosunku do ceny
emisyjnej, które w za∏o˝eniu emitenta tych obligacji ma nas zach´ciç do ich nabycia.
Po zakupie takiej obligacji inwestor mo˝e czekaç do dnia wykupu i wtedy zwróciç si´
do emitenta o zwrot po˝yczonej kwoty wraz z nale˝nymi odsetkami lub te˝ przedsta-
wiç te obligacje do wczeÊniejszego wykupu (oczywiÊcie o ile warunki emisji takich ob-
ligacji to przewidujà). W przypadku niektórych obligacji, dopuszczonych do obrotu na
Gie∏dzie Papierów WartoÊciowych w Warszawie lub MTS-CeTO SA inwestor po ich
zakupie na rynku pierwotnym mo˝e dokonaç ich odsprzeda˝y na rynku wtórnym.

Najwa˝niejsze cechy obligacji

■

termin wykupu – czyli czas, po którym emitent obligacji zobowiàzuje si´ oddaç in-
westorowi po˝yczony od niego kapita∏,

■

cena emisyjna – czyli cena, po której obligacja jest sprzedawana w ofercie pierw-
szemu nabywcy,

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

■

wartoÊç nominalna – czyli wartoÊç, na którà opiewa obligacja, zwracana nabywcy
w dniu wykupu,

■

oprocentowanie – czyli wysokoÊç odsetek nale˝nych nabywcy, wyra˝ona w pro-
centach wartoÊci nominalnej i wyp∏acana w okreÊlonych okresach czasu np.
kwartalnie, pó∏rocznie, rocznie.

Przyk∏ad procentu sk∏adanego

Jan Kowalski otrzyma∏ od swoich rodziców darowizn´ w wysokoÊci 10000 PLN. Otrzy-
mane Êrodki zdeponowa∏ na lokacie (z kapitalizacjà rocznà) w banku, gdzie oprocen-
towanie w skali roku wynosi 5%. Stopy przez 3 lata pozosta∏y na niezmienionym pozio-
mie. JeÊli Jan Kowalski nie wyp∏aca∏ nale˝nych odsetek przez wszystkie lata trwania lo-
katy, to jego kapita∏ po 3 latach wynosi:

FV = 10000 x (1 + 0,05)

= 10000 x 1,1576 = 11576 PLN

gdzie: FV (future value) – wartoÊç przysz∏a

Mimo cz´sto spotykanych opinii, ˝e obligacje, szczególnie obligacje paƒstwowe, sà

jednym z najbezpieczniejszych instrumentów finansowych dost´pnych na rynku ka-
pita∏owym, nale˝y pami´taç, ˝e obligacje paƒstwowe sà w rzeczywistoÊci papierem
wartoÊciowym niezabezpieczonym. Oznacza to, ˝e tak naprawd´ jedynà gwarancjà
wyp∏aty nale˝nych nam odsetek i kapita∏u jest tylko i wy∏àcznie autorytet paƒstwa.
Ponadto w przypadku du˝ych wahaƒ rynkowej stopy procentowej ka˝dy posiadacz
obligacji (nie tylko paƒstwowych) ponosi ryzyko stopy procentowej, tzn. w pewnych
przedzia∏ach czasu przy znacznym wzroÊcie rynkowej stopy procentowej, mo˝e po-
nieÊç strat´ zwiàzanà ze znacznym spadkiem ceny posiadanych przez niego obliga-
cji. Taka sytuacja, mimo ogólnie przyj´tego, bezpiecznego statusu obligacji, spowo-
dowana jest istniejàcà odwrotnà relacjà pomi´dzy zachowaniem si´ rynkowej stopy
procentowej a zachowaniem si´ ceny obligacji. Ta istniejàca odwrotna relacja sta-
nowi, ˝e przy rosnàcej stopie procentowej cena obligacji spada, natomiast przy spa-
dajàcej stopie procentowej cena obligacji roÊnie.

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

Stopa procentowa roÊnie

Stopa procentowa spada

Cena obligacji roÊnie

Cena obligacji spada

Wynika to z faktu, ˝e w momencie zmiany poziomu stóp dotychczas notowane ob-

ligacje w stosunku do nowo emitowanych o podobnej charakterystyce dawa∏yby ich
posiadaczom inne stopy zwrotu. Je˝eli stopy procentowe spadajà, to obligacje z po-
przednià wy˝szà stopà procentowà powinny byç wy˝ej notowane, wi´c ich cena
wzrasta.

W zale˝noÊci od tego, w jaki sposób okreÊlone zostanie przez emitenta oprocen-

towanie oferowanych obligacji, mo˝emy je podzieliç na:

■

obligacje o sta∏ym oprocentowaniu

, gdzie kupujàcy z góry wie jakà kwot´ odse-

tek otrzyma w okresie, w którym b´dzie trzyma∏ te obligacje do momentu ich wy-
kupu przez emitenta. W przypadku znacznych wahaƒ rynkowej stopy procento-
wej cena obligacji sta∏okuponowych mo˝e ulegaç znacznym wahaniom powodu-
jàc jednoczeÊnie, ˝e ich posiadacz mo˝e realizowaç zarówno dodatkowe zyski z ty-
tu∏u ich posiadania jak i straty,

■

obligacje o zmiennym oprocentowaniu

, gdzie ustalona zmiennoÊç oprocentowa-

nia mo˝e byç uzale˝niona np. od stopy inflacji lub od poziomu wskazanej rynkowej
stopy procentowej. W takim przypadku oprocentowanie w ka˝dym z ustalonych
okresów odsetkowych mo˝e przyjàç ró˝ne wartoÊci i inwestor do koƒca nie wie ja-
kà rentownoÊç osiàgnie na zainwestowaniu swoich Êrodków w danà obligacj´. Po-
siadacze takich obligacji majà w przeciwieƒstwie do posiadaczy obligacji sta∏oku-
ponowych pewnoÊç, ˝e oprocentowanie tych obligacji w mniejszym lub wi´kszym
stopniu post´powa∏o b´dzie zgodnie z ruchami rynkowej stopy procentowej,

■

obligacje zerokuponowe

, gdzie w momencie zakupu inwestor kupuje obligacj´

z pewnym z góry ustalonym dyskontem tzn. p∏acàc za nià cen´ ni˝szà od jej war-
toÊci nominalnej, a w momencie jej wykupu otrzymuje kwot´ równà wartoÊci no-
minalnej takiej obligacji. Obligacje takie nie posiadajà ˝adnych kuponów, a zy-
skiem inwestora jest jedynie ró˝nica pomi´dzy cenà zakupu a cenà nominalnà
obligacji.

KCJE

W przeciwieƒstwie do obligacji, które mogà byç emitowane przez ró˝nego rodza-

ju podmioty, akcje jako papiery wartoÊciowe sà nierozerwalnie zwiàzane z istnie-
niem i funkcjonowaniem spó∏ek akcyjnych. Akcjonariusze takich spó∏ek poprzez
zakup i posiadanie ich akcji sà jednoczeÊnie wspó∏w∏aÊcicielami majàtku tych spó∏-
ek. Poprzez kupno akcji nabywajà prawo do wyp∏acanej przez spó∏ki dywidendy, pra-
wo do ich majàtku w momencie ich rozwiàzania lub likwidacji. Poprzez nabycie ak-

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

cji danej spó∏ki inwestor uzyskuje równie˝ prawo do uczestniczenia w walnych zgro-
madzeniach, gdzie poprzez prawo g∏osu przypisane do akcji ma mo˝liwoÊç decydo-
wania o wielu kwestiach zwiàzanych z jej funkcjonowaniem, np. wyborem w∏adz ta-
kiej spó∏ki, decyzjach o podziale zysku itp. OczywiÊcie si∏a g∏osu zwiàzana jest ÊciÊle
z liczbà i rodzajem posiadanych akcji. Inwestor z ma∏à liczbà akcji nie ma mo˝liwo-
Êci wi´kszego wp∏ywu na zapadajàce na walnym zgromadzeniu decyzje. Zawsze jed-
nak w przypadku, gdy uwa˝a, ˝e przeg∏osowane przez innych akcjonariuszy decyzje
godzà w jego interesy, bàdê w interesy samej spó∏ki, dzi´ki posiadanym akcjom mo-
˝e takie decyzje zaskar˝yç, a w przysz∏oÊci po skierowaniu sprawy na drog´ sàdowà
i w przypadku uznania jego racji doprowadziç do ich uniewa˝nienia.

Akcje

mogà byç

imienne

(zawierajà w swojej treÊci imi´ i nazwisko akcjonariu-

sza) lub

na okaziciela

Innà mo˝liwà klasyfikacjà jest podzia∏ na

akcje zwyk∏e

uprzywilejowane

Uprzywilejowanie akcji mo˝e przejawiaç si´ np. posiadaniem uprawnienia do g∏o-
sowania wi´kszà liczbà g∏osów na walnym zgromadzeniu ni˝ posiadacze akcji zwy-
k∏ych (np. na jednà akcj´ mogà przypadaç 2 g∏osy). Nale˝y jednak pami´taç, ˝e
w przypadku spó∏ek publicznych takie uprzywilejowanie w ramach obecnie obo-
wiàzujàcych regulacji ju˝ nie obowiàzuje (dotyczy to jednak spó∏ek wprowadzo-
nych do publicznego obrotu na podstawie poprzednich regulacji). Innym przeja-
wem uprzywilejowania akcji jest przypisane do nich prawo do otrzymania wi´kszej
dywidendy.

Akcje w porównaniu z obligacjami dajà ich posiadaczowi mo˝liwoÊç znacznie

wi´kszych zarobków, ale równie˝ i strat. Wynika to z innego ni˝ w przypadku obli-
gacji zakresu ryzyka, jakie zwiàzane jest z inwestycjà w akcje.

W przypadku rozwoju pozytywnego scenariusza, jakim jest szybki rozwój spó∏ki,

rosnàca sprzeda˝ i rosnàce zyski, inwestor mo˝e liczyç na wzrost kursu posiadanych
przez siebie akcji, a co za tym idzie – na wysokà stop´ zwrotu z zainwestowanych
przez siebie oszcz´dnoÊci. Ponadto, w przypadku, gdy zarzàd spó∏ki stwierdzi, ˝e wy-
generowane zyski mogà zostaç przeznaczone na wyp∏at´ dywidendy dla akcjonariu-
szy, a walne zgromadzenie spó∏ki zatwierdzi t´ decyzj´, inwestor otrzymuje dodatko-
wy zwrot z inwestycji w postaci wyp∏aconej dywidendy.

W przypadku rozwoju negatywnego scenariusza polegajàcego, np. na wyprzeda˝y

akcji danej spó∏ki przez inwestorów, spowodowanej publikowanymi przez nià z∏ymi
informacjami, np. poniesionymi stratami, ka˝dy inwestor powinien liczyç si´ z mo˝-
liwoÊcià straty zainwestowanego kapita∏u, w∏àcznie z ca∏kowità jego utratà, np.
w przypadku upad∏oÊci spó∏ki i braku Êrodków do zaspokojenia wierzycieli.

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

INSTRUMENTY POCHODNE

Mo˝liwoÊci, jakie daje inwestorom rynek instrumentów pochodnych sà bardzo

du˝e. Wynika to z faktu, ˝e instrumenty pochodne pozwalajà osiàgaç zyski (lub stra-
ty) niezale˝nie od kierunku, w którym podà˝a rynek. Dodatkowym czynnikiem, któ-
ry decyduje o ich szerokim i cz´stym stosowaniu przez inwestorów jest istniejàca
mo˝liwoÊç zabezpieczania si´ przy ich u˝yciu przed ryzykiem zwiàzanym z instru-
mentami finansowymi (bazowymi) b´dàcymi przedmiotem obrotu na rynku kaso-
wym. Nale˝y podkreÊliç, ˝e inwestowanie w instrumenty pochodne i stosowanie ich
w przyj´tych strategiach inwestycyjnych, wymaga od inwestorów du˝ej wiedzy zwià-
zanej z ich funkcjonowaniem i umiej´tnoÊci w zakresie oceny ryzyka, które im to-
warzyszy.

WÊród istniejàcych instrumentów pochodnych mo˝emy wyró˝niç m.in.

kontrak-

ty terminowe futures

oraz

opcje

Kontrakty terminowe sà swoistà umowà pomi´dzy dwoma uczestnikami ryn-

ku, w której sprzedajàcy zobowiàzuje si´ sprzedaç, a kupujàcy kupiç okreÊlonà licz-
b´ jednostek instrumentu bazowego, b´dàcego przedmiotem transakcji, w ÊciÊle okre-
Êlonym czasie w przysz∏oÊci, po cenie ustalonej z góry w trakcie dokonywania trans-
akcji. Instrumentem bazowym dla tego typu instrumentów finansowych sà przede
wszystkim indeksy gie∏dowe, rynkowe stopy procentowe, obligacje i akcje. Instru-
menty pochodne, jak sama ich nazwa wskazuje, sà instrumentami finansowymi
stworzonymi na bazie innych instrumentów. W zale˝noÊci od tego, czy sprzedajemy
kontrakt czy te˝ go kupujemy, zajmujemy odpowiednio pozycj´ krótkà lub d∏ugà
w kontrakcie.

Du˝à zaletà tego typu instrumentów jest to, ˝e w momencie dokonywania ich za-

kupu lub sprzeda˝y, inwestor nie musi posiadaç wszystkich Êrodków wymaganych do
pokrycia i zabezpieczenia przeprowadzanej transakcji. Obie strony transakcji wno-
szà jedynie depozyty zabezpieczajàce, w wysokoÊci okreÊlonej w warunkach kontrak-
tu. Depozyt wnoszony przez kupujàcego i sprzedajàcego kontrakt ma na celu zabez-
pieczenie interesów stron danej transakcji, np. w przypadku niekorzystnej zmiany
ceny instrumentu bazowego.

Z faktu wnoszenia przez inwestorów tylko depozytów zabezpieczajàcych w okre-

Êlonym procencie wartoÊci ca∏ej transakcji, wynika fundamentalna charakterystyka
tego rynku, tzn. mo˝liwoÊç zastosowania du˝ej dêwigni finansowej. Taka dêwignia,
zwana cz´sto w ˝argonie „lewarem”, pozwala inwestorom osiàgnàç znacznie wy˝szà
stop´ zwrotu z przeprowadzonej transakcji ni˝ w przypadku transakcji na rynku ka-
sowym. OczywiÊcie, wskazany mechanizm dzia∏a równie˝ w drugà stron´, tzn. mo˝-

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

liwoÊç osiàgni´cia du˝ego zysku jest równie prawdopodobna, co osiàgni´cie du˝ej
straty. W przypadku podà˝enia rynku w przeciwnym kierunku ni˝ nasze przewidy-
wania, tzn. zaj´cia przez nas b∏´dnej pozycji, strata którà osiàgniemy mo˝e byç wi´k-
sza ni˝ na rynku kasowym.

W przypadku znacznych wahaƒ na rynku ceny instrumentu bazowego, inwestor

mo˝e utraciç z∏o˝ony przez siebie depozyt zabezpieczajàcy w ca∏oÊci, a w szczególnych
przypadkach nawet kwot´ wi´kszà od z∏o˝onego na poczàtku depozytu. W takim
przypadku inwestor wzywany jest najcz´Êciej przez dom maklerski, w którym posiada
rachunek inwestycyjny, do uzupe∏nienia wniesionego poczàtkowo depozytu.

Jeszcze jednym instrumentem pochodnym, z którym mo˝emy si´ spotkaç na ryn-

ku instrumentów pochodnych sà opcje. Opcja, to inaczej prawo, jakie uzyskuje
jej nabywca, do zakupu lub sprzeda˝y instrumentu bazowego po ustalonej z gó-
ry cenie. Sprzedawca opcji, zwany wystawcà, ma obowiàzek zakupu lub sprzeda˝y
instrumentu bazowego po ustalonej cenie w przypadku, gdy nabywca opcji zwróci
si´ do niego z ˝àdaniem zrealizowania posiadanej przez niego opcji. W zale˝noÊci od
tego czy mamy do czynienia z prawem zakupu czy te˝ sprzeda˝y, wyró˝niamy odpo-
wiednio opcj´ call \ opcj´ put. Instrumentem bazowym dla opcji mogà byç podobne
instrumenty finansowe jak w przypadku kontraktów terminowych.

Szerokie i ró˝norodne zastosowanie, w powiàzaniu z mo˝liwoÊciami osiàgni´cia

du˝ego zysku przy niskim nak∏adzie finansowym lub zabezpieczeniu si´ przed utratà
wartoÊci naszych oszcz´dnoÊci czynià z rynku praw pochodnych bardzo u˝yteczny
or´˝ w r´ku doÊwiadczonego inwestora.

D O S T ¢ P N E I N S T R U M E N T Y F I N A N S O W E

DOCHÓD, RYZYKO
I P¸YNNOÂå INWESTYCJI

Wi´kszoÊç inwestorów lokujàcych swoje oszcz´dnoÊci wymaga zazwyczaj stopy

zwrotu z inwestycji wy˝szej od stopy wolnej od ryzyka, aby zrekompensowaç sobie
ryzyko, jakie ponoszà przy inwestowaniu tych Êrodków.

G∏ówne ryzyka, które ka˝dy inwestor powinien analizowaç w zwiàzku z prowadzo-

nymi przez siebie inwestycjami to:

■ ryzyko firmy (emitenta)

– gdzie ryzykiem jest niepewnoÊç zwiàzana z przep∏ywa-

mi finansowymi firmy, w zwiàzku z prowadzonà przez nià dzia∏alnoÊcià np. czy firma
utrzyma posiadanà p∏ynnoÊç finansowà i b´dzie w stanie regulowaç swoje zobowià-
zania,

■ ryzyko finansowe

– gdzie ryzykiem jest niepewnoÊç co do sposobu, w jaki firma

prowadzi finansowanie prowadzonej przez siebie dzia∏alnoÊci tzn. czy np. u˝ywa
dêwigni finansowej w postaci d∏ugu,

■ ryzyko p∏ynnoÊci

– gdzie ryzykiem jest niepewnoÊç zwiàzana np. z notowaniem

akcji na rynku wtórnym papierów wartoÊciowych, a konkretnie z mo˝liwoÊcià szyb-
kiego wyjÊcia z dokonanej inwestycji po cenie nie odbiegajàcej znacznie od ceny
rynkowej,

■ ryzyko kursu walutowego

– gdzie ryzykiem jest niepewnoÊç zwiàzana z naby-

ciem papierów wartoÊciowych denominowanych w walucie obcej, a tym samym
z niepewnoÊcià co do kursu po jakim nastàpi w przysz∏oÊci wymiana waluty obcej
na krajowà,

■ ryzyko rynkowe

– zwane równie˝ ryzykiem politycznym – gdzie ryzykiem jest nie-

pewnoÊç zwiàzana z mo˝liwoÊcià zmian w politycznym bàdê gospodarczym otocze-
niu kraju, które mogà skutkowaç rozchwianiem sytuacji rynkowej a tym samym
wp∏ynàç na konkretny sektor, firm´ lub instrument finansowy.

Ponadto inwestor musi w swoich decyzjach rozwa˝yç inne rodzaje niepewnoÊci

zwiàzane ze szczególnym rodzajem inwestycji przez siebie prowadzonych.

Wa˝ne jest, aby ka˝dy poczàtkujàcy inwestor zrozumia∏, ˝e zysk, a dok∏adnie

mówiàc mo˝liwoÊç osiàgni´cia du˝ego zysku, jest nierozerwalnie zwiàzana z ryzy-
kiem, tzn. wy˝sza stopa zwrotu zawsze wymaga∏a b´dzie od nas poniesienia wy˝-
szego ryzyka.

D O C H Ó D , R Y Z Y K O I P ¸ Y N N O Â å I N W E S T Y C J I

Wynika to z faktu, ˝e w przypadku gdy racjonalny inwestor b´dzie mia∏ do wybo-

ru dwie inwestycje o tej samej oczekiwanej stopie zwrotu, ale ró˝nym ryzyku, zawsze
wybierze inwestycj´ mniej ryzykownà. Podobnie w przypadku, gdy b´dzie mia∏ do
wyboru inwestycje obarczone takim samym ryzykiem, ale oferujàce ró˝ne stopy
zwrotu, zawsze wybierze inwestycj´ o wy˝szej stopie zwrotu. Zatem ka˝dy instrument
obarczony wi´kszym ryzykiem, aby znalaz∏ nabywców, musi oferowaç dodatkowy po-
tencjalny zysk.

Istnieje jeszcze poj´cie stopy zwrotu wolnej od ryzyka i jest ono zwiàzane ze stopà

zwrotu, jakà mo˝na osiàgnàç na skarbowych papierach wartoÊciowych, gdzie przyj-
muje si´, ˝e paƒstwo jako emitent nigdy nie mo˝e zbankrutowaç i zawsze b´dzie
w stanie sp∏aciç zaciàgni´ty przez siebie d∏ug. Nie oznacza to oczywiÊcie, ˝e inwestor,
który ulokuje swoje oszcz´dnoÊci w tego typu instrumenty finansowe, nie b´dzie po-
nosi∏ w zwiàzku z tym ˝adnego ryzyka. Ryzyko b´dzie po prostu zwiàzane z innymi
czynnikami zwiàzanymi ze szczególnymi cechami instrumentu, w który zainwestuje
np. w przypadku wzrostu rynkowych stóp procentowych inwestor posiadajàcy
w swoim portfelu obligacje o okreÊlonym sta∏ym oprocentowaniu, b´dzie ponosi∏ ry-
zyko stopy procentowej.

Ró˝ne rodzaje dost´pnych inwestycji pociàgajà za sobà ró˝ne ryzyka. Papiery war-

toÊciowe, które w za∏o˝eniu powinny przynieÊç du˝y zysk b´dà charakteryzowa∏y si´
du˝ym ryzykiem, z kolei te ma∏o ryzykowne nie dadzà nam wysokich stóp zwrotu.

Tak ju˝ jest skonstruowany Êwiat finansów i od tego nie uciekniemy. Zawsze na-

sza inwestycja b´dzie obarczona jakimÊ ryzykiem. W przypadku inwestycji w obliga-
cje skarbowe b´dzie to ryzyko zachowania si´ rynkowych stóp procentowych,

D O C H Ó D , R Y Z Y K O I P ¸ Y N N O Â å I N W E S T Y C J I

Stopa wolna

od ryzyka

Zysk

Ryzyko

w przypadku inwestycji w akcje okreÊlonych spó∏ek b´dzie to ryzyko firmy i ryzyko
finansowe, tzn. zyskownoÊç inwestycji uzale˝niona b´dzie od wyników, jakie te spó∏-
ki osiàgnà. Zawsze te˝ b´dziemy mieli do czynienia z ryzykiem rynkowym, które
w przypadku wystàpienia zawirowaƒ w gospodarce negatywnie wp∏ynie na mo˝liwà
do osiàgni´cia przez nas stop´ zwrotu.

Przy podejmowaniu przez nas decyzji, w oparciu o jakie instrumenty finansowe

zbudowaç swój w∏asny portfel inwestycyjny, wa˝ne jest, abyÊmy pami´tali o dywer-
syfikacji ryzyka, tzn. abyÊmy nasze oszcz´dnoÊci oparli o szereg instrumentów fi-
nansowych, których cechy charakterystyczne, np. zachowanie si´ w przypadku spa-
dajàcych stóp procentowych, sà ma∏o ze sobà powiàzane lub wcale. Pozwoli nam to
na zrekompensowanie straty osiàgni´tej na jednym rodzaju inwestycji, zyskiem osià-
gni´tym na innej inwestycji i przynajmniej utrzymanie naszego kapita∏u w niezmie-
nionej wielkoÊci. W∏aÊciwe dobranie odpowiednich papierów wartoÊciowych lub in-
nych instrumentów finansowych do naszego portfela inwestycyjnego mo˝e w du˝ym
stopniu zagwarantowaç nam osiàgni´cie z góry ustalonej stopy zwrotu.

D O C H Ó D , R Y Z Y K O I P ¸ Y N N O Â å I N W E S T Y C J I

mo˝liwy

zysk

mo˝liwa

strata

ryzyko

Obligacje

Akcje

Instrumenty pochodne

PODSUMOWANIE

WejÊcie Polski w struktury Unii Europejskiej sprawi∏o, ˝e ka˝dy z inwestorów do-

sta∏ do dyspozycji wiele nowych mo˝liwoÊci lokowania swoich oszcz´dnoÊci, a przez
to uzyska∏ wi´kszà mo˝liwoÊç dywersyfikacji w∏asnego portfela inwestycyjnego. Pa-
mi´tajmy jednak, ˝e aby sprawnie poruszaç si´ po rynku kapita∏owym, powinniÊmy
dysponowaç zarówno solidnà wiedzà teoretycznà, jak i stosownym doÊwiadczeniem.
Przeczytanie tego poradnika to zaledwie pierwszy, ma∏y krok, który przybli˝y Paƒ-
stwa do zbudowania w∏asnego portfela inwestycyjnego i pomno˝enia Paƒstwa
oszcz´dnoÊci. Tych kroków pewnie b´dzie jeszcze wiele, ale goràco zach´camy Paƒ-
stwa do ich wykonania, bo nagrodà b´dzie dojÊcie do wymarzonych przez Paƒstwa
celów.

P O D S U M O W A N I E

S¸OWNICZEK

Asset Management – zarzàdzanie aktywami lub zarzàdzanie portfelowe.

Analiza techniczna – prognozowanie przysz∏ych zmian kursów instrumentów finansowych na pod-
stawie informacji o kursach i obrotach w przesz∏oÊci (danych historycznych).

Analiza fundamentalna – analiza i ocena kondycji finansowej firmy oraz dalszych perspektyw jej
rozwoju na podstawie informacji o wynikach finansowych przez nià osiàgni´tych oraz danych doty-
czàcych sytuacji makroekonomicznej.

Analiza portfelowa – technika inwestycyjna polegajàca na budowie portfela inwestycyjnego wyko-
rzystujàcego istniejàce zale˝noÊci mi´dzy instrumentami finansowymi wchodzàcymi w jego sk∏ad.

Benchmark – wskaênik (punkt odniesienia) s∏u˝àcy do oceny efektywnoÊci zarzàdzania, np. da-
nym portfelem inwestycyjnym.

Depozyt zabezpieczajàcy – cz´Êç wartoÊci kontraktu wnoszona przez stron´ transakcji w mo-
mencie jej zawierania, celem zagwarantowania wype∏nienia warunków umowy w przysz∏oÊci.

Dêwignia finansowa – mechanizm polegajàcy na anga˝owaniu du˝ych kwot przy relatywnie ni-
skim udziale Êrodków w∏asnych.

Emitent – podmiot emitujàcy akcje lub obligacje.

Instrument bazowy – rodzaj aktywa, na które opiewa instrument pochodny np. akcja, obligacja,
waluta, indeks.

Instrument finansowy – m.in. akcja, obligacja, kontrakt terminowy.

Instrument pochodny – instrument finansowy, którego cena jest zale˝na od instrumentu bazowego.

Opcja kupna (call) – opcja dajàca nabywcy prawo do zakupu okreÊlonego instrumentu bazowego
po cenie wykonania, a wystawiajàcemu obowiàzek do sprzeda˝y tego instrumentu nabywcy opcji.

Opcja sprzeda˝y (put) – opcja dajàca nabywcy prawo do sprzeda˝y okreÊlonego instrumentu ba-
zowego po cenie wykonania, a wystawiajàcemu obowiàzek do nabycia tego instrumentu od nabyw-
cy opcji.

P∏ynnoÊç – cecha informujàca o mo˝liwoÊci szybkiego kupna/sprzeda˝y danego instrumentu fi-
nansowego.

Pozycja d∏uga i krótka – odpowiednio nabycie lub sprzeda˝ instrumentu pochodnego.

Reinwestycja – ponowne zainwestowanie zysków osiàgni´tych z inwestycji.

Rynek kasowy – rynek, na którym odbywa si´ obrót np. akcjami, obligacjami.

Rynek pierwotny – pierwsza sprzeda˝ danych akcji czy te˝ obligacji przez emitenta lub agenta
emisji (instytucj´ finansowà (najcz´Êciej bank) organizujàcà emisj´).

Rynek wtórny – wtórny (dalszy) obrót papierami wartoÊciowymi pomi´dzy uczestnikami rynku.

S ¸ O W N I C Z E K

LEKTURA DODATKOWA

1. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch – „Ekonomia: makroekonomia i mikroekonomia”, PWE 2000

2. F. Fabozzi – „Rynki obligacji: analiza i strategie”, WIG PRESS 2000

3. JJ. Murphy – „Analiza techniczna rynków finansowych”, WIG PRESS 1999

4. J. Hull – „Kontrakty terminowe i opcje: wprowadzenie.”, WIG PRESS 1999

5. EJ. Elton, MJ. Gruber – „Nowoczesna teoria portfelowa i analiza papierów wartoÊciowych”,

WIG PRESS 1998

6. F. K. Reilly, K. C. Brown – „Analiza inwestycji i zarzàdzanie portfelem T1 i T2”, PWE 2001

7. H. B. Mayo – „Wst´p do inwestowania”, K. E. Liber 1997

8. M. Sobczyk – „Matematyka finansowa. Podstawy teoretyczne, przyk∏ady, zadania”, PLACET 2001

9. J. C. Ritchie – „Analiza fundamentalna”, WIG PRESS 1997

10. T. Copeland, T. Koller, J. Murrin – „Wycena: mierzenie i kszta∏towanie wartoÊci firm”, WIG PRESS
1997

L E K T U R A D O D A T K O W A

Wst´p ............................................................................................................... 9

Zarabianie na rynku kapita∏owym .................................................... 11

Mechanizm dzia∏ania rynku wtórnego ............................................ 12

Co zrobiç, ˝eby zaczàç inwestowaç? ............................................... 15

Obligacje, czyli bezpiecznie i pewnie .............................................. 20

Akcje, czyli jestem wspó∏w∏aÊcicielem .......................................... 23

Instrumenty pochodne, czyli wy˝sza szko∏a jazdy ..................... 25

Fundusze inwestycyjne .......................................................................... 26

Zarzàdzanie aktywami ........................................................................... 29

Mo˝liwe problemy ..................................................................................... 31

Podsumowanie .......................................................................................... 33

S P I S T R E Â C I

Wst´p

CZEMU S¸U˚Y TEN PORADNIK?

Przedstawiamy Paƒstwu poradnik inwestora pt. „Jak zaczàç inwestowaç”. Inwe-

storzy to osoby, które rezygnujà z wydania dziÊ posiadanych pieni´dzy po to, aby je
pomno˝yç, liczàc si´ jednoczeÊnie z mo˝liwoÊcià strat. Czytajàc ten poradnik dowie-
dzà si´ Paƒstwo, krok po kroku, co to jest rynek kapita∏owy, gie∏da, akcje i obliga-
cje, co zrobiç, ˝eby zaczàç inwestowaç i na czym mo˝na zarobiç oraz, co bardzo wa˝-
ne, jakie si´ z tym wià˝e ryzyko i jak staraç si´ uniknàç ewentualnych strat.

Taka wiedza jest potrzebna ka˝demu, kto chce inwestowaç i zarabiaç na rynku ka-

pita∏owym. A przecie˝ warto! Gie∏da papierów wartoÊciowych niesie w sobie ogrom-
ne mo˝liwoÊci inwestowania. Jest to miejsce odpowiednie dla ka˝dego, kto chce po-
mna˝aç swoje pieniàdze. Na rynku kapita∏owym jest miejsce dla osób ostro˝nych,
które zadowolà si´ ni˝szym, ale pewnym zyskiem, a tak˝e dla tych, którzy gotowi sà
zaryzykowaç ewentualnà strat´ cz´Êci pieni´dzy, liczàc na du˝y zysk.

DO KOGO JEST SKIEROWANY?

Poradnik jest skierowany do osób, które jeszcze nie inwestowa∏y na rynku kapita∏o-

wym, a chcia∏yby to robiç. Ka˝dy, kto posiada oszcz´dnoÊci, nawet niewielkie, mo˝e
zamiast trzymaç je w domu lub odk∏adaç w banku na niewielki procent, spróbowaç
zarobiç wi´cej. Na rynku kapita∏owym, poza bardzo bezpiecznymi inwestycjami, przy-
noszàcymi jednak stosunkowo niewielkie korzyÊci, sà te˝ takie, na których mo˝na zy-
skaç wi´cej. Wià˝e si´ to jednak z wi´kszym ryzykiem. Dla inwestorów dost´pne sà na
rynku kapita∏owym bardzo z∏o˝one sposoby inwestowania oraz takie, przy których wy-
starczy wiedza taka, jak przy zak∏adaniu konta w banku i wp∏aceniu na nie pieni´dzy.

CZEGO MO˚NA SI¢ Z NIEGO DOWIEDZIEå?

W poradniku przedstawione sà podstawowe poj´cia dotyczàce gie∏dy, kupowania

oraz sprzedawania akcji i obligacji, korzystania z mo˝liwoÊci, jakie dajà fundusze in-
westycyjne i inne instrumenty finansowe, czyli mo˝liwoÊci lokowania Êrodków fi-
nansowych. Wi´cej informacji na ten temat mogà Paƒstwo znaleêç w serwisach in-
ternetowych Fundacji Edukacji Rynku Kapita∏owego, Komisji Papierów WartoÊcio-
wych i Gie∏d oraz Gie∏dy Papierów WartoÊciowych w Warszawie.

JAK CZYTAå PORADNIK?

Osoby mniej doÊwiadczone powinny na pewno przeczytaç pierwsze rozdzia∏y wyja-

Êniajàce podstawowe poj´cia, takie jak inwestowanie, zysk, ryzyko, które sà potrzebne
dla zrozumienia dalszej cz´Êci tekstu oraz opisujàce funkcjonowanie gie∏dy i t∏umaczà-
ce, krok po kroku, co trzeba zrobiç, ˝eby zaczàç zarabiaç na rynku kapita∏owym i jak
staraç si´ uniknàç strat. Ka˝dy powinien zapoznaç si´ z omówionymi na koƒcu porad-
nika problemami, z którymi mo˝e zetknàç si´ ten, kto inwestuje na rynku kapita∏owym.
Pozosta∏e rozdzia∏y mogà byç interesujàce zarówno dla poczàtkujàcych, jak i dla tych,
którzy coÊ ju˝ wiedzà o rynku kapita∏owym. W rozdzia∏ach tych omówione sà ró˝ne in-
strumenty, w które si´ inwestuje: obligacje, akcje, instrumenty pochodne, fundusze in-
westycyjne. Opracowujàc poradnik staraliÊmy si´ przejrzyÊcie wyjaÊniç wszelkie poj´-
cia, które mogà byç niezrozumia∏e dla osób nie zajmujàcych si´ na co dzieƒ finansami.

Zarabianie na rynku
kapita∏owym

ZARABIANIE A INWESTOWANIE

Ka˝dy wie, co to znaczy zarabiaç. Pieniàdze mo˝na zarabiaç na przyk∏ad pracujàc

na etacie, wykonujàc prace zlecone lub inwestujàc. A co znaczy s∏owo „inwesto-
waç”? Cz´sto jest ono mylone z „zarabiaç”. Inwestowanie oznacza rezygnacj´ z kon-
sumpcji teraz i przeznaczanie pewnych sum pieni´dzy na inwestycj´ po to, aby po
jakimÊ czasie mieç ich wi´cej, liczàc si´ jednoczeÊnie z mo˝liwoÊcià straty. Oszcz´d-
noÊci mo˝na inwestowaç na ró˝ne sposoby, m. in. mo˝na zainwestowaç je na rynku
kapita∏owym – i tym zajmiemy si´ w tym poradniku.

INWESTOWANIE KRÓTKO- I D¸UGOTERMINOWE

Inwestowanie na rynku kapita∏owym mo˝e byç krótko- i d∏ugoterminowe. JeÊli

przewidujemy, ˝e b´dziemy wkrótce potrzebowali naszych oszcz´dnoÊci, na przyk∏ad
za kilka tygodni lub miesi´cy, a nie chcemy, by le˝a∏y bezczynnie w szufladzie, wów-
czas mo˝emy je zainwestowaç krótkoterminowo. JeÊli z kolei wiemy, ˝e naszych
oszcz´dnoÊci nie b´dziemy ruszaç przez d∏ugi czas, wtedy mo˝emy wybraç inwesty-
cj´ d∏ugoterminowà. D∏ugoterminowo inwestujemy na przyk∏ad pieniàdze, które
zbieramy na przysz∏à emerytur´ – nie b´dziemy ich przecie˝ potrzebowaç co naj-
mniej przez najbli˝sze kilka, kilkanaÊcie lub kilkadziesiàt lat.

Inwestycje krótkoterminowe muszà byç p∏ynne, czyli musimy mieç mo˝liwoÊç ∏a-

twej zamiany ich na gotówk´. JeÊli kupimy jednostki uczestnictwa w funduszu inwe-
stycyjnym (w rozdziale o funduszach inwestycyjnych opisane jest, czym sà jednost-
ki uczestnictwa) i b´dziemy chcieli si´ ich pozbyç, to nie b´dzie z tym problemu. Po
prostu, pójdziemy do domu maklerskiego lub innego dystrybutora jednostek uczest-
nictwa, zlecimy ich sprzeda˝ i ju˝ po kilku dniach mo˝emy odebraç pieniàdze z ich
sprzeda˝y. Natomiast jeÊli zainwestowaliÊmy nasze oszcz´dnoÊci w mieszkanie na
wynajem, to nie jest to p∏ynna inwestycja. Gdy b´dziemy chcieli nasze pieniàdze od-
zyskaç, wówczas trzeba b´dzie znaleêç kupca na mieszkanie, co mo˝e trwaç nawet
wiele tygodni lub miesi´cy, i dopiero wtedy zrealizowaç transakcj´.

Z A R A B I A N I E N A R Y N K U K A P I T A ¸ O W Y M

Mechanizm dzia∏ania
rynku wtórnego

Handel akcjami, obligacjami i innymi instrumentami finansowymi odbywa si´ na

tzw. wtórnym rynku papierów wartoÊciowych. W Polsce dzia∏ajà dwa takie rynki:
Gie∏da Papierów WartoÊciowych w Warszawie oraz Centralna Tabela Ofert.

TRANSAKCJE NA GIE¸DZIE

W czasie, gdy powstawa∏y gie∏dy, przychodzili na nie ludzie, którzy chcieli sprze-

daç posiadane papiery wartoÊciowe lub je kupiç. Poniewa˝ trudno by∏oby wszystkim
zawieraç transakcje bezpoÊrednio, zlecali to maklerom, czyli poÊrednikom. Makle-
rzy zbierali od wielu klientów zlecenia kupna i sprzeda˝y papierów po okreÊlonych
cenach i zawierali mi´dzy sobà transakcje w imieniu klientów. Papiery wartoÊciowe
by∏y wtedy wykonane z papieru, tak jak obecnie banknoty.

DziÊ sam mechanizm dzia∏ania gie∏dy jest podobny. Papiery wartoÊciowe nie sà jed-

nak wykonane z papieru, lecz istniejà wy∏àcznie w pami´ci komputerów. Klientom,
którzy tego chcà, wydawane sà zaÊwiadczenia, ˝e sà na przyk∏ad posiadaczami 100 ty-
si´cy akcji pewnej spó∏ki. ¸atwo sobie wyobraziç, ile miejsca zaj´∏oby 100 tysi´cy ak-
cji ka˝da formatu du˝ej kartki.

SK¸ADANIE ZLECE¡

Inwestorzy, aby z∏o˝yç zlecenie, nie muszà przychodziç na gie∏d´. Wystarczy, ˝e

pójdà do domu maklerskiego i tam z∏o˝à zlecenie. Mogà te˝ z∏o˝yç zlecenie przez te-
lefon, faksem lub przez Internet. Zlecenie zostanie przyj´te przez maklera. Jest to
osoba, która zna si´ na rynku kapita∏owym, zda∏a odpowiedni egzamin i posiada li-
cencj´ wydanà przez Komisj´ Papierów WartoÊciowych i Gie∏d. Obecnie w Polsce
jest oko∏o 1800 maklerów. W domu maklerskim tylko maklerzy mogà udzielaç
klientom bezp∏atnych rekomendacji, czyli doradzaç, w co warto inwestowaç. Sami
maklerzy te˝ nie spotykajà si´ na parkiecie, czyli w sali gie∏dy, tylko pracujà przy
komputerach, a transakcje dokonywane sà za poÊrednictwem specjalnego systemu
informatycznego. Dzi´ki wykorzystaniu komputerów mo˝liwe jest o wiele szybsze
dokonywanie transakcji. Ich wyniki sà po chwili widoczne dla inwestorów. Mogà
oni na bie˝àco obserwowaç kszta∏tujàcy si´ kurs akcji i szybko reagowaç – sprzeda-
waç lub kupowaç papiery, którymi si´ interesujà.

M E C H A N I Z M D Z I A ¸ A N I A R Y N K U W T Ó R N E G O

ZAWIERANIE TRANSAKCJI

Jak przebiegajà transakcje na gie∏dzie i jak kszta∏tuje si´ kurs akcji, czyli ich cena?

Spróbujmy przeÊledziç to na przyk∏adzie akcji jednej spó∏ki. W du˝ym skrócie me-
chanizm ten dzia∏a nast´pujàco:

Przyk∏ad

Kilku inwestorów zamierza kupiç akcje spó∏ki. Jeden chce kupiç 100 akcji, lecz nie
dro˝ej ni˝ po 22 z∏, drugi 200 akcji nie dro˝ej ni˝ po 20 z∏, trzeci 100 akcji nie dro˝ej
ni˝ po 18 z∏, a czwarty 150 akcji nie dro˝ej ni˝ po 16 z∏.
Kilku innych inwestorów chce sprzedaç akcje: jeden 50 akcji lecz nie taniej ni˝ po
18 z∏, drugi 200 akcji po 20 z∏, trzeci 200 akcji nie taniej ni˝ po 22 z∏, a czwarty 100
akcji nie taniej ni˝ po 24 z∏. Kurs akcji ukszta∏tuje si´ wi´c pomi´dzy 18 a 22 z∏.
Ci inwestorzy, którzy chcieli kupiç bardzo tanio (na przyk∏ad po 16 z∏) lub
sprzedaç bardzo drogo (na przyk∏ad po 24 z∏) nie zrealizujà swoich zleceƒ,
natomiast pozostali zrealizujà.

Przedstawiony wy˝ej sposób realizacji zleceƒ i ustalania kursu jest bardzo

uproszczony. W rzeczywistoÊci na rynku pojawiajà si´ jednoczeÊnie tysiàce zleceƒ
kupna i sprzeda˝y akcji. Zlecenia sà sk∏adane po ró˝nych kursach i dotyczyç mo-
gà ró˝nych liczby akcji. Inwestorzy majà do dyspozycji ró˝ne rodzaje zleceƒ, na
przyk∏ad zlecenie sprzeda˝y lub kupna po dowolnej cenie (jeÊli inwestor chce si´
pozbyç lub kupiç akcje niezale˝nie od tego, ile wyniesie kurs).*

Istniejà dwa systemy notowaƒ. Jeden pozwala na ustalanie kursów i realizacje zle-

ceƒ dwa razy dziennie (gdy porównuje si´ zlecenia wszystkich inwestorów), jednak
w wi´kszoÊci kursy ustalane sà na bie˝àco i wówczas zmieniajà si´ w ciàgu dnia. In-
westorzy muszà wtedy uwa˝nie Êledziç przebieg sesji gie∏dowej, aby w odpowiednim
momencie podjàç decyzj´ o kupnie lub sprzeda˝y akcji.

Ponadto na gie∏dzie notowane sà akcje bardzo wielu spó∏ek. Codziennie liczo-

ne sà te˝ indeksy, czyli wskaêniki odzwierciedlajàce zmiany kursów wielu spó∏ek.
Najwa˝niejszymi dwoma indeksami na polskiej gie∏dzie sà WIG (Warszawski In-
deks Gie∏dowy) i WIG20. WIG to indeks, który ilustruje zmiany cen prawie
wszystkich akcji na gie∏dzie, natomiast WIG20 obrazuje, jak zachowuje si´ kurs
20 najwi´kszych spó∏ek na gie∏dzie.

M E C H A N I Z M D Z I A ¸ A N I A R Y N K U W T Ó R N E G O

* Dok∏adne informacje o zasadach ustalania kursu mo˝na znaleêç na stronieinternetowej Gie∏dy Papierów WartoÊciowych

w Warszawie www.gpw.pl

Na rynku kapita∏owym obowiàzujà trzy bardzo wa˝ne zasady:

Równy i powszechny dost´p do informacji.

Ka˝dy inwestor na rynku powi-

nien mieç takie same mo˝liwoÊci dotarcia do informacji o spó∏kach, których
akcje lub obligacje sà na gie∏dzie. Inwestorzy szukajà informacji w Internecie,
s∏uchajà radia, oglàdajà telewizj´, czytajà gazety. To na podstawie tych infor-
macji podejmujà decyzje, czy kupiç, czy te˝ sprzedaç papiery wartoÊciowe. Je-
Êli ktoÊ dostawa∏by informacje szybciej ni˝ inni, móg∏by to wykorzystaç na swo-
jà korzyÊç, poniewa˝ wiedzia∏by, jak prawdopodobnie zachowajà si´ inni, gdy
otrzymajà te same informacje. Dlatego spó∏ki, których papierami wartoÊciowy-
mi handluje si´ na gie∏dzie, muszà niezw∏ocznie i w okreÊlony sposób dostar-
czaç na rynek wiele informacji. Ich obowiàzki informacyjne sà okreÊlone
w przepisach prawa.

Centralizacja obrotu.

Handel papierami wartoÊciowymi odbywa si´ na Gie∏dzie

Papierów WartoÊciowych w Warszawie lub na Centralnej Tabeli Ofert. Zlecenia
sk∏adajà tysiàce inwestorów i dzi´ki temu kszta∏tujà si´ kursy papierów warto-
Êciowych najlepiej oddajàce opinie inwestorów. Nie da∏oby si´ tego osiàgnàç,
gdyby inwestorzy próbowali dogadywaç si´ mi´dzy sobà indywidualnie.

Dematerializacja papierów wartoÊciowych.

Ta zasada dotyczy wszystkich pa-

pierów wartoÊciowych, takich jak obligacje, akcje czy certyfikaty inwestycyjne.
Zasada ta dotyczy równie˝ jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych,
które nie sà papierami wartoÊciowymi. Wszystkie te instrumenty finansowe sà
zdematerializowane, czyli nie istniejà w formie fizycznej. KiedyÊ zarówno akcje,
jak i obligacje mia∏y postaç papierowych dokumentów. DziÊ istniejà one tylko
w formie zapisów na rachunkach inwestorów prowadzonych przez domy ma-
klerskie lub banki.

M E C H A N I Z M D Z I A ¸ A N I A R Y N K U W T Ó R N E G O

Co zrobiç, ˝eby
zaczàç inwestowaç?

JeÊli ju˝ zdecydujemy, ˝e chcemy skorzystaç z mo˝liwoÊci pomna˝ania oszcz´dno-

Êci, które daje nam rynek kapita∏owy, i akceptujemy wià˝àce si´ z tym ryzyko, trze-
ba zrobiç jeszcze dwie rzeczy. Po pierwsze, w przypadku inwestycji w wi´kszoÊç in-
strumentów finansowych, trzeba otworzyç rachunek papierów wartoÊciowych. Po
drugie, wp∏aciç pieniàdze na rachunek i podjàç decyzj´, w jakie instrumenty zain-
westowaç.

WYBÓR DOMU MAKLERSKIEGO

Rachunek papierów wartoÊciowych mo˝na otworzyç tylko w domu maklerskim

lub w banku prowadzàcym takie rachunki (nie w ka˝dym banku!). Tylko te instytu-
cje majà zezwolenie Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d na prowadzenie ra-
chunków lub dzia∏alnoÊç maklerskà. Nikt nie mo˝e bez zezwolenia prowadziç takiej
dzia∏alnoÊci, gdy˝ jest to karalne. Wybierajàc dom maklerski warto sprawdziç, czy
posiada on licencj´ Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d. Warto te˝ sprawdziç,
czy dom maklerski ma odpowiednio du˝y kapita∏ oraz kto jest jego akcjonariuszem.

O to wszystko mo˝na zapytaç samemu w domu maklerskim.

W Polsce dzia∏a kilkadziesiàt domów maklerskich i banków prowadzàcych ra-

chunki papierów wartoÊciowych. Wi´kszoÊç z nich posiada Punkty Obs∏ugi Klien-
ta. Wiele umo˝liwia obs∏ug´ przez telefon lub Internet.

Czym nale˝y si´ kierowaç przy wyborze domu maklerskiego?
PowinniÊmy wziàç pod uwag´ kilka czynników. Cz´Êç z nich mo˝emy przeanalizo-

waç czytajàc uwa˝nie wzór umowy o prowadzenie rachunku, jego regulamin
i wszystkie inne za∏àczniki. O innych czynnikach dowiemy si´ tylko idàc do domu
maklerskiego i zadajàc pytania.

PROWIZJE I INNE OP¸ATY

Bardzo istotna jest wysokoÊç prowizji pobieranych przez dom maklerski za

Êwiadczone us∏ugi. Prowizje przy zakupie lub sprzeda˝y papierów wartoÊciowych sà
zwykle liczone w postaci procentu od wartoÊci transakcji. Na przyk∏ad, chcàc ku-
piç 10 akcji po 100 z∏ i wiedzàc, ˝e prowizja wynosi 2%, trzeba mieç na rachunku

C O Z R O B I å , ˚ E B Y Z A C Z Ñ å I N W E S T O W A å ?

1020 z∏. Najcz´Êciej prowizje zwiàzane z handlem obligacjami sà ni˝sze ni˝ te do-
tyczàce akcji. Prowizja zwykle te˝ zmniejsza si´, jeÊli dokonujemy du˝ych zleceƒ.
W przypadku niektórych instrumentów finansowych prowizja jest liczona nie pro-
centowo, lecz od transakcji. Regulaminy domów maklerskich okreÊlajà minimal-
nà wielkoÊç prowizji niezale˝nà od wielkoÊci transakcji. Na przyk∏ad obs∏uga jed-
nego kontraktu terminowego mo˝e kosztowaç 15 z∏ – niezale˝nie od ceny, za jakà
go kupimy lub sprzedamy.

Wi´kszoÊç domów maklerskich pobiera tak˝e op∏at´ za prowadzenie rachunku pa-

pierów wartoÊciowych. Nawet, jeÊli dom maklerski zaproponuje nam otwarcie lub
prowadzenie rachunku gratis przez pewien czas, warto sprawdziç, ile b´dziemy p∏aciç
po okresie promocyjnym.

Sprawdzajàc wysokoÊç op∏at i prowizji, warto te˝ dowiedzieç si´, jakie sà terminy ich

wp∏aty.

OBS¸UGA

JakoÊç obs∏ugi to bardzo subiektywne, ale istotne kryterium. Wa˝ne, byÊmy jako

poczàtkujàcy byli w domu maklerskim dobrze traktowani. Obs∏ugujàcy nas makle-
rzy powinni ch´tnie wyjaÊniç nam poj´cia, których nie rozumiemy, oraz wyt∏uma-
czyç, jak funkcjonujà ró˝ne rodzaje zleceƒ i do czego one s∏u˝à.

Od pracowników domu maklerskiego, który wybierzemy, nale˝y oczekiwaç, ˝e po-

mogà nam w dotarciu do informacji o rynku niezb´dnych do podejmowania decyzji
inwestycyjnych. W wielu domach maklerskich podczas sesji gie∏dowych transmito-
wane sà i wyÊwietlane na monitorach aktualne kursy papierów wartoÊciowych. Po
po∏udniu mo˝na dostaç wydruk z podsumowaniem sesji. JeÊli dany dom prowadzi
zapisy na akcje nowej emisji spó∏ki (w dalszych rozdzia∏ach wyjaÊnione jest poj´cie
emisji), wówczas musi w nim byç wy∏o˝ony dla inwestorów co najmniej jeden eg-
zemplarz prospektu emisyjnego. Cz´Êç emitentów zamieszcza prospekty emisyjne na
swoich stronach internetowych. Dobrze, jeÊli w domu maklerskim, który wybierze-
my, b´dziemy mieli dost´p do tych wszystkich informacji.

Niektóre domy maklerskie majà g´stà sieç Punktów Obs∏ugi Klienta (POK) w ca-

∏ym kraju. Klienci powinni braç tak˝e pod uwag´ ten czynnik i wybieraç dom ma-
klerski, do którego POK-u ∏atwo jest dotrzeç. Pewne decyzje podejmowane przez nas
na rynku kapita∏owym mogà wymagaç szybkiej reakcji i wtedy nale˝y mieç mo˝liwoÊç
szybkiego dotarcia do POK-u.

Wiele domów maklerskich oferuje te˝ obs∏ug´ rachunku przez Internet lub innà

drogà, na przyk∏ad przez telefon lub faksem. JeÊli chcemy korzystaç z tych sposobów
sk∏adania zleceƒ, nale˝y sprawdziç dwie rzeczy. Po pierwsze, czy dom maklerski za-

C O Z R O B I å , ˚ E B Y Z A C Z Ñ å I N W E S T O W A å ?

pewnia odpowiednie Êrodki bezpieczeƒstwa, takie jak sposób zakodowania po∏àcze-
nia przez Internet lub specjalny tryb weryfikacji przy sk∏adaniu zleceƒ przez telefon.
Po drugie, istotne jest, czy taka droga kontaktu b´dzie nas dodatkowo kosztowaç.

ZAK¸ADANIE RACHUNKU
PAPIERÓW WARTOÂCIOWYCH

Po podj´ciu decyzji o wyborze domu maklerskiego mo˝emy wreszcie za∏o˝yç ra-

chunek. Aby to zrobiç, powinniÊmy podpisaç odpowiednie umowy. Jedna z nich b´-
dzie dotyczy∏a otwarcia rachunku papierów wartoÊciowych (na którym b´dà prze-
chowywane posiadane przez nas akcje, obligacje i inne instrumenty finansowe) i ra-
chunku pieni´˝nego (na którym b´dà przechowywane nasze pieniàdze). Druga
umowa b´dzie dotyczy∏a Êwiadczenia przez dom maklerski us∏ug brokerskich, czyli
mi´dzy innymi przyjmowania naszych zleceƒ kupna i sprzeda˝y.

Przed podpisaniem umów powinniÊmy przeczytaç je w ca∏oÊci, podobnie jak regula-

miny informujàce o sposobie Êwiadczenia us∏ug przez dom maklerski oraz wszelkie in-
ne za∏àczniki, które im towarzyszà. Trzeba przy tym zwróciç uwag´ na jeszcze kilka
spraw, które nie zosta∏y wymienione w rozdziale o wyborze domu maklerskiego. Wa˝-
ny jest tak˝e tryb rozwiàzywania umów w tym m. in. jaki obowiàzuje okres wypowie-
dzenia oraz w jakich przypadkach umowy mogà zostaç rozwiàzane bez wypowiedzenia.

Podczas czytania regulaminu Êwiadczenia us∏ug powinniÊmy zwróciç uwag´
przede wszystkim na nast´pujàce sprawy:

■

jakie sà warunki Êwiadczenia us∏ug, w tym sk∏adania zleceƒ przez Internet lub
w inny sposób?

■

jakà odpowiedzialnoÊç za szkody klienta bierze na siebie dom maklerski, jeÊli
szkody te powstanà w zwiàzku ze Êwiadczeniem us∏ug?

■

na jakich zasadach dom maklerski udziela klientom rekomendacji?

■

w jakim trybie i w jakich terminach mo˝na sk∏adaç reklamacje i jak b´dà
one rozpatrywane?

■

jakie sà mo˝liwe sposoby dokonywania zap∏aty za kupione papiery wartoÊciowe
(np. czy mo˝na kupowaç papiery wartoÊciowe z odroczonà p∏atnoÊcià lub
czy za poÊrednictwem domu maklerskiego mo˝na wziàç kredyt)?

■

w jaki sposób dom maklerski powiadamia klientów o zmianach w regulaminie
i w tabeli op∏at i prowizji?

■

jak cz´sto klienci dostajà wyciàgi z rachunków?

C O Z R O B I å , ˚ E B Y Z A C Z Ñ å I N W E S T O W A å ?

WP¸ACANIE ÂRODKÓW

Gdy mamy ju˝ otwarty rachunek papierów wartoÊciowych i rachunek pieni´˝ny,

pozostaje tylko wp∏aciç pieniàdze. Mo˝na to dokonaç przelewem albo w kasie ban-
ku lub domu maklerskiego. Podobnie odbywajà si´ wyp∏aty.

Trzeba pami´taç, ˝e trzymanie gotówki na rachunku pieni´˝nym w domu ma-

klerskim przez d∏u˝szy czas nie jest korzystne.

Gotówka na takich rachunkach

zwykle nie jest wcale lub jest nisko oprocentowana.

DECYZJA, W CO INWESTOWAå

To najwa˝niejsza decyzja, którà mamy do podj´cia. Co wi´cej, jest to decyzja, któ-

rej nie podejmuje si´ raz. Inwestujàc na rynku kapita∏owym decyzj´ t´ trzeba podej-
mowaç wielokrotnie. Na rynku kapita∏owym dost´pnych jest bardzo wiele sposobów
inwestowania. W kolejnych rozdzia∏ach najwa˝niejsze z nich sà opisane. Teraz po-
wiemy o tym, co wziàç pod uwag´ decydujàc o planowanych inwestycjach.

Najwa˝niejszà sprawà jest decyzja, na jak d∏ugo chcemy zainwestowaç nasze pie-

niàdze. O inwestowaniu krótko- lub d∏ugoterminowym wspominaliÊmy ju˝ wcze-
Êniej. Decyzja o tym, czy inwestujemy krótko-, Êrednio- czy d∏ugoterminowo jest
bardzo wa˝na, gdy˝ okreÊla, których papierów wartoÊciowych nie b´dziemy brali
pod uwag´ w dalszych rozwa˝aniach.

Drugà istotnà decyzjà jest ustalenie, jakie ryzyko jesteÊmy sk∏onni ponieÊç, by za-

robiç. Czy wolimy mieç pewnoÊç, ˝e nic nie stracimy i zadowoli nas niewielki, kil-
kuprocentowy zysk w skali roku? A mo˝e chcemy osiàgnàç du˝e zyski, rz´du kilku-
dziesi´ciu czy kilkuset procent, liczàc si´ jednoczeÊnie z tym, ˝e mo˝emy sporo lub
nawet wszystko straciç? Inwestujàc oszcz´dnoÊci, które b´dà nam potrzebne w przy-
sz∏oÊci, bo odk∏adamy je na przyk∏ad na emerytur´ lub na kszta∏cenie dzieci, nie mo-
˝emy za bardzo ryzykowaç. Z kolei, jeÊli mamy cz´Êç pieni´dzy, bez których mogliby-
Êmy si´ obejÊç, mo˝e warto je zainwestowaç bardziej agresywnie, by przynios∏y wi´k-
szy zysk?

Decydujàc w co i jak zainwestujemy, trzeba si´ te˝ zastanowiç, ile czasu mo˝emy po-

Êwi´ciç na to, by dbaç o nasze inwestycje. Tylko najbezpieczniejsze, ale i przynoszàce
najmniejszy zysk papiery wartoÊciowe mo˝na kupiç i nie interesowaç si´ nimi przez d∏u-
gi czas. W przypadku innych trzeba stale Êledziç, co dzieje si´ na rynku, interesowaç si´
wiadomoÊciami ze spó∏ek i ogólnà sytuacjà gospodarczà, aby móc szybko reagowaç –

C O Z R O B I å , ˚ E B Y Z A C Z Ñ å I N W E S T O W A å ?

sprzedaç z zyskiem lub kupiç tanio papiery wartoÊciowe, które wed∏ug nas wkrótce
zdro˝ejà. Trzeba tak˝e stale poszerzaç swojà wiedz´, aby inwestowaç w bardziej skom-
plikowane instrumenty finansowe i aby umieç dok∏adnie analizowaç sytuacj´ spó∏ek,
w których papiery inwestujemy. JeÊli mamy potrzebny na to wszystko czas – bardzo do-
brze, mo˝emy o wszystkim sami decydowaç. JeÊli nie – powinniÊmy pomyÊleç o inwe-
stowaniu w taki sposób, ˝eby naszymi pieni´dzmi zarzàdzali specjaliÊci. My podejmuje-
my tylko ogólne decyzje o tym, czy chcemy inwestowaç krótko- czy d∏ugoterminowo,
bezpiecznie czy agresywnie, a oni, korzystajàc ze swojej bogatej wiedzy i umiej´tnoÊci,
szukajà najlepszych dla nas rozwiàzaƒ. Taki tryb inwestowania jest mo˝liwy, jeÊli zdecy-
dujemy si´ na fundusze inwestycyjne lub na zarzàdzanie naszym pakietem papierów
wartoÊciowych na zlecenie.

Na rynku kapita∏owym dost´pnych jest wiele instrumentów finansowych, w któ-

re mo˝emy inwestowaç oraz mechanizmów, które u∏atwiajà nam inwestowanie. Sà
one przedstawione w tabeli. Dok∏adniej zosta∏y opisane w kolejnych rozdzia∏ach.
Mo˝na inwestowaç samodzielnie w akcje, obligacje lub instrumenty pochodne albo
powierzyç Êrodki finansowe funduszom inwestycyjnym lub firmom zarzàdzajàcym
portfelem papierów wartoÊciowych. U∏atwia to inwestowanie osobom nie posiada-
jàcym dostatecznej wiedzy lub tym, którym brakuje czasu na zajmowanie si´ inwe-
stycjami.

C O Z R O B I å , ˚ E B Y Z A C Z Ñ å I N W E S T O W A å ?

Instrument/mechanizm

Potrzebna wiedza

Zysk i ryzyko

Obligacje

Êrednia

zysk i ryzyko niewielkie

Akcje

du˝a, jeÊli chcemy aktywnie

zysk mo˝e byç wysoki, strata

spekulowaç,

tak˝e, ryzyko zale˝y od tego,

Êrednia, jeÊli chcemy

w jaki sposób inwestujemy

inwestowaç d∏ugoterminowo

i od czynników rynkowych

Instrumenty pochodne

bardzo du˝a

mo˝liwy zysk i mo˝liwa

strata bardzo wysokie,

podobnie jak ryzyko

Fundusze inwestycyjne

niewielka

zale˝ne od rodzaju

funduszu i jego polityki

inwestycyjnej

Zarzàdzanie pakietem

niewielka

zale˝ne od tego, jakà

papierów wartoÊciowych

ustalimy strategi´

na zlecenie

inwestycyjnà

JAK DU˚O MO˚NA ZAROBIå I ILE MO˚NA STRACIå?

Ró˝ne inwestycje pociàgajà za sobà ró˝ne ryzyko. Kupujàc obligacje Skarbu Paƒ-

stwa mo˝na byç pewnym, ˝e po okreÊlonym czasie odzyska si´ swój wk∏ad wraz z nie-
wielkim zyskiem. W przypadku kupna akcji pewnoÊç inwestycji zale˝y od spó∏ek,
w które si´ inwestuje oraz od sytuacji na rynku. Mo˝na si´ spodziewaç, ˝e cena ak-
cji du˝ych, uznanych firm b´dzie ros∏a, a ewentualne spadki nie b´dà znaczne i d∏u-
gotrwa∏e. Jednak jeÊli nastàpi recesja w gospodarce, wówczas inwestycja w akcje na-
wet najbardziej renomowanych firm mo˝e przynieÊç straty. Najostro˝niejszym trze-
ba byç w przypadku skomplikowanych instrumentów pochodnych, takich jak kon-
trakty terminowe, warranty lub opcje (jest o nich mowa w rozdziale o instrumen-
tach pochodnych).

Jak widaç z tabeli przedstawiajàcej ró˝ne mo˝liwoÊci inwestowania,

zysk jest

wprost proporcjonalny do ryzyka.

Papiery wartoÊciowe, które mogà przynieÊç wy-

soki zysk, sà ryzykowne. Z kolei te mniej ryzykowne nie przynoszà zysku. Dlaczego
tak si´ dzieje? Wyobraêmy sobie, ˝e istnieje instrument finansowy, który by∏by bar-
dzo pewny i jednoczeÊnie przynosi∏by wysoki zysk. Wszyscy inwestorzy kupowaliby
w∏aÊnie ten instrument. W efekcie jego cena szybko by wzros∏a i nie przynosi∏by ta-
kich zysków, jak na poczàtku. Niskiemu ryzyku towarzyszy∏by wiec niski zysk.

Przy

podejmowaniu decyzji inwestycyjnych wa˝na jest dywersyfikacja ryzyka.

Polega

ona na tym, ˝e nie powinniÊmy inwestowaç wszystkich naszych oszcz´dnoÊci w je-
den instrument finansowy, lecz lokowaç je w kilka instrumentów. JeÊli bowiem in-
westycja w jeden instrument przyniesie strat´, mo˝e byç zrekompensowana zyskiem
z inwestycji w inny.

Obligacje, czyli
bezpiecznie i pewnie

Obligacja to najbezpieczniejszy instrument na rynku kapita∏owym. Z wysokim bezpie-

czeƒstwem wià˝e si´ jednak niestety fakt, ˝e inwestowanie w obligacje nie przynosi du-
˝ych korzyÊci.

O B L I G A C J E , C Z Y L I B E Z P I E C Z N I E I P E W N I E

CO TO JEST OBLIGACJA?

Obligacja jest instrumentem finansowym, który mo˝e byç emitowany przez paƒ-

stwo lub inne podmioty, na przyk∏ad spó∏ki lub samorzàdy terytorialne. Ten, kto
emituje obligacje, zaciàga po˝yczk´ u kupujàcego. Obligacje emitowane sà na okre-
Êlony czas. Emitent zobowiàzuje si´ do wykupienia obligacji, czyli sp∏aty uzyskanych
Êrodków po up∏ywie tego czasu.

Obligacje mogà byç sprzedawane na rynku pierwotnym lub na rynku wtórnym.

Kiedy emitent oferuje obligacje inwestorom, wówczas dobywa si´ ich sprzeda˝ na
rynku pierwotnym. Emitent mo˝e zach´caç do kupna w ten sposób, ˝e obligacj´
o wartoÊci nominalnej 100 z∏ sprzedaje po cenie emisyjnej, np. po 98 z∏. Po zaku-
pie obligacji mo˝na czekaç a˝ do terminu jej wykupu. Wtedy emitent jest zobo-
wiàzany do odkupienia obligacji po cenie równej wartoÊci nominalnej, która cza-
sem jest powi´kszona o pewne odsetki. JeÊli posiadacz obligacji chce je sprzedaç
wczeÊniej, przed terminem wykupu, wówczas mo˝e tego dokonaç na rynku wtór-
nym. W Polsce rynkiem takim jest Gie∏da Papierów WartoÊciowych oraz Cen-
tralna Tabela Ofert. OczywiÊcie, na rynku wtórnym mo˝na tak˝e kupowaç obli-
gacje.

ILE MO˚NA ZAROBIå?

Sà trzy rodzaje obligacji:

Obligacje zerokuponowe.

Posiadacz takich obligacji w momencie wykupu

otrzymuje kwot´ równà wartoÊci nominalnej. Jego ca∏y zarobek to ró˝nica po-
mi´dzy cenà emisyjnà, po której kupi∏ obligacj´ (np. 95 z∏) a jej wartoÊcià no-
minalnà (np. 100 z∏).

Obligacje o sta∏ym oprocentowaniu.

Kupujàcy takie obligacje wie od poczàt-

ku, jakie odsetki otrzyma w momencie wykupu.

Przyk∏ad

JeÊli obligacje jednoroczne o wartoÊci nominalnej 100 z∏ sà oprocentowane na 4%,
wówczas posiadacz obligacji mo˝e byç pewien, ˝e w dniu wykupu otrzyma 104 z∏.
Jego zysk jest oczywiÊcie jeszcze wi´kszy, jeÊli kupi∏ obligacje za mniej ni˝ 100 z∏.
Na przyk∏ad, jeÊli cena emisyjna wynios∏a 98 z∏, to zysk z ka˝dej obligacji wyniós∏
w tym przypadku 104 z∏ – 98 z∏ = 6 z∏.

O B L I G A C J E , C Z Y L I B E Z P I E C Z N I E I P E W N I E

Obligacje o zmiennym oprocentowaniu.

Niektóre obligacje o d∏u˝szym terminie

wykupu, na przyk∏ad trzy- lub dziesi´cioletnim (zarówno obligacje o sta∏ym, jak
i zmiennym oprocentowaniu), majà wyznaczone tzw. okresy odsetkowe. Emitent
okreÊla wtedy, ˝e w ka˝dym okresie odsetkowym oprocentowanie wyniesie na przy-
k∏ad o 1% wi´cej ni˝ inflacja. Oprocentowanie obligacji oblicza si´ wi´c oddzielnie
dla ka˝dego okresu odsetkowego. Inwestujàc w ten typ obligacji nie wiadomo od
poczàtku, jaki b´dzie zysk, ale jeÊli ktoÊ liczy na to, ˝e wzroÊnie inflacja, wtedy mo-
˝e spodziewaç si´, ˝e zyski b´dà wy˝sze ni˝ gdyby kupi∏ obligacje o sta∏ym oprocen-
towaniu lub zerokuponowe. JeÊli inflacja spadnie, jego zyski b´dà jednak mniejsze.
Obligacje o zmiennym oprocentowaniu sà stosowane zwykle wtedy, gdy nie mo˝-
na dostatecznie dok∏adnie ustaliç wysokoÊci inflacji. Gwarantujà one ich emiten-
tom okreÊlony poziom realnych (tzn. po uwzgl´dnieniu inflacji) kosztów, a kupujà-
cym odpowiedni poziom realnych zysków niezale˝nie od poziomu inflacji.

Warto wspomnieç w tym miejscu o tak zwanym procencie sk∏adanym – faktyczne,
realne oprocentowanie naszej inwestycji jest wy˝sze ni˝ nominalne, jeÊli w jej trakcie
sà naliczane odsetki. PrzypuÊçmy, ˝e inwestujemy 100 z∏ w obligacj´ pi´cioletnià
oprocentowanà na 5%, która ma roczne okresy odsetkowe. Z prostej kalkulacji wy-
nika∏oby, ˝e po 5 latach nasz zysk wyniesie 5 x 5 z∏ =25 z∏. Jednak pami´tajmy, ˝e
5 z∏, które otrzymaliÊmy po pierwszym roku, mo˝emy zainwestowaç na kolejne 4 la-
ta. Drugie 5 z∏ na 3 lata i tak dalej. Po 5 latach odsetki od obligacji oraz odsetki od
tych odsetek wyniosà wi´cej ni˝ 25 z∏. W rezultacie efektywne oprocentowanie na-
szej inwestycji b´dzie wy˝sze ni˝ nominalne 5% i wyniesie w tym przyk∏adzie 5,52%,
jeÊli odsetki uzyskiwane z obligacji by∏yby inwestowane tak˝e w instrumenty finanso-
we przynoszàce dochód wynoszàcy nominalnie 5% rocznie.

JAKIE JEST RYZYKO?

Obligacje emitowane przez Skarb Paƒstwa to bardzo bezpieczne papiery warto-

Êciowe. Zainwestowane pieniàdze mog∏yby przepaÊç tylko wówczas, gdy jeÊli zban-
krutowa∏oby paƒstwo – a to si´ raczej nie zdarza. Ceny obligacji na rynku wtórnym
mogà si´ wahaç, jednak nie sà to du˝e zmiany. Obligacje emitowane przez samorzà-
dy terytorialne sà oczywiÊcie mniej pewne od obligacji Skarbu Paƒstwa, jednak i tak
sà z regu∏y pewniejsze ni˝ obligacje emitowane przez spó∏ki.

Decydujàc si´ na zakup obligacji o zmiennym oprocentowaniu trzeba te˝ pami´taç

o tym, ˝e zysk z takiej inwestycji b´dzie zale˝a∏ od czynnika zewn´trznego, na przyk∏ad
od inflacji, w stosunku do której okreÊlone jest oprocentowanie. Ten element ryzyka
nie wyst´puje w przypadku obligacji o sta∏ym oprocentowaniu lub zerokuponowych.

O B L I G A C J E , C Z Y L I B E Z P I E C Z N I E I P E W N I E

Akcje, czyli jestem
wspó∏w∏aÊcicielem

CO TO SÑ AKCJE?

Kolejnym rodzajem papierów wartoÊciowych sà akcje. Posiadacze akcji, czyli akcjo-

nariusze, sà wspó∏w∏aÊcicielami cz´Êci majàtku spó∏ki akcyjnej. Poza spó∏kami akcyj-
nymi prawo zezwala na tworzenie innych spó∏ek (na przyk∏ad spó∏ek z ograniczonà
odpowiedzialnoÊcià, spó∏ek komandytowych). Nas jednak interesujà wy∏àcznie spó∏ki
akcyjne i to takie, których akcje sà dopuszczone do publicznego obrotu, czyli mo˝na
nimi handlowaç na publicznym rynku kapita∏owym, czyli rynku powszechnie dost´p-
nym dla indywidualnych inwestorów. Kupujàc akcje, uzyskujemy pewien wp∏yw na to,
jak jest zarzàdzana oraz prawo do udzia∏u w zysku, wypracowanym przez spó∏k´.

Wa˝ny jest podzia∏ na akcje zwyk∏e i uprzywilejowane. To uprzywilejowanie mo˝e

oznaczaç pewne dodatkowe uprawnienia, na przyk∏ad w liczbie g∏osów na walnym
zgromadzeniu akcjonariuszy lub w prawie do dywidendy.

PRAWA AKCJONARIUSZA

Akcjonariuszowi przys∏uguje szereg uprawnieƒ. Ka˝dy, kto ma choç jednà akcj´

spó∏ki, ma prawo do udzia∏u w jej Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy. Jest ono naj-
wy˝szà w∏adzà w spó∏ce i zbiera si´ co najmniej raz w roku, ˝eby podejmowaç najwa˝-
niejsze decyzje dotyczàce firmy, mi´dzy innymi o kierunkach jej rozwoju i obsadzie or-
ganu spó∏ki, jakim jest Rada Nadzorcza. Rada Nadzorcza z kolei wybiera Zarzàd spó∏-
ki. Prawo do udzia∏u w Zgromadzeniu oznacza te˝ prawo do g∏osu, a wi´c ka˝dy ak-
cjonariusz mo˝e wp∏ywaç na to, jak b´dzie zarzàdzana spó∏ka. Ka˝dy akcjonariusz ma
takà si∏´ g∏osu, ile posiada akcji (trzeba wziàç pod uwag´, ˝e mogà byç akcje uprzywi-
lejowane co do liczby g∏osów). Inwestorzy indywidualni najcz´Êciej posiadajà niewie-
le akcji, a co za tym idzie, niewiele g∏osów na Walnym Zgromadzeniu. Ich si∏a jest
mniejsza ni˝ du˝ych inwestorów strategicznych posiadajàcych po kilkadziesiàt procent
akcji spó∏ki. Czasem jednak drobni inwestorzy dzia∏ajà w sposób skoordynowany i mo-
gà doprowadziç do podj´cia takich, a nie innych decyzji przez Walne Zgromadzenie.

Ka˝dy akcjonariusz ma prawo do dywidendy, czyli do udzia∏u w zyskach spó∏ki. JeÊli

spó∏ka w danym roku zanotowa∏a zysk, wówczas Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy
podejmuje decyzj´, czy przeznaczyç go na dalszy rozwój firmy, czy te˝ podzieliç i wyp∏a-
ciç w formie dywidendy.

A K C J E , C Z Y L I J E S T E M W S P Ó ¸ W ¸ A Â C I C I E L E M

Spó∏ki zwykle nie poprzestajà na przeprowadzeniu jednej edycji akcji, tylko co pe-

wien czas emitujà nowe akcje. Ka˝dy akcjonariusz ma tak zwane prawo poboru no-
wych akcji. Oznacza ono, ˝e podczas nowych emisji akcjonariusze majà pierwszeƒ-
stwo zakupu akcji spó∏ki przed osobami z zewnàtrz. Istotne jest, ˝e jeÊli akcjonariusz,
który posiada prawo poboru nowych akcji, nie chce z nich skorzystaç, wówczas mo-
˝e te prawa sprzedaç na gie∏dzie. KtoÊ, kto nie posiada jeszcze akcji spó∏ki, a chcia∏-
by nabyç je w nowej emisji, mo˝e na gie∏dzie kupiç prawa poboru.

ILE MO˚NA ZAROBIå I JAKIE JEST RYZYKO?

Na akcjach mo˝na zarobiç o wiele wi´cej ni˝ na obligacjach, ale o wiele wy˝sze

jest te˝ zwiàzane z nimi ryzyko.

JeÊli spó∏ka dobrze si´ rozwija, zdobywa nowe rynki, zwi´ksza sprzeda˝, wymy-

Êla nowe, atrakcyjne produkty i us∏ugi, jest zarzàdzana przez dobrych mened˝e-
rów, wówczas przynosi zysk. Mo˝e on byç w ca∏oÊci lub cz´Êciowo wyp∏acany ak-
cjonariuszom w formie dywidendy. Jednak g∏ównym êród∏em zysku dla posiada-
czy akcji takiej spó∏ki jest fakt, ˝e akcje te dro˝ejà. Inwestorzy, widzàc dobre wy-
niki spó∏ki, chcà zostaç jej akcjonariuszami. Wiele osób chce kupiç jej akcje,
a niewiele chce sprzedaç, wi´c ich kurs, czyli cena na rynku, roÊnie. KtoÊ, kto ku-
pi∏ niedrogo akcje spó∏ki wchodzàcej dopiero na rynek, mo˝e sprzedaç je wów-
czas znacznie dro˝ej.

Czasami nie trzeba czekaç kilku lat, a˝ kurs akcji spó∏ki znacznie wzroÊnie. Nie-

którzy kupujà akcje spó∏ki na krótko przed og∏oszeniem przez nià wyników finanso-
wych za ostatni okres sprawozdawczy (odpowiednio rok, pó∏rocze czy kwarta∏). Li-
czà na to, ze jej wyniki b´dà dobre i ˝e kurs wzroÊnie, dzi´ki czemu zarobià. Sygna-
∏em, który mo˝e wywo∏aç krótkotrwa∏y wzrost kursu mo˝e byç ka˝da informacja mó-
wiàca o tym, ˝e spó∏ka si´ rozwija, na przyk∏ad wiadomoÊç o podpisaniu du˝ego kon-
traktu lub o wygraniu procesu w sàdzie.

Mo˝liwoÊç du˝ych zysków jest zwiàzana z wysokim ryzykiem. JeÊli spó∏ka nie przy-

nosi zysku, wówczas nie mo˝na liczyç na dywidend´. Jej akcje nie cieszà si´ zainte-
resowaniem inwestorów, a kurs spada. W najgorszym wypadku mo˝e on spaÊç do
wysokoÊci jednego lub kilku groszy. JeÊli kupiliÊmy akcje takiej spó∏ki po kilkadzie-
siàt z∏otych, wówczas mo˝na powiedzieç, ˝e straciliÊmy prawie wszystko, co zainwe-
stowaliÊmy.

Dlatego, aby uchroniç si´ przed stratà, trzeba uwa˝nie Êledziç wszystkie informa-

cje na temat spó∏ki pojawiajàce si´ w mediach. Prawo zobowiàzuje spó∏ki do infor-
mowania za poÊrednictwem wskazanej instytucji o wszystkich wa˝nych wydarze-

A K C J E , C Z Y L I J E S T E M W S P Ó ¸ W ¸ A Â C I C I E L E M

niach, takich jak zawarcie istotnych umów czy zmiany we w∏adzach. Na sytuacj´
spó∏ki mogà tez wp∏ywaç inne czynniki, które inwestor powinien braç pod uwag´,
na przyk∏ad koniunktura gospodarcza czy zmiany kursów walut.

Inwestorzy poÊwi´cajà du˝o czasu analizujàc, ile warte sà posiadane przez nich ak-

cje, i starajà si´ przewidzieç, jak ich kurs b´dzie si´ zachowywa∏ w przysz∏oÊci. W tym
celu stosujà mi´dzy innymi tak zwanà analiz´ fundamentalnà i analiz´ technicznà.
Przeprowadzajàc analiz´ fundamentalnà, ocenia si´ przede wszystkim spó∏k´, jej
kondycj´ finansowà oraz mo˝liwoÊci rozwoju. Ten typ analizy stosuje si´ dla inwe-
stycji d∏ugoterminowych. Analiza techniczna s∏u˝y do przewidywania przysz∏ych
zmian kursu akcji na podstawie tego, jak zachowywa∏ si´ on w przesz∏oÊci. Wykorzy-
stuje si´ w niej narz´dzia iloÊciowe oraz graficzne.

Instrumenty pochodne,
czyli wy˝sza szko∏a jazdy

Akcje i obligacje to podstawowe instrumenty finansowe, w które mo˝emy inwe-

stowaç na rynku kapita∏owym. Jednak na rynku dost´pnych jest te˝ wiele innych
instrumentów, które mo˝emy wykorzystaç, aby na nich zarobiç lub aby ograniczyç
ryzyko ewentualnych strat. Sà to instrumenty pochodne. Inwestowanie w nie jest
trudniejsze ni˝ inwestowanie w akcje i obligacje, gdy˝ dzia∏ajà one w sposób bar-
dziej skomplikowany.

Instrument pochodny jest to kontrakt, którego wartoÊç zale˝y od wartoÊci innego in-

strumentu, zwanego instrumentem bazowym. Instrumenty pochodne mogà byç opar-
te na ró˝nych instrumentach bazowych: akcjach, obligacjach, wartoÊciach indeksów
gie∏dowych, kursach walut. W poradniku nie opisujemy szerzej instrumentów pochod-
nych. Nie sà one w∏aÊciwym instrumentem dla poczàtkujàcych inwestorów. Wi´cej na
ich temat mo˝na si´ dowiedzieç mi´dzy innymi z broszur pt. „Anatomia sukcesu” opu-
blikowanych w serwisie internetowym Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d
www.kpwig.gov.pl oraz ze strony internetowej Gie∏dy Papierów WartoÊciowych w
Warszawie www.gpw.pl. Obecnie na polskim rynku kapita∏owym dost´pne sà trzy ty-
py instrumentów pochodnych: kontrakty terminowe, warranty oraz opcje.

I N S T R U M E N T Y P O C H O D N E , C Z Y L I W Y ˚ S Z A S Z K O ¸ A J A Z D Y

Fundusze inwestycyjne

Inwestowanie w obligacje, akcje lub instrumenty pochodne wymaga wiedzy i cza-

su. Trzeba na bie˝àco Êledziç sytuacj´ na rynku, czytaç informacje opublikowane
przez spó∏ki, w których papiery wartoÊciowe zainwestowaliÊmy, staraç si´ przewi-
dzieç, ile te papiery b´dà warte za tydzieƒ, miesiàc lub rok.

Istnieje jednak taka forma inwestowania na rynku kapita∏owym, która pozwala na

powierzenie naszych pieni´dzy specjalistom. Sà to fundusze inwestycyjne. Fundusz in-
westycyjny posiada kapita∏ z∏o˝ony z wp∏at dokonywanych przez jego uczestników. Ka-
pita∏ ten inwestowany jest w papiery wartoÊciowe lub inne aktywa (np. waluty lub nie-
ruchomoÊci). Co pewien czas ka˝dy fundusz wycenia posiadany przezeƒ kapita∏, dzi´-
ki czemu jego uczestnicy wiedzà, czy wp∏acone przez nich pieniàdze przynios∏y zysk.

Fundusze inwestycyjne sà zarzàdzane przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych.

To w∏aÊnie towarzystwa zatrudniajà doradców inwestycyjnych, czyli specjalistów,
których zadaniem Êledzenie sytuacji na rynku i podejmowanie decyzji, w co zainwe-
stowaç Êrodki funduszy, aby przynios∏y zysk. Doradcy inwestycyjni to osoby, które
zda∏y skomplikowane egzaminy potwierdzajàce ich wiedz´ w zakresie finansów i uzy-
ska∏y odpowiednià licencj´ Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d. Obecnie
w Polsce jest oko∏o 200 doradców inwestycyjnych.

RÓ˚NE RODZAJE FUNDUSZY

Istniejà trzy podstawowe rodzaje funduszy inwestycyjnych, które zosta∏y omówio-

ne poni˝ej. Ró˝nià si´ one sposobem organizacji, tym, w co mogà inwestowaç zgro-
madzony kapita∏, dost´pnoÊcià dla inwestorów i strategià inwestowania.

UNDUSZE INWESTYCYJNE OTWARTE

Sà to fundusze, do których naj∏atwiej przystàpiç, a zarazem najbardziej rozpowszech-
nione. Emitujà jednostki uczestnictwa, które odkupujà na ˝àdanie inwestora. Istnie-
je natomiast wiele ograniczeƒ co do tego, w co otwarte fundusze mogà inwestowaç.

F U N D U S Z E I N W E S T Y C Y J N E

Rodzaj funduszu

Jak przystàpiç

Otwarty

Jednostki uczestnictwa

Specjalistyczny otwarty

Jednostki uczestnictwa

Zamkni´ty

Certyfikaty uczestnictwa

PECJALISTYCZNE FUNDUSZE INWESTYCYJNE OTWARTE

Tak˝e one emitujà jednostki uczestnictwa, jednak˝e mogà ograniczyç kràg inwesto-
rów, którzy mogà je nabywaç. Na przyk∏ad w statucie funduszu mo˝e byç zapis, i˝ je-
go cz∏onkami mogà byç tylko osoby prawne lub osoby, które wniosà odpowiednio
wysoki wk∏ad. W funduszu specjalistycznym otwartym mo˝e funkcjonowaç rada in-
westorów, która kontroluje jego polityk´ inwestycyjnà i jej efekty. Fundusze tego ro-
dzaju majà mniejsze ograniczenia w zakresie mo˝liwych inwestycji.

UNDUSZE INWESTYCYJNE ZAMKNI

¢TE

Takie fundusze emitujà certyfikaty inwestycyjne, które mogà, choç nie muszà, zostaç do-
puszczone do publicznego obrotu i wtedy mo˝na je sprzedawaç i kupowaç na gie∏dzie.
W tego rodzaju funduszach funkcjonujà zgromadzenia inwestorów lub rady inwestorów.
Organy te poza kontrolowaniem polityki inwestycyjnej mogà równie˝ wywieraç wp∏yw na
jej kierunki i dzia∏alnoÊç funduszu. Fundusze zamkni´te majà najszersze mo˝liwoÊci inwe-
stowania w porównaniu do dwóch pozosta∏ych rodzajów. Mogà na przyk∏ad lokowaç Êrod-
ki powierzone przez posiadaczy certyfikatów w nieruchomoÊci czy waluty obce. Szczegól-
nym rodzajem funduszy zamkni´tych sà fundusze portfelowe, których sk∏ad jest z góry
okreÊlony w statucie funduszu. Portfel papierów wartoÊciowych, w jaki inwestuje fundusz,
mo˝e byç oparty np. na indeksie gie∏dowym.

Prawo pozwala tak˝e na tworzenie specyficznych funduszy z wydzielonymi subfun-

duszami. Fundusz taki sk∏ada si´ z kilku podmiotów, które mogà ró˝niç si´ co do
prowadzonej polityki inwestycyjnej.

JAK PRZYSTÑPIå DO FUNDUSZU?

Aby przystàpiç do funduszu inwestycyjnego otwartego wystarczy udaç si´ do

punktu prowadzàcego dystrybucj´ jednostek uczestnictwa, z∏o˝yç zlecenie zakupu
i wp∏aciç pieniàdze. Jednostki zostanà zakupione po cenie odpowiadajàcej wycenie
kapita∏u funduszu powi´kszonej o prowizje lub op∏aty manipulacyjne. Nowy
uczestnik funduszu w ciàgu kilku dni otrzymuje potwierdzenie nabycia jednostek
uczestnictwa. Pozbycie si´ jednostek uczestnictwa jest równie proste: nale˝y pójÊç
do punktu dystrybucji, z∏o˝yç zlecenie sprzeda˝y, a po kilku dniach fundusz odku-
puje nasze jednostki, a kwota ze sprzeda˝y wp∏ywa na nasz rachunek. Cena sprze-
da˝y jest oczywiÊcie uzale˝niona od wyceny kapita∏u posiadanego przez fundusz
w dniu sprzeda˝y.

Certyfikaty inwestycyjne, emitowane przez fundusze zamkni´te, sà wydawane na

czas nieokreÊlony, a zatem nie podlegajà wykupieniu przez fundusz (w przeciwieƒ-

F U N D U S Z E I N W E S T Y C Y J N E

stwie do jednostek uczestnictwa). Je˝eli sà one dopuszczone do publicznego obrotu,
zakup i sprzeda˝ certyfikatów odbywa si´ podobnie do zakupu i sprzeda˝y akcji, czy-
li mo˝na je nabywaç zarówno na rynku pierwotnym lub wtórnym i zbywaç na ryn-
ku wtórnym. Takie certyfikat sà notowane na Gie∏dzie Papierów WartoÊciowych lub
na Centralnej Tabeli Ofert, gdzie mo˝na na bie˝àco Êledziç ich kurs.

ILE MO˚NA ZAROBIå
I JAKIE JEST RYZYKO?

Ka˝dy fundusz stosuje okreÊlonà przez siebie strategi´ inwestowania. W zwiàzku

z tym to, jak du˝o mo˝na zarobiç, a tak˝e straciç, oraz jak wysokie jest ryzyko, zale˝y
od wyboru funduszu.

W statucie ka˝dego funduszu opisana jest jego polityka inwestycyjna, która okreÊla,

w co fundusz b´dzie inwestowa∏ powierzony mu kapita∏. Przy podejmowaniu decyzji,
w jaki fundusz zainwestowaç, nale˝y koniecznie zapoznaç si´ z tym dokumentem.

Ze wzgl´du na polityk´ inwestycyjnà fundusze mo˝na podzieliç na kilka najbar-
dziej popularnych typów.

F U N D U S Z E I N W E S T Y C Y J N E

Typ funduszu

W co inwestuje

Zysk i ryzyko

Rynku pieni´˝nego

Obligacje Skarbu Paƒstwa,

Zysk niewielki, ale pewny

bony skarbowe i inne

d∏u˝ne papiery wartoÊciowe

oraz depozyty bankowe

O ustalonym przychodzie

Obligacje przedsi´biorstw,

Wy˝szy zysk i wi´ksze

(obligacyjne)

obligacje gmin,

ryzyko

obligacje Skarbu Paƒstwa

Zrównowa˝one

Obligacje, akcje

Wy˝szy zysk dzi´ki akcjom

i ni˝sze ryzyko dzi´ki

obligacjom, pomi´dzy

funduszami akcji a obligacji

Akcji

Przede wszystkim akcje

Mo˝liwy bardzo wysoki

zysk, ale te˝ najwi´ksze

ryzyko

UNDUSZE RYNKU PIENI

¢˚NEGO

Sà najbardziej bezpieczne, gdy˝ inwestujà w krótkoterminowe, pewne papiery war-
toÊciowe. Nie przynoszà jednak zbyt wysokich zysków.

UNDUSZE O USTALONYM PRZYCHODZIE

Fundusze te inwestujà zgromadzony kapita∏ w obligacje, ale nie tylko Skarbu Paƒ-
stwa, ale tak˝e przedsi´biorstw lub gmin. Obligacje te pozwalajà na osiàgniecie wy˝-
szych zysków ni˝ w wypadku funduszy rynku pieni´˝nego, ale wià˝à si´ z wy˝szym ry-
zykiem. Wynika ono z faktu, i˝ emitent obligacji mo˝e okazaç si´ niewyp∏acalny,
oraz z tego, ˝e niewielka cz´Êç Êrodków mo˝e zostaç zainwestowana w akcje.

UNDUSZE ZRÓWNOWA

˚ONE

Takie fundusze starajà si´ znaleêç równowag´ pomi´dzy inwestowaniem w akcje –
papiery o potencjalnie du˝ym ryzyku i wysokim zysku, a inwestowaniem w obligacje
– papiery o niskim ryzyku, ale i niewielkim zysku.

UNDUSZE AKCJI

Ponad dwie trzecie zgromadzonego w nich kapita∏u jest inwestowane w akcje przed-
si´biorstw. Dzi´ki temu w czasie dobrej koniunktury na gie∏dzie mo˝liwe jest osià-
gni´cie bardzo wysokich zysków, jednak˝e, kiedy kursy akcji zacznà spadaç, mo˝emy
ponieÊç dotkliwe straty.

Zarzàdzanie aktywami

NA CZYM POLEGA ZLECENIE ZARZÑDZANIA AKTYWAMI?

Inwestowanie za poÊrednictwem funduszy inwestycyjnych to jedna z dwóch mo˝liwo-

Êci do wyboru, gdy nie chcemy anga˝owaç si´ w samodzielne podejmowanie szczegó∏o-
wych decyzji, jakie instrumenty i kiedy kupiç lub sprzedaç. Drugà mo˝liwoÊcià jest pod-
pisanie z domem maklerskim umowy dotyczàcej zarzàdzania naszym pakietem papierów
wartoÊciowych na zlecenie. Zawarcie takiej umowy oznacza, ˝e dom maklerski b´dzie za
nas podejmowa∏ i realizowa∏ decyzje inwestycyjne zgodnie z naszymi wskazówkami. Od-

Z A R Z Ñ D Z A N I E A K T Y W A M I

bywaç si´ to b´dzie na nasz rachunek, czyli z wykorzystaniem wp∏aconych przez nas
Êrodków pieni´˝nych, a wszelkie zyski i straty b´dà nas wzbogaca∏y lub obcià˝a∏y.

Bardzo wa˝ne jest to, ˝e takà dzia∏alnoÊç, czyli zarzàdzanie cudzym pakietem pa-

pierów wartoÊciowych, mo˝e prowadziç tylko dom maklerski, a nie osoba fizyczna.
Jest to przepis ustawowy, a próby prowadzenia takiej dzia∏alnoÊci bez zezwolenia Ko-
misji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d sà karalne.

JeÊli chcielibyÊmy skorzystaç z takiej formy inwestowania, powinniÊmy wie-

dzieç, ˝e ta us∏uga jest skierowana do bardziej zamo˝nych klientów. Domy ma-
klerskie okreÊlajà minimalnà kwot´, jakà musimy utrzymaç na rachunku. Zwy-
kle wynosi ona 50 lub 100 tysi´cy z∏otych. Zarzàdzanie cudzym pakietem papie-
rów wartoÊciowych jest oczywiÊcie odp∏atne. Prowizja jest liczona od wartoÊci
ca∏ej inwestycji i wynosi na przyk∏ad 1% w skali roku.

Zgromadzonymi przez nas na rachunku Êrodkami zarzàdza doradca inwestycyjny

zatrudniony przez dom maklerski. Zwykle dom maklerski proponuje klientom kilka
przyk∏adowych portfeli ró˝niàcych si´ tym, jakie ryzyko chcemy podjàç i jak du˝ych
zysków oczekujemy.

Tak, jak w wypadku funduszy inwestycyjnych mieliÊmy do wyboru inwestycje

w obligacje skarbowe, inne obligacje lub akcje, tak tu mo˝emy wybraç na przyk∏ad
portfel bezpieczny, zrównowa˝ony lub agresywny. Bardzo zamo˝ni klienci mogà zde-
cydowaç si´ na stworzenie portfela indywidualnego i sami okreÊliç, ile procent po-
szczególnych rodzajów papierów wartoÊciowych powinien on zawieraç.

ILE MO˚NA ZAROBIå I JAKIE JEST RYZYKO?

Tak, jak w przypadku funduszy inwestycyjnych, tu tak˝e mo˝na du˝o zarobiç i du˝o

straciç lub mo˝na zdecydowaç si´ na bezpiecznà, ale mniej zyskownà inwestycj´. Wszyst-
ko zale˝y od naszej sk∏onnoÊci do ryzyka i ch´ci zysku. Czy warto wi´c, jeÊli nas na to staç,
wybraç zarzàdzanie pakietem papierów wartoÊciowych na zlecenie, a nie inwestowaç
w fundusze inwestycyjne? Argumentem za wyborem tej formy inwestowania jest fakt, i˝
wszystkie zakupione przez dom maklerski dla nas papiery wartoÊciowe sà bezpoÊrednio
naszà w∏asnoÊcià. Mo˝emy te˝ braç udzia∏ w Walnych Zgromadzeniach Akcjonariuszy.
Takich mo˝liwoÊci nie daje inwestowanie za poÊrednictwem funduszy inwestycyjnych.

Z A R Z Ñ D Z A N I E A K T Y W A M I

Mo˝liwe problemy

Rynek kapita∏owy to bardzo z∏o˝ony system. Sk∏adajà si´ naƒ przepisy prawa,

instytucje, mechanizmy dzia∏ania, instrumenty finansowe i ludzie. W tak skompli-
kowanym systemie pojawiajà si´ niedoskona∏oÊci i problemy, które go zak∏ócajà.
Przepisy prawa, które regulujà rynek kapita∏owy przewidujà, ˝e powinien on byç
nadzorowany i kontrolowany.

KTO DBA O PORZÑDEK NA RYNKU KAPITA¸OWYM?

Instytucjà, która dba o porzàdek na rynku kapita∏owym jest Komisja Papierów War-

toÊciowych i Gie∏d. Komisja sprawdza, czy emitenci papierów wartoÊciowych wype∏-
niajà obowiàzki informacyjne, nadzoruje domy maklerskie, fundusze inwestycyjne
i towarzystwa funduszy. Osoby, które chcà zostaç maklerami lub doradcami inwesty-
cyjnymi, muszà w Komisji zdaç egzamin i otrzymaç odpowiednià licencj´. Komisja
nadzoruje te˝ gie∏d´ i kontroluje, czy ktoÊ nie dokonuje manipulacji kursami papierów
wartoÊciowych lub nie wykorzystuje informacji poufnych.

W przypadku naruszenia przepisów prawa prowadzone jest post´powanie admi-

nistracyjne. JeÊli zarzuty si´ potwierdzà, Komisja mo˝e w pewnych sytuacjach na-
∏o˝yç kar´ pieni´˝nà lub skierowaç spraw´ do prokuratury. Prokuratura z kolei
mo˝e prowadziç Êledztwo i skierowaç akt oskar˝enia do sàdu, który wydaje wyrok.
Na przyk∏ad, jeÊli spó∏ka nie wype∏nia swoich obowiàzków informacyjnych, Komi-
sja mo˝e na∏o˝yç na nià kar´ pieni´˝nà, a nawet wykluczyç jej akcje z publiczne-
go obiegu.

Z¸A OBS¸UGA W DOMU MAKLERSKIM

SpoÊród wszystkich nieprawid∏owoÊci na rynku kapita∏owym zwyk∏y inwestor

najcz´Êciej mo˝e spotkaç si´ z niew∏aÊciwà obs∏ugà w domu maklerskim. JeÊli
stwierdzimy, ˝e us∏uga zosta∏a nieprawid∏owo wykonana, ˝e coÊ nie zgadza si´ na
naszym rachunku, nie zosta∏o wykonane nasze zlecenie lub w innych podobnych
przypadkach, trzeba przede wszystkim skontaktowaç si´ z pracownikiem domu
maklerskiego. Najlepiej z tym, który zwykle nas obs∏uguje. On powinien wyjaÊniç
nasze wàtpliwoÊci.

JeÊli wyjaÊnienia pracownika domu maklerskiego nas nie zadowalajà, nale˝y z∏o-

˝yç reklamacj´. Trzeba opisaç, jakie, naszym zdaniem, wystàpi∏y nieprawid∏owoÊci

M O ˚ L I W E P R O B L E M Y

i pismo zanieÊç lub wys∏aç do domu maklerskiego. Dom maklerski ma okreÊlony
w regulaminie termin na rozpatrzenie naszej reklamacji.

JeÊli nie jesteÊmy zadowoleni z tego, jak dom maklerski rozpatrzy∏ naszà reklama-

cj´, mo˝emy z∏o˝yç skarg´ w Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d. Skarga tak-
˝e powinna byç na piÊmie. JeÊli uwa˝amy, ˝e z powodu dzia∏aƒ domu maklerskiego
ponieÊliÊmy strat´, mo˝emy skierowaç spraw´ do sàdu cywilnego, aby uzyskaç od-
szkodowanie. Warto wspomnieç, i˝ nale˝y przechowywaç kopie ró˝nych dokumen-
tów, takich jak umowy czy wyciàgi z rachunków, jeÊli je posiadamy. U∏atwi to znacz-
nie post´powanie w prokuraturze lub sàdzie.

Oszcz´dnoÊci, które w formie pieni´dzy lub papierów wartoÊciowych znajdujà si´ na

naszym rachunku w domu maklerskim, sà obj´te systemem rekompensat. Gdyby nasz
dom maklerski zbankrutowa∏, otrzymamy z systemu rekompensat zwrot Êrodków, ale tyl-
ko do pewnej wysokoÊci. Uzyskamy rekompensat´ w wysokoÊci 100% Êrodków do wy-
sokoÊci 3000 euro oraz 90% kwoty powy˝ej, ale do wysokoÊci maksymalnej, która roÊnie
i w 2008 roku wyniesie 22 000 euro.

PRZEST¢PSTWA
NA RYNKU KAPITA¸OWYM

ROPONOWANIE NABYCIA

Prawo zabrania proponowania bez zgody Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d

nabycia papierów wartoÊciowych w taki sposób, ˝e propozycja jest skierowana do
wi´cej ni˝ 300 osób lub sk∏adana jest za poÊrednictwem Êrodków masowego przeka-
zu. Oferowanie papierów wartoÊciowych bez przekazania nale˝ytej informacji o ry-
zyku zwiàzanym z inwestowaniem w taki papier wartoÊciowy stanowi naruszenie
prawa. Je˝eli mamy wàtpliwoÊci, czy dana oferta jest przeprowadzana za zgodà Ko-
misji, powinniÊmy skontaktowaç si´ z Komisjà.

NFORMACJE POUFNE

Osoby pracujàce w spó∏kach lub blisko z nimi zwiàzane majà dost´p do ró˝nych

istotnych informacji o firmie, na przyk∏ad o wynikach finansowych lub o zawiera-
nych kontraktach. Prawo zakazuje ujawniania i wykorzystywania informacji pouf-
nych. Przest´pstwo to narusza najwa˝niejszà zasad´ rynku kapita∏owego, jakà jest
równy dost´p wszystkich inwestorów do informacji. Ujawnienie wa˝nych informa-
cji wp∏ywa na kurs akcji spó∏ki. JeÊli ktoÊ, kto ma dost´p do informacji poufnych,
jeszcze nie ujawnionych, przekaza∏by je komuÊ lub sam wykorzysta∏, by∏by w lepszej
sytuacji ni˝ reszta inwestorów.

M O ˚ L I W E P R O B L E M Y

ANIPULACJA

Prawo zakazuje manipulowania kursem papierów wartoÊciowych. Manipulacja to

takie dzia∏anie, które powoduje, ˝e kurs akcji spó∏ki rosie albo spada, chocia˝ nie
jest to spowodowane czynnikami rynkowymi, na przyk∏ad dobrymi lub z∏ymi wyni-
kami finansowymi spó∏ki. Zdarzajà si´ osoby, które posiadajàc du˝o akcji danej spó∏-
ki i chcàc by jej kurs wzrós∏, uciekajà si´ do stosowania manipulacji. Nie opisujemy
w tym poradniku, jakie mogà byç metody manipulacji. Niemniej jednak Komisja
Papierów WartoÊciowych i Gie∏d na bie˝àco Êledzi kursy akcji i sprawdza wszelkie
podejrzane, nienaturalne ich zmiany.

Podsumowanie

ARTO INWESTOWA

Przystàpienie Polski do Unii Europejskiej rozszerzy∏o Paƒstwa mo˝liwoÊci inwesty-

cyjne. Z pewnoÊcià pociàgnie to za sobà wzrost zainteresowania rynkiem kapita∏o-
wym jako sposobem na pomna˝anie oszcz´dnoÊci. Inwestowanie na gie∏dzie jest
przecie˝ zarówno w krajach Europy Zachodniej, jak i w Stanach Zjednoczonych sze-
roko rozpowszechnione.

Rynek kapita∏owy umo˝liwia inwestowanie wszystkim, którzy chcieliby pomno˝yç

swoje oszcz´dnoÊci. Korzystanie z niego wymaga jednak pewnej wiedzy. Poradnik
ma za zadanie dostarczenie podstawowych informacji. Wierzymy, ˝e po zapoznaniu
si´ z jego treÊcià b´dà Paƒstwo wiedzieç, co zrobiç, by za∏o˝yç rachunek inwestycyj-
ny, jak kupiç i sprzedaç akcje lub obligacje, czym si´ kierowaç przy ich wyborze, jak
dobraç w∏aÊciwy dla siebie fundusz inwestycyjny i jak dbaç o swoje interesy na ryn-
ku. JeÊli zdecydujà si´ Paƒstwo na inwestowanie, otworzy si´ przed Wami bardzo
ciekawy Êwiat, pe∏en mo˝liwoÊci, szans, ale i niebezpieczeƒstw. Poruszanie si´ w tym
Êwiecie wywo∏uje wiele emocji. Wa˝ne, by tym emocjom towarzyszy∏a solidna wie-
dza. Warto t´ wiedz´ pog∏´biaç.

P O D S U M O W A N I E

Wst´p ................................................................................................................ 9

Istota i charakterystyka funduszu inwestycyjnego ................... 10

KorzyÊci z oszcz´dzania

w funduszach inwestycyjnych ............................................................ 13

Rodzaje funduszy inwestycyjnych ..................................................... 16

Czynniki majàce wp∏yw na wybór

funduszu inwestycyjnego ...................................................................... 25

WyjaÊnienie zasad przyst´powania

do funduszu inwestycyjnego ................................................................ 31

Nowe mo˝liwoÊci inwestycyjne zwiàzane

z dystrybucjà w Polsce tytu∏ów uczestnictwa

funduszy zagranicznych ......................................................................... 34

Rola Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d ............................ 36

S∏owniczek ................................................................................................... 39

S P I S T R E Â C I

WST¢P

CZEMU S¸U˚Y TEN PORADNIK?

Prezentujemy Paƒstwu „Poradnik inwestora – Jak wybraç fundusz inwestycyjny”.

Celem tego poradnika jest przedstawienie podstawowych informacji o konstrukcji
funduszy inwestycyjnych, ich funkcjonowaniu, zaletach inwestowania, a tak˝e wy-
jaÊnienie, krok po kroku, zasad przyst´powania do funduszu.

DO KOGO JEST SKIEROWANY?

Nasz poradnik jest skierowany do osób, które poszukujà nowych form inwestowa-

nia, a które nie inwestowa∏y dotàd w tytu∏y uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.

CZEGO MO˚NA SI¢ Z NIEGO DOWIEDZIEå?

Pragniemy wskazaç mo˝liwoÊci inwestowania w fundusze inwestycyjne oraz nowe

formy zwiàzane z dystrybucjà w Polsce tytu∏ów uczestnictwa funduszy zagranicz-
nych. Opracowujàc poradnik, staraliÊmy si´ przejrzyÊcie przedstawiç wszelkie zagad-
nienia, które mogà byç niezrozumia∏e dla osób nie zajmujàcych si´ na co dzieƒ ryn-
kiem kapita∏owym. WyjaÊnienie podstawowych terminów zwiàzanych z uczestnic-
twem w funduszach inwestycyjnych znajdà Paƒstwo w s∏owniczku na stronie 39*.

TAN PRAWNY DOTYCZ

ÑCY FUNKCJONOWANIA FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH

Podstawowym aktem prawnym regulujàcym zasady tworzenia oraz funkcjonowa-

nie funduszy inwestycyjnych jest ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwe-
stycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 z póên. zm.), która zastàpi∏a przepisy ustawy
z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych. Nowa ustawa, która wesz∏a
w ˝ycie 1 lipca 2004 r. utrzyma∏a wi´kszoÊç dotychczasowych regulacji, wprowadzi-
∏a jednoczeÊnie szereg istotnych zmian w zakresie dopuszczalnych typów i konstruk-
cji funduszy inwestycyjnych, procedur tworzenia oraz zasad ich funkcjonowania,
a tak˝e praw i obowiàzków uczestników funduszu.

Tekst nowej ustawy, jak równie˝ inne informacje dotyczàce dzia∏ajàcych na tery-

torium Rzeczypospolitej Polskiej funduszy inwestycyjnych znajdà Paƒstwo w serwi-
sie internetowym Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie∏d pod adresem:
www.kpwig.gov.pl

* Terminy zamieszczone w s∏owniczku, u˝yte po raz pierwszy w tekÊcie poradnika, zosta∏y oznaczone kursywà.

ISTOTA I CHARAKTERYSTYKA
FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO

KONSTRUKCJA PRAWNA FUNDUSZU
I KLASYFIKACJA FUNDUSZY

NajproÊciej rzecz ujmujàc, fundusz inwestycyjny tworzà pieniàdze, powierzone przez

indywidualnych inwestorów, które sà zarzàdzane w ich imieniu przez specjalistów (licen-
cjonowanych przez Komisj´ Papierów WartoÊciowych i Gie∏d doradców inwestycyj-
nych). Ich zadanie polega na inwestowaniu wp∏aconych do funduszu Êrodków w taki
sposób, aby osiàgnàç jak najwi´kszy zysk dla uczestników funduszu, przy jednoczesnym
ograniczeniu ryzyka inwestycyjnego. Istota funduszy inwestycyjnych opiera si´ zatem na
za∏o˝eniu po∏àczenia Êrodków (zasobów kapita∏owych) indywidualnych inwestorów
w celu wspólnego ich inwestowania.

W zamian za dokonane wp∏aty do funduszu inwestorzy otrzymujà – w zale˝noÊci od

rodzaju funduszu inwestycyjnego – jednostki uczestnictwa lub ich u∏amkowe cz´Êci al-
bo certyfikaty inwestycyjne. Ich liczba pokazuje proporcjonalny udzia∏ uczestnika
w majàtku funduszu inwestycyjnego. W trakcie funkcjonowania fundusz inwestycyj-
ny otwarty zbywa lub odkupuje przyznane uczestnikowi jednostki na jego ˝àdanie, zaÊ
fundusz zamkni´ty emituje certyfikaty inwestycyjne oraz dokonuje ich wykupu
w przypadkach okreÊlonych w statucie funduszu. Inwestowane przez fundusz inwesty-
cyjny wp∏aty uczestników tworzà jego portfel inwestycyjny. Portfel inwestycyjny jest
êród∏em osiàganych przez fundusz dochodów. Dochody te przys∏ugujà uczestnikom
proporcjonalnie do liczby posiadanych tytu∏ów uczestnictwa.

Z ustalonà cz´stotliwoÊcià (z regu∏y w dniach, w których odbywajà si´ sesje na gie∏dzie)

fundusz inwestycyjny ustala wartoÊç jednostek uczestnictwa, czyli oblicza wartoÊç akty-
wów netto funduszu przypadajàcych na jednostk´ uczestnictwa, bàdê certyfikat inwesty-
cyjny (dzieƒ wyceny). W tym celu fundusz wycenia portfel inwestycyjny, a nast´pnie dzie-
li jego wartoÊç przez liczb´ przys∏ugujàcych wszystkim uczestnikom jednostek lub wyemi-
towanych certyfikatów. WartoÊç jednostki uczestnictwa bàdê certyfikatu inwestycyjnego
mo˝e si´ zmieniaç w ka˝dym dniu wyceny. WartoÊç jednostek mo˝na znaleêç w prasie co-
dziennej, internecie, czy telegazecie. Mno˝àc wartoÊç jednostki przez liczb´ posiadanych
jednostek mo˝emy ∏atwo obliczyç aktualnà wartoÊç Êrodków ulokowanych w funduszu.
Jednostki uczestnictwa sà zbywane i odkupywane przez fundusz po cenie wynikajàcej
z wartoÊci jednostek uczestnictwa w danym dniu odpowiednio powi´kszonej lub po-
mniejszonej o pobieranà przez zarzàdzajàce funduszem towarzystwo op∏at´ manipulacyjnà.

I S T O T A I C H A R A K T E R Y S T Y K A F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

Zakoƒczenie inwestowania w funduszu odbywa si´ poprzez odkupienie jednostek

uczestnictwa lub wykupienie certyfikatów przez fundusz, albo sprzeda˝ certyfikatów
osobie trzeciej w obrocie wtórnym.

Fundusz inwestycyjny jest instytucjà lokujàcà pul´ zebranych od uczestników

Êrodków pieni´˝nych w ró˝nego rodzaju papiery wartoÊciowe (np. akcje, obligacje,
listy zastawne) i prawa majàt-kowe (np. nieruchomoÊci) we wspólnym interesie
uczestników funduszu. Fundusze korzystajà jednak przy tym z przywilejów dost´p-
nych wy∏àcznie inwestorom instytucjonalnym, zaÊ podstawowà zasadà polityki inwe-
stycyjnej jest wypracowywanie na rzecz uczestników mo˝liwie wysokich zysków przy
ograniczonym ryzyku za pomocà dywersyfikacji lokat.

Fundusz inwestycyjny w statucie deklaruje cel swojej dzia∏alnoÊci (pomna˝anie

powierzonych oszcz´dnoÊci) oraz okreÊla ramowà strategi´ inwestowania (w jakie
papiery wartoÊciowe i w jakiej proporcji b´dzie inwestowa∏), dzi´ki temu osoby
wp∏acajàce do funduszu pieniàdze, wiedzà na jakie zyski mogà liczyç i jakich zagro-
˝eƒ oczekiwaç.

Uwaga!

Nabywajàc jednostki uczestnictwa musimy si´ upewniç, czy zawieramy umow´ doty-
czàcà jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych dzia∏ajàcych w oparciu
o ustaw´ o funduszach inwestycyjnych i podlegajàcych kontroli Komisji. Zgodnie
z ustawà oznaczenia „fundusz inwestycyjny” lub skrótu tego oznaczenia ma prawo
i obowiàzek u˝ywaç w nazwie (firmie), reklamie lub do okreÊlenia wykonywanej przez
siebie dzia∏alnoÊci gospodarczej wy∏àcznie fundusz inwestycyjny utworzony zgodnie
z ustawà (wyjàtkiem jest Narodowy Fundusz Inwestycyjny utworzony w ramach Pro-
gramu Powszechnej Prywatyzacji).

PODMIOTY OBS¸UGUJÑCE FUNDUSZE INWESTYCYJNE

Ze wzgl´du na fakt, ˝e zarzàdzanie funduszem inwestycyjnym jest procesem skom-

plikowanym, wymagajàcym podj´cia wielu ró˝nych czynnoÊci w obs∏ug´ funduszu
jest zaanga˝owanych kilka podmiotów:

OWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH

Towarzystwo, dzia∏ajàce w formie spó∏ki akcyjnej, jest jedynym podmiotem, który

jest uprawniony do tworzenia funduszy, zarzàdzania nimi oraz reprezentowania ich
w stosunkach z osobami trzecimi. Innymi s∏owy, towarzystwo jako organ funduszu
podejmuje wszelkie dzia∏ania konieczne dla prawid∏owego funkcjonowania fundu-

I S T O T A I C H A R A K T E R Y S T Y K A F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

szu odpowiadajàc wobec uczestników funduszu za wszelkie szkody spowodowane
niewykonaniem lub nienale˝ytym wykonaniem swych obowiàzków w zakresie zarzà-
dzania funduszem i jego reprezentacji. Niezb´dnym warunkiem prowadzenia przez
towarzystwo dzia∏alnoÊci jest uzyskanie zezwolenia Komisji Papierów WartoÊcio-
wych i Gie∏d oraz posiadanie odpowiednich kapita∏ów.

EPOZYTARIUSZ

Depozytariuszem mo˝e byç tylko bank z siedzibà na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, oddzia∏ zagranicznej instytucji kredytowej posiadajàcy siedzib´ na teryto-
rium Rzeczypospolitej Polskiej albo Krajowy Depozyt Papierów WartoÊciowych SA.
Wybór depozytariusza przez fundusz zatwierdza Komisja.

Do podstawowych obowiàzków depozytariusza nale˝y przede wszystkim prowadzenie

rejestru aktywów funduszu oraz kontrolowanie na bie˝àco prawid∏owoÊci zarzàdzania
funduszem i ustalania wartoÊci aktywów netto funduszu, a tak˝e wyst´powanie w imie-
niu uczestników funduszu, na drog´ sàdowà z powództwem przeciwko towarzystwu.

GENT TRANSFEROWY

Agent transferowy jest instytucjà, która prowadzi rejestry uczestników dla fundu-

szy inwestycyjnych otwartych i specjalistycznych otwartych. W ramach wykonywa-
nia czynnoÊci zwiàzanych z prowadzeniem tego rejestru, agent transferowy dokonu-
je bie˝àcego uaktualniania salda rejestru, przyjmuje i realizuje dyspozycje uczestni-
ków (zmiany danych, przyjmowanie pe∏nomocnictw), organizuje i przeprowadza
obieg dokumentów i Êrodków pieni´˝nych. Do agenta transferowego nale˝y te˝
utrzymywanie kontaktu z uczestnikami, przekazywanie im potwierdzeƒ realizacji
zleconych dyspozycji i zlecanie przekazywania Êrodków pieni´˝nych z umorzeƒ jed-
nostek uczestnictwa.

YSTRYBUTORZY JEDNOSTEK UCZESTNICTWA

W proces dystrybucji jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych mo˝e byç

zaanga˝owanych kilka podmiotów. Fundusze zbywajà jednostki uczestnictwa
bezpoÊrednio, za poÊrednictwem towarzystwa, domu maklerskiego albo podmiotu,
który uzyska∏ zezwolenie Komisji na poÊredniczenie w zbywaniu i odkupywaniu
jednostek uczestnictwa.

Mo˝liwa jest tak˝e dystrybucja jednostek uczestnictwa za poÊrednictwem osób fi-

zycznych, które sà zwiàzane z towarzystwem, z domem maklerskim lub innym dys-
trybutorem odpowiednià umowà zlecenia lub agencji. W celu ochrony uczestników
funduszy przed nieuczciwymi poÊrednikami ustawa wprowadzi∏a zakaz przyjmowa-
nia przez te osoby wp∏at inwestorów na nabycie jednostek uczestnictwa. Towarzy-
stwo, dom maklerski albo inny dystrybutor ponoszà odpowiedzialnoÊç administra-

I S T O T A I C H A R A K T E R Y S T Y K A F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

cyjnoprawnà za nieprawid∏owe dzia∏ania tych osób. Zatem w razie stwierdzenia nie-
prawid∏owoÊci powinniÊmy powiadomiç odpowiedni podmiot oraz Komisj´.

KORZYÂCI Z OSZCZ¢DZANIA
W FUNDUSZACH INWESTYCYJNYCH

KorzyÊci z inwestowania w fundusze inwestycyjne jest wiele, ze wzgl´du na liczne

zalety, jakie niesie za sobà taka forma inwestycji. Inwestowanie w funduszach za-
pewnia bezpieczeƒstwo powierzonych Êrodków, p∏ynnoÊç inwestycji, profesjonalne
zarzàdzanie, relatywnie wy˝szà dochodowoÊç i ni˝sze koszty oraz rozproszenie ryzy-
ka inwestycyjnego w porównaniu z indywidualnym inwestowaniem na gie∏dzie.

Fundusze inwestycyjne generujà stosunkowo wysokie dochody na tle tradycyj-

nych form inwestowania, w szczególnoÊci lokat bankowych. Dalszy spadek oprocen-
towania lokat bankowych powoduje, ˝e coraz wi´ksza liczba Polaków przenosi swo-
je oszcz´dnoÊci do funduszy. Widoczny jest w tym zakresie znaczàcy wzrost popular-
noÊci oszcz´dzania w funduszach.

W porównaniu z tradycyjnymi formami oszcz´dzania, fundusze cechujà si´ sze-
regiem zalet:

■

Fundusz inwestycyjny jest najlepszà formà lokowania nadwy˝ek finansowych dla
osób, które nie dysponujà czasem na indywidualne poszukiwanie najkorzystniej-
szych inwestycji, bàdê nie sà ekspertami na rynku kapita∏owym. Nie musimy byç
specjalistami w zakresie inwestowania, wystarczy, ˝e okreÊlimy swojà sk∏onnoÊç
do podejmowania ryzyka. Inwestowanie w fundusze inwestycyjne nie wymaga du-
˝ej wiedzy o rynkach kapita∏owych. Niezale˝nie bowiem od tego, który fundusz
wybierzemy zawsze b´dziemy mieç zagwarantowane profesjonalne zarzàdzanie
naszymi Êrodkami poprzez us∏ugi doÊwiadczonych specjalistów.

■

Inwestowanie za poÊrednictwem funduszu inwestycyjnego wià˝e si´ z ni˝szymi ko-
sztami funkcjonowania na rynku kapita∏owym w stosunku do tych, które ponie-

K O R Z Y Â C I Z O S Z C Z ¢ D Z A N I A . . .

ÊlibyÊmy inwestujàc samodzielnie. Koszty funkcjonowania funduszu rozk∏adajà si´
bowiem na wielu uczestników. Zwykle drobni inwestorzy nie posiadajà odpowied-
nich Êrodków, które zapewni∏yby rentownoÊç inwestycji przy danym poziomie
kosztów na rynku. Fundusz jako du˝y inwestor ma wp∏yw na poziom kosztów swe-
go funkcjonowania na rynku, co pozwala na negocjowanie warunków przy zaku-
pie poszczególnych instrumentów finansowych (czyli kupowanie ich po ni˝szej
cenie, ni˝ w przypadku inwestowania przez poszczególnych uczestników oddziel-
nie), co przek∏ada si´ na wy˝szà rentownoÊç inwestycji.

■

Ze wzgl´du na wielkoÊç zgromadzonego w funduszu kapita∏u, fundusz ma mo˝li-
woÊç udzia∏u w operacjach kapita∏owych dost´pnych jedynie dla znaczàcych in-
westorów lub dla inwestorów instytucjonalnych. Mo˝e zatem braç udzia∏ w ope-
racjach rynku pieni´˝nego, uczestniczyç w przetargach na bony skarbowe i obliga-
cje, nabywaç du˝e pakiety akcji na rynku pierwotnym.

■

Ârodki gromadzone przez fundusz pozwalajà na nabycie wi´kszej liczby ró˝norod-
nych instrumentów finansowych (dywersyfikacja portfela), dzi´ki czemu fundusz
dokonuje rozproszenia ryzyka bardziej efektywnie ni˝ inwestor indywidualny. Po-
woduje to zmniejszenie obcià˝enia posiadanego portfela inwestycyjnego ryzykiem
indywidualnym zwiàzanym z poszczególnymi instrumentami.

■

Fundusze charakteryzujà si´ elastycznoÊcià oferty – mamy mo˝liwoÊç wyboru fun-
duszu charakteryzujàcego si´ zasadami dywersyfikacji portfela, strategià inwesty-
cyjnà, poziomem ryzyka i dochodowoÊcià, odpowiadajàcymi naszym indywidual-
nym preferencjom. Fundusze sà tak˝e efektywnym sposobem konstruowania ela-
stycznej, dostosowanej do indywidualnych potrzeb i nowoczesnej strategii budo-
wy d∏ugookresowych planów inwestowania. Mo˝liwoÊç korygowania celów i za-
sad oszcz´dzania jest dodatkowà, istotnà zaletà funduszy.

■

Nie musimy dysponowaç odpowiednio du˝ym kapita∏em, aby staç si´ uczestni-
kiem funduszu. W wielu funduszach wysokoÊç minimalnej wp∏aty na jednostki
uczestnictwa jest ustalona na poziomie mo˝liwym do zaakceptowania nawet przez
inwestorów niezamo˝nych, co umo˝liwia inwestowanie stosunkowo niewielkich
kwot. Samodzielne inwestowanie na gie∏dzie przez takie osoby by∏oby praktycznie
niemo˝liwe ze wzgl´du na poziom kosztów inwestycyjnych. Wi´kszoÊç funduszy
pozwala na lokowanie nawet niewielkich kwot. Minimalna pierwsza wp∏ata wy-
nosi zazwyczaj 100 z∏otych, zaÊ kolejne wp∏aty mogà byç nawet ni˝sze. Powoduje
to du˝à dost´pnoÊç jednostek uczestnictwa dla inwestorów indywidualnych. Przy
tak niewielkich Êrodkach przeznaczonych na inwestowanie, nie mo˝na w zasadzie

K O R Z Y Â C I Z O S Z C Z ¢ D Z A N I A . . .

myÊleç o samodzielnym inwestowaniu, np. na gie∏dzie ze wzgl´du na stosunkowo
wysokie ceny akcji i prowizji maklerskich.

■

Mo˝emy wybraç dogodny dla siebie moment na rozpocz´cie inwestycji i nabycie jedno-
stek uczestnictwa w funduszu otwartym (w funduszu zamkni´tym zapisy mogà byç do-
konywane tylko w terminach ich przyjmowania), co oznacza szybki dost´p do mo˝liwo-
Êci inwestycyjnych. WyjÊcie z inwestycji w jednostki uczestnictwa równie˝ zale˝y od in-
dywidualnej decyzji, poniewa˝ fundusz inwestycyjny otwarty ma obowiàzek odkupywa-
nia jednostek uczestnictwa na ka˝de ˝àdanie uczestnika. Oznacza to, ˝e mo˝emy za˝à-
daç odkupienia jednostek przez fundusz w dowolnej, dogodnej dla siebie chwili (dla po-
równania w przypadku lokat bankowych zerwanie umowy przed wygaÊni´ciem terminu
zazwyczaj powoduje utrat´ odsetek). Fundusze oferujà tak˝e mo˝liwoÊç konwersji, czyli
swobodnego przenoszenia zainwestowanych Êrodków pomi´dzy funduszami w ramach
jednej rodziny funduszy lub zamiany jednostek uczestnictwa subfunduszu na jednostki
uczestnictwa innego subfunduszu tego samego funduszu inwestycyjnego, które umo˝li-
wiajà bie˝àce reagowanie na zmieniajàcà si´ sytuacj´ na rynku kapita∏owym.

■

Fundusz jest takà formà inwestowania, która w ka˝dym aspekcie s∏u˝y bezpieczeƒ-
stwu pomna˝ania pieni´dzy. Poniewa˝ fundusz jest instytucjà „zaufania publicznego”,
jego dzia∏alnoÊç lokacyjna zosta∏a poddana wielu ograniczeniom ustawowym w celu
zapobie˝enia podejmowania przez zarzàdzajàcych portfelem inwestycyjnym funduszu
nadmiernego ryzyka. Towarzystwa funduszy inwestycyjnych nie majà ponadto bez-
poÊredniego dost´pu do Êrodków ulokowanych w funduszach, którymi zarzàdzajà.
Fundusz stanowi bowiem odr´bnà mas´ majàtkowà w stosunku do towarzystwa.

Wyeliminowanie ryzyka bankructwa funduszu inwestycyjnego zwi´ksza znacznie
bezpieczeƒstwo powierzonych Êrodków, ale nie ochroni nas ca∏kowicie przed ry-
zykiem inwestycyjnym zwiàzanym z charakterem lokat funduszu.

■

Funduszem zarzàdzajà wysokiej klasy specjaliÊci od rynków finansowych. Kwalifi-
kacje oraz przygotowanie zawodowe tych osób, a tak˝e cz∏onków zarzàdu i rady
nadzorczej towarzystwa podlegajà ka˝dorazowej ocenie Komisji.

■

Jednostka uczestnictwa mo˝e byç przedmiotem zastawu stosowanego jako zabez-
pieczenie oznaczonych wierzytelnoÊci.

■

Fundusze inwestycyjne Êwiadczà dodatkowe us∏ugi na rzecz uczestników. Wycho-
dzàc naprzeciw oczekiwaniom klientów towarzystwa proponujà wiele dodatko-
wych udogodnieƒ, w tym:

K O R Z Y Â C I Z O S Z C Z ¢ D Z A N I A . . .

■

uczestnictwo w premiowanych ni˝szymi op∏atami ró˝nego rodzaju programach sys-
tematycznego oszcz´dzania (je˝eli zale˝y nam na d∏ugotrwa∏ym, systematycznym
oszcz´dzaniu),

■

prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych i pracowniczych programów emery-
talnych, b´dàcych formà zabezpieczenia emerytalnego,

■

dokonywanie wp∏at w walutach obcych,

■

otwieranie kilku rachunków (zwanych rejestrami) dla jednej osoby oraz wspólnych
rejestrów ma∏˝eƒskich,

■

oferowanie przez towarzystwo dodatkowych Êwiadczeƒ pieni´˝nych na rzecz
uczestników, którzy zadeklarujà znaczne wp∏aty do funduszu,

■

ustanowienie zapisu (dyspozycji na wypadek Êmierci uczestnika) posiadanych
przez uczestnika Êrodków na rejestrze na rzecz innej osoby lub grupy osób.

Wi´kszoÊç towarzystw utrzymuje bliski kontakt z uczestnikami, wysy∏ajàc regularnie

broszury informacyjne i umieszczajàc materia∏y edukacyjne na stronach internetowych.
Towarzystwa umo˝liwiajà korzystanie z bezp∏atnej infolinii, sk∏adanie zleceƒ za pomocà
telefonu, faksu lub internetu, dokonywanie konwersji lub zamiany, dokonywanie wp∏at
przelewem bankowym, czy automatyczne odkupywanie jednostek uczestnictwa.

RODZAJE FUNDUSZY
INWESTYCYJNYCH

Fundusz inwestycyjny mo˝e byç utworzony jako:

■

fundusz otwarty,

■

specjalistyczny fundusz otwarty,

■

fundusz zamkni´ty.
Ka˝dy rodzaj funduszu charakteryzuje si´ nieco innà konstrukcjà prawnà oraz

mo˝liwoÊciami inwestycyjnymi.

Polskie fundusze mogà ró˝niç si´ od siebie:

■ rodzajem tytu∏u uczestnictwa w funduszu

Fundusz inwestycyjny otwarty i specjalistyczny otwarty zbywajà i odkupujà na ˝à-

danie uczestnika jednostki uczestnictwa. Posiadajà zmiennà liczb´ uczestników oraz

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

zmiennà liczb´ jednostek uczestnictwa reprezentujàcych jednakowe prawa majàt-
kowe. Fundusz jest otwarty dla wszelkiego rodzaju uczestników i niedopuszczalne sà
jakiekolwiek ograniczenia w tym wzgl´dzie.

Fundusze inwestycyjne zamkni´te emitujà certyfikaty inwestycyjne b´dàce papie-

rami wartoÊciowymi. Liczba certyfikatów inwestycyjnych jest sta∏a. Fundusz mo˝e
przeprowadzaç kolejne emisje certyfikatów inwestycyjnych.

■ zakresem dopuszczalnych lokat i limitów inwestycyjnych

Pod tym wzgl´dem najbardziej elastyczne sà fundusze zamkni´te, które charakte-

ryzujà si´ bardzo wysokim lub wysokim stopniem ryzyka, ale jednoczeÊnie swobod-
niejszà politykà inwestycyjnà. Najmniej elastyczne sà fundusze otwarte.

■ organami funduszu

W funduszu otwartym jedynym organem jest towarzystwo zarzàdzajàce tym fun-

duszem. W specjalistycznym funduszu otwartym obok towarzystwa mo˝e dzia∏aç, ja-
ko organ kontrolny, tak˝e rada inwestorów u∏o˝ona z uczestników, o ile statut fun-
duszu b´dzie przewidywa∏ takà mo˝liwoÊç. W funduszu zamkni´tym dzia∏a rada in-
westorów lub zgromadzenie inwestorów, w zale˝noÊci od postanowieƒ statutu.

Ze wzgl´du na polityk´ inwestycyjnà, metody lokowania aktywów oraz stopieƒ ry-

zyka inwestycyjnego (wed∏ug malejàcego poziomu ryzyka) fundusze mo˝na podzie-
liç na:

■

fundusze agresywne (np. fundusze akcji, fundusze indeksowe, fundusze agresyw-
nego inwestowania),

■

fundusze zrównowa˝one (np. fundusze stabilnego wzrostu),

■

fundusze bezpieczne (np. fundusze d∏u˝nych i wierzycielskich papierów wartoÊcio-
wych, fundusze rynku pieni´˝nego, fundusze obligacji).

■ Fundusze agresywne (akcji)

– lokujà do 100% aktywów w akcje przy agresyw-

nej polityce inwestycyjnej. Uwa˝ane sà za najbardziej ryzykowne i podatne na wa-
hania koniunktury rynkowej. Ryzyko jest wysokie, z powodu mo˝liwych znacznych
wahaƒ wartoÊci jednostki lub certyfikatu. Przynoszà ponadprzeci´tne wyniki w cza-
sie hossy (wzrostu kursów gie∏dowych), generujàc zazwyczaj znaczne straty w czasie
za∏amania rynku. Zagro˝enie to spada wraz z przed∏u˝eniem horyzontu czasowego
inwestycji. Z regu∏y w d∏ugim horyzoncie czasu (co najmniej 5 lat) sà bardziej op∏a-
calne od innych typów funduszy.

■ Fundusze elastycznego inwestowania (aktywnej alokacji aktywów)

– mogà

w zale˝noÊci od koniunktury na rynku finansowym kierowaç Êrodki pieni´˝ne w te

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

segmenty rynku, gdzie mo˝na je najkorzystniej pomno˝yç. Ich mo˝liwoÊci inwesty-
cyjne nie sà tak ograniczone, jak w przypadku klasycznych funduszy. Zarzàdzajàcy
funduszem mogà nawet zredukowaç iloÊç akcji w portfelu inwestycyjnym do zera,
jeÊli koniunktura jest niekorzystna, natomiast gdy ulegnie ona poprawie, mogà
zwi´kszaç ich iloÊç do udzia∏u maksymalnego. Niemniej, sà nastawione na stabilny
zysk i mogà byç w Êrednioterminowym okresie czasu powa˝nà konkurencjà dla fun-
duszy akcyjnych.

■ Fundusze zrównowa˝one

– udzia∏ akcji w portfelu tych funduszy jest z za∏o˝enia

równy z udzia∏em w obligacje. Celem takiego funduszu jest stabilne d∏ugotermino-
we zwi´kszanie wartoÊci aktywów przez ich aktywne lokowanie w papiery wartoÊcio-
we, zarówno zwiàzane z podwy˝szonym ryzykiem, jak i papiery wartoÊciowe o umiar-
kowanym poziomie ryzyka. Pierwsza cz´Êç portfela pracuje na zyski, szczególnie
w czasie gie∏dowej hossy, druga – zapewnia, ˝e w czasie bessy (spadku kursów) nie
stracimy zbyt wiele. Ryzyko zwiàzane z tymi funduszami jest zatem Êrednie, nato-
miast mo˝liwoÊç zysku jest znacznie mniejsza w porównaniu do funduszy agresyw-
nych. JeÊli jest gorsza koniunktura na rynku, wartoÊç tych funduszy nie spada tak
bardzo jak funduszy akcyjnych, ale te˝ w momencie hossy zyskujà troch´ mniej ni˝
fundusze akcji.

■ Fundusze bezpieczne

– fundusze papierów d∏u˝nych, które gwarantujà z gó-

ry ustalone oprocentowanie. Sà to najbezpieczniejsze fundusze. Inwestujà
przede wszystkim w papiery wartoÊciowe o sta∏ym dochodzie, takie jak bony
i obligacje skarbowe oraz instrumenty d∏u˝ne emitowane przez przedsi´biorstwa
i w∏adze samorzàdowe. Fundusze te nie inwestujà w akcje. Przeznaczone sà dla
osób zainteresowanych d∏ugofalowym oszcz´dzaniem oraz nie akceptujàcych ry-
zyka zwiàzanego z zakupem akcji. Przynoszà stop´ zwrotu niewiele wy˝szà ni˝ lo-
katy bankowe.

OWE KONSTRUKCJE I TYPY FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH

W celu zapewnienia polskim inwestorom szerokiej oferty funduszy inwestycyj-

nych i umo˝liwienia im korzystania z nowoczesnych form zarzàdzania aktywami, ja-
kie sà dost´pne na Êwiatowych rynkach finansowych, nowa ustawa o funduszach in-
westycyjnych wprowadzi∏a nowe konstrukcje:

■

fundusze z ró˝nymi kategoriami jednostek

■

fundusze z wydzielonymi subfunduszami

■

fundusze podstawowe i powiàzane

■

fundusze funduszy

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

i typy funduszy inwestycyjnych:

■

fundusze rynku pieni´˝nego

■

fundusze portfelowe

■

fundusze aktywów niepublicznych

■

fundusze sekurytyzacyjne

Z uwagi na to, ˝e nowe typy i konstrukcje mogà si´ wzajemnie na siebie nak∏adaç

poni˝ej przedstawiona tabelka u∏atwi inwestorom zrozumienie nowych form dzia∏a-
nia funduszy inwestycyjnych.

* Fundusz nie jest dost´pny dla inwestorów – jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne tego funduszu mogà nabywaç wy-

∏àcznie fundusze powiàzane

** Tak, je˝eli fundusz stosuje polityk´ inwestycyjnà funduszu zamkni´tego

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

Konstrukcje i typy

Fundusz

funduszy Fundusz

otwarty

specjalistyczny

zamkni´ty

inwestycyjnych

otwarty

Fundusz z ró˝nymi

kategoriami jednostek

Tak

Nie

uczestnictwa

Fundusz z wydzielonymi

Tak

subfunduszami

Fundusz podstawowy*

Tak

Fundusz powiàzany

Tak

Fundusz funduszy

Tak

Fundusz rynku

Tak

Nie

pieni´˝nego

Fundusz portfelowy

Nie

Tak

Fundusz aktywów

Nie

Tak**

Tak

niepublicznych

Fundusz sekurytyzacyjny

Nie

Tak

FUNDUSZE Z RÓ˚NYMI KATEGORIAMI JEDNOSTEK

Konstrukcja takiego funduszu, polega na tym, ˝e fundusz, mimo ˝e prowadzi jedno-

rodnà polityk´ inwestycyjnà, tzn. tworzy jeden portfel inwestycyjny, mo˝e zbywaç
uczestnikom jednostki uczestnictwa ró˝nych kategorii. Taka konstrukcja zosta∏a ju˝ za-
stosowana przez niektóre fundusze inwestycyjne otwarte dzia∏ajàce na polskim rynku.
W tych funduszach mo˝na wyodr´bniç dwie podstawowe grupy jednostek uczestnictwa:

■

jednostki uczestnictwa, które b´dà si´ ró˝ni∏y sposobem pobierania op∏at manipu-
lacyjnych,

■

jednostki uczestnictwa, które b´dà si´ ró˝ni∏y stopniem uczestnictwa ich nabywcy
w obcià˝eniach aktywów funduszu.

W pierwszej grupie jednostek uczestnictwa b´dà si´ mieÊci∏y takie kategorie jed-

nostek uczestnictwa, z których nabyciem lub odkupieniem wià˝e si´ koniecznoÊç
uiszczenia przez uczestnika op∏aty manipulacyjnej, ale op∏ata ta mo˝e byç uiszczona
w ró˝nym momencie uczestnictwa w funduszu np. na „wejÊciu” do funduszu, na
„wyjÊciu” z funduszu, na „wejÊciu i na wyjÊciu” z funduszu, przy konwersji (zamianie)
jednostek uczestnictwa na jednostki uczestnictwa innego funduszu.

Cechà charakterystycznà jednostek tej kategorii jest to, i˝ wartoÊç wszystkich jed-

nostek uczestnictwa b´dzie zawsze taka sama bez wzgl´du na moment pobrania
op∏aty manipulacyjnej.

W drugiej grupie jednostek uczestnictwa b´dà si´ mieÊci∏y takie kategorie jedno-

stek, których posiadacze b´dà w ró˝nym stopniu uczestniczyli w kosztach ponoszo-
nych przez fundusz w zwiàzku z prowadzonà dzia∏alnoÊcià, w tym przede wszystkim
w wynagrodzeniu towarzystwa za zarzàdzanie.

B´dziemy mogli zatem wybraç takà form´ ponoszenia op∏at zwiàzanych z uczest-

nictwem funduszu, jaka b´dzie najbardziej odpowiada∏a naszym preferencjom oraz
aktualnej sytuacji finansowej.

FUNDUSZE PODSTAWOWE I POWIÑZANE

Konstrukcja popularnie zwana w Stanach Zjednoczonych „hub&spoke” (co

mo˝na t∏umaczyç jako „piasta i szprychy”) polega na tym, ˝e towarzystwo tworzy
grup´ funduszy, sk∏adajàcà si´ z jednego funduszu podstawowego i kilku lub kilku-
nastu funduszy powiàzanych, przy czym fundusz podstawowy mo˝e zbywaç emito-

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

wane przez siebie certyfikaty inwestycyjne albo jednostki uczestnictwa wy∏àcznie
zwiàzanym ze sobà funduszom powiàzanym, zaÊ fundusze powiàzane mogà nabywaç
wy∏àcznie jednostki uczestnictwa albo certyfikaty inwestycyjne funduszu podsta-
wowego.

Oznacza to, ˝e tylko fundusz podstawowy prowadzi „prawdziwà” polityk´ inwesty-

cyjnà, dokonujàc lokat w papiery wartoÊciowe, instrumenty rynku pieni´˝nego lub
nieruchomoÊci. Fundusze powiàzane ograniczajà si´ jedynie do zakupu jednostek
uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych funduszu podstawowego. Zastosowa-
nie takiej konstrukcji prowadzi do tego, ˝e portfele inwestycyjne wszystkich fundu-
szy powiàzanych b´dà takie same. Przy wyborze funduszu powiàzanego nie powinno
byç nam zatem oboj´tne, jakà polityk´ inwestycyjnà prowadzi fundusz podstawowy
– agresywnà, czy raczej majàcà na celu ochron´ kapita∏u. Fundusze powiàzane, mi-
mo ˝e sà oparte na tym samym portfelu inwestycyjnym mogà ró˝niç si´ wzgl´dem sie-
bie rozwiàzaniami w zakresie sposobu pobierania op∏at zwiàzanych z uczestnictwem
w funduszu, wysokoÊcià op∏aty za zarzàdzanie, sposobem wyp∏aty dochodów fundu-
szu, prawami uczestników.

Fundusze powiàzane mogà zatem realizowaç cele i oczekiwania ró˝nych inwesto-

rów np. co do reinwestowania dochodów albo wyp∏aty dochodów, momentu uiszcza-
nia op∏aty manipulacyjnej (op∏ata na „wejÊciu do funduszu” lub na „wyjÊciu z fundu-
szu”), co do sposobu uczestnictwa w op∏atach obcià˝ajàcych aktywa funduszu, itp.

Konstrukcja ta, oprócz wy˝ej wymienionych, ma jeszcze t´ zalet´, ˝e w przypadku,

gdy funduszem podstawowym b´dzie np. fundusz zamkni´ty dokonujàcy lokat
w nieruchomoÊci, uczestnicy funduszu otwartego b´dàcego funduszem powiàzanym
b´dà mogli poÊrednio uczestniczyç w zyskach z nieruchomoÊci, co w tradycyjnych
funduszach otwartych jest niemo˝liwe, gdy˝ nie mogà one lokowaç aktywów w nie-
ruchomoÊci.

FUNDUSZE Z WYDZIELONYMI SUBFUNDUSZAMI

Konstrukcja ta pozwala na utworzenie w ramach jednego funduszu inwestycyjne-

go kilku subfunduszy, z których ka˝dy b´dzie móg∏ realizowaç w∏asnà polityk´ inwe-
stycyjnà. Takie rozwiàzanie dotychczas nie by∏o mo˝liwe, gdy˝ fundusz inwestycyjny
móg∏ utworzyç tylko jeden portfel inwestycyjny. Istot´ funduszu z wydzielonymi sub-
funduszami najlepiej oddaje jego potoczna nazwa „fundusz parasolowy” lub z an-
gielskiego „umbrella fund”. Parasolem jest tutaj ca∏y fundusz, który posiada osobo-
woÊç prawnà i mo˝e byç podmiotem praw i obowiàzków, pod parasolem zaÊ znajdu-
jà si´ subfundusze, które w rzeczywistoÊci sà odr´bnymi portfelami inwestycyjnymi
i osobowoÊci prawnej nie posiadajà.

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

Towarzystwo w ramach jednego funduszu inwestycyjnego mo˝e utworzyç, dowol-

nà liczb´ subfunduszy prowadzàcych ró˝nà polityk´ inwestycyjnà, np. subfunduszy
specjalizujàcych si´ w agresywnym inwestowaniu w akcje, subfunduszy, które majà
na celu ochron´ powierzonego kapita∏u, subfunduszy specjalizujàcych si´ w inwe-
stycjach w okreÊlonych paƒstwach lub na wybranych gie∏dach itp. W trakcie ˝ycia
funduszu b´dzie mo˝liwe sta∏e tworzenie nowych subfunduszy, dostosowanych do
potrzeb i oczekiwaƒ inwestorów, oraz likwidowanie istniejàcych w uproszczony spo-
sób, co przyczyni si´ do obni˝enia kosztów funkcjonowania ca∏ego funduszu.
Zmniejszeniu ulegnà równie˝ koszty zwiàzane z zakupem lub sprzeda˝à papierów
wartoÊciowych i dystrybucjà jednostek, co wp∏ynie na obni˝enie op∏aty za zarzàdza-
nie funduszem oraz wysokoÊci op∏at manipulacyjnych ponoszonych przez uczestni-
ków. Ponadto b´dziemy mogli w prosty sposób zmieniç zakres i rodzaj inwestycji po-
przez zamian´ jednostek uczestnictwa jednego subfunduszu na jednostki uczestnic-
twa innego subfunduszu „nie wychodzàc” z funduszu, co zapewni korzystnà dla po-
datnika neutralnoÊç podatkowà przy zamianie jednostek uczestnictwa pomi´dzy
subfunduszami w ramach tego samego funduszu.

Opodatkowanie dochodu z tytu∏u udzia∏u w funduszu inwestycyjnym nastàpi do-

piero „na wyjÊciu” z funduszu.

Poniewa˝ ka˝dy subfundusz b´dzie mia∏ w∏asne aktywa i zobowiàzania wartoÊç ak-

tywów netto ka˝dego subfunduszu b´dzie ustalana osobno. Oznaczaç to b´dzie, ˝e
w jednym funduszu inwestycyjnym jednostki uczestnictwa b´dà mia∏y ró˝nà wartoÊç
w zale˝noÊci od tego, z którym subfunduszem b´dà zwiàzane. Zaletà takiego rozwià-
zania jest to, ˝e uczestnik, który naby∏ jednostki uczestnictwa zwiàzane z jednym
subfunduszem nie b´dzie w ˝adnym wypadku obcià˝any kosztami funkcjonowania
innego subfunduszu, zaÊ koszty dzia∏alnoÊci ca∏ego funduszu roz∏o˝à si´ proporcjo-
nalnie na wszystkie subfundusze.

FUNDUSZE FUNDUSZY

Konstrukcja ta polega na tym, ˝e fundusz inwestycyjny tworzy jeden portfel in-

westycyjny, w którego sk∏ad wchodzà wy∏àcznie jednostki uczestnictwa i certyfika-
ty inwestycyjne innych funduszy inwestycyjnych, niekoniecznie tego samego towa-
rzystwa. Zaletà tego typu funduszu jest to, ˝e koszty jego funkcjonowania sà ni˝sze
ni˝ w tradycyjnych funduszach, przede wszystkim ni˝sze b´dzie wynagrodzenie za
zarzàdzanie funduszem. W przeciwieƒstwie do funduszu lokujàcego w tradycyjne
instrumenty takie, jak akcje i obligacje, fundusz o konstrukcji funduszu funduszy
nie b´dzie musia∏ ponosiç kosztów zwiàzanych z dokonaniem szczegó∏owych analiz
papierów wartoÊciowych i instrumentów finansowych, oraz ponosiç kosztów trans-

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

akcyjnych zwiàzanych z ich zakupem. Fundusz ograniczy si´ jedynie do wyboru
funduszu, w którego jednostki lub certyfikaty inwestycyjne b´dzie inwestowaç. Po-
przez nabycie jednostki uczestnictwa lub certyfikatu innego funduszu fundusz fun-
duszy b´dzie uczestniczy∏ w wypracowanych przez ten fundusz zyskach.

NOWE TYPY FUNDUSZY

UNDUSZE RYNKU PIENI

¢˚NEGO

W ostatnim okresie na Êwiecie coraz wi´kszà popularnoÊcià cieszà si´ fundusze

rynku pieni´˝nego. Fundusze te sà przede wszystkim narz´dziem do wykorzystywania
okresowych nadwy˝ek finansowych, s∏u˝à te˝ zagospodarowaniu wolnych Êrodków
w okresach, kiedy na rynku kapita∏owym panujà warunki zniech´cajàce do inwesty-
cji na gie∏dzie. Fundusze rynku pieni´˝nego, ze wzgl´du na ÊciÊle okreÊlone bardzo
bezpieczne rodzaje lokat m. in. papiery skarbowe, krótkoterminowe obligacje lub bo-
ny handlowe, w które mogà inwestowaç swoje aktywa, b´dà si´ charakteryzowa∏y na
tyle niskim poziomem ryzyka, by mog∏y stanowiç dla inwestorów alternatywnà w sto-
sunku do banków i równie bezpiecznà form´ inwestowania. Z tego powodu fundusze
rynku pieni´˝nego sà doskona∏à inwestycjà w∏aÊciwie dla ka˝dego inwestora, zarów-
no drobnego, jak te˝ inwestora dysponujàcego znacznymi Êrodkami.

UNDUSZE PORTFELOWE

Fundusze portfelowe mogà dzia∏aç w oparciu o form´ prawnà funduszu zamkni´-

tego. Cechà charakterystycznà funduszu tego typu jest mo˝liwoÊç ciàg∏ego emitowa-
nia i umarzania certyfikatów inwestycyjnych. Swojà nazw´ fundusz zawdzi´cza temu,
˝e jego portfel inwestycyjny mo˝e opieraç si´ na sk∏adzie portfela indeksu gie∏dowe-
go lub sk∏adzie portfela papierów wartoÊciowych okreÊlonym w statucie funduszu, ale
nie opartym na indeksie (tzw. portfelu bazowym). Oznacza to, ˝e przy wyborze lokat
fundusz b´dzie dà˝y∏ do zakupu takich papierów wartoÊciowych, które b´dà najwier-
niej odzwierciedla∏y zachowania indeksu gie∏dowego lub portfela bazowego.

Zaletà funduszu portfelowego jest to, ˝e stanowi on dogodnà form´ inwestowania

dla ka˝dego inwestora, tak˝e dla inwestora indywidualnego. Ponadto fundusz ten ma
mo˝liwoÊç zwrotu uczestnikowi zamiast pieni´dzy pakietu papierów wartoÊciowych,
w proporcji okreÊlonej w statucie funduszu, w przypadku umorzenia przez uczestni-
ka certyfikatu inwestycyjnego. Taka mo˝liwoÊç powinna byç bardzo ciekawa dla tych
z nas, którzy sà zainteresowani budowà w∏asnego portfela papierów wartoÊciowych,
gdy˝ poprzez nabycie, a nast´pnie umorzenie certyfikatów mogà oni ∏atwo utworzyç
taki portfel ponoszàc przy tym znacznie mniejsze koszty zwiàzane z op∏atami transak-
cyjnymi, ni˝ gdybyÊmy sami kupowali akcje czy obligacje na gie∏dzie.

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

Fundusze portfelowe b´dà dysponowa∏y jeszcze jednà niezmiernie atrakcyjnà dla

uczestników ofertà. A mianowicie, je˝eli zgodnie ze statutem funduszu certyfikat in-
westycyjny b´dzie odzwierciedla∏ ÊciÊle okreÊlony pakiet papierów wartoÊciowych,
ka˝dy uczestnik funduszu b´dzie móg∏ braç udzia∏ w walnym zgromadzeniu spó∏ek
wchodzàcych w sk∏ad portfela inwestycyjnego funduszu i wykonywaç prawa g∏osu
z akcji (okreÊlonych w wystawionym przez fundusz Êwiadectwie depozytowym)
zgodnie z w∏asnymi preferencjami.

UNDUSZE AKTYWÓW NIEPUBLICZNYCH

Podstawowà zasadà dzia∏ania funduszy tego typu, na Êwiecie znanych jako „priva-

te equity” lub „venture capital” jest lokowanie aktywów funduszu w akcje i udzia∏y
w spó∏kach niepublicznych oraz przygotowywanie i wdra˝anie programów majàcych
na celu podniesienie wartoÊci tych spó∏ek. Po osiàgni´ciu zak∏adanych wyników
programów restrukturyzacyjnych fundusz zbywa akcje lub udzia∏y w spó∏kach b´dà-
cych przedmiotem lokat.

W funduszach tego typu istotà jest wyp∏acanie na rzecz uczestników przychodów

funduszu uzyskiwanych niezw∏ocznie po zbyciu przez fundusz danej lokaty, bez ko-
niecznoÊci reinwestowania uzyskanych Êrodków. Zwykle takie fundusze sà tworzone
na okres zbli˝ony do przewidywanego czasu niezb´dnego do nabycia, restrukturyza-
cji oraz zbycia wybranych spó∏ek niepublicznych.

Zazwyczaj tego typu fundusze, ze wzgl´du na cen´ certyfikatu, sà adresowane do

bardziej zamo˝nych i wymagajàcych uczestników, którzy jednoczeÊnie akceptujà wy-
sokie ryzyko zwiàzane z lokatami w jakie fundusz inwestuje. Mo˝liwe jest jednak ta-
kie ukszta∏towanie ceny certyfikatów, aby by∏y one dost´pne na gie∏dzie tak˝e dla
niezamo˝nych inwestorów, którzy nie bojà si´ ryzyka.

W funduszach aktywów niepublicznych, które emitujà certyfikaty imienne mo˝li-

wy b´dzie tak˝e nowy sposób zbierania Êrodków do funduszu, który polega na cz´-
Êciowym op∏aceniu certyfikatów inwestycyjnych w trakcie emisji certyfikatów i do-
p∏atach na wezwanie towarzystwa, w miar´ realizowania przez fundusz zamierzonej
strategii inwestycyjnej. Pozwoli to na nieobcià˝anie uczestników funduszu od razu
wszystkimi kosztami dzia∏alnoÊci funduszu.

UNDUSZE SEKURYTYZACYJNE

Sekurytyzacja jest nowym poj´ciem na polskim rynku kapita∏owym i w uproszcze-

niu oznacza wyemitowanie papierów wartoÊciowych w oparciu o wyodr´bnionà pul´
wierzytelnoÊci. Fundusz sekurytyzacyjny za pieniàdze uzyskane od uczestników, którzy
zakupià wyemitowane certyfikaty inwestycyjne, nab´dzie pul´ wierzytelnoÊci, a na-
st´pnie b´dzie wyp∏aca∏ uczestnikom Êrodki uzyskane z zaspokajania roszczeƒ wynika-

R O D Z A J E F U N D U S Z Y I N W E S T Y C Y J N Y C H

jàcych z tych wierzytelnoÊci. Poniewa˝ wysokoÊç wyp∏at dla uczestników oraz pewnoÊç
tych wyp∏at zale˝y przede wszystkim od rodzaju wierzytelnoÊci, jakie fundusz nab´dzie,
inwestycja w fundusz sekurytyzacyjny mo˝e byç mniej lub bardziej ryzykowna.

B´dziemy mieli do wyboru dwa typy funduszy sekurytyzacyjnych: standaryzowany

fundusz sekurytyzacyjny i niestandaryzowany fundusz sekurytyzacyjny. Fundusze te
ró˝nià si´ od siebie konstrukcjà prawnà oraz zak∏adanym poziomem ryzyka zwiàzane-
go z emitowanymi przez nie certyfikatami inwestycyjnymi.

Nabywcà certyfikatów funduszu standaryzowanego mo˝e byç w zasadzie ka˝dy in-

westor, podczas gdy uczestnikiem funduszu sekurytyzacyjnego niestandaryzowanego
mogà byç wy∏àcznie osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadajàce osobowo-
Êci prawnej, chocia˝ fundusz mo˝e dopuÊciç tak˝e uczestnictwo osób fizycznych, któ-
rzy za jeden certyfikat inwestycyjny b´dà w stanie zap∏aciç co najmniej równowartoÊç
w z∏otych 40 000 euro.

CZYNNIKI MAJÑCE WP¸YW
NA WYBÓR FUNDUSZU
INWESTYCYJNEGO

Wybór sposobów zarzàdzania pieni´dzmi jest coraz bogatszy i w dalszym ciàgu b´-

dzie si´ poszerza∏. Je˝eli odpowiemy na pytanie, czego oczekujemy, znalezienie od-
powiedniej oferty b´dzie tylko kwestià czasu. Zalecamy Êwiadome i konsekwentne
decyzje inwestycyjne i inwestowanie o precyzyjnie okreÊlonym celu.

CO POWINIEN WZIÑå POD UWAG¢ INWESTOR, PODEJMUJÑC
DECYZJ¢ O PRZYSTÑPIENIU DO FUNDUSZU?

Przed podj´ciem decyzji dotyczàcej inwestycji w jednostki uczestnictwa lub certyfi-

katy inwestycyjne, powinniÊmy sprecyzowaç nasze preferencje i oczekiwania, zasi´gnàç
niezb´dnych informacji o funduszu oraz towarzystwie zarzàdzajàcym funduszem. Ka˝-
dy inwestor indywidualny powinien liczyç si´ z faktem, ˝e inwestycje finansowe sà ob-

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

cià˝one pewnym poziomem ryzyka, które oznacza mo˝liwoÊç poniesienia straty. W ce-
lu ograniczenia tego ryzyka nale˝y zawsze okreÊliç, jaki ewentualny poziom straty mo-
˝emy zaakceptowaç i wychodzàc z tego za∏o˝enia dokonywaç odpowiedniego wyboru.

ANALIZA POTRZEB I OCZEKIWA¡ INWESTORA

Przed przystàpieniem do funduszu, powinniÊmy:

■

okreÊliç cel inwestycji, czyli na co oszcz´dzamy. W zale˝noÊci od za∏o˝onych ce-
lów oszcz´dzania, inwestowanie za poÊrednictwem funduszy dostarcza wi´kszych
mo˝liwoÊci zró˝nicowania oczekiwanych efektów oraz ryzyka oszcz´dzania.

■

realnie oceniç swoje mo˝liwoÊci finansowe, sytuacj´ rodzinnà i zawodowà.

■

okreÊliç horyzont czasowy inwestycji Êrodków pieni´˝nych w jednostki uczestnic-
twa lub certyfikaty inwestycyjne. Musimy pami´taç, ˝e inwestowanie w fundusze
jest postrzegane raczej jako inwestycja d∏ugoterminowa. Z zasady bowiem fundu-
sze nastawiajà si´ na d∏ugoterminowy zysk, a nie spekulowanie. Wiadomo, ˝e im
krótszy horyzont inwestycyjny, tym udzia∏ akcji w naszym portfelu powinien byç
mniejszy, co zmniejsza ryzyko wahaƒ okresowych. JeÊli planujemy inwestycj´ na
krótki okres (do 1 roku) to odpowiedni b´dzie fundusz rynku pieni´˝nego. Inwe-
storzy Êrednioterminowi (1-5 lat) powinni raczej wybraç fundusze obligacji i rynku
pieni´˝nego. Natomiast fundusze akcji, ze wzgl´du na wysokie ryzyko inwestycyj-
ne, b´dà najodpowiedniejszym wyborem na d∏ugi okres inwestycji (powy˝ej 5 lat).

■

oceniç realnà sk∏onnoÊç do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego i jaki jego poziom
jesteÊmy w stanie zaakceptowaç. Pami´tajmy o tym, ˝e wysoki poziom ryzyka wià-
˝e si´ z wi´kszym prawdopodobieƒstwem uzyskania wy˝szej stopy zwrotu.

■

okreÊliç poziom zysku, jaki oczekujemy.

WYBÓR ODPOWIEDNIEGO TYPU FUNDUSZU

Inwestor powinien wziàç pod uwag´:

■

rodzaj funduszu

i zwiàzane z tym:

– mo˝liwoÊci inwestycyjne danego rodzaju funduszu (dopuszczalne lokaty, obo-

wiàzujàce limity inwestycyjne),

– sposoby i terminy wyjÊcia z inwestycji w zale˝noÊci od rodzaju tytu∏u uczestnic-

twa funduszu,

– mo˝liwoÊç uczestnictwa w organie funduszu (radzie inwestorów lub zgromadze-

niu inwestorów), a zatem mo˝liwoÊç wp∏ywu na jego funkcjonowanie, a nawet
na jego polityk´ inwestycyjnà.

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

■

cel inwestycyjny funduszu

i zwiàzane z tym ryzyko inwestycyjne w porównaniu

z w∏asnymi celami i stopniem akceptacji ryzyka. Zwróçmy uwag´, i˝ okreÊlajàc cel
inwestycyjny statut funduszu wyraênie zastrzega, ˝e fundusz nie gwarantuje jego
osiàgni´cia, a tym samym osiàgni´cia zysku. Oznacza to, ˝e wartoÊç jednostki
uczestnictwa mo˝e podlegaç wahaniom w gór´ i w dó∏.

■

polityk´ inwestycyjnà funduszu

i zwiàzane z tym ryzyko inwestycyjne charakte-

rystyczne dla lokat funduszu. Musimy wziàç pod uwag´ sk∏ad portfela wybranego
funduszu na tle konkurencji. Zalecamy przy tym analizowanie czynników ryzyka
zwiàzanych z inwestycjà w fundusz okreÊlonych w prospektach funduszy.

■

koszty zwiàzane z uczestnictwem w funduszu.

Ka˝dy inwestor powinien byç

przygotowany na ponoszenie kosztów zwiàzanych z uczestnictwem, na które
sk∏adajà si´ koszty ponoszone przez fundusz oraz op∏aty manipulacyjne za zby-
wanie lub odkupywanie jednostek uczestnictwa. Przed dokonaniem wyboru
funduszu nale˝y zatem porównaç nie tylko wysokoÊç op∏aty manipulacyjnej, ale
równie˝ inne koszty inwestycji, jakimi obcià˝ajà nas poszczególne fundusze in-
westycyjne.

■

czas, na jaki fundusz zosta∏ utworzony.

Fundusze terminowe tworzone sà z regu-

∏y dla osiàgni´cia okreÊlonego celu inwestycyjnego w ustalonym z góry terminie.

■

zasady realizacji dochodów z inwestycji

– inwestor powinien zwróciç uwag´, czy

w trakcie istnienia funduszu sà przewidziane wyp∏aty dochodów funduszu dla
uczestników bez koniecznoÊci odkupywania jednostek uczestnictwa.

■

ocen´ ratingowà

przyznawanà funduszom przez uznane specjalistyczne agencje

ratingowe. Agencje te charakteryzuje niezale˝noÊç i du˝y obiektywizm. Opierajà
one swe oceny na znacznie dok∏adniejszych informacjach ni˝ powszechnie do-
st´pne na rynku, wi´c inwestorzy bioràc je pod uwag´ w podejmowaniu decyzji
inwestycyjnych, ograniczajà ryzyko zwiàzane z danymi aktywami funduszu. Nie
wszystkie fundusze posiadajà taki rating.

Warto zwróciç uwag´, ˝e wysokoÊç op∏at manipulacyjnych zale˝y w g∏ównej mierze

od sposobu dystrybucji jednostek uczestnictwa nabywanych przez inwestora i kosztów
z tym zwiàzanych. Op∏ata manipulacyjna stanowi bowiem de facto koszt poÊrednictwa
dystrybutora w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa i stanowi jego
wynagrodzenie. Wiele funduszy umo˝liwia sk∏adanie zleceƒ przez telefon, faksem lub
za poÊrednictwem internetu, co wià˝e si´ z regu∏y z ni˝szymi op∏atami.

Statut funduszu okreÊla maksymalnà wysokoÊç i sposób pobierania tych op∏at.

Rzeczywista wartoÊç op∏at manipulacyjnych ponoszonych przez uczestników okre-
Êlona jest w tabelach op∏at manipulacyjnych, dost´pnych na stronach internetowych
towarzystw, w prasie oraz u dystrybutorów.

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

Op∏aty za zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa zwykle wyst´pujà

w formie op∏aty procentowej od wielkoÊci wp∏acanych Êrodków, w polskich wa-
runkach kszta∏tujà si´ one na poziomie od 0% do 5,5%. Zwróçmy uwag´, czy to-
warzystwo pobiera op∏at´ manipulacyjnà wy∏àcznie przy zbyciu jednostek uczest-
nictwa, czy tak˝e przy ich odkupieniu. OkreÊlona w statucie funduszu maksymal-
na wysokoÊç op∏at manipulacyjnych, podlega jednak zni˝kom lub zwolnieniom na
warunkach szczegó∏owo okreÊlonych w statutach funduszy, np. w zale˝noÊci od
wielkoÊci powierzonych funduszowi Êrodków, czy w ramach wyspecjalizowanych
programów inwestycyjnych. Fundusze organizujà tak˝e akcje promocyjne polega-
jàce na czasowym zwolnieniu z op∏aty manipulacyjnej. Zwróçmy równie˝ uwag´,
czy towarzystwo pobiera inne op∏aty manipulacyjne, zwiàzane z uczestnictwem
w funduszu – op∏at´ za konwersj´ jednostek uczestnictwa, czy op∏at´ za otwarcie
rejestru uczestnika.

Do g∏ównych kosztów ponoszonych przez fundusz, obok nielimitowanych kosztów

transakcyjnych i operacyjnych (tzn. prowizji i op∏at transakcyjnych, podatków oraz in-
nych op∏at wymaganych przez organy publiczne), nale˝y wynagrodzenie towarzystwa.

WysokoÊç wynagrodzenia towarzystwa za zarzàdzanie funduszem inwestycyjnym za-

le˝y w g∏ównej mierze od rodzaju prowadzonej przez fundusz inwestycyjny polityki in-
westycyjnej. W funduszach inwestycyjnych prowadzàcych agresywnà polityk´ inwesty-
cyjnà (np. fundusze akcyjne) wymagajàcà aktywnych dzia∏aƒ zarzàdzajàcych fundu-
szem, koniecznoÊci podejmowania decyzji inwestycyjnych i modelowania portfela in-
westycyjnego funduszu, pobierana jest stosunkowo wy˝sza op∏ata za zarzàdzanie (do
4%), ni˝ w funduszach o stabilnej polityce inwestycyjnej (fundusze papierów d∏u˝-
nych), gdzie op∏ata za zarzàdzanie wynosi do 1,5%. Ponadto, niektóre fundusze pobie-
rajà wynagrodzenie w zale˝noÊci od osiàgni´cia ponadprzeci´tnych zysków. Polega to
na tym, ˝e je˝eli jakiÊ fundusz osiàgnie rekordowà stop´ zwrotu to cz´Êç tego zysku tra-
fi do towarzystwa. Jest to premia za sukces osiàgni´ty przez zarzàdzajàcego funduszem.

Zwróçmy uwag´ na rodzaje kosztów ponoszonych przez fundusz, a jakie pokrywane

sà przez towarzystwo nim zarzàdzajàce.

Zasada przejrzystoÊci kosztów jest jednà z podstawowych zalet funduszy inwestycyj-

nych, stanowiàcà o ich du˝ej atrakcyjnoÊci w porównaniu z innymi alternatywnymi for-
mami lokowania oszcz´dnoÊci.

RYZYKO ZWIÑZANE Z INWESTYCJÑ W FUNDUSZ

Dokonujàc wyboru funduszu powinniÊmy zapoznaç si´ ze statutem funduszu, pro-

spektem informacyjnym, prospektem emisyjnym lub warunkami emisji, a tak˝e z ta-

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

belà op∏at manipulacyjnych zwiàzanych z nabyciem jednostek uczestnictwa lub cer-
tyfikatów inwestycyjnych. W prospektach i warunkach emisji sà szczegó∏owo opisa-
ne ryzyka zwiàzane z uczestnictwem w funduszu, ryzyka zwiàzane z dzia∏alnoÊcià
funduszu, a tak˝e ryzyka zwiàzane z otoczeniem, w jakim fundusz prowadzi dzia∏al-
noÊç. Ponadto w prospekcie informacyjnym fundusz inwestycyjny otwarty i specja-
listyczny otwarty okreÊlajà tzw. profil inwestora. Oznacza to, ˝e fundusz sam wska-
zuje, dla jakiego rodzaju inwestora jest przeznaczony. Na tej podstawie mo˝emy zo-
rientowaç si´, czy dany fundusz b´dzie odpowiada∏ naszym oczekiwaniom.

W przypadku kolejnego nabycia jednostek uczestnictwa danego funduszu

sprawdêmy, czy nie zasz∏y zmiany w statucie funduszu, tabeli op∏at manipulacyjnych
albo w prospekcie informacyjnym.

ANALIZA WYNIKÓW FINANSOWYCH
(INWESTYCYJNYCH) FUNDUSZU

Wybierajàc fundusz inwestycyjny zwróçmy szczególnà uwag´, jakie fundusz osià-

ga∏ wyniki w przesz∏oÊci na tle konkurencyjnych funduszy, przynajmniej za okres
ostatnich kilku lat. Dobre d∏ugookresowe historyczne wyniki nie gwarantujà, ˝e ko-
lejne lokaty funduszu b´dà równie trafne, natomiast wiele mówià o profesjonalizmie
zarzàdzajàcych. W celu podj´cia prawid∏owej decyzji inwestycyjnej powinniÊmy za-
poznaç si´ przede wszystkim z rocznym i pó∏rocznym sprawozdaniem funduszu in-
westycyjnego. Inwestor powinien te˝ zwróciç uwag´ na dane finansowe funduszu
prezentowane w prospekcie informacyjnym lub prospekcie emisyjnym. Godne pole-
cenia jest dokonanie porównania wyników funduszu w okresach zbli˝onych do pla-
nowanego horyzontu czasowego inwestycji. Poniewa˝ wszystkie fundusze inwesty-
cyjne otwarte i specjalistyczne otwarte powinny prezentowaç swoje wyniki w jedna-
kowy sposób, inwestor b´dzie mia∏ mo˝liwoÊç porównania wyników finansowych
ró˝nych funduszy i dokonanie najw∏aÊciwszego wyboru.

Inwestor musi byç jednak Êwiadomy tego, ˝e fundusze prezentujà powy˝sze dane

w uj´ciu historycznym, nie jest zatem pewne, czy fundusz osiàgnie podobne wyniki
w przysz∏oÊci. Pami´tajmy, ˝e stopa zwrotu mo˝e ró˝niç si´ od stopy zwrotu osiàga-
nej przez ten sam fundusz w okresie poprzednim.

OCENA TOWARZYSTWA ZARZÑDZAJÑCEGO FUNDUSZEM

Wp∏yw na dobre wyniki finansowe funduszu majà osoby zarzàdzajàce funduszem.

Dlatego przed zakupem jednostek uczestnictwa zwróçmy tak˝e uwag´ na:

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

■

sytuacj´ finansowà towarzystwa zarzàdzajàcego funduszem,

■

wyniki finansowe innych funduszy inwestycyjnych zarzàdzanych przez to towarzy-
stwo,

■

kwalifikacje oraz doÊwiadczenie zawodowe osób majàcych wp∏yw na decyzje in-
westycyjne funduszu, w szczególnoÊci zarzàdzajàcego funduszem. Jakie wyniki
osiàga∏ zarzàdzajàc innymi funduszami,

■

jakiemu podmiotowi towarzystwo przekaza∏o zarzàdzanie portfelem inwestycyj-
nym funduszu lub jego cz´Êcià.

Je˝eli ju˝ zdecydujemy si´, ˝e chcemy skorzystaç z tej formy pomna˝ania oszcz´d-

noÊci, proponujemy nie inwestowaç wszystkich Êrodków w jeden fundusz, lecz dwa
lub trzy z danej grupy ryzyka inwestycyjnego, zarzàdzane przez ró˝ne towarzystwa.
Dywersyfikujàc naszà lokat´ zmniejszamy ryzyko. Polecamy te˝ przed dokonaniem
wyboru sprawdzenie ofert przynajmniej kilku funduszy.

ZASADY OPODATKOWANIA

Dochody funduszy, bez wzgl´du na rodzaj funduszu, sà zwolnione z podatku do-

chodowego od osób prawnych (fundusze inwestycyjne sà osobami prawnymi).

Dochody z tytu∏u udzia∏u w funduszach inwestycyjnych podlegajà opodatkowaniu

podatkiem dochodowym od osób fizycznych w formie zrycza∏towanej wynoszàcym
19% uzyskanego dochodu.

W przypadku funduszy inwestycyjnych podatek dochodowy naliczany jest dopie-

ro w momencie umarzania jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych
lub zbycia certyfikatów osobie trzeciej.

C Z Y N N I K I M A J Ñ C E W P ¸ Y W N A W Y B Ó R F U N D U S Z U I N W E S T Y C Y J N E G O

WYJAÂNIENIE ZASAD
PRZYST¢POWANIA DO FUNDUSZU
INWESTYCYJNEGO

Gdy decyzj´, co do wyboru konkretnego funduszu inwestycyjnego mamy ju˝ za so-

bà, czas zostaç uczestnikiem funduszu. Przystàpienie do funduszu inwestycyjnego
nie wymaga fachowej wiedzy. Zapewniamy, i˝ inwestowanie w fundusze jest prostsze
ni˝ mog∏oby si´ wydawaç.

Aby zostaç uczestnikiem wybranego funduszu, wystarczy:

■

wype∏niç formularz, b´dàcy jednoczeÊnie zleceniem nabycia jednostek uczestnic-
twa lub certyfikatów inwestycyjnych,

■

okazaç dowód to˝samoÊci (w przypadku osób fizycznych) i wymagane prawem do-
kumenty, np. odpis z w∏aÊciwego rejestru, w przypadku osób prawnych i jednostek
organizacyjnych nieposiadajàcych osobowoÊci prawnej,

■

dokonaç wp∏aty na rachunek wybranego funduszu inwestycyjnego dowolnà kwo-
t´ (z regu∏y nie ni˝szà od wp∏aty minimalnej, czyli z regu∏y 100 z∏otych przy inwe-
stycji jednorazowej i 50 z∏otych w planie systematycznego oszcz´dzania) lub z∏o-
˝yç polecenie przelewu.

Na podstawie zlecenia nast´puje zbycie na naszà rzecz jednostek uczestnictwa

i jednoczeÊnie wpisanie do rejestru uczestników funduszu liczby jednostek uczest-
nictwa nabytych przez nas za dokonanà wp∏at´.

Jak widzimy przystàpienie do funduszu jest równie proste, jak otwarcie nowej lo-

katy bankowej.

SPOSOBY NABYWANIA I UMARZANIA
JEDNOSTEK UCZESTNICTWA

Zlecenia dotyczàce zbycia i odkupienia jednostek uczestnictwa oraz wszelkie inne

dyspozycje zwiàzane z uczestnictwem w funduszu mogà byç sk∏adane funduszowi
lub dystrybutorowi w nast´pujàcy sposób:

■

osobiÊcie lub przez pe∏nomocnika (przedstawiciela),

■

za poÊrednictwem poczty,

■

za poÊrednictwem osób fizycznych pozostajàcych z towarzystwem lub dystrybuto-

W Y J A Â N I E N I E Z A S A D P R Z Y S T ¢ P O W A N I A D O F U N D U S Z U . . .

rem w stosunku zlecenia lub innym stosunku o podobnym charakterze, przy czym
osobom fizycznym nie wolno przyjmowaç wp∏at na nabycie jednostek uczestnic-
twa lub otrzymywaç i przekazywaç wyp∏at z tytu∏u ich odkupienia,

■

w granicach dozwolonych przez prawo – za pomocà elektronicznych noÊników in-
formacji,

■

w przypadku pracowniczych programów emerytalnych, równie˝ za poÊrednictwem
pracodawcy prowadzàcego pracowniczy program emerytalny.

Aby z∏o˝yç zlecenie osobiÊcie nale˝y udaç si´ do siedziby towarzystwa, zarzàdzajà-

cego wybranym funduszem, do biura maklerskiego, banku lub innego podmiotu po-
siadajàcego stosowne zezwolenie Komisji na poÊredniczenie w zbywaniu i odkupy-
waniu jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.

Wiele funduszy umo˝liwia sk∏adanie zleceƒ przez telefon, faksem, za poÊrednic-

twem bankomatów, internetu lub interaktywnych systemów rozpoznawania mowy
(IVR), co wià˝e si´ z regu∏y z ni˝szymi op∏atami manipulacyjnymi. Jednostki uczest-
nictwa mo˝na tak˝e nabyç za poÊrednictwem sieci agentów.

B´dàc ju˝ uczestnikiem funduszu, mo˝na w ka˝dej chwili dokupiç lub sprzedaç

funduszowi dowolnà liczb´ jednostek. Je˝eli jesteÊmy ju˝ uczestnikami funduszu
i posiadamy otwarty rejestr mo˝emy bezpoÊrednio nabywaç jednostki uczestnictwa
funduszu poprzez wp∏at´ Êrodków na konto funduszu. Zatem wystarczy dokonaç np.
przelewu z naszego konta bankowego na wskazane konto bankowe wybranego przez
nas funduszu, podajàc w tytule wp∏aty numer naszego rejestru.

W celu sk∏adania dystrybutorowi oÊwiadczeƒ woli za pomocà telefonu lub telefak-

su udzielamy dystrybutorowi pisemnego pe∏nomocnictwa do sporzàdzania, podpisy-
wania i przekazywania do realizacji zleceƒ na podstawie oÊwiadczeƒ sk∏adanych za
pomocà telefonu lub telefaksu.

Sk∏adajàc pierwsze zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa za pomocà elektro-

nicznych noÊników informacji lub za poÊrednictwem poczty wp∏at´ na nabycie tych
jednostek dokonujemy z w∏asnego rachunku bankowego.

Fundusz inwestycyjny otwarty sporzàdza i niezw∏ocznie dor´cza nam na wskazany

adres korespondencyjny pisemne potwierdzenia uczestnictwa w funduszu oraz do-
konania transakcji zbycia lub odkupienia jednostek uczestnictwa, chyba ˝e wyrazi-
liÊmy pisemnà zgod´ na dor´czanie tych potwierdzeƒ w innych terminach.

Informacje na temat sieci sprzeda˝y jednostek funduszu mo˝na uzyskaç odwiedza-

jàc strony internetowe danego towarzystwa bàdê dzwoniàc pod bezp∏atnà infolini´.

W Y J A Â N I E N I E Z A S A D P R Z Y S T ¢ P O W A N I A D O F U N D U S Z U . . .

SPOSOBY NABYWANIA CERTYFIKATÓW
INWESTYCYJNYCH

Publiczne certyfikaty inwestycyjne funduszy inwestycyjnych zamkni´tych sà zby-

wane w ramach oferty publicznej, zgodnie z nowymi regulacjami o obrocie instru-
mentami finansowymi oraz o ofercie publicznej (rynek pierwotny). Aby nabyç tego
typu certyfikaty inwestycyjne powinniÊmy otworzyç rachunek papierów wartoÊcio-
wych. Nasze certyfikaty mogà tak˝e zostaç zapisane na tzw. rejestr sponsora emisji,
prowadzony przez oferujàcego, wówczas posiadanie rachunku papierów wartoÊcio-
wych nie jest konieczne.

Oferta nabycia niepublicznych certyfikatów funduszu zamkni´tego kierowana jest

do okreÊlonego kr´gu adresatów – z regu∏y inwestorów profesjonalnych, majàcych
rozeznanie na rynku kapita∏owym. Do proponowania nabycia niepublicznych certy-
fikatów za∏àcza si´ warunki emisji, które okreÊlajà podstawowe dane dotyczàce emi-
tenta i emisji. Certyfikaty inwestycyjne funduszu zamkni´tego mogà zostaç sprzeda-
ne na rynku wtórnym wed∏ug aktualnej ceny rynkowej. Cena ta mo˝e ró˝niç si´ od
podawanej przez fundusz wyceny aktywów netto na certyfikat inwestycyjny (WAN-
CI). JeÊli obrót certyfikatami danego funduszu na rynku wtórnym nie jest du˝y, zna-
lezienie nowego nabywcy mo˝e byç utrudnione. T´ niedogodnoÊç rekompensuje
jednak inwestorom wi´kszy potencja∏ zysków, wynikajàcy z mo˝liwoÊci dokonywa-
nia przez fundusz zamkni´ty mniej p∏ynnych, lecz bardziej dochodowych lokat.

SPOSOBY ZBYWANIA CERTYFIKATÓW
INWESTYCYJNYCH

W okresie funkcjonowania funduszu zamkni´tego, którego certyfikaty znajdujà

si´ w publicznym obrocie, umorzenie certyfikatu inwestycyjnego mo˝e nastàpiç
w ÊciÊle okreÊlonych przypadkach.

Sposobem wyjÊcia z inwestycji jest sprzeda˝ certyfikatu na rynku wed∏ug aktual-

nej ceny rynkowej, na którym certyfikat jest notowany lub sprzeda˝ certyfikatu
w drodze umowy cywilnoprawnej poza parkietem z uwzgl´dnieniem przepisów o ob-
rocie instrumentami finansowymi oraz o ofercie publicznej. Zgodnie z nowymi re-
gulacjami funkcjonowania rynku kapita∏owego, nie ma obecnie obowiàzku koncen-
tracji obrotu wtórnego na rynku regulowanym, co oznacza, ˝e transakcje dotyczàce
papierów wartoÊciowych nie muszà byç dokonywane za poÊrednictwem gie∏dy i do-
mu maklerskiego. Dodatkowo w funduszach zamkni´tych, w okresie okreÊlonym
w statucie funduszu, inwestor mo˝e przedstawiç funduszowi certyfikat inwestycyjny
do wykupienia. Certyfikat jest wówczas umarzany z mocy prawa.

W Y J A Â N I E N I E Z A S A D P R Z Y S T ¢ P O W A N I A D O F U N D U S Z U . . .

Niektóre fundusze zamkni´te majà ponadto z góry okreÊlony termin likwidacji –

mamy wtedy pewnoÊç, ˝e w oznaczonym terminie otrzymamy kwot´ stanowiàcà
równowartoÊç certyfikatu.

WP¸ATA DO FUNDUSZU

Wp∏aty do funduszu inwestycyjnego mogà byç dokonywane w formie pieni´˝nej

(w z∏otówkach lub w walucie obcej, je˝eli statut funduszu dopuszcza takà mo˝li-
woÊç). Statut funduszu mo˝e dopuÊciç mo˝liwoÊç dokonywania wp∏at w zdemate-
rializowanych papierach wartoÊciowych (nie majàcych formy dokumentu). W przy-
padku funduszy zamkni´tych wp∏aty do funduszu mogà byç dokonywane tak˝e w in-
nych ni˝ zdematerializowane papierach wartoÊciowych lub w udzia∏ach w spó∏kach
z ograniczonà odpowiedzialnoÊcià, o ile statut funduszu b´dzie przewidywa∏ takà
mo˝liwoÊç.

NOWE MO˚LIWOÂCI INWESTYCYJNE
ZWIÑZANE Z DYSTRYBUCJÑ
W POLSCE TYTU¸ÓW UCZESTNICTWA
FUNDUSZY ZAGRANICZNYCH

Wraz z przystàpieniem Polski do Unii Europejskiej dla polskich inwestorów poja-

wi∏y si´ nowe mo˝liwoÊci inwestycyjne. Od 1 maja 2004 r. jest mo˝liwa dystrybucja
w Polsce tytu∏ów uczestnictwa funduszy zagranicznych z siedzibà w paƒstwach na-
le˝àcych do Unii, a od dnia og∏oszenia nowej ustawy o funduszach inwestycyjnych
tak˝e tytu∏ów uczestnictwa funduszy z siedzibà w paƒstwach nale˝àcych do Organi-
zacji Wspó∏pracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Europejskiego Obszaru Gospo-
darczego (EEA). Poj´ciem tytu∏ów uczestnictwa mogà byç obj´te wszelkiego rodza-
ju papiery wartoÊciowe lub prawa majàtkowe, z których posiadaniem wià˝e si´
udzia∏ w funduszu. Poniewa˝ fundusze zagraniczne mogà mieç ró˝nà form´ prawnà

N O W E M O ˚ L I W O Â C I I N W E S T Y C Y J N E . . .

np. form´ spó∏ki akcyjnej o zmiennym kapitale, form´ funduszu inwestycyjnego, czy
funduszu powierniczego w zale˝noÊci od tej formy prawnej tytu∏y uczestnictwa mo-
gà byç nazywane w prezentowanych w Polsce przez fundusze zagraniczne prospek-
tach informacyjnych i innych dokumentach odpowiednio akcjami, jednostkami
uczestnictwa, certyfikatami inwestycyjnymi.

Ze wzgl´du na potrzeb´ zapewnienia ochrony interesów inwestorów, na terenie

Polski mogà byç dystrybuowane tylko fundusze, które zbywajà i odkupujà tytu∏y
uczestnictwa na ka˝de ˝àdanie uczestnika oraz stosujà zasady lokowania i ogranicze-
nia inwestycyjne takie same jak polskie fundusze inwestycyjne otwarte.

Aby fundusz zagraniczny móg∏ rozpoczàç dystrybucj´ musi najpierw powiadomiç

Komisj´ Papierów WartoÊciowych i Gie∏d o takim zamiarze i uzyskaç wpis do rejestru
prowadzonego przez Komisj´. Wpis funduszu zagranicznego do rejestru jest bardzo
istotny, gdy˝ tylko zarejestrowane fundusze zagraniczne podlegajà nadzorowi Komisji.

Do wspomnianego rejestru wpisuje si´ tak˝e nazw´ i adres wyznaczonego przez fun-

dusz agenta p∏atnoÊci oraz przedstawiciela funduszu, zaÊ w przypadku, gdy fundusz pro-
wadzi dzia∏alnoÊç jako fundusz sk∏adajàcy si´ z subfunduszy – nazwy wszystkich subfun-
duszy, z którymi sà zwiàzane tytu∏y uczestnictwa, które mogà byç zbywane na teryto-
rium naszego kraju. Do zadaƒ agenta p∏atnoÊci, którym mo˝e byç tylko bank, jest przyj-
mowanie od uczestników wp∏at i wyp∏at zwiàzanych z nabyciem lub umorzeniem tytu-
∏ów uczestnictwa oraz dokonywanie wyp∏at dochodów lub innych Êwiadczeƒ nale˝nych
uczestnikowi. Zadaniem przedstawiciela jest u∏atwianie uczestnikom kontaktu z fun-
duszem zagranicznym. Za jego poÊrednictwem fundusz b´dzie wykonywa∏ wszelkie
czynnoÊci potrzebne do obs∏ugi uczestników. Przedstawicielowi uczestnik b´dzie móg∏
zg∏osiç tak˝e wszelkie reklamacje i skargi zwiàzane z nieprawid∏owà obs∏ugà.

Fundusz zagraniczny zbywajàc tytu∏y uczestnictwa w Polsce ma obowiàzek udo-

st´pniaç uczestnikom w j´zyku polskim bezp∏atnie prospekt informacyjny, skrót pro-
spektu, roczne i pó∏roczne sprawozdanie finansowe a tak˝e wszelkie informacje,
które udost´pnia uczestnikom w swoim kraju macierzystym.

Tytu∏y uczestnictwa funduszy zagranicznych mogà byç dystrybuowane bezpoÊred-

nio przez fundusz zagraniczny lub za poÊrednictwem:

■

spó∏ki zarzàdzajàcej funduszem zagranicznym,

■

utworzonego w Polsce oddzia∏u spó∏ki zarzàdzajàcej funduszem zagranicznym,

■

podmiotów prowadzàcych dzia∏alnoÊç maklerskà (banków, domów maklerskich),

■

polskich towarzystw funduszy inwestycyjnych,

■

a tak˝e innych podmiotów, które posiadajà zezwolenie Komisji na dystrybucj´
jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych lub tytu∏ów uczestnictwa
funduszy zagranicznych.

N O W E M O ˚ L I W O Â C I I N W E S T Y C Y J N E . . .

Sposoby dystrybucji tytu∏ów uczestnictwa poszczególnych funduszy zagranicznych

mogà si´ ró˝niç z uwagi na przyj´te przez fundusze strategie marketingowe i mo˝li-
woÊci techniczne lub organizacyjne dystrybutorów, z jakim fundusz podpisze umo-
w´ o dystrybucj´.

W zasadzie mogà to byç wszelkie sposoby (kana∏y) dystrybucji jakimi dysponujà

polskie fundusze inwestycyjne.

PowinniÊmy byç tak˝e Êwiadomi, ˝e wraz z ofertà funduszy zagranicznych na ryn-

ku mogà si´ pojawiç oferty rozmaitych poÊredników zach´cajàcych do nabywania
udzia∏ów w ró˝nych przedsi´wzi´ciach nazywanych przez nich potocznie fundusza-
mi inwestycyjnymi, które w rzeczywistoÊci nie sà funduszami. Przed podpisaniem ja-
kiejkolwiek umowy lub przed dokonaniem wp∏at nale˝y zawsze upewniç si´ jakiego
rodzaju produkty sà nam oferowane i czy sà to rzeczywiÊcie tytu∏y uczestnictwa fun-
duszy zagranicznych wpisanych do rejestru dost´pnego na stronach internetowych
Komisji www.kpwig.gov.pl. W razie wàtpliwoÊci powinniÊmy zasi´gnàç porady
prawnej lub poinformowaç o tym Komisj´.

ROLA KOMISJI PAPIERÓW
WARTOÂCIOWYCH I GIE¸D

ORMY NADZORU

OMISJI NAD DZIA

¸ALNOÂCIÑ

W ZAKRESIE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH

Komisja jest organem nadzoru nad rynkiem kapita∏owym. Jednym z zadaƒ Komi-

sji jest nadzór nad funkcjonowaniem towarzystw, funduszy inwestycyjnych i innych
podmiotów prowadzàcych obs∏ug´ funduszy inwestycyjnych, zaÊ celem tego nadzo-
ru jest ochrona interesów inwestorów, przede wszystkim poprzez weryfikacj´, czy
dzia∏alnoÊç tych podmiotów jest zgodna z prawem oraz warunkami okreÊlonymi
w zezwoleniach przez nià udzielonych. Celem powierzenia przez ustawodawc´ nad-
zoru wyspecjalizowanemu organowi paƒstwowemu jest przede wszystkim zapewnie-
nie skutecznej ochrony uczestników funduszu, jakiej to ochrony byliby oni praktycz-
nie pozbawieni wykonujàc kontrol´ zarzàdzania funduszem bezpoÊrednio.

R O L A K O M I S J I P A P I E R Ó W W A R T O Â C I O W Y C H I G I E ¸ D

PowinniÊmy jednak wiedzieç, ˝e Komisja nie ma prawnych mo˝liwoÊci rozstrzyga-

nia ewentualnych sporów cywilnych, jakie mogà powstaç pomi´dzy nami a towarzy-
stwem, funduszem, agentem transferowym czy dystrybutorem. Takie prawo ma je-
dynie sàd powszechny. Komisja mo˝e jedynie nak∏adaç kary administracyjne na
kontrolowane przez siebie podmioty. Zatem nasza skarga na dzia∏anie towarzystwa,
agenta transferowego, czy dystrybutora mo˝e jedynie spowodowaç wszcz´cie przez
Komisj´ post´powania administracyjnego przeciwko podmiotowi, który naszym zda-
niem, dokona∏ naruszenia. W przypadku stwierdzenia naruszenia przez ten podmiot
przepisów prawa, postanowieƒ statutu lub warunków zezwolenia, Komisja mo˝e na-
∏o˝yç na ten podmiot kar´ administracyjnà, w tym tak˝e cofnàç zezwolenie na pro-
wadzenie dzia∏alnoÊci.

ODSTAWOWE RODZAJE NIEPRAWID

¸OWOÂCI W DZIA¸ANIU FUNDUSZU

KTÓRE MAJ

Ñ BEZPOÂREDNI WP¸YW NA PRAWA UCZESTNIKA

■

b∏´dy w wycenie aktywów funduszu – majà wp∏yw na ustalenie wartoÊci jednost-
ki uczestnictwa,

■

nieterminowe wyp∏aty przez fundusz Êrodków pieni´˝nych z tytu∏u odkupienia jed-
nostek uczestnictwa lub zw∏oka w przydzieleniu jednostek uczestnictwa za dokona-
nà przez uczestnika wp∏at´. Statut funduszu okreÊla terminy (najcz´Êciej nast´pne-
go dnia), w jakich nastàpi zbycie przez fundusz inwestycyjny jednostek uczestnictwa
po dokonaniu na nie wp∏aty lub odkupieniu jednostek po zg∏oszeniu ˝àdania ich od-
kupienia. Ter miny te w ˝adnym przypadku nie mogà byç d∏u˝sze ni˝ 7 dni,

■

pobranie zbyt wysokiej op∏aty manipulacyjnej,

■

nieprawid∏owoÊci przy dokonywaniu wyp∏at dochodów funduszu, które nie sà
zwiàzane z odkupieniem jednostek uczestnictwa. Wyp∏aty dochodów funduszu
powinny byç dokonywane w trybie i na warunkach szczegó∏owo opisanych w sta-
tucie danego funduszu.

AKIE PODJ

Ñå DZIA¸ANIA W PRZYPADKU STWIERDZENIA NIEPRAWID¸OWOÂCI

W przypadku wàtpliwoÊci co do prawid∏owego realizowania naszych uprawnieƒ

przez fundusz, towarzystwo, agenta transferowego, dystrybutora powinniÊmy
w pierwszej kolejnoÊci sprawdziç, czy realizacja jego zlecenia lub dyspozycji nastàpi-
∏a zgodnie z postanowieniami statutu i prospektu informacyjnego funduszu, którego
jednostki nabyliÊmy lub umorzyliÊmy; czy pobrane op∏aty manipulacyjne sà zgodne
z przewidzianymi w obowiàzujàcej tabeli op∏at funduszu oraz upewniç si´, czy nie na-
stàpi∏y zmiany w dotychczasowych zasadach dzia∏ania funduszu i czy zostaliÊmy
o nich poinformowany w sposób okreÊlony w statucie funduszu.

R O L A K O M I S J I P A P I E R Ó W W A R T O Â C I O W Y C H I G I E ¸ D

W przypadku stwierdzenia nieprawid∏owoÊci powinniÊmy zwróciç si´ ze skargà lub

reklamacjà do towarzystwa zarzàdzajàcego funduszem. W przypadku stwierdzenia
nieprawid∏owoÊci w dzia∏aniu towarzystwa, funduszu lub agenta transferowego po-
winniÊmy powiadomiç o nich tak˝e depozytariusza, gdy˝ ma on obowiàzek wyst´po-
wania w imieniu uczestników funduszu z powództwem przeciwko towarzystwu, z ty-
tu∏u szkody spowodowanej niewykonaniem lub nienale˝ytym wykonaniem obowiàz-
ków w zakresie zarzàdzania funduszem i jego reprezentacji.

Niezale˝nie od tego mo˝emy zwróciç si´ do Komisji o wydanie opinii na temat

wniesionych do towarzystwa skarg i reklamacji. Mo˝emy równie˝ z∏o˝yç w Komisji
skarg´ na dzia∏ania towarzystwa, funduszu, agenta transferowego oraz dystrybutora.

R O L A K O M I S J I P A P I E R Ó W W A R T O Â C I O W Y C H I G I E ¸ D

S¸OWNICZEK

Aktywa funduszu – oznacza mienie funduszu inwestycyjnego obejmujàce: Êrodki pieni´˝ne z tytu∏u
wp∏at uczestników funduszu, Êrodki pieni´˝ne, prawa nabyte przez fundusz oraz po˝ytki z tych praw.

Cel inwestycyjny funduszu – okreÊlona w statucie generalna „wytyczna”, jakà powinien kierowaç
si´ fundusz w realizacji polityki inwestycyjnej. Dopuszczalne cel´ inwestycyjne funduszu otwartego
lub specjalistycznego otwartego okreÊla ustawa. Mogà to byç: ochrona realnej wartoÊci aktywów fun-
duszu, osiàganie przychodów z lokat netto funduszu, wzrost wartoÊci aktywów w wyniku wzrostu war-
toÊci lokat. Cele inwestycyjne funduszy zamkni´tych mogà byç okreÊlone dowolnie. Fundusze mogà
realizowaç jednoczeÊnie kilka celów, jednak nie powinny si´ one wykluczaç.

Dywersyfikacja lokat – rozproszenie ryzyka inwestycji poprzez odpowiednie ukszta∏towanie sk∏adu
portfela inwestycji.

Indywidualne konta emerytalne – stworzone do gromadzenia oszcz´dnoÊci z myÊlà o emeryturze.
W funduszach inwestycyjnych jest to wyodr´bniony zapis w rejestrze uczestników funduszu inwesty-
cyjnego. Oszcz´dzajàcy ma prawo do zwolnienia od podatku od zysków kapita∏owych (pod warun-
kiem utrzymania ich nie krócej ni˝ do osiàgni´cia przez posiadacza wieku emerytalnego).

Konwersja – operacja, przy pomocy której na podstawie jednego zlecenia, w jednym dniu wyceny,
po cenach obowiàzujàcych w tym dniu wyceny dokonuje si´ jednoczeÊnie odkupienia jednostek
uczestnictwa w jednym funduszu i za uzyskane w ten sposób Êrodki nabywa jednostki uczestnictwa
w innym funduszu zarzàdzanym przez to samo towarzystwo.

Niepubliczne certyfikaty inwestycyjne – certyfikaty inwestycyjne emitowane przez fundusz inwe-
stycyjny zamkni´ty, które nie podlegajà dopuszczeniu do obrotu na rynku regulowanym lub wprowa-
dzeniu do alternatywnego systemu obrotu.

Polityka inwestycyjna funduszu – szczegó∏owo okreÊla sposoby osiàgania celu inwestycyjnego.
Polityka inwestycyjna okreÊla kategori´ lokat funduszu oraz wyjaÊnia, jakimi kryteriami b´dà si´ kie-
rowaç zarzàdzajàcy aktywami funduszu przy wyborze tych˝e lokat, tak aby fundusz osiàgnà∏ zamie-
rzony cel inwestycyjny. Na polityk´ inwestycyjnà sk∏adajà si´ rodzaje papierów wartoÊciowych i in-
nych praw majàtkowych b´dàcych przedmiotem lokat funduszu, kryteria doboru lokat, zasady dywer-
syfikacji portfela, dopuszczalna wysokoÊç kredytów i po˝yczek zaciàganych przez fundusz.

Pracownicze programy emerytalne – forma zabezpieczenia emerytalnego prowadzona w postaci
umowy o wnoszenie przez pracodawc´ sk∏adek pracowników do funduszu.

Programy systematycznego oszcz´dzania – programy inwestycyjne, których celem jest realizo-
wanie szczególnego rodzaju potrzeb i celów inwestycyjnych uczestników. Uczestnicy funduszu inwe-
stycyjnego otwartego, którzy deklarujà systematyczne wp∏acanie przez okreÊlony czas ustalonej kwo-
ty Êrodków pieni´˝nych, mogà otrzymaç zni˝k´ w op∏atach manipulacyjnych. W ramach programów
systematycznego oszcz´dzania istnieje równie˝ mo˝liwoÊç podzielenia wp∏aty pomi´dzy ró˝ne typy
funduszy otwartych zarzàdzanych przez towarzystwo.

Publiczne certyfikaty inwestycyjne – certyfikaty inwestycyjne, których emisja jest zwiàzana z obo-
wiàzkiem uzyskania zatwierdzenia prospektu emisyjnego lub z∏o˝enia zawiadomienia zgodnie z prze-
pisami o ofercie publicznej lub dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym albo wprowadzone do
alternatywnego systemu obrotu.

Rada inwestorów – organ kontrolny funduszu specjalistycznego otwartego i funduszu zamkni´tego.
Zadaniem rady inwestorów jest kontrola realizacji celu inwestycyjnego funduszu i polityki inwestycyj-

S ¸ O W N I C Z E K

nej lub przestrzegania ograniczeƒ inwestycyjnych. Rada inwestorów mo˝e tak˝e postanowiç o roz-
wiàzaniu funduszu. Rada inwestorów rozpoczyna dzia∏alnoÊç, je˝eli co najmniej trzech uczestników
spe∏ni warunki opisane w statucie funduszu.

Rating (ocena ratingowa) – wskaênik pozwalajàcy oceniç wiarygodnoÊç kredytowà ocenianego
podmiotu gospodarczego lub ryzyko zwiàzane z ró˝nymi instrumentami finansowymi. Ocena taka wy-
stawiana jest przez agencje ratingowe, które stosujà specjalnà skal´ ocen.

Rejestr uczestników funduszu – komputerowa baza danych funduszu prowadzona przez agenta
transferowego, która zawiera w szczególnoÊci dane identyfikujàce uczestnika funduszu, liczb´ jedno-
stek uczestnictwa nale˝àcych do uczestnika, dokonane dotychczas transakcje, informacje o pe∏no-
mocnictwach udzielonych lub odwo∏anych przez uczestnika funduszu.

Rynek finansowy – obejmuje ogó∏ transakcji zwiàzanych z przemieszczaniem kapita∏ów pieni´˝nych
od podmiotów dysponujàcych wolnymi Êrodkami pieni´˝nymi do podmiotów zg∏aszajàcych zapo-
trzebowanie na takie Êrodki. Dzieli si´ na rynek pieni´˝ny i kapita∏owy.

Rynek kapita∏owy – rynek instrumentów finansowych o terminie zapadalnoÊci d∏u˝szym ni˝ rok, ta-
kich jak papiery wierzycielskie (obligacje), papiery w∏asnoÊciowe (akcje) i instrumenty pochodne.

Rynek pieni´˝ny – rynek, na którym przedmiotem obrotu jest pieniàdz o nieprzekraczalnym termi-
nie zwrotu do jednego roku.

Rynek pierwotny – cz´Êç rynku kapita∏owego, na którym lokuje si´ nowe emisje papierów warto-
Êciowych, czyli dokonuje si´ pierwszej transakcji sprzeda˝y inwestorom.

Rynek wtórny – cz´Êç rynku kapita∏owego, na którym obrót papierami wartoÊciowymi odbywa si´
mi´dzy inwestorami.

Tabela op∏at – uchwalane przez zarzàd towarzystwa zestawienie op∏at manipulacyjnych oraz zasad
udzielania zwolnieƒ z op∏at obowiàzujàcych w funduszu.

WartoÊç aktywów netto funduszu (WAN) – oznacza wartoÊç aktywów funduszu pomniejszonà
o zobowiàzania funduszu w dniu wyceny.

WartoÊç aktywów netto funduszu na certyfikat inwestycyjny (WANCI) – oznacza wartoÊç cer-
tyfikatu inwestycyjnego obliczonà jako wartoÊç aktywów netto funduszu w dniu wyceny podzielonà
przez ca∏kowità liczb´ certyfikatów inwestycyjnych w dniu wyceny.

WartoÊç aktywów netto funduszu na jednostk´ uczestnictwa (WANJU) – oznacza wartoÊç jed-
nostki uczestnictwa obliczonà jako wartoÊç aktywów netto funduszu w dniu wyceny podzielonà przez
liczb´ jednostek zapisanych w rejestrze uczestników funduszu w dniu wyceny.

Wspólny rejestr ma∏˝eƒski – rejestr uczestników w funduszu inwestycyjnym, prowadzony dla osób
pozostajàcych w zwiàzku ma∏˝eƒskim; osoby takie mogà nabywaç jednostki uczestnictwa na wspól-
ny rachunek, je˝eli pozostajà we wspólnoÊci majàtkowej.

Zamiana – jednoczesne umorzenie jednostek uczestnictwa subfunduszu funduszu inwestycyjnego
z wydzielonymi subfunduszami i nabycie, za Êrodki pieni´˝ne uzyskane z tego umorzenia, jednostek
uczestnictwa innego subfunduszu tego funduszu inwestycyjnego.

Zapis – zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych funduszu inwesty-
cyjnego z∏o˝one w trakcie tworzenia funduszu.

Zgromadzenie inwestorów – organ funduszu zamkni´tego. Do jego kompetencji nale˝y: wyra˝anie
zgody na zmian´ depozytariusza, emisj´ nowych certyfikatów inwestycyjnych, zmiany statutu fundu-
szu w zakresie wy∏àczenia prawa pierwszeƒstwa do nabycia nowej emisji certyfikatów inwestycyj-
nych, emisj´ obligacji oraz w sprawie decyzji inwestycyjnych dotyczàcych aktywów funduszu, których

S ¸ O W N I C Z E K