1
Spis treści
WOLNOŚĆ LUDZKA. ............................................................................................................ 2
AKT LUDZKI (DZIAŁANIE LUDZKIE) ............................................................................. 3
AKT PROSTY I ZŁOśONY. ................................................................................................. 3
WARTOŚCI .............................................................................................................................. 4
WARTOŚCI MORALNE ........................................................................................................ 5
SUMIENIE ................................................................................................................................ 6
PROBLEM WIARY I RELIGIJNOŚCI ................................................................................ 7
2
Wolno
ść
ludzka.
Bóg stworzył ludzi istotami wolnymi, dał człowiekowi wolność. Ta wolność
jest jednak ograniczona przez warunki społeczne, psychologiczne,
ekonomiczne, gospodarcze.
Wolność
– to pewne zadanie, które mamy realizować przez całe Ŝycie.
Wolność polega na wyborze dobra i zła, lub na wyborze pomiędzy dwoma
dobrami tj. dobra i dobra. Poprzez wolność człowiek sie realizuje, swoje
jestestwo. Wolność wyraŜa się w aktach wyboru, działania. Jest
ukierunkowana do czegoś. Wolność charakteryzuje to, Ŝe jestem autorem
danego działania i ja za nie odpowiadam. I to nie jest odpowiedzialność w tej
chwili, ale na przyszłość.
Paradoks wolności
– ja jestem autorem mojego działania. Dokonuje pewnych
czynów, za które ponoszę konsekwencję, ale pewna norma moralna
ogranicza naszą wolność i to jest paradoks mojej wolności.
Cechy wolności:
1.
Odpowiedzialność za moje czyny teraz i na przyszłość
2.
Przyjęcie pewnej konieczności Ŝyciowej – cos co z nienacka na mnie
spada, a czemu nie mogę zapobiec, zmienić.
3.
Umotywowana
4.
Wcielona
5.
Niekonieczna
Umotywowana
– tzn. nie ma działania bez motywu, racji czegoś co chcę
osiągnąć. Niektórzy mówią, Ŝe moŜna działać spontanicznie, ale i takie
działania ma motywy, moŜe i nieuświadomione, ale ma.
Wcielona
– działamy zawsze w obrębie własnego ciała i charakteru (kaŜdy byt
zawsze działa w obrębie...) róŜne spojrzenie z róŜnych stron na ta sama rzecz,
sprawę.
Niekonieczna
– istniejemy niekoniecznie, bo zmierzamy ku końcowi
(oczywiście tu na ziemi
→
śmierć).
Jest jeden moment kiedy wolność ludzka zbliŜa się do wolności Boga –
Absolutu: poprzez moŜliwość podejmowania decyzji – ja określam siebie
(własną wolność) przez swoje decyzje, które podejmuję.
Schemat obrazujący wolność:
cechy te ograniczają wolność
Wolność absolutu
Wolność
ludzka
3
Wolność absolutna jest wolnością stwórczą – tzn. moŜliwość uczynienia
(stworzenia) czegoś z niczego, a wolność ludzka jest ograniczona.
Boga = stwórcza
WOLNOŚĆ
Człowieka = ograniczona
Wolność
≠
samowola
ja mam taką zachciankę, bo mi się tak chce. Wolność stanie sie wtedy
słuŜebna nad moimi uczuciami, sprawami fizycznymi.
Akt ludzki (działanie ludzkie)
W akcie ludzkim wyróŜniamy następujące elementy:
1.
Etap: spostrzeŜenie przedmiotu działania - spostrzegam co chce
uczynić
→
tzw. kres działania, odpowiada bezpośredniemu i
naturalnemu skutkowi jaki wypływa z wewnętrznej celowości danego
działania, np. zaświecenie światła-wszystkie elementy są tak ułoŜone
Ŝ
e prowadzą do zaświecenia światła. Kiedy pojawi się cel naszych
osiągnięć, pojawią sie motywy, racje, dlaczego planuję, podejmuję takie
działania. Motywy są odpowiedzią na pytanie: dlaczego?
2.
Etap: rozum – ocenia czy dany cel działania jest moŜliwy do osiągnięcia
i czy jest dobry. Motyw skłania wole do podjęcia decyzji - działania.
3.
Etap: wola – zmierza do dokonania tego działania, wyraŜa chęć
realizacji intencji. Przez intencje człowiek decyduje i określa cel
działania.
4.
Etap: realizacja czynu – rozum słuszny = recta racjo oznacza sąd
wartościujący o konkretnej sytuacji i odnoszący się do konkretnego
działania. To rozum oświecony przez pierwsze podstawowe zasądy
porządku moralnego, buduje on swoja ocenę, osąd w oparciu o
obiektywną rzeczywistość w zgodności z odpowiednimi wartościami. W
działaniu kieruje się tym co podstawowe i obiektywne. To zdrowy
rozsądek
→
pierwszy rozum, który pozwala mi działać. To wrodzone
przekonanie, prawda moralna, która mówi, ze mam tak działać, a nie
inaczej.
Akt prosty i zło
Ŝ
ony.
Działania proste składają się na działanie złoŜone, aby osiągnąć główny cel,
to trzeba osiągnąć cele później.
ś
ycie kaŜdego człowieka składa się z aktów złoŜonych na które składają się
działania proste (
→
pośrednie), tzw. akty proste, które realizują (działanie) cel
złoŜony. Wszystkie elementy w działaniu prostym są tak ułoŜone, Ŝe
powodują odejście do celu głównego
→
złoŜonego.
4
Akty proste mogą mieć róŜny skutek:
•
bezpośredni, który nie podlega ocenie moralnej.
•
Uboczny niezamierzony.
•
Uboczny zamierzony „ja chcę” – podlega ocenie moralnej.
Czy cel uświęca środki?
Etyka klasyczne mówi Ŝe cel nie uświęca środki, bo cel sam w sobie ma być
dobry i środki takŜe. Np. mam dług i moim celem jest go spłacić – cel dobry,
ale nie mam pieniędzy, i decyduję się na kradzieŜ – cel zły.
Zasada podwójnego skutku
: polega na tym Ŝe aby osiągnąć proporcjonalnie
dobry, waŜny cel moŜna dopuścić skutek zły, pod warunkiem Ŝe skutek,
bądź skutki mogę jedynie tolerować, a nie zamierzać akceptować. Np.
sytuacja ta miała miejsce podczas II wojny światowej. Obóz pracy: kobieta
matka i Ŝona, SS-man proponuje jej: aby się mu oddała za co czeka ja
wolność. (JeŜeli się mu odda
→
zdradzi męŜa; jeŜeli tak nie postąpi
→
straci
dzieci i męŜa; co zrobić???). wybiera 1 wyjście, czy zdradziła męŜa? Fizycznie
tak, ale nie psychicznie, ona nigdy nie planowała go zdradzić, ale ceną
właśnie aby być z nim i dziećmi jest „zdrada”. Aby osiągnąć tak waŜny
proporcjonalnie cel ona tylko tolerowała skutek całego zdarzenia, ale nie
akceptowała – nie zamierzała – nie miała innej drogi.
Etyka sytuacyjna
: Bardzo waŜna ostatnio. Tzn. normy etyczne próbują się
dostosować do danej sytuacji. NiezaleŜnie od sytuacji zawsze obowiązują
pewne normy, zasady etyczne wszystkich i wszędzie. My jesteśmy dla norm,
a nie normy dla nas!
Warto
ś
ci
Wartości
istnieją jako byty niezaleŜne. Układają się w pewną hierarchię, na
którą człowiek nie ma Ŝadnego wpływu. Wartości nie są zaleŜne od człowieka,
ten jedynie moŜe je tylko poznać.
Czy wartości się zmieniają?
Istnieje proces ewolucji wartości, tzn. z czasem moŜe się zmieniać poziom
poznania i rozumienia wartości (tj. w danym czasie inaczej rozumie daną
wartość), ale sama wartość jako tako nie ulega zmianie. Np. niewolnik
→
na
początku XIXw. = przedmiot, tania siła robocza, a dzisiaj = człowiek.
Czy wartości wchodzą w konflikt?
Tak, ale tylko na płaszczyźnie psychologicznej, osobowej gdy człowiek ma
dylemat jak postąpić w danej sytuacji, ale konflikt ma to do siebie, iz jeŜeli
zaistnieje to tylko po to, aby go rozwiązać. Jak? W oparciu o redukcje
znaczeń dochodzę do rozwiązania. Np. jest obowiązek uczestnictwa w
niedziele we Mszy Świętej, matka pójdzie do kościoła, ale jak zostawić chore
dziecko? Wybiera: opiekę nad dzieckiem, czy dobrze postąpiła? – tak bo nie
mogła pozostawić chorego dziecka na pastwę losu.
5
Cechy wartości:
1.
Obiektywne – tzn. istnieje świat niezaleŜny od człowieka, świat bogów,
pewnych wzorców postępowania, które się nie zmieniają (i nie są
zaleŜne od człowieka), ale mogą podlegać ewolucji = poznanie moŜe
ulec zmianie, ale nie dany wzorzec wartości.
2.
Powierzchowne – tzn. dla wszystkich ludzi zawsze i wszędzie.
3.
Absolutne – nie podlegają Ŝadnej dyskusji, poznane raz zobowiązują
człowieka bezwzględnie.
Warto
ś
ci moralne
Wartością jest wszystko to, co jest pozytywnie ocenione. Wartości są róŜne
np. dla człowieka głodnego wartością jest jedzenie, dla spragnionego napój.
Oprócz tych podstawowych wartości wyróŜniamy róŜne kategorie wartości:
•
artystyczne – w sztuce
•
ekonomiczne – w ekonomi
•
religijne – w religii
•
moralne – w Ŝyciu ludzkim, działaniu.
Wartości moralne
to pewne wzory, ideały postępowania mające na celu
doskonałość człowieka. Człowiek realizując pewne wartości
→
treści,
realizuje, doskonali siebie.
Wartość moralne to np. miłość, sprawiedliwość, wierność. WiąŜe się ściśle z
postępowaniem ludzkim. Wartości moralne są pewnymi obszarami, w
ramach których znajdują się poszczególne dobra do realizacji. Np. płace wg
tego jak kto pracuje, Msza Święta (obowiązek) to wartość religijna i moralna
→
bo wypływa z mojej wiary.
Wartości artystyczne, kulturalne, ekonomiczne nie są moralne, ale jeŜeli
wiąŜą się z moim działaniem to tak. Np. mogę oglądać obrazy (akty)
podziwiając piękno, ale jeŜeli doszukuje się w tym sensacji seksualnych – to
juŜ nie jest to moralne.
Wartości moralne nie są empirycznie namacalne, nie da się ich poznać
zmysłami, natomiast my je wychwytujemy naszym rozumem
→
te istotne
treści które są wartościami. Np. sprawiedliwość to jest to................, ale my
wychwytujemy tylko te istotna treść.
Wartości poznajemy w pewnej redukcji znaczeń
→
co jest w danym
momencie dla nas istotne.
Wartości jest wiele, ale nigdy nie wchodzą w konflikt ze strony obiektywnej,
ale z subiektywnej.
Wartości koncentrują się wokół człowieka, odnoszą się do niego.
6
NIE!
Człowiek dla wartości maja chronić godność
.........................
i wolność ludzką
ALE
Wartości dla człowieka
1
Etyka klasyczna na temat wartości:
•
ostateczne
•
człowiek to centrum wartości
•
mają na celu doskonałość człowieka.
Restrykcja moralna
→
w pewnych przypadkach zło staje sie neutralne na
rzecz dobra wyŜszego rzędu.
ALE człowiek wie o tym: zawsze powinien brać
pod uwagę to, ze istnieje zło, winien być tego świadomy, mimo swoich emocji,
bo! Istnieje coś takiego jak akt wewnętrznie zły, obiektywnie cięŜki – jeŜeli
coś z natury jest złe, to nie naleŜy szukać usprawiedliwienia.
Sumienie
Sumienie
jest to głos wewnętrzny, który mi mówi, jak mam postępować
„czyń dobro, unikaj zła” – podstawowa zasada sumienia /ogólna/ to tzw.
sumienie fundamentalne (ogólne)
Aktualne – w konkretnej sytuacji pomaga mi w osądzie: jak ja mam postąpić
i wg jakich zasad.
Sumienie jest podstawową normą moralności
•
subiektywną
•
nieomylną
•
bez pośrednictwa
•
absolutna
Sumienie naleŜy kształtować wychowywać przez całe Ŝycie.
Kategorie sumienia:
•
pewne
(normalne) „czyń tak, bo to jest dobre”
•
wątpliwości
ja nie jestem pewien czy dana
norma jest słuszna, dlatego
powinienem się doradzić, zapytać,
to samo
→
upewnić a potem działać, a jeŜeli
nie mogę czekać na odpowiedź, juŜ
•
pokonalnie błędnie
mam działać, to wtedy kieruje się
własnym rozsądkiem i działam
.
•
niepokonalnie błędne
→
osąd nie odpowiada obiektywnej prawdzie
moralnej,
a które jest trudno zmienić, wręcz nie jest to
moŜliwe.
1
kaŜdy człowiek uŜywając tzw. zdrowego rozsądku moŜe ogólnie je poznać
.
7
•
szerokie
→
siebie usprawiedliwia, innych ostro ocenia, krytykuje
.
•
skrupulatne
→
związane jest to z psychika zwłaszcza człowieka wraŜliwego
.
Konflikt pokoleń:
młodzi Ŝyją innymi treściami, zasadami niŜ dorośli np.
.....bo ja tak się ubierałam, .......o tej porze wracam do domu.
Problem wiary i religijno
ś
ci
RozróŜnić wiarę od religijności
zawierzenie Panu Bogu
z mojej wiary wypływa moja
na pewną symbolikę np.
religijność.
posypanie głów popiołem,
Spowiedź Święta