plik

„Doros e dzieci” Agnieszka Filas

„Wprost” numer: 45/2000 (936)
Maj po 8-15 lat, ale s ju g ównymi ywicielami rodzin

ż ł

Ponad milion polskich dzieci prowadzi doros e ycie

ł ż

P ac czynsz i inne nale no ci, kupuj ywno i ubrania dla m odszego rodze stwa, wyp acaj

ł ą

ą ż

ść

„rent ” rodzicom. Na pocz tku staraj si zarabia legalnie: myj szyby samochodów, odstawiaj wózki

w supermarketach, sprzedaj karty parkingowe, zbieraj aluminiowe puszki. Wi kszo szybko jednak zaczyna

ść

si utrzymywa wy cznie z kradzie y, handlu narkotykami i alkoholem, wymuszania haraczy od

łą

rówie ników, prostytucji. Tygodniami nie pojawiaj si w szkole. Policja zna dzieci, przywódców m odocianych

ą ę

gangów, zarabiaj cych ponad 3-4 tysi cy z miesi cznie. Zwykle s to jednak pieni dze nie przekraczaj ce 1,5

tysi cy z . Wed ug danych policyjnych izb dziecka oraz szacunków pomocowych organizacji pozarz dowych,

doros e ycie prowadzi w Polsce oko o miliona dzieci. Wi kszo z nich mieszka w du ych miastach.

ł ż

ść

Doro li z przymusu

- Utrzymuj si g ównie z kradzie y w supermarketach. Interesuj mnie wy cznie drogie kosmetyki,

ę ł

łą

elektronika, sprz t fotograficzny, p yty. Mam swoje sposoby na sklepowe zabezpieczenia, zmieniam wygl d,

eby u pi czujno ochroniarzy. Mój rekord to wyniesienie jednego dnia czterech aparatów fotograficznych,

ś ć

ść

trzech discmanów, lornetki, palmtopa i ponad dwudziestu p yt - opowiada jedenastoletnia Ma gorzata R.,

zatrzymana w Policyjnej Izbie Dziecka we Wroc awiu. Za pieni dze ze sprzeda y „fantów” kupuje sobie

markowe ciuchy, buty, jedzenie. Cz

pieni dzy daje rodzicom. Nie za du o, by wszystkiego nie przepili,

ęść

ale te nie za ma o, by nie zwracali uwagi na to, e ma nowe ciuchy i nie przeszukiwali jej rzeczy. Ma gorzata R.

nale y do elity polskich „bezprizornych”. Wi kszo ci musi wystarczy najwy ej kilkaset z otych miesi cznie.

przeznaczaj na dom, reszt na przyjemno ci, na przyk ad odwiedziny w Pizza Hut, desery, piwo,

ęść

papierosy. ywi si w a ciwie w supermarketach: korzystaj z promocji lub podjadaj produkty z pó ek.

ł ś

Dziewcz ta dorabiaj , trudni c si prostytucj .

- W mojej kamienicy mieszka go , który p aci mi za to, e si przed nim rozbieram, a on w tym czasie

ść

robi zdj cia. Zanim si zgodzi am, ostrzeg am go, e gdyby chcia mnie skrzywdzi , nie prze y by nawet doby

ż ł

- opowiada dwunastoletnia Joanna G. z Poznania. Twierdzi, e przynajmniej pi dziewcz t z jej klasy dorabia

ęć

w podobny sposób. Doskonale wiedz , czego powinny unika , eby nie zaj w ci

, nie zarazi si

ć ż

ść

ążę

„adidasem” czy „franc ”. Tomek D. mia jedena cie lat, gdy zgwa ci go „przyjaciel rodziny”. W asny ojciec

ł ł

przytrzymywa go, by si nie wyrywa . - Pozna am go dwa lata pó niej: si ga po papierosa z wpraw

czterdziestolatka, gdy robi o mu si smutno, pi jak zestresowany dyrektor firmy. O seksie mówi tak, jakby

chodzi o o spacer po parku, o ojcu - jak o mieszka cu innej planety. Zarabia na utrzymanie, myj c samochody,

troch krad - mówi policjantka z krakowskiej izby dziecka. Zapami ta a, e po tych dwóch latach by oboj tny,

ę ł

sztywny, wulgarny. W jednej chwili rzuca „kurwami”, a pó godziny pó niej zasypia przy niej jak niemowl -

z palcem w buzi, zwini ty w k bek.

łę

Dzieci ulicy

Z bada Fundacji dla Polski wynika, e nad rozwojem fizycznym i spo ecznym 13% dzieci w wieku 3-18

lat w a ciwie nikt nie czuwa. To dzieci ulicy, „bezprizorni”. Na ulicy pracuj , bawi si , nawi zuj znajomo ci,

ł ś

przechodz przyspieszony kurs dojrzewania. „Doros e dzieci” wiedz , jak si odci od rodziny, która nie

ąć

zapewnia ich podstawowych potrzeb lub je zwyczajnie wyzyskuje.

Niedawno jedenastoletnia Monika S. z Sosnowca metodycznie spakowa a walizk i wyprowadzi a si

z domu. Nie wytrzyma a tego, e ojciec wysy a j po wódk , nie daj c pieni dzy. Kilka razy zap aci a

ł ł ą

w asnymi pieni dzmi i to tylko pogorszy o sytuacj . Pojecha a poci giem do Krakowa, gdzie sp dzi a wiosn

i lato. Rodzice nawet nie zawiadomili policji o jej znikni ciu. Wpad a dwa tygodnie temu w supermarkecie,

gdy próbowa a przenie przez bramk drogi aparat fotograficzny firmy Nikon.

ść

W tegorocznym raporcie Rady Europy po wi conym „dzieciom ulicy” stwierdzono, e poj cie to

przesta o si odnosi tylko do brazylijskich „sierot Pana Boga” czy rosyjskich „bezprizornych”, spo ród których

wielu ch opców ma na swoim koncie morderstwo w wieku 14 lat, za dziewczynki - kilka aborcji. „To dzieci,

które rozpoczynaj dzie , my l c o samobójstwie, zabójstwie lub szukaj 'odlotu' w alkoholu czy narkotykach.

ś ą

To pokolenie harde i melancholijne, które cho doros e, wie, e nie ma po co dorasta ” - twierdzi Roland

Boudreville, francuski psycholog spo eczny. Polskie „dzieci ulicy” s smutne, okrutne i zdemoralizowane.

Dziewczynki same inicjuj „szkoln prostytucj ”, s przywódcami ch opi cych gangów, potrafi si zn ca nad

ę ć

skr powanymi „opornymi”, czyli uczniami nie chc cymi p aci haraczu. Psychologowie podkre laj , e akt

ą ż

seksualny jest dla nich czym banalnym, a jednocze nie warto ciowym, bo dzi ki niemu zyskuj poczucie

w adzy, z udzenie pozostawania w centrum uwagi, a w ko cu pieni dze na utrzymanie.

Dzieci stwo obowi zków

Z raportu Jaros awa Plety z Towarzystwa Rozwijania Aktywno ci Dzieci Szansa wynika, e w biednych

dzielnicach polskich miast prostytucja staje si wr cz mod , gdy „to nic z ego troch zarobi ” Nastolatki

prostytuuj si w weekendy i podczas wakacji, niektóre za oddaj si szkolnym kolegom, a nierzadko dealerom

ą ę

narkotyków. Problemem jest te „wyjazdowa” prostytucja homoseksualna, na skutek, której

w kartotekach

policyjnych znalaz o si ponad 200 ch opców. Centrum tego typu us ug znajduje si m.in. na dworcu

kolejowym w Katowicach, gdzie uciekinierzy z domów spotykaj si z doros ymi m czyznami.

ą ę

ęż

- W Polsce prawdziwe dzieci ulicy to mali rumu scy Romowie i m odzie , która uciek a z domu. Na Dworcu

Centralnym wy apuj ich cz sto kryminali ci i pedofile - mówi Micha Luboradzki z Fundacji dla Polski.

Przyznaje jednak, e samo poj cie jest o wiele szersze i oznacza dzieci, nad których rozwojem nikt nie czuwa,

zaniedbane emocjonalnie, otrzymuj ce od rodziców mnóstwo obowi zków zamiast wychowania.

- Codziennie zajmuj si rodze stwem, przynajmniej raz w tygodniu opuszczam zaj cia w szkole, bo nie

wyrabiam. Mama pi do po udnia, wi c musz robi niadanie. Gdy jest w z ej formie, gotuj te obiad i pior -

ć ś

opowiada trzynastoletnia Monika J. z odzi. Igor W., pi tnastolatek z Ko obrzegu, ju kilkakrotnie zawozi do

psychiatry rozhisteryzowan matk , broni siostry przed ojcem, za atwia opa na zim i pomoc z opieki

spo ecznej. To dzieci z gatunku „dzielnych”, które wcze nie bior odpowiedzialno za zachowania doros ych,

ść

trac jednak w ten sposób dzieci stwo i rado ycia.

ść ż

Miejsce na ziemi

- Najwi kszym problemem tych dzieci nie jest przemoc, przest pczo , przedwczesna inicjacja

ść

seksualna, ale to, e nie maj w asnego miejsca na ziemi i to takiego, które by oby suwerenne i bezpieczne.

Dramatem jest te to, e nie maj ani jednej osoby, na któr mog yby naprawd liczy - mówi Marek Lici ski

z Powi la skiej Fundacji Spo ecznej Dzieci zmuszone do przej cia ról doros ych mówi , e s wypalone, czuj

ś ń

ą ż

si „jakby mia y przetr cony kr gos up”. Konsekwencj tego jest ucieczka w alkohol lub narkotyki. I to wielka

ucieczka: kontakt z alkoholem mia o 85% uczniów podstawówek. Ulubionym napojem tej m odzie y jest piwo,

ale 70% ch opców i 42% dziewcz t spróbowa o ju wódki. Pije si grupowo, bo to sposób na zadzierzgni cie

wi zi i manifestacja solidarno ci. W samotno ci za si ga si po narkotyki (robi to na przyk ad 12% uczniów

liceów ogólnokszta c cych i 17 proc uczniów techników).

ł ą

-Relacje w ich rodzinach przypominaj cz sto stosunki mi dzy rówie nikami, a nie autorytetem

i wychowankiem. S partnerskie, ale to s owo ma negatywny wyd wi k. Cz sto rodzice s podopiecznymi

placówek wychowawczych i sami nie wiedz , co robi z w asnym yciem. Bezradno opiekunów sprawia,

ść

iż dzieci czuj , e ich ycie jest nieprzewidywalne, zawieszone w pró ni - t umaczy Marek Lici ski. Skupione na

ą ż

swoich problemach emocjonalnych i pozbawione dziedzictwa kulturowego w a ciwie nie maj rozrywek.

ł ś

Gdy uda im si zdoby troch pieni dzy, przeznaczaj je na budowanie w asnego presti u. Zapraszaj kolegów

z klasy do kina, funduj prezenty, ciesz c si rzadkimi chwilami, gdy mog czym zaimponowa . Je li je na to

nie sta , wybieraj rol outsidera, który d y do destrukcji, chce „wszystkich doprowadza do sza u”.

ąż

Siedemnastoletni Rafa Z. ze Szczecina mia ju spraw s dow o kradzie , potem o zn canie si nad

siedmioletni siostr , której wypali papierosem dziur w policzku. Gdy rodzice nie wychodzili z pijackiego

transu, wzi na siebie wszystkie obowi zki. W pewnym momencie jednak „p k ”. Teraz zajmuje si tylko sob ,

ął

ę ł

a rodzina wzbudza w nim wy cznie agresj . Takie p kni cie grozi wi kszo ci „doros ych dzieci”, yj cych nie

łą

ż ą

swoim yciem, na granicy wytrzyma o ci fizycznej i nerwowej. Dla spo ecze stwa to prawdziwa bomba

ł ś

z opó nionym zap onem.