background image

O założeniu Bagdadu tak oto pisał dziejopis Al – Balazuri:

„Bagdad był starożytnym miastem, lecz Al – Mansur zasiedlił je i 
powiększył o miasto, którego (budowę) rozpoczął w 145 roku. Słysząc, że 
Muhammad i Ibrahim, synowie Abd Allaha Ibn hasana, wypowiedzieli mu 
posłuszeństwo, Al – Mansur powrócił do Al – Kufy. W roku 146 przeniósł 
on skarb państwa, magazyny (państwowe) i księgi inwentarzowe z Al – 
Kufy do Bagdadu i nazwał go Madinat as – Salam (Miasto Pokoju). W 
roku 147 mury miasta wraz ze wszystkimi przyległościami i ściana 
dawnego Bagdadu zostały ukończone.“

„Po wschodniej stronie Bagdadu wzniósł Al – Mansur dla Al – Mahdiego 
Ar – Rusafę. Miejsce to było nazywane Obozem Al – Mahdiego, ponieważ 
Al – Mahdi obozował tam wyruszając do Ar  - Rusafie, chociaż Al – 
Mansur wpadł na pomysł, by osadzić go w Churasanie. Miało to miejsce w 
roku 151. Przed zajęciem przez Al – Mahdiego wschodniej dzielnicy 
(Bagdadu) wzniesiono tam dlań na rozkaz Al – Mansura pałac znany 
niekiedy jako Kasr al – Waddah, niekiedy zaś jako Kasr al – Mahdi czy 
Asz – Szarghijja, położony po drugiej stronie Bab al – Karch. Al – 
Waddah, od imienia którego jest on czasami nazywany, był człowiekiem z 
Al – Anbaru, który partycypował w tych warunkach.
Al – Mansur wzniósł w Madinat as – Salam dwa meczety, a nad (kanałem) 
Sarat nowy most. Część terenów podmiejskich odkupił od właścicieli 
wiosek Baduraja, Katrabbul, Nahr Bug i Nahr Bin. Tereny te nadał jako 
lenno członkom swej rodziny, swym dowódcom, żołnierzom, ulubieńcom i 
sekretarzom. Miejsce krzyżowania się ulic wyznaczył w Al – Karch i 
nakazał handlarzom umieścić tam swoje kramy i obłożył ich podatkiem.“

(...)Stolica Al – Mansura, usytuowana nad zachodnim brzegiem Tygrysu, 
miała wtedy kształt kolisty: stąd jej nazwa Koliste Miasto. Potrójny 
pierścień murów  i głęboki rów broniły doń wstępu. Do miasta można było 
dostać się przez cztery główne bramy, rozmieszczone w równych 
odstępach i wychodzące na cztery strony świata. W środku znajdował się 
obszerny plac, przed którym wznosił się pałac kalifa, od złoceń 
reprezentacyjnego wejścia prowadzącego do jego komnat zwaną Złotą 
Bramą. Obok znajdował się wielki meczet i budynki dywanów, czyli 
ministerstw, których było jedynie siedem:
urząd państwowej pieczęci, będący niby – kancelarią, biuro akt 
dyplomatycznych, dywan gwardii, ministerstwo zajmujące się wojskiem w 

background image

ogóle, urząd dochodów państwa, oddzielny resort rozchodów i dywan 
niezbędnych rezerw. Przy placu centralnym stały jeszcze: arsenał, 
zbrojownia, skarbiec i wielka kuchnia, żywiąca gwardzistów i cały sztab 
urzędników. Nad całością górowała wyniosła 40 – metrowa zielona kopuła 
sali audiencyjnej. Od tej kopuły wieńczącej pałac kalifów pochodzi druga 
nazwa okazałej rezydencji Al – Mansura: Al – Kubba al – Chadra, czyli 
właśnie Zielona Kopuła (...)

(...) Za murami Okrągłego Miasta wkrótce zaczęła się rozwijać ożywiona 
wymiana handlowa. Wokół bazarów i nowych pałaców powstawały 
kolejne dzielnice. Stosunkowo niewielka stolica Al – Mansura uległa 
szybkim przeobrażeniom, rozrastając się niepomiernie. Po upływie wieku 
z pierwotnego miasta zachowało się niewiele. Ale nowe mogło 
rywalizować teraz z najważniejszymi metropoliami ówczesnego świata.
Oficjalna nazwa nadana stolicy przez Al – Mansura brzmiała Madinat as – 
Salam, tj. Miasto Pokoju. Przetrwała ona do 1258, czyli zdobycia przez 
Mongołów, kiedy po straszliwych spustoszeniach i niemal zupełnym 
upadku zaczęto określać ją znowu starożytnym mianem Bagdadu. Teraz 
jednak nowa stolica miała przed sobą długi okres rozkwitu. W Al – Kufie i 
w Al – Basra narodziły się zręby nauki arabskiej, ale dopiero w Bagdadzie, 
otwartym dla idei Wschodu i Zachodu, wspaniale się rozwinęły i 
zajaśniały nowym blaskiem. Na tym polega wyjątkowa rola Bagdadu w 
rozwoju cywilizacji muzułmańskiej i w tym głównie tkwi źródło chwały 
miasta Al – Mansura. Tradycje prastarych cywilizacji Międzyrzecza ożyły 
w Bagdadzie.
Przeniesienie głównego ośrodka kalifatu z Syrii do Iraku, pozostającego w 
sferze wpływów perskich, było wywołane czymś więcej aniżeli tylko 
chęcią zerwania z umajjadzką przeszłością. Abbasydzka dynastia 
zawdzięczała własne wyniesienie Irańczykom – Abu Muslimowi i jego 
churasańskim zastępom. Nadając swemu państwu formy bardziej 
uniwersalistyczne, Abbasydzi potrzebowali wzoru, a takim była dla nich 
sasanidzka Persja (...)