1
Całka krzywoliniowa zorientowana
Definicja
(Łuk zorientowany)
• Łuk, na którym ustalono poczatek i koniec, nazywamy łukiem
zorientowanym.
• Łuk zorientowany oznaczamy symbolem
L
.
• Łuk o orientacji przeciwnej do orientacji łuku
L
oznaczamy
−L
.
• Jeżeli ze wzrostem parametru łuku zorientowanego poruszamy się
po nim w kierunku orientacji, to mówimy, że paranetryzacja łuku
jest zgodna z orientacją.
2
Definicja
Całkę krzywoliniową z funkcji
~
F = [P, Q, R]
ciągłej
na łuku gładkim zorientowanym
L
:
~
r = ~
r(t), t ∈ [α, β]
o
parametryzacji zgodnej z orientacją, oznaczamy symbolem
Z
L
~
F ◦ d~
r
lub
Z
L
P dx + Q dy + R dz
Z
L
P dx + Q dy
i określamy wzorem:
Z
L
~
F (~
r) ◦ d~
r
def
=
β
Z
α
~
F (~
r(t)) ◦ ~
r
0
(t)
dt.
3
Przypadki szczególne:
• Jeżeli łuk gładki
L
ma parametryzację zgodną z jego orientacją:
~
r(t) = [ x(t) , y(t) , z(t) ] , t ∈ [α, β]
, to
Z
L
P dx + Q dy + R dz =
=
β
Z
α
"
P (x(t), y(t), z(t)) · x
0
(t) + Q (x(t), y(t), z(t)) · y
0
(t) +
+ R (x(t), y(t), z(t)) · z
0
(t)
#
dt.
• Jeżeli łuk gładki
L
ma parametryzację zgodną z jego orientacją:
~
r(t) = [ x(t) , y(t) ] , t ∈ [α, β]
, to
4
Z
L
P dx + Q dy =
=
β
Z
α
"
P (x(t), y(t)) · x
0
(t) + Q (x(t), y(t)) · y
0
(t)
#
dt
• Jeżeli łuk gładki
L
jest wykresem funkcji klasy
C
1
([a, b ])
danej
wzorem
y = y(x), x ∈ [a, b]
, gdzie orientacja łuku
L
jest od
y(a)
do
y(b)
, to
Z
L
P dx + Q dy =
b
Z
a
"
P (x, y(x)) + Q (x, y(x)) · y
0
(x)
#
dx.
5
Przykład
Oblicz całkę
Z
L
y
2
dx + 2xy dy
wzdłuż odcinka zorientowanego o początku w punkcie
A(0, 2)
i końcu
w punkcie
B(4, 2)
.
Przykład
Oblicz całkę
Z
L
−y dx + x dy
gdzie łuk zorientowany
L
jest wykresem funkcji
y =
√
3x
dla
0
6 x 6 3
.
6
Własności całki krzywoliniowej zorientowanej
•
Z
L
~
F + ~
G
◦ d~r =
Z
L
~
F ◦ d~
r +
Z
L
~
G ◦ d~
r
•
Z
L
C · ~
F
◦ d~r = C ·
Z
L
~
F ◦ d~
r
•
Z
−L
~
F ◦ d~
r = −
Z
L
~
F ◦ d~
r
7
• Jeżeli
łuk
zorientowany
L
jest
kawałkami
gładki
i
L = L
1
∪ L
2
∪ . . . ∪ L
n , to
Z
L
~
F ◦ d~
r
=
Z
L
1
~
F ◦ d~
r +
Z
L
2
~
F ◦ d~
r + . . . +
Z
L
n
~
F ◦ d~
r.
Przykład
Oblicz całkę
Z
L
(y
2
− 2xy) dx + (y
2
− 2xy) dy
gdzie łuk zorientowany
L
jest wykresem funkcji
y = 1 − |1 − x|
dla
0
6 x 6 2
.
8
Niezależność całki krzywoliniowej od drogi
Twierdzenie
Załóżmy, że pole wektorowe
~
F
jest potencjalne w
obszarze
D ⊂ R
3
(R
2
)
i
~
F = grad f
. Wówczas
Z
_
AB
~
F ◦ d~
r
=
f (B) − f (A).
gdzie
_
AB
jest dowolnym zorientowanym kawałkami gładkim łukiem
o początku
A
i końcu
B
, całkowicie zawartym w
D
.
Przykład
Oblicz całki
a)
Z
_
AB
3y dx + 3x dy,
A = (1, 2), B = (4, 0)
9
b)
Z
_
AB
(2x − yz) dx + (2y − xz) dy + (2z − yx) dz,
A = (1, 0, 1), B = (1, 1, 0)
Uwaga
Jeżeli pole wektorowe
~
F
jest potencjalne w obszarze
D ⊂ R
3
(R
2
)
i łuk
L
zorientowany, kawałkami gładki i całkowicie
zawarty w
D
jest zamknięty, to
Z
L
~
F ◦ d~
r
=
0.
10
Twierdzenie Greena
Niech
L ⊂ R
2
będzie kawałkami gładkim łukiem zamkniętym.
Obszar płaski ograniczony krzywą
L
oznaczmy
D
.
Mówimy, że orientacja łuku
L
jest dodatnia względem
D
, gdy
poruszając się po łuku
L
, zgodnie z orientacją, obszar
D
mamy
po lewej stronie.
11
Twierdzenie
(Twierdzenie Greena)
Załóżmy, że:
• obszar domknięty
D ⊂ R
2
jest normalny względem obu osi
układu,
• brzeg
L
obszaru
D
jest łukiem zorientowanym dodatnio,
• pole wektorowe
~
F = [P, Q]
jest różniczkowalne w sposób ciągły
na
D
.
Wówczas
Z
L
P dx + Q dy =
Z
D
Z
∂Q
∂x
−
∂P
∂y
dxdy.
12
Przykład
Oblicz całkę
Z
L
y dx − (x + y) dy
jeżeli
L
jest krzywą zamkniętą zorientowaną dodatnio złożoną z
łuków:
y = x
2 i
y = 4
.
Przykład
Oblicz całkę
Z
L
(3x − y) dx + (x + 2y) dy
jeżeli
L
jest okręgiem zorientowanym ujemnie:
x
2
+ y
2
= 36
.