Publikacja jest dystrybuowana bezpłatnie
LABORATORIUM OPROGRAMOWANIA SYSTEMÓW POMIAROWYCH
Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego
Ć
wiczenie: Kondycjonowanie sygnałów oraz standard IEE1451
Politechnika Śląska
Instytut Automatyki
Zakład Pomiarów i Systemów Sterowania
Opracował: dr inż. Roman Wyżgolik
ver.03.2010
1. Cel ćwiczenia
Celem ćwiczenia jest wprowadzenie studenta w zagadnienia związane z kondycjonowaniem
sygnałów z czujników pomiarowych oraz zapoznanie ze standardem IEEE 1451, dotyczącym
interfejsu dla przetwornika inteligentnego. Zadania związane z realizacją ćwiczenia
realizowane będą w środowisku programowania LabVIEW. Zakłada się umiejętność
tworzenia subVI’s.
2. Strandard IEEE 1451
Temat standardu IEEE 1451 poruszony został ponad 10 lat temu, kiedy jego
pomysłodawcom wydawało się, że konkurencyjne do siebie standardy sieciowe i protokoły
wykorzystywane w przemysłowych sieciach kontrolno – pomiarowych, spowodują nadmierne
skomplikowanie konfiguracji takich sieci oraz wzrost kosztów zakupu nowej aparatury
kontrolno – pomiarowej.
W 1996 roku po raz pierwszy oficjalnie, w postaci normy IEEE 1451.2 pojawiła się
koncepcja interfejsu dla inteligentnych przetworników – przy czym pod nazwą przetwornik
kryje się zarówno czujnik czy przetwornik pomiarowy jak i aktuator (element wykonawczy).
Obecnie istnieje seria norm opisujących standard interfejsu inteligentnego, tzw. standard
IEEE 1451, z których każda opisuje pewną część interfejsu (wspólna nazwa standardu to
IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and Actuators). Poniżej
przedstawiono aktualny stan normalizacji w zakresie omawianego standardu – normy
z oznaczeniem P są w fazie projektu.
IEEE Std 1451.0-2007
Common Functions, Communications Protocols and Transducer
Electronic Data Sheets (TEDS) Formats – wspólne funkcje, protokoły komunikacyjne
i formaty elektronicznej karty katalogowej przetwornika [1] – norma opublikowana, zastąpiła
normę IEEE 1451.1.
IEEE Std 1451.1-1999
Network Capable Application Processor (NCAP) Information Model
– model informacyjny procesora sieciowego [2] – zastąpiona pzez IEEE 1451.0.
IEEE Std 1451.2-1997
Transducer to Microprocessor Communication Protocols and
Transducer Electronic Data Sheet (TEDS) Formats – protokoły komunikacyjne przetwornik-
mikroprocesor i formaty elektronicznej karty katalogowej przetwornika [3] – norma
opublikowana, obecnie aktualizowana.
IEEE Std 1451.3-2003
Digital Communication and Transducer Electronic Data Sheet
(TEDS) Formats for Distributed Multidrop Systems – komunikacja cyfrowa i formaty
elektronicznej karty katalogowej przetwornika dla rozproszonych systemów połączeń
wielopunktowych [4] – norma opublikowana.
IEEE Std 1451.4-2004
Mixed-Mode Communication Protocols and Transducer Electronic
Data Sheet (TEDS) Formats – protokoły komunikacyjne trybu mieszanego i formaty
elektronicznej karty katalogowej przetwornika [5] – norma opublikowana.
IEEE Std 1451.5-2007
Wireless Communication Protocols and Transducer Electronic Data
Sheet (TEDS) Formats – protokoły komunikacji bezprzewodowej i formaty elektronicznej
karty katalogowej przetwornika [6] – norma opublikowana.
IEEE P1451.6
A High-speed CANopen-based Transducer Network Interface for intrinsically
safe and non-intrinsically safe applications – szybki interfejs sieciowy przetwornika oparty na
CANopen dla zastosowań iskrobezpiecznych i nieiskrobezpiecznych – w opracowaniu.
Na rys.1 zestawiono wszystkie normy w sieć. Każda norma jest tak zaprojektowana, że
może być wykorzystany łącznie z pozostałymi lub niezależnie. I tak na przykład dla IEEE
1451.X (X = 2, 3, 4, 5, 6, ...) rolę procesora sieciowego z IEEE 1451.1 może przejąć dowolne
urządzenie, zwykle jest to komputer PC z odpowiednim oprogramowaniem.
2.1 Struktura przetwornika inteligentnego według IEEE 1451
Struktura inteligentnego przetwornika zgodnego z standardem IEEE 1451 pokazana jest na
rys.2. Ideą standardu było wprowadzenie technologii plug and play, ułatwiającej dołączanie
przetwornika dowolnego producenta do dowolnej sieci kontrolno – pomiarowej tak, aby
uniezależnić przetwornik od protokołu wykorzystywanego w danej sieci. Interfejsem
sieciowym miał być specjalny procesor sieciowy, tzw. NCAP – Network Capable Application
Processor. Koncepcja nie do końca się przyjęła, jednak pewne elementy standardu okazały się
niezwykle użyteczne. W szczególności norma IEEE 1451.4 wprowadza ciekawe rozwiązania
techniczne, które na świecie, szczególnie wśród producentów czujników i systemów
pomiarowych, znalazły uznanie i zostały tym samym wdrożone do oferowanych przez nich
produktów.
To, co zdecydowało o popularności standardu to wprowadzenie szablonów TEDS (patrz
rys.2 Elektroniczna karta katalogowa – TEDS) – informacji o czujniku/przetworniku
zamieszczonych w pamięci elektronicznej, np. EEPROM, które to informacje umożliwiają
niemal bezobsługową konfigurację przetwornika w systemie (patrz rys.3, Sygnał cyfrowy
(dane)). Opracowano szereg szablonów TEDS dla różnego rodzaju czujników. Szablony te,
w zamierzeniu twórców normy, powinny wyczerpać zakres dostępnych i powszechnie
wykorzystywanych czujników.
Rys. 1. Zestawienie norm serii IEEE 1451
Rys. 2. Struktura przetwornika inteligentnego [7]
Rys. 3. Moduł czujnika pomiarowego wyposażonego w elektroniczną kartę katalogową TEDS
Rozwiązania techniczne zawarte w normie IEEE 1451.4 można stosować do czujników
w istniejących już systemach pomiarowych. W najprostszym przypadku wystarczy wówczas
skorzystać z tzw. Virtual TEDS, czyli informacji TEDS zapisanych na dysku komputera,
z których skorzystać należy przy konfiguracji kanałów pomiarowych urządzenia
rejestrującego. Takie podejście zobrazowano na rys.4.
Rys. 4 Wykorzystanie wirtualnych TEDS do konfiguracji systemu pomiarowego
Kolejnym rozwiązaniem jest doposażenie czujnika w pamięć EEPROM – najczęściej wiąże
się to ze zmianą okablowania (w nowym kablu pamięć TEDS instalowana jest przy złączu od
strony czujnika lub urządzenia rejestrującego, ewentualnie w dowolnym miejscu kabla jako
dodatkowy moduł). Należy jednak wówczas zakupić lub opracować i zbudować urządzenie
rejestrujące (np. komputer PC + karta przetworników analogowo – cyfrowych kompatybilna
z TEDS + moduł zacisków wejściowych TEDS) umożliwiające odczyt i ewentualny zapis
danych do pamięci TEDS.
Do podłączenia czujnika do urządzenia rejestrującego zaprojektowano tzw. interfejs
mieszany MMI (Mixed Mode Interface). Zaproponowane zostały dwie klasy interfejsu MMI,
różniące się sposobem podłączenia czujnika wyposażonego w pamięć TEDS do NCAP lub
jakiegokolwiek systemu rejestracji danych pomiarowych. Oba interfejsy, pokazane na rys.5
i rys.6, w części cyfrowej (odczyt i zapis pamięci TEDS) bazują na protokole 1-Wire,
opracowywanym przez firmę Maxim-Dallas Semiconductor. Interfejs klasy 1 opracowano
głównie dla piezoelektrycznych akcelerometrów i mikrofonów, w których zasilanie
wbudowanego w czujnik wzmacniacza dostarczane jest przewodem sygnałowym. Tam, gdzie
nie jest możliwe współdzielenie przewodu sygnałowego dla danych cyfrowych TEDS
i sygnału pomiarowego (analogowego), wykorzystuje się interfejs klasy 2. Część analogowa
pozostaje niezmieniona dla danego czujnika pomiarowego (np. dla rezystancyjnego czujnika
temperatury można wykorzystać 2, 3 lub 4 przewody w zależności od wybranej metody
pomiaru rezystancji).
Rys. 5. Interfejs MMI klasy 1
Rys. 6. Interfejs MMI klasy 2
2.2 Struktura TEDS w IEEE 1451.4
Szablon TEDS jest częścią elektronicznej karty katalogowej TEDS, i zawiera dane
dotyczące konkretnego typu i konkretnego egzemplarza czujnika. Zawartość TEDS
przedstawiono w tab. 1.
Tab. 1. Zawartość elektronicznej karty katalogowej TEDS
Informacje podstawowe (Basic TEDS) 64 bity
Szablon standardowy (Standard Template
TEDS; identyfikator od 25 do 39)
Szablon kalibracji (Calibration Template
TEDS; identyfikatory od 40 do 42)
Dane użytkownika (User Data)
2.2.1 Basic TEDS
Do poprawnej identyfikacji czujnika w systemie pomiarowym wystarczą informacje zawarte
w Basic TEDS, które są obligatoryjne. Pozostałe informacje, czyli szablon standardowy,
szablon kalibracji oraz dane użytkownika są opcjonalne. Basic TEDS zawierają jedynie
informacje odnośnie producenta i modelu czujnika pomiarowego. Zawartość Basic TEDS
pokazano w tab. 2.
Tab. 2 Zawartość Basic TEDS
Ilość bitów
Dostępne wartości
Manufacturer ID
14
17 - 16381
Model Number
15
0 – 32767
Version Lester
5
A – Z (5-bitowy kod znaku Chr5)
Version Number
6
0-63
Serial Number
24
0- 16777215
2.2.2 Szablony TEDS
Dla pełniejszej konfiguracji czujnika w systemie, konieczne jest wykorzystanie szablonów.
Opracowano 16 szablonów standardowych starając się ująć wszystkie dostępne na rynku typy
czujników, co nie do końca stało się możliwe [8]. I tak mamy np. szablony dla
termoelementów, czujników przyspieszenia, tensometrów. Są też trzy szablony uniwersalne,
dla czujników z wyjściem napięciowym, rezystancyjnym i prądowym. Szablony kalibracji
wykorzystane mogą być do zapisania charakterystyki przetwarzania czujnika uzyskanej
w procedurze kalibracji, zaś dane użytkownika mogą zawierać np. informację o miejscu
zamocowania czujnika w instalacji pomiarowej. Szablony zdefiniowane w IEEE 1451.4
zestawiono w tab. 3.
Tab. 3 Szablony TEDS
Typ
ID szablonu
Nazwa szablonu
25
Accelerometer/Force transducer w. const. curr. ampl.
/Akcelerometr / Przetwornik siły z wbudowanym
wzmacniaczem
ładunkowym
26
Charge amplifier (incl. attached accelerometer)
/Wzmacniacz ładunku wraz z akcelerometrem
43
Charge amplifier (incl. attached force transducer)
/Wzmacniacz ładunku wraz z czujnikiem siły
27
Microphones w. built-in preamp.
/Mikrofony z wbudowanym przedwzmacniaczem
28
Microphone preamps. w. attached micr. or system
/Przedwzmacniacz mikrofonu z mikrofonem
29
Microphones (capacitive)
/Mikrofony (pojemnościowe)
30
High-level voltage output sensors
/Czujniki z wyjściem napięciowym
31
Current loop output sensors
/Czujniki z wyjściem prądowym
32
Resistance sensors /Czujniki rezystancyjne
33
Bridge sensors /Czujniki w układzie mostka
34
AC linear/rotary variable differential transformer
(LVDT/RVDT) sensors
/Czujniki przemieszczenia liniowego/kątowego
35
Strain gage /Tensometr
36
Thermocouple /Termoelement
37
Resistance temperature detectors (RTDs)
/Rezystancyjne metalowe czujniki temperatury
38
Thermistor /Termistor
Transducer Type templates
/Szablony typu przetwornika
39
Potentiometric voltage divider
/Potencjometryczny dzielnik napięcia
40
Calibration table /Tablica kalibracyjna
41
Calibration curve (polynomial) /Krzywa kalibracji
(wielomianowa)
Calibration templates
/Szablony kalibracyjne
42
Frequency response table
/Tablica charakterystyki częstotliwościowej
Norma IEEE 1451.4 zawiera trzy standardowe szablony, zaprojektowane jako szablony
kalibracyjne, które mogą być użyte w połączeniu z jednym z szablonów typu przetwornika.
Tablica kalibracyjna (calibration table, szablon 40) i krzywa kalibracji (calibration curve,
szablon 41) zapewniają sposób pełnego opisu charakterystyki przetwarzania czujnika.
Szablon 40 – Calibration Table Template
Szablon 40 pozwala na włączenie informacji określających przebieg charakterystyki
przetwornika. W szablonie opisuje się ją w postaci tablicy par danych, tj. punktu na
charakterystyce oraz zanotowanej w nim różnicy pomiędzy wartością zmierzoną
a prawdziwą. Szablon ten wykorzystuje zakresy wielkości fizycznych i elektrycznych
opisanych w szablonie (typu) czujnika oraz określa arbitralnie liczbę punktów kalibracyjnych
możliwą do zapisu w tych zakresach.
Szablon 41 – Calibration Curve Template
Szablon 41 przewidziano do opisu charakterystyk przetworników równaniami
przetwarzania. Charakterystyki możemy opisać przedziałami, stosując wielomiany (w normie
stosowane jest określenie multi-segment polynomial calibration curve). Wielomiany
opisujące charakterystykę mogą być dowolnego stopnia. Również liczba przedziałów może
być dowolna (maksymalnie 255). W ten sposób zapewniono pewną dowolność w tworzeniu
funkcji opisującej charakterystykę przetwarzania czujnika.
Szablon 42 – Frequency Response Table
Norma opisuje dwa sposoby przedstawiania charakterystyki częstotliwościowej
przetwornika. Charakterystykę możemy przedstawić podając zera i bieguny transmitancji
przetwornika lub podając zależności modułu od fazy w postaci tablicy. Szablon 42 opisuje
charakterystykę częstotliwościową czujnika wg drugiej metody, tj. jako charakterystykę
amplitudowo-częstotliwościową.
Słabością szablonów TEDS jest format zapisu danych. Wszystkie dane zawarte
w elektronicznej karcie katalogowej nie mogą zajmować więcej niż 256 bitów dla jednego
czujnika. Aby to uzyskać stworzono specjalny interpreter danych zapisanych w TEDS, zwany
TDL – Template Description Language, opisanego w rozdziale 7 normy [4]. Poszczególne
bity zawarte w TEDS są kodowane bądź dekodowane z wykorzystaniem szablonu dla
konkretnego czujnika, jak to schematycznie pokazano na rys.7. Wyjątek stanowią wartości
liczbowe, określające np. czułość czy współczynniki charakterystyki przetwarzania, które są
zapisane bezpośrednio w pamięci TEDS czujnika.
Szablony zapisane są w formie ASCII. Format szablonów jest dość skomplikowany i trudny
do implementacji w systemach osadzonych, szczególnie jeśli system ma być uniwersalny
i umożliwiać podłączenie czujników różnych wielkości.
Rys. 7. Dekodowanie i kodowanie informacji TEDS
3. Wyposażenie stanowiska laboratoryjnego
3.1 Część dotycząca IEEE 1451.4
Stanowisko jest skomputeryzowane. Jako NCAP wykorzystywany jest komputer PC
z zainstalowaną kartą DAQ zgodną z IEEE 1451.4 wraz z oprogramowaniem LabVIEW.
Najważniejszym elementem na stanowisku jest moduł SC-2350, w którym umieszczone są
moduły kondycjonujące, nazywane dalej wejściami, dla czujników pomiarowych różnego
typu, zależnie od wyposażenia dodatkowego – obecnie moduł wyposażony jest w wejścia
(SCC) dla termoelementów, rezystancyjnych czujników temperatury Pt100 oraz tensometrów
pracujących w układzie pełnego mostka lub półmostka. Każdy z kanałów pomiarowych
wyposażony jest w pamięć EEPROM 1-Wire, która umieszczona jest wewnątrz modułu
SC2350.
Elementy stanowiska, z pominięciem czujników, zestawiono na rys.8. Stanowisko
kompatybilne jest z czujnikami wyposażonymi w interfejs mieszany (MMI) klasy 2. Można
podłączyć również czujniki nie wyposażone w pamięć TEDS i korzystać z informacji TEDS
zapisanych w pliku (wspomniane w rozdziale drugim Virtual TEDS).
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
Rys. 8. System pomiarowy kompatybilny z TEDS: (1) moduł kondycjonujący SCC, (2) moduł zasilający, (3)
moduł wejść SC-2350, (4) kabel połączeniowy, (5) karta DAQ NI PCI-6221, (6) komputer PC
3.2 Wykorzystywane czujniki
Czujniki temperatury
Wykorzystywane będą: czujnik termoelektryczny typu J lub K lub T oraz czujnik Pt100 w
konfiguracji dwu i czteroprzewodowej. Czujnik termoelektryczny podłączony będzie do
modułu kondycjonującego SCC-TC02 oraz SCC-FT01 (moduł bez kondycjonowania
sygnału). Karty katalogowe czujników dostępne są na stanowisku laboratoryjnym. Informacje
na temat termoelementów, Pt100 oraz pomiarów temperatury znaleźć można w [9].
Czujniki tensometryczne
Wykorzystana będzie belka, widoczna na rys.9, z zamontowanymi tensometrami. Parametry
tensometrów zawarto w tab.4. Informacje na temat tensometrów i pomiarów
tensometrycznych znaleźć można w [9]. Układy pomiarowe wraz z opisem znajdują się na
stanowisku laboratoryjnym.
Czujnik przemieszczenia LVDT
LVDT (Linear Variable Differential Transformer) jest liniowym, transformatorowym
czujnikiem przemieszczenia. Czujnik oparty jest o transformator różnicowy z ruchomym
rdzeniem. Przesunięcie rdzenia powoduje zmianę indukcyjności wzajemnej uzwojeń, a co za
tym idzie zmianę napięcia wyjściowego transformatora. Charakterystyka czujnika jest
liniowa. Możliwy jest pomiar przemieszczeń od bardzo małych (poniżej 1mm) do bardzo
dużych (np. 2000 mm), w zależności od konstrukcji czujnika. Na rys.10 układ pomiarowy
wykorzystywany na stanowisku.
Na stanowisku czujnik LVDT wykorzystywany jest do pomiaru strzałki ugięcia belki.
Zakres czujnika wynosi ±5mm.
a)
b)
c)
Przetwornik LVDT
Zginana belka
Tensometry
Rys. 9. Stanowisko z belką z zamocowanymi tensometrami: a) urządzenie do zginania belki, b) widok belki z
naklejonymi tensometrami (góra i dół), c) zdjęcie całego urządzenia. Wymiary: L=219,3mm; h=5,9mm (grubość
belki)
Tab.4 Dane techniczne tensometrów
Tensometr nr:
1a, 1b, 2a, 2b
3a, 3b, 4a, 4b
Typ:
Pb Kn 20-240
EK-12
Rezystancja nominalna:
243.5
125.2
Stała tensometru:
2.62
2.13
Wzmacniacz
pomiarowy
R
D
Z
E
Ń
Zasilanie AC
Pomiar U1-U2
U
1
U
2
Wyjście ±10V
Zasilanie 24V
DC lub AC
SC-2350
SCC-FT01
Komputer
z kartą DAQ
Rys. 10. Układ pomiarowy czujnika LVDT wykorzystywany na stanowisku laboratoryjnym
4. Konfiguracja modułu SC2350
Konfigurację przeprowadza się z poziomu aplikacji Measurement and Automation
Explorer. Na rys.9 przedstawiono rezultat konfiguracji, gdzie po lewej stronie widać
zestawienie wejść modułu SC-2350, a po prawej zawartość TEDS dla wybranego wejścia.
Opis konfiguracji (krok po kroku) ze względu na swoją objętość, zawarty jest w dodatkowej
instrukcji dostępnej na stanowisku laboratoryjnym.
Rys.9 Rezultat konfiguracji modułu SC-2350 w Measurement and Automation Explorer
5. Oprogramowanie modułu SC-2350 z poziomu LabVIEW
W LabVIEW dostępna jest biblioteka TEDS, która w wersji LabVIEW starszej niż 9.0
wymaga oddzielnego zainstalowania w systemie. Bibliotekę w postaci zarchiwizowanej
teds_library.zip, można pobrać ze stron
http://ni.com/pnp
. Przyrządy wirtualne, VI’s, zawarte w
bibliotece TEDS pokazano na rys.10. Dodatkowo sterownik karty DAQ, Ni-DAQmx ,
zawiera bibliotekę DAQmx TEDS.
Rys.10 Przyrządy wirtualne, VI’s, zawarte w bibliotece TEDS
Tworząc oprogramowanie można skorzystać z zadań (Tasks) tworzonych w Measurement
and Automation Explorer. Zakłada się, że tworzenie zadań w Measurement and Automation
Eksplorer jest studentom znane. Znane są również ograniczenia wynikające
z wykorzystywania zadań (m.in. brak możliwości konfiguracji parametrów akwizycji z panelu
operatora).
Na rys.11 pokazano przykładowy program, odczytujący dane z jednego z czujników
temperatury podłączonego do modułu SC-2350.
Rys.11 Panel czołowy wirtualnego termometru z odczytem informacji TEDS, opartego o moduł SC-2350.
Pytania kontrolne
1.
Omówić interfejs przetwornika inteligentnego opartego o standard IEEE 1451.
2.
Omówić rodzaje interfejsów mieszanych MMI i podać przykłady czujników do
każdego z nich.
3.
Co to są szablony TEDS i jaki jest sposób ich obsługi?
4.
Omówić budowę, zasadę działania i układy pomiarowe dla termoelementów oraz
czujnika Pt100.
5.
Podać budowę i zasadę działania tensometrów. Omówić półmostek i pełny mostek
tensometryczny.
Zadania
Zadania wykonywać według dodatkowej instrukcji dostępnej na stanowisku oraz według
wskazówek prowadzącego.
Literatura
[1] IEEE Std 1451.0 -2007 IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Common Functions, Communication Protocols, and Transducer Electronic
Data Sheet (TEDS) Formats. IEEE Instrumentation and Measurement Society, TC-9, The
Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc., New York, NY, 2007
[2] IEEE Std 1451.1-1999, IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Network Capable Application Processor (NCAP) Information Model. IEEE
Instrumentation and Measurement Society, TC-9, The Institute of Electrical and
Electronics Engineers, Inc., New York, NY, 2000 (norma zatwierdzona 26 czerwca 1999).
[3] IEEE Std 1451.2-1997, IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Transducer to Microprocessor Communication Protocols and Transducer
Electronic Data Sheet (TEDS) Formats. IEEE Instrumentation and Measurement Society,
TC-9, The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc., New York, NY 1998
(norma zatwierdzona 16 września 1997).
[4] IEEE Std 1451.3-2003, IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Actuators—Digital Communication and Transducer Electronic Data Sheet
(TEDS) Formats for Distributed Multidrop Systems. IEEE Instrumentation and
Measurement Society, TC-9, The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.,
New York, NY, 2004 (norma zatwierdzona 11 września 2003).
[5] IEEE Std 1451.4-2004, IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Mixed-Mode Communication Protocols and Transducer Electronic Data Sheet
(TEDS) Formats. IEEE Instrumentationand Measurement Society, TC-9, The Institute of
Electrical and Electronics Engineers, Inc., New York, NY 2004.
[6] IEEE Std 1451.5-2007 IEEE Standard for a Smart Transducer Interface for Sensors and
Actuators – Wireless Communication Protocols and Transducer Electronic Data Sheet
(TEDS) Formats. IEEE Instrumentation and Measurement Society, TC-9, The Institute of
Electrical and Electronics Engineers, Inc., New York, NY, 2007
[7] Lee K.: Synopsis of IEEE 1451. Empowering the Smart Sensor Revolution. Sensors
Conference / Expo 2005, Chicago, IL, 7 czerwca 2005. Prezentacja dostępna na
http://ieee1451.nist.gov/
.
[8] Ulivieri N., Distante C., (i inni): IEEE1451.4: A way to standardize gas sensor. Sensors
and Actuators B 114 (2006), 141-151.
[9] J. Piotrowski (red.): Pomiary. Czujniki i metody pomiarowe wybranych wielkości
fizycznych I składu chemicznego. WN-T, Warszawa 2009