1 

WYKŁAD nr 3 DERMATOLOGIA 18.10.2007 

prof. dr hab. n. med. Ligia Brzezińska-Wcisło 

 

TRICHOLOGIA C.D. 
 
Zespół włosów nie dających się uczesać 
Cechy: 

•  Szorstkie 
•  Matowe 
•  Kruche 
•  Suche 
•  Jasne 
•  Choroba wrodzona 

Leczenie: Witamina H 
 
Włosy Wełniaste 
Spotykane są znamiona z włosami wełniastymi 
 
Włosy paciorkowate rzekome tzw. „Pseudo Moniletrix” 
Cechy: 

•  Obecne włosy paciorkowate w mniej regularnych odstępach niŜ w Moniletrix 
•  Choroba wrodzona lub związana z urazami 
•  Kloinicznie wygląd podobny do Moniletrix 

 
Rozszczep węzłowaty włosa trichorhexis nodosa: 
Wygląd: stykające się ze sobą pędzle 
Cechy: 

•  Choroba ma dwie postacie: 

1.

  proksymalna: występuje wyłącznie na owłosionej skórze głowy u ludzi rasy 

czarnej jako konsekwencja zabiegów fryzjerskich (czesanie, prostowanie, 
trwała ondulacja, „skubanie”), ustępuje samoistnie po paru latach 

2.

  dystalna: występuje u ludzi rasy białej na brodzie i wąsach oraz rasy Ŝółtej na 

owłosionej skórze głowy częściej u kobiet o jasnych włosach, postać 
przewlekła nie poddająca szię leczeniu 

 
Włosy bańkowate: 
Przyczyny: 

•  Zabiegi fryzjerskie, uszkodzenie włosów 

Cechy: 

•  WzmoŜona łamliwość 
•  Utrata włosów 
•  Obszary przypominające banki 
•  Zakrzywiona łodyga 

 
Włosy węzełkowate trichonodosis: 
Przyczyny: 

•  Drapanie, zabiegi fryzjerskie 

Cechy: 

•  Choroba dotyczy głównie włosów kręconych 

 

2 

•  Na włosach tworzą się węzły 

 
Rozszczep podłuŜny włosa trichoptylosis: 
Cechy: 

•  Dotyczy włosów głowy, u męŜczyzn równieŜ brody 
•  Włosy są rozszczepione podłuŜnie 
•  Mogą towarzyszyć cechy włosów paciorkowatych, skręconych, bambusowatych 

 
Trichotiodystrofia: 
Cechy: 

•  Włosy kruche, łamliwe 
•  Wynik defektu metabolizmu siarki 
•  W badaniach biochemicznych stwierdza się niedobór aminokwasów siarkowych 

głównie cysteiny i cystyny, poziom siarki w moczu i surowicy zazwyczaj prawidłowy 

•  MoŜe towarzyszyć łysienie plackowate 
•  Dwie postacie  

1.

  wrodzona: obecne zmiany biochemiczne 

2.

  nabyta: brak zmian biochemicznych 

•  Towarzyszące zespoły: 

1.

  BIDS – włosy kruche, niska inteligencja, obniŜona płodność, niski wzrost,  

2.

  IBIDS – jak wyŜej + rybia łuska 

3.

  PIBIDS – jak wyŜej + nadwraŜliwość na słońce oraz rybia łuska 

 
Trichoschisis: 
Cechy: rozszczepy podłuŜne i poprzeczne w obrębie włosa 
 
ZMIANY W OBRĘBIE PŁYTEK PAZNOKCIOWYCH: 
Czynniki najczęściej uszkadzające paznokcie: 

•  Genodermatozy 
•  Bodźce chemiczne, biologiczne i fizyczne uszkadzające płytkę paznokciową 
•  Leki, trucizny, cytostatyki 
•  Zaburzenia hormonalne 
•  Zaburzenia układu oddechowego 
•  Zaburzenia układu pokarmowego 
•  Niektóre choroby skóry: grzybice, droŜdŜyce, pleśnice, liszaj czerwony, liszaj płaski, 

łuszczyce i łysienie plackowate 

 
Zmiany wrodzone: 

1.

  Brak płytki paznokciowej 

2.

  Pachonychia wrodzona Jadahsona-Lewandowskiego 

3.

  Wrodzona dyskeratoza Engmana-Cohle 

 
Zmiany w ukształtowaniu płytki paznokciowej: 

1.

  Skrócenie (w obgryzaniu) 

2.

  Zaklęśnięcie 

3.

  palce pałeczkowate Dobosza 

4.

  Przerost 

5.

  Szpotawość 

 

 

3 

Zmiany zabarwienia: 

1.

  Bielsctow paznokcia pospolite 

2.

  Bielactwo toksyczne 

 
Zmiany strukturalne: 

1.

  Oddzielenie płytki paznokciowej 

2.

  Łamliwość 

3.

  Rozwarstwienie 

4.

  Bruzdowanie poprzeczne i podłuŜne 

5.

  Paznokcie naparstkowate onychosis punctata 

6.

  Szorstkość paznokci 

7.

  Zanik płytki paznokciowej 

 
Najczęstsze choroby paznokci: 

1.

  Grzybica płytki paznokciowej – zmiany zaczynają się od wolnego brzegu płytki, 

występuje wzmoŜone rogowacenie, przebarwienia, pobruzdowanie 
poprzeczne/podłuŜne 

2.

  DroŜdŜyca płytek paznokciowych – zawsze zaczyna się od wału paznokciowego, 

zaczerwienienie, obrzęk bolesność, przy ucisku moŜe wydobywać się treść ropna, 
dalsze zmiany polegają na zmianie zabarwienia 

3.

  Pleśnica płytek paznokciowych – zajęcie wyłącznie płytek paznokciowych paluchów, 

przyjmują zabarwienie Ŝółte, bardzo nasilone rogowacenie pod płytką paznokciową 
powodujące uniesienie płytki. Leczenie: zdjęcie paznokcia i wyczyszczenie łoŜyska, 
leczenie ogólne mniej skuteczne. 

4.

  Paznokcie napastkowate – często towarzyszy łysieniu plackowatemu, źle rokuje w 

leczeniu choroby 

5.

  Łuszczyca płytek paznokciowych – występują tzw. „plamy olejowe” (obecne grudki 

łuszczycowe pod płytką paznokciową), paznokcie naparstkowate, pobruzdowanie. 

6.

  Liszaj płaski płytki paznokciowej – pobruzdowanie podłuŜne, obecność ubytków 

części dalszej płytki 

 
LECZENIE PUVA: 
Polega na nałoŜeniu psoralenów na leczoną skórę lub paznokcie 2h przed zabiegiem, a 
następnie naświetlaniu tego miejsca promieniowaniem UV A 
 
Tą metodą leczymy: 

1.

  Grupa 

•  Bielactwo 
•  Stany poprzedzające rozwój ziarniaka grzybiastego (mycosis fungoides) 
•  Pokrzywka barwnikowa (utricaria pigmentosa) 

2.  Grupa 

•  Atopowe zapalenie skóry 
•  Świerzbiączkę guzkową 
•  Przewlekły wyprysk dłoni i stóp 
•  Łysienie plackowate 
•  Liszaj płaski 
•  Niektóre dfotodermatozy 

3.  Grupa 

•  Rozsiany ziarniniak obrączkowaty (granuloma anullare) 
•  Odpowiedź przeszczep przeciwko gospodarzowi 

 

4 

•  Twardzina ograniczona i układowa 

 
CHOROBY WENWEYCZNE – KIŁA (Lues, Syphilis) 
(Materiał jest opisany dokładnie w skrypcie) 
 
Podział: 
Kiła (Syphilis, Lues): 

1.

  Wrodzona (congenita) 

•  Wczesna (recens) 
•  Późna (tarda) 

2.

  Nabyta (aquisita) 

•  Wczesna (recens) 
•  Późna (tarda) 

 
Kiła nabyta wczesna (Lues aqisita recens) 

•  Kiła Pierwszego okresu (pierwszorzędowa) – występuje od 3 do 9 tygodnia od 

zakaŜenia  

•  Okres bezobjawowy około 3 tygodnie 

 
Cechy: 

1.

  Objaw pierwotny (zmiana pierwotna, stwardnienie pierwotne): 

 
 

•  Jest to owrzodzenie 
•  Pojawia się w miejscu wtargnięcia krętków bladych najczęściej jest to okolica płciowa 

czasem spotykamy lokalizację pozapłuciową, do zakaŜenia dochodzi przez kontakt 
płcowy. 

Cechy objawu pierwotnego: 

1.

  Objaw niebolesny 

2.

  PrzewaŜnie pojedynczy 

3.

  Ustępuje bez pozostawienia śladu 

4.

  Niema cech ostrego stanu zapalnego 

5.

  Wydzielina surowicza 

6.

  Regularny kształt okrągły lub owalny 

7.

  Brzegi gładkie 

8.

  Dno niepodminowane równe 

9.

  Twardość przypomina chrząstę 

Lokalizacja pozapłciowa 
Zaliczamy tutaj: 

•  Brodawka sutkowa 
•  Odbyt 
•  Palce rąk 
•  Śluzówka jamy ustnej łącznie z czerwienią wargową 

 

2.

  Powiększenie węzłów chłonnych 

 
Po upływie 3 tygodni od pojawienia się objawu pierwotnego 
 

•  Częściej pojawia się po stronie objawu pierwotnego, moŜliwe obustronne 

 

5 

•  Węzły ulegają powiększeniu 
•  Są twarde 
•  SpręŜyste 
•  Przesuwalne 
•  Skóra nie jest zaczerwieniona 
•  Nie łączą się w pakiety 
•  Nie wykazują skłonności do rozpadu 
•  Są niebolesne 

 
Czasem dochodzi do powiększenia nietypowych węzłów chłonnych np. miednicy mniejszej - 
niedostępnych w badaniu 
 

3.

  Do nietypowych objawów pierwotnych zaliczamy: 

•  Objaw Formana - stany zapalne i nadŜerkowe Ŝołędzi i rąbka zaŜołędziowego bez 

stwardnienia podstawy mogące przypominać opryszczkę 

•  Mnogie objawy pierwotne związane z licznymi wrotami zakaŜenia  
•  Objawy przerosłe, olbrzymie 
•  Objawy karłowate 
•  Objawy szczelinowate 
•  Objaw poronny 
•  Objaw opryszczkopodobny 
•  Objaw odbitkowy 

 
Powikłania: 

•  Stulejka (phymosis) – jest to następstwo stanu zapalnego Ŝołędzi, napletek nie daje się 

odprowadzić przy ucisku wydobywa się spod niego wydzielina ropna 

•  Załupek (paraphymosis) – związany ze stanem zapalnym i obrzękiem napletka, 

odprowadzony napletek nie daje się naprowadzić na Ŝołądź 

•  Objaw pierwotny Ŝrący – powstaje w wyniku obniŜenia odporności (równieŜ w 

alkoholizmie) prowadzi do głębokiej martwicy i uszkodzenia narządów płciowych 

•  Objaw pierwotny zgorzelinowy – powstaje u ludzi młodych w wyniku zakaŜenia 

bakteryjnego, prowadzi do głębokiej martwicy i uszkodzenia narządów płciowych 

•  Obrzęk stwardniały (derma induratum) – zastój chłonki i rozrost tkanki łącznej 

włóknistej 

 
Wykrycie kiły pierwotnej: 
Opiera się na zidentyfikowaniu objawów morfologicznych i rozpoznaniu serologicznym 
(VDRL) 
 
 
Kiła nabyta wczesna (Lues aquisita recens) 

•  Kiła drugiego okresu (drugorzędowa) – zaczyna się między 9, a 10 tygodniem  i 

trwa przez 24 miesiące 

 
Cechy:  

1.

  Osutki (podział ze względu na charakter zmian) 

1.

  Wczesne (pierwsze) 

2.

  Nawrotowe 

3.

  Osutki w obrębie błon śluzowych 

 

6 

2.  Osutki (podział za względu na cechy morfologiczne) 

  Plamiste 

  Grudkowe (tutaj występuje tzw. kołnierzyk Bieta) 

  Plamisto-grudkowe 

  Krostkowe 

  Grudkowo-krostkowe 

 

Osutkom nie towarzyszą Ŝadne dolegliwości i ustępują samoistnie, w większości z 
drobnym zaczerwienieniem a potem nie pozostawiają śladów na skórze. Jedynie osutki 
krostkowe i plamisto-krostkowe ustępują z pozostawieniem drobnych blizenek. 
Osutkom towarzyszy dobry stan ogólny i znaczna zakaźność. 
 
 

•  Osutka wczesna cechy: 

- jednopostaciowa 
- plamy lub grudki 
- obita 
- centryczna 
- nie grupuje się 
- trwa krótko bez pozostawienia śladu 
- nie daje Ŝadnych dolegliwości 
- zajmuje twarz i tułów 

•  Osutka nawrotowa cechy:  

- wielopostaciowa 
- niesymetryczna 
- obfita 
- trwa długo 
- grupuje się 
- szerzy się obwodowo 
- moŜe pozostawiać blizenki 
- główna lokalizacja dłonie i stopy 
 
 
3.  Bielactwo kiłowe – w okolicy potylicy i szyi obserwujemy białawe plameczki, 
najczęstsza u ludzi zaniedbanych 
 
4.  Angina kiłowa – niebolesna angina bez podwyŜszenia temperatury towarzyszy 
jej chrypa i zapalenie gardła, jest głównym objawem w obrębie błon śluzowych 
 
5.  Zmiany w obrębie płytek paznokciowych – wygląd przypomina grzybicę 
(kruche, matowe, szaroŜółte, obecne bruzdy podłuŜne lub poprzeczne) 
 
6.  Łysienie – na mechanizmie telogenowym lub mieszanym, obraz futra 
wyjedzonego przez mole 

 
Wykrycie kiły drugorzędowej: 
Opieramy się scharakteryzowaniu cech morfologicznych, stwiedrdzeniu dodatnich odczynów 
serologicznych najbardziej miarodajny odczyn Nelsona-Meyera 

 

 

 

7 

Cechy charakterystyczne kiły utajonej wczesnej (Lues lateks recens) 

•  Dodatnie odczyny kiłowe 
•  Nie stwierdzamy zmian skórnych oraz narządowych 

 
Cechy charakterystyczne kiły utajonej późnej (Lues lateks tarda) 

•  Bezobjawowy okres zakaŜenia (moŜe trwać dłuŜej niŜ 2 lata) 
•  Dodatnie odczyny serologiczne 

 
 
Nagle 
TRICHOLOGIA cytat: przypomniało mi się o co jeszcze lubię pytać, takie pytanie państwo 
moŜecie mieć o czym musicie wiedzieć 
 
ŁupieŜ pstry (pityriasis versicolor) 

•  Etiologia grzybicza 
•  Lokalizacja głównie plecy 
•  Fluorescencja Ŝółta 
•  Leczenie przeciwgrzybicze 

ŁupieŜ rumieniowy (erytrasma) 

•  Etiologia bakteryjna 
•  Lokalizacja pod pachami w pachwinach 
•  Fluorescencja pomarańczowa 
•  Leczenie erytromycyna