Ćwiczenie 8
Badanie wzmacniaczy mocy.
1. Cel ćwiczenia
Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi własnościami i regulacją wzmacniaczy mocy
pracujących w klasach 2B i C.
2. Wiadomości podstawowe
Wzmacniacze mocy są takimi wzmacniaczami, których głównym zadaniem jest dostarczenie mocy do
obciążenia. Stąd ich zasadniczymi parametrami są; maksymalna moc wyjściowa, minimalna rezystancja
obciążenia i sprawność. Dopiero po tych parametrach następują inne jak; współczynnik zniekształceń,
pasmo przenoszenia, rezystancja wyjściowa, wzmocnienie napięciowe i pozostałe parametry jak we
wszystkich wzmacniaczach. W zależności od położenia punktu pracy elementu wzmacniającego,
najczęściej tranzystora, wzmacniacze mocy dzielimy na klasy:
•
Klasa A - punkt pracy umieszczony pośrodku obszaru aktywnego
•
Klasa B - punkt pracy umieszczony na granicy obszaru aktywnego (punkt odcięcia) zwykle
wzmacniacze te pracują w układzie przeciwsobnym, co pozwala na wzmocnienie obydwu połówek
sinusoidy, wówczas mówimy o klasie2B
•
Klasa C - punkt pracy umieszczony poza obszarem aktywnym
•
Klasa D - tu element aktywny przełącza się między nasyceniem a odcięciem zatem jest to
w istocie układ impulsowy najczęściej pracujący z modulacja, szerokości impulsu z częstotliwością
impulsowania znacznie większą od maksymalnej częstotliwości sygnału, który zamierzamy
wzmacniać
Ponieważ sprawność wzmacniaczy klasy A wynosi maksymalnie teoretycznie 25% a w układzie
przeciwsobnym - klasa 2A maksymalnie 50% dalej nie będziemy się nimi zajmować. Również ich
zastosowanie w praktyce jest sporadyczne i odnosi się tylko do wzmacniaczy od których wymaga się
szczególnie małych zniekształceń.
Podobnie nie będą tu omawiane wzmacniacze klasy D mimo tego, że ich sprawność teoretycznie
wynosi 100%, ze względu na ich znaczny stopień skomplikowania układowego.
2.1. Wzmacniacze klasy 2B
Podstawowe układy pracy wzmacniaczy klasy 2B o sprzężeniu bezpośrednim, spotyka się również
wzmacniacze tu nie omawiane (zwykle lampowe) o sprzężeniu transformatorowym, przedstawiono na
rys. 2.1. Układy te różnią się sposobem połączenia obciążenia i zasilania oraz dołączeniem masy.
C1
C1
C2
C2
C2
C1
T2
T2
T2
T1
T1
T1
Robc
Robc
Robc
+Uz
-Uz
2Uz
2Uz
Rys. 2.1. Układy wzmacniaczy klasy 2B.
W każdym z tych układów prąd obciążenia płynie przez pierwsze pół okresu przez tranzystor T1
a przez drugie pół okresu przez tranzystor T2. W układzie a) energia jest pobierana w pierwszym
półokresie (przewodzi tranzystor T1) z zasilacza +Uz a w drugim (przewodzi tranzystor T2)
z zasilacza -Uz. Zaletą tego układu jest możliwość pracy z zerową częstotliwością dolną o ile nie jest ona
ograniczona przez układ sterujący pracą tranzystorów wzmacniacza. W układzie b) energia jest pobierana
w pierwszym półokresie
z zasilacza +2Uz i z pojemności C1 oraz ładowana jest pojemność C2 a w drugim z zasilacza
i pojemności C2 oraz ładowana jest pojemność C1. W rezultacie energia jest pobierana z zasilacza
w każdym półokresie zaś maksymalny prąd zasilacza jest o połowę mniejszy niż, w układzie a) nadto
częstotliwość tętnień napięcia zasilacza jest dwukrotnie większa (wyklucza to możliwość wzbudzenia
wzmacniacza w wyniku niezerowej impedancji wyjściowej zasilacza). W układzie c) energia jest pobierana
z zasilacza wyłącznie w pierwszym półokresie zaś w drugim z pojemności C1. Tym niemniej z uwagi na
możliwość użycia tylko pojedynczego zasilacza oraz wspólną masę zasilacza i obciążenia jest on
najczęściej stosowany.
U;I
U
CE
Uz
I
C
t
U
sat
Rys. 2.2. Przebiegi napięcia i prądu jednego z tranzystorów.
Z przedstawionego na rys. 2.2. przebiegu napięcia na tranzystorze i schematu wzmacniacza można
odczytać największą możliwą wartość amplitudy napięcia na obciążeniu R
obc
stąd największa moc
wyjściowa wzmacniacza wyniesie:
(
)
( )
obc
sat
z
WY
R
U
U
P
2
2
max
2
−
=
(2.1)
W przypadku, gdy tranzystor jest wysterowany aż do nasycenia (napięcie U
sat
jest napięciem
nasycenia). Przy niepełnym wysforowaniu tranzystora jego minimalne napięcie jest większe a zatem moc
wyjściowa mniejsza.
Każdy z dwóch tranzystorów wzmacniacza mocy klasy 2B powinien być sterowany połówką sinusoidy.
Zwykle do tego celu wykorzystywane są diody (najczęściej diody emiterowe tranzystorów mocy). Jednak
diody mają nieliniowe charakterystyki stąd pojawiają się, przy przejściu przez zero napięcia wyjściowego
wzmacniacza, charakterystyczne zniekształcenia tzw. „skrośne". Przeciwdziałanie temu polega na
niewielkim przesunięciu punktu pracy tranzystorów w obszar aktywny - mówimy wówczas o klasie 2AB.
Przesunięcie to powoduje przepływ prądu przez tranzystory przy braku sygnału wejściowego tzw. prąd
spoczynkowy - I
0
co zwiększa straty mocy w tranzystorach a tym samym zmniejsza sprawność
wzmacniacza. Stąd maksymalny prąd tranzystora możemy obliczyć z wzoru:
0
max
I
R
U
U
I
obc
sat
z
+
−
=
(2.2)
a jego wartość średnią:
0
max
I
R
U
U
I
obc
sat
z
ŚR
+
⋅
−
=
π
(2.3)
stąd sprawność wzmacniacza wyniesie:
z
ŚR
WY
U
I
P
max
max
2
=
η
(2.3a)
W idealnym przypadku tj. gdy napięcie nasycenia i prąd spoczynkowy są równe zeru sprawność
wzmacniacza klasy 2B wynosi 78%.
Przy niepełnym wysforowaniu wzmacniacza w powyższych wzorach zamiast U
sat
należy podstawić
wartość minimalnego napięcia na tranzystorze tzn. napięcie zasilania minus amplituda napięcia
zmiennego.
2.2. Wzmacniacze klasy C
Jeżeli przyjrzeć się uważnie przebiegom prądu i napięcia na tranzystorze wzmacniacza w klasie 2B
- rys. 2.2. to można zauważyć, że duża sprawność energetyczna tego układu wynika stąd, iż prąd
tranzystora płynie akurat wtedy, gdy napięcie na nim jest małe. Wobec powyższego, dla zwiększenia
sprawności układu prąd płynący przez tranzystor powinien płynąć w krótszym czasie, gdy napięcie na
tranzystorze jest jeszcze mniejsze. Jednak w tym przypadku prowadziło by to do powstania zniekształceń
napięcia wyjściowego (zniekształcenia skrośne). Ich likwidacja podobnie jak dla wzmacniacza
pracującego w klasie 2B prowadziła by do zmniejszenia sprawności, stąd do zmniejszenia zniekształceń
we wzmacniaczach klasy C używa się filtru najczęściej w postaci obwodu rezonansowego LC. Typowy
schemat ideowy wzmacniacza w klasie C przedstawiono na rys. 2.3.
T
Uz
C1
Cr
R1
Robc
L1
L2
G
Rys. 2.3. Schemat ideowy typowego wzmacniacza klasy C.
W układzie tym filtr stanowi obwód rezonansowy L
1
C
r
obciążony rezystorem R
obc
dołączonym do niego
poprzez transformator L
1
L
2
umożliwiający swoją przekładnią zwiększenie dobroci tego obwodu. Ujemną
polaryzację bazy zapewnia tzw. automatyczny minus złożony z C
1
R
1
, źródła sygnału zmiennego G oraz
diody emiterowej tranzystora. Działanie tego układu polega na tym, że kondensator C
1
ładuje się ze
źródła G poprzez diodę emiterową z niewielką stałą czasową zaś jego rozładowanie możliwe jest poprzez
rezystor R
1
ze znacznie większą stałą (powinna być ona większa od okresu sygnału). W rezultacie na
kondensatorze C
1
pojawia się napięcie stałe przesuwające punkt pracy tranzystora w obszar odcięcia.
Wartość tego napięcia zależy od napięcia źródła sygnału i rezystancji R
1
zaś prąd kolektora i bazy ma
kształt jak na rys. 2.4. Przyjmując, że kształt tego prądu w czasie przewodzenia tranzystora (kąt 2
Θ) da
się opisać sinusoidą o amplitudzie I = I
m
/(1-cos
Θ). Zaś w pozostałym czasie przyjmując wartość równą
zeru. Tak opisaną funkcję można rozłożyć na szereg Fouriera, którego współczynniki podzielone przez I
m
wyniosą:
(
)
(
)
(
)
Θ
−
⋅
Θ
−
−
−
+
Θ
+
−
+
=
cos
1
1
sin
1
1
1
1
sin
1
1
1
π
n
n
n
n
n
n
A
n
(2.4)
I
m
2θ
2π
Rys. 2.4. Przebieg prądu kolektora.
Wartości tych współczynników podano na wykresie rys. 2.5.
ra d
t e t a / p i
A 1 / (2 * A 0 )- 0 ,5
A 0
A 1
A 2
A 3
A 4
A 5
m ia n o w n ik
0
0
0 ,5
0
0
0
0
0
0
0
0 ,0 7 8 5 4
0 ,0 2 5
0 ,4 9 9 3 8 3 3 5 8
0 ,0 1 6 6 6 5
0 ,0 3 3 3 0 9
0 ,0 3 3 2 4 8
0 ,0 3 3 1 4 5
0 ,0 3 3 0 0 2
0 ,0 3 2 8 1 9
0 ,0 0 9 6 8 4 4 8 2
0 ,1 5 7 0 8
0 ,0 5
0 ,4 9 7 5 3 5 9 3 2
0 ,0 3 3 3 2
0 ,0 6 6 4 7 5
0 ,0 6 5 9 8 4
0 ,0 6 5 1 7 2
0 ,0 6 4 0 4 6
0 ,0 6 2 6 2
0 ,0 3 8 6 7 8 2 1 9
0 ,2 3 5 6 1 9
0 ,0 7 5
0 ,4 9 4 4 6 5 2 1 1
0 ,0 4 9 9 5 4
0 ,0 9 9 3 5 4
0 ,0 9 7 7 0 9
0 ,0 9 5 0 0 9
0 ,0 9 1 3 1 9
0 ,0 8 6 7 2 5
0 ,0 8 6 8 0 2 4 5 5
0 ,3 1 4 1 5 9
0 ,1
0 ,4 9 0 1 8 3 6 5 5
0 ,0 6 6 5 5 7
0 ,1 3 1 8 0 7
0 ,1 2 7 9 4 1
0 ,1 2 1 6 7 9
0 ,1 1 3 2 8 1
0 ,1 0 3 0 8 9
0 ,1 5 3 7 6 0 4 8 9
0 ,3 9 2 6 9 9
0 ,1 2 5
0 ,4 8 4 7 0 8 6 5 7
0 ,0 8 3 1 1 8
0 ,1 6 3 6 9 4
0 ,1 5 6 2 3 4
0 ,1 4 4 3 4 2
0 ,1 2 8 7 7 8
0 ,1 1 0 5 2
0 ,2 3 9 1 3 9 5 0 1
0 ,4 7 1 2 3 9
0 ,1 5
0 ,4 7 8 0 6 2 4 9
0 ,0 9 9 6 2 7
0 ,1 9 4 8 8 3
0 ,1 8 2 1 7 9
0 ,1 6 2 3 2 3
0 ,1 3 7 1 2 1
0 ,1 0 8 7 9 3
0 ,3 4 2 4 1 3 1 0 3
0 ,5 4 9 7 7 9
0 ,1 7 5
0 ,4 7 0 2 7 2 2 4 9
0 ,1 1 6 0 7 3
0 ,2 2 5 2 4 4
0 ,2 0 5 4 1 6
0 ,1 7 5 1 4 6
0 ,1 3 8 1 2 1
0 ,0 9 8 6 4 1
0 ,4 6 2 9 4 4 5 7 7
0 ,6 2 8 3 1 9
0 ,2
0 ,4 6 1 3 6 9 7 6 9
0 ,1 3 2 4 4 4
0 ,2 5 4 6 5 4
0 ,2 2 5 6 4 2
0 ,1 8 2 5 4 8
0 ,1 3 2 0 9 3
0 ,0 8 1 6 3 8
0 ,5 9 9 9 9 0 8 0 7
0 ,7 0 6 8 5 8
0 ,2 2 5
0 ,4 5 1 3 9 1 5 4
0 ,1 4 8 7 2 8
0 ,2 8 2 9 9 8
0 ,2 4 2 6 1 4
0 ,1 8 4 4 8 5
0 ,1 1 9 8 1 8
0 ,0 5 9 9 8 5
0 ,7 5 2 7 0 6 8 5 8
0 ,7 8 5 3 9 8
0 ,2 5
0 ,4 4 0 3 7 8 6 0 9
0 ,1 6 4 9 1 5
0 ,3 1 0 1 6 4
0 ,2 5 6 1 5 6
0 ,1 8 1 1 3
0 ,1 0 2 4 6 2
0 ,0 3 6 2 2 6
0 ,9 2 0 1 5 1 1 8 5
0 ,8 6 3 9 3 8
0 ,2 7 5
0 ,4 2 8 3 7 6 4 7 1
0 ,1 8 0 9 9
0 ,3 3 6 0 5 4
0 ,2 6 6 1 6
0 ,1 7 2 8 5 7
0 ,0 8 1 4 8 2
0 ,0 1 2 9 3 9
1 ,1 0 1 2 9 1 4 3 6
0 ,9 4 2 4 7 8
0 ,3
0 ,4 1 5 4 3 4 9 5 3
0 ,1 9 6 9 4 2
0 ,3 6 0 5 7 6
0 ,2 7 2 5 8 9
0 ,1 6 0 2 2 4
0 ,0 5 8 4 9 5
- 0 ,0 0 7 5 6
1 ,2 9 5 0 1 0 8 2 3
1 ,0 2 1 0 1 8
0 ,3 2 5
0 ,4 0 1 6 0 8 0 9 8
0 ,2 1 2 7 5 7
0 ,3 8 3 6 4 7
0 ,2 7 5 4 7 5
0 ,1 4 3 9 3 5
0 ,0 3 5 1 5 2
- 0 ,0 2 3 4 9
1 ,5 0 0 1 1 5 0 0 1
1 ,0 9 9 5 5 7
0 ,3 5
0 ,3 8 6 9 5 4 0 3 6
0 ,2 2 8 4 2
0 ,4 0 5 1 9 6
0 ,2 7 4 9 1 7
0 ,1 2 4 8 1
0 ,0 1 3 0 1 1
- 0 ,0 3 3 7 3
1 ,7 1 5 3 3 9 4 3 5
1 ,1 7 8 0 9 7
0 ,3 7 5
0 ,3 7 1 5 3 4 8 6 1
0 ,2 4 3 9 1 7
0 ,4 2 5 1 6 3
0 ,2 7 1 0 8
0 ,1 0 3 7 3 8
- 0 ,0 0 6 5 8
- 0 ,0 3 7 9 4
1 ,9 3 9 3 5 7 1 9 4
1 ,2 5 6 6 3 7
0 ,4
0 ,3 5 5 4 1 6 5 0 9
0 ,2 5 9 2 3 1
0 ,4 4 3 5
0 ,2 6 4 1 8 6
0 ,0 8 1 6 3 8
- 0 ,0 2 2 5 6
- 0 ,0 3 6 5 1
2 ,1 7 0 7 8 7 1 3 4
1 ,3 3 5 1 7 7
0 ,4 2 5
0 ,3 3 8 6 6 8 6 3 7
0 ,2 7 4 3 4 5
0 ,4 6 0 1 7
0 ,2 5 4 5 1 3
0 ,0 5 9 4 1 5
- 0 ,0 3 4 2 6
- 0 ,0 3 0 4 7
2 ,4 0 8 2 0 2 4 1 3
1 ,4 1 3 7 1 7
0 ,4 5
0 ,3 2 1 3 6 4 5 2
0 ,2 8 9 2 4 3
0 ,4 7 5 1 4 8
0 ,2 4 2 3 8 2
0 ,0 3 7 9 1 7
- 0 ,0 4 1 3 6
- 0 ,0 2 1 2 7
2 ,6 5 0 1 3 9 2 8 7
1 ,4 9 2 2 5 7
0 ,4 7 5
0 ,3 0 3 5 8 0 9 4 9
0 ,3 0 3 9 0 5
0 ,4 8 8 4 2 4
0 ,2 2 8 1 5 1
0 ,0 1 7 9
- 0 ,0 4 3 9 4
- 0 ,0 1 0 5 6
2 ,8 9 5 1 0 6 1 3 5
1 ,5 7 0 7 9 6
0 ,5
0 ,2 8 5 3 9 8 1 6 3
0 ,3 1 8 3 1
0 ,5
0 ,2 1 2 2 0 7
- 8 ,1 E - 1 7
- 0 ,0 4 2 4 4
5 ,8 2 E - 1 7
3 ,1 4 1 5 9 2 6 5 4
1 ,6 4 9 3 3 6
0 ,5 2 5
0 ,2 6 6 8 9 9 7 9 2
0 ,3 3 2 4 3 7
0 ,5 0 9 8 9 2
0 ,1 9 4 9 5 4
- 0 ,0 1 5 3
- 0 ,0 3 7 5 5
0 ,0 0 9 0 2 7
3 ,3 8 8 0 7 9 1 7 2
1 ,7 2 7 8 7 6
0 ,5 5
0 ,2 4 8 1 7 2 8 4 3
0 ,3 4 6 2 6 3
0 ,5 1 8 1 2 8
0 ,1 7 6 8 0 6
- 0 ,0 2 7 6 6
- 0 ,0 3 0 1 7
0 ,0 1 5 5 1 2
3 ,6 3 3 0 4 6 0 2
1 ,8 0 6 4 1 6
0 ,5 7 5
0 ,2 2 9 3 0 7 7 2 3
0 ,3 5 9 7 6 1
0 ,5 2 4 7 5 4
0 ,1 5 8 1 7 3
- 0 ,0 3 6 9 2
- 0 ,0 2 1 2 9
0 ,0 1 8 9 3 5
3 ,8 7 4 9 8 2 8 9 4
1 ,8 8 4 9 5 6
0 ,6
0 ,2 1 0 3 9 8 3 1 5
0 ,3 7 2 9 0 6
0 ,5 2 9 8 2 4
0 ,1 3 9 4 5 5
- 0 ,0 4 3 0 9
- 0 ,0 1 1 9 1
0 ,0 1 9 2 7 2
4 ,1 1 2 3 9 8 1 7 3
1 ,9 6 3 4 9 5
0 ,6 2 5
0 ,1 9 1 5 4 2 1 2 1
0 ,3 8 5 6 6 8
0 ,5 3 3 4 1 2
0 ,1 2 1 0 2 7
- 0 ,0 4 6 3 2
- 0 ,0 0 2 9 4
0 ,0 1 6 9 3 7
4 ,3 4 3 8 2 8 1 1 3
2 ,0 4 2 0 3 5
0 ,6 5
0 ,1 7 2 8 4 0 4 9
0 ,3 9 8 0 1 5
0 ,5 3 5 6 0 1
0 ,1 0 3 2 3 8
- 0 ,0 4 6 8 7
0 ,0 0 4 8 8 6
0 ,0 1 2 6 6 5
4 ,5 6 7 8 4 5 8 7 2
2 ,1 2 0 5 7 5
0 ,6 7 5
0 ,1 5 4 3 9 8 9 3 9
0 ,4 0 9 9 1 2
0 ,5 3 6 4 9 2
0 ,0 8 6 3 9 7
- 0 ,0 4 5 1 4
0 ,0 1 1 0 2 5
0 ,0 0 7 3 6 7
4 ,7 8 3 0 7 0 3 0 6
2 ,1 9 9 1 1 5
0 ,7
0 ,1 3 6 3 2 7 6 1 3
0 ,4 2 1 3 2 1
0 ,5 3 6 1 9 7
0 ,0 7 0 7 6 9
- 0 ,0 4 1 6
0 ,0 1 5 1 8 6
0 ,0 0 1 9 6 4
4 ,9 8 8 1 7 4 4 8 4
2 ,2 7 7 6 5 5
0 ,7 2 5
0 ,1 1 8 7 4 1 8 9 9
0 ,4 3 2 2 0 2
0 ,5 3 4 8 4 3
0 ,0 5 6 5 6 6
- 0 ,0 3 6 7 4
0 ,0 1 7 3 1 7
- 0 ,0 0 2 7 5
5 ,1 8 1 8 9 3 8 7 1
2 ,3 5 6 1 9 4
0 ,7 5
0 ,1 0 1 7 6 3 2 4 7
0 ,4 4 2 5 0 8
0 ,5 3 2 5 7 1
0 ,0 4 3 9 4 9
- 0 ,0 3 1 0 8
0 ,0 1 7 5 8
- 0 ,0 0 6 2 2
5 ,3 6 3 0 3 4 1 2 3
2 ,4 3 4 7 3 4
0 ,7 7 5
0 ,0 8 5 5 2 0 2 3 9
0 ,4 5 2 1 9 1
0 ,5 2 9 5 3 4
0 ,0 3 3 0 2
- 0 ,0 2 5 1 1
0 ,0 1 6 3 0 7
- 0 ,0 0 8 1 6
5 ,5 3 0 4 7 8 4 4 9
2 ,5 1 3 2 7 4
0 ,8
0 ,0 7 0 1 4 9 9 9 8
0 ,4 6 1 1 9 6
0 ,5 2 5 9 0 2
0 ,0 2 3 8 2 2
- 0 ,0 1 9 2 7
0 ,0 1 3 9 4 5
- 0 ,0 0 8 6 2
5 ,6 8 3 1 9 4 5
2 ,5 9 1 8 1 4
0 ,8 2 5
0 ,0 5 5 8 0 0 0 0 1
0 ,4 6 9 4 6 2
0 ,5 2 1 8 5 4
0 ,0 1 6 3 3 9
- 0 ,0 1 3 9 3
0 ,0 1 0 9 8 6
- 0 ,0 0 7 8 5
5 ,8 2 0 2 4 0 7 3
2 ,6 7 0 3 5 4
0 ,8 5
0 ,0 4 2 6 3 0 4 5 2
0 ,4 7 6 9 2 3
0 ,5 1 7 5 8 6
0 ,0 1 0 5
- 0 ,0 0 9 3 6
0 ,0 0 7 9 0 3
- 0 ,0 0 6 2 7
5 ,9 4 0 7 7 2 2 0 4
2 ,7 4 8 8 9 4
0 ,8 7 5
0 ,0 3 0 8 1 7 3 6 6
0 ,4 8 3 5 0 6
0 ,5 1 3 3 0 6
0 ,0 0 6 1 8 2
- 0 ,0 0 5 7 1
0 ,0 0 5 0 9 5
- 0 ,0 0 4 3 7
6 ,0 4 4 0 4 5 8 0 6
2 ,8 2 7 4 3 3
0 ,9
0 ,0 2 0 5 5 6 5 9 8
0 ,4 8 9 1 2 7
0 ,5 0 9 2 3 6
0 ,0 0 3 2 0 9
- 0 ,0 0 3 0 5
0 ,0 0 2 8 4 2
- 0 ,0 0 2 5 9
6 ,1 2 9 4 2 4 8 1 8
2 ,9 0 5 9 7 3
0 ,9 2 5
0 ,0 1 2 0 6 9 1 5 8
0 ,4 9 3 6 9 5
0 ,5 0 5 6 1 2
0 ,0 0 1 3 6 9
- 0 ,0 0 1 3 3
0 ,0 0 1 2 7 9
- 0 ,0 0 1 2 1
6 ,1 9 6 3 8 2 8 5 2
2 ,9 8 4 5 1 3
0 ,9 5
0 ,0 0 5 6 0 8 2 5 7
0 ,4 9 7 1 0 9
0 ,5 0 2 6 8 5
0 ,0 0 0 4 0 9
- 0 ,0 0 0 4
0 ,0 0 0 3 9 7
- 0 ,0 0 0 3 9
6 ,2 4 4 5 0 7 0 8 8
3 ,0 6 3 0 5 3
0 ,9 7 5
0 ,0 0 1 4 6 8 7 5 8
0 ,4 9 9 2 5 4
0 ,5 0 0 7 2
5 ,1 3 E - 0 5
- 5 ,1 E - 0 5
5 ,0 9 E - 0 5
- 5 ,1 E - 0 5
6 ,2 7 3 5 0 0 8 2 5
-0 ,1
0
0 ,1
0 ,2
0 ,3
0 ,4
0 ,5
0 ,6
0
0 ,1
0 ,2
0 ,3
0 ,4
0 ,5
0 ,6
0 ,7
0 ,8
0 ,9
1
A 1 / (2 * A 0 )- 0 ,5
A 0
A 1
A 2
A 3
A 4
A 5
Θ / π
Rys. 2.5. Wykres wartości współczynników szeregu Fourier’a.
Ponadto na wykresie umieszczono linię A
1
/2A
0
-0,5 w celu umożliwienia łatwego określenia sprawności
wzmacniacza.
W oparciu o współczynniki szeregu Fourier’a można łatwo napisać wzory do obliczenia mocy pobranej
ze źródła:
m
z
z
I
A
U
P
0
=
(2.1)
Maksymalnej mocy wyjściowej:
(
)
obc
sat
z
z
m
z
sat
z
z
m
R
U
U
U
I
A
U
U
U
U
I
A
P
'
2
2
1
2
1
2
1
1
1
−
=
=
−
=
ξ
(2.5)
Gdzie:
ξ - współczynnik wykorzystania napięcia;
I -rezystancja obciążenia przeliczona na stronę pierwotną transformatora
Sprawność:
Θ
Θ
−
Θ
Θ
−
Θ
⋅
=
=
cos
sin
2
sin
2
1
2
2
0
1
ξ
ξ
η
A
A
(2.3a)
Uwaga: We wszystkich wzorach wartość kąta przewodzenia
Θ powinna być wyrażona w radianach.
Z zamieszczonego wykresu wynika, że jednoczesne osiągnięcie maksymalnej mocy wyjściowej
(współczynnik A
1
) i maksymalnej sprawności nie jest możliwe. Rozwiązanie kompromisowe osiąga się
przez budowę funkcji celu np. o postaci:
( )
l
k
P
f
1
⋅
=
Θ
η
Gdzie wykładniki potęgowe k i l oddają hierarchię ważności tj. czy bardziej zależy nam na sprawności
czy też na mocy wyjściowej (najczęściej jednakowo stąd k = l = 1). Po znalezieniu maksimum tej funkcji
możemy określić optymalną dla nas wartość kąta przewodzenia. W większości wzmacniaczy przyjmuje
się wartość
Θ w granicach od 60° do 90° co daje sprawność od 70% do 80%. Niekiedy z uwagi na
konieczność uniknięcia na wyjściu wzmacniacza nie pożądanej harmonicznej kąt przewodzenia
Θ
przyjmuje się tak, aby współczynnik dotyczący tej harmonicznej miał wartość zerową - patrz rys. 2.5.
Istnieje możliwość wykorzystania wzmacniacza mocy klasy C jako powielacza częstotliwości. W tym celu
należy dostroić obwód rezonansowy do pożądanej harmonicznej zaś kąt przewodzenia ustawić na
wartość, przy której współczynnik rozkładu na szereg Fourier'a dotyczący naszej harmonicznej ma
maksimum (patrz rys. 2.5).
2.3. Współpraca wzmacniacza mocy z zasilaczem
Zwykle wzmacniacz mocy stanowi główne obciążenie zasilacza. Dotyczy to zwłaszcza przypadku
maksymalnej mocy oddawanej do obciążenia wzmacniacza. Stąd, jeśli uwzględnimy kształt prądu
pobieranego przez wzmacniacz, może wystąpić przeciążenie zasilacza. Ponieważ zasilacz jest zwykle
wyposażony w układy zabezpieczające go przed przeciążeniem i jednocześnie w pojemności blokujące,
to przy większych częstotliwościach sygnału zabezpieczenie zasilacza reaguje na wartość średnią prądu
pobieranego przez wzmacniacz jednak przy niewielkich częstotliwościach sygnału, gdy pojemności
blokujące nie są w stanie skutecznie uśrednić prądu wówczas należy się liczyć z możliwością reakcji
układu zabezpieczenia zasilacza na wartość chwilową prądu. Tym samym zabezpieczenie zasilacza
może skutecznie ograniczyć moc wyjściową wzmacniacza.
Podobnie przy braku zabezpieczenia w zasilaczu ograniczenie mocy wzmacniacza może wystąpić
z uwagi na spadek napięcia na impedancji wyjściowej zasilacza.
3. Badanie wzmacniacza klasy 2B
3.1. Regulacja wzmacniaczy klasy 2B.
Połączyć układ jak na rys. 3.1. lub po uzgodnieniu z prowadzącym jak na rys. 2.1.b) albo rys. 2.1.c).
Jako R
obc
zastosować miernik uniwersalny z zestawu laboratoryjnego. Ustalić z prowadzącym napięcia
zasilające wzmacniacz Uz w zakresie od 10V do 15V. Za pomocą woltomierza ustawić napięcia +Uz i -Uz.
Sygnał wyjściowy generatora sterującego zmniejszyć do zera. Przy pomocy potencjometru „prąd
spoczynkowy" nastawić minimalną wartość prądu pobieranego z zasilacza. Potencjometrem
„symetryzacja" wyrównać napięcia na obu tranzystorach. Aby tego dokonać, należy przełączyć miernik
R
obc
na pracę: woltomierz prądu stałego o zakresie 10V i obserwując jego wskazania ustawić na wyjściu
wzmacniacza napięcie 0V(dla pozostałych układów napięcie na tranzystorze powinno wynosić połowę
napięcia zasilania - tu Uz). Regulację tą można przeprowadzić wprowadzając sygnał z generatora o takiej
wartości, aby wystąpiły niewielkie zniekształcenia amplitudowe a następnie tak regulować
potencjometrem „symetryzacja" aby zniekształcenie górnej połówki i dolnej były jednakowe. Przełączyć
miernik na pracę: watomierz o zakresie 15W, 15Q.
+15V
0
Robc
Ulkad
GEN
sterujacy
Oscyloskop Y1
-15V
Rys. 3.1. Układ do badania wzmacniacza w klasie 2 B.
Doprowadzić do wejścia wzmacniacza sygnał sterujący (sin.-3kHz). Obserwując przebieg napięcia na
oscyloskopie nastawić (przy pomocy potencjometru „prąd spoczynkowy") minimalną wartość prądu
pobieranego z zasilacza, zapewniającą niezniekształcony sygnał na wyjściu wzmacniacza. W trakcie
regulacji zniekształceń skrośnych napięcie generatora ustawić tak, aby w przebiegu wyjściowym nie
występowały zniekształcenia powodowane nasyceniem tranzystorów wzmacniacza (obcięcie
wierzchołków sinusoidy).
3.2. Wyznaczanie maksymalnej mocy wyjściowej P
WY
Obliczyć maksymalną moc wyjściową P
WYmax
z zależności (2.1) dla R
obc
= 15, 8, 6 i 4
Ω. Usat - spadek
napięcia na nasyconym tranzystorze - przyjąć 1V. Dla obliczonej mocy obliczyć prądy szczytowy i średni
pobierany z zasilacza z zależności (2.2) i (2.3) gdzie I
0
- prąd pobierany z zasilacza przy mocy wyjściowej
równej zeru. Obliczone wartości prądów porównać z maksymalnym prądem zasilacza. Nastawić
R
obc
=15
Ω. Zwiększać stopniowo napięcie generatora aż do wystąpienia zniekształceń amplitudowych.
Odczytać wartość mocy wyjściowej i prądu zasilacza. Powtórzyć pomiary dla pozostałych wartości R
obc
.
Powtórzyć pomiary przy częstotliwości sygnału sterującego f=100Hz.
Uwaga: W razie wystąpienia zniekształceń skrośnych lub nie symetrii powtórzyć regulację w/g punktu 3.1.
3.3. Pomiar charakterystyk wzmacniacza.
W układzie jak w punkcie 3.1, dla rezystancji obciążenia 8
Ω zdjąć charakterystykę prądu pobieranego
z zasilacza w funkcji mocy wyjściowej. Na podstawie pomiaru obliczyć:
•
moc pobieraną z zasilaczy P
zas
=2U
zas
I
ŚR
•
moc strat w tranzystorach
∆P=P
zas
-P
WY
•
sprawność
zas
WY
P
P
=
η
Wyniki pomiarów i obliczeń umieścić w tabeli oraz przedstawić na wykresie.
P
WY
[W]
I
ŚR
[A]
P
zas
[W]
∆P [W]
η [-]
3.4. Badanie pasma przenoszenia wzmacniacza.
W układzie jak w punkcie 3.1, dla rezystancji obciążenia 80 wyznaczyć górną i dolną częstotliwość
przenoszenia wzmacniacza. Wartość napięcia sterującego ustawić tak, aby dla częstotliwości f
ŚR
moc
wyjściowa była równa połowie mocy maksymalnej. Następnie zmieniając częstotliwość generatora w górę
lub w dół zmniejszyć moc wyjściową o 3dB (o połowę). Odczytać częstotliwość górną i dolną.
4. Badanie wzmacniacza klasy C
4.1. Regulacja wzmacniacza klasy C.
Za pomocą woltomierza ustawić napięcie zasilacza +15V lub inną uzgodnioną z prowadzącym,
a następnie zasilacza ±15V na 0V. Połączyć układ wg rys.4.1. Miernik R
obc
ustawić na pomiar napięcia
zmiennego (zakres 10V). Zwiększając amplitudę sygnału z generatora nastawić wartość szczytową prądu
emitera na 1A (poprzez pomiar spadku napięcia na oporniku 0,1
Ω). Ustawić wstępnie częstotliwość
generatora na 13,5kHz. Zmieniając częstotliwość generatora ustawić prąd pobierany z zasilacza na
minimum (maksymalne napięcie wyjściowe). Sprawdzić zgodność częstotliwości prądu emitera i napięcia
wyjściowego.
+-15V
Robc
+15V
Oscyloskop Y1
0.1
Oscyloskop Y2
GND
Rys.4.1. Układ do badania wzmacniacza w klasie C.
4.2. Wyznaczanie strat mocy w obwodzie rezonansowym.
Po zestrojeniu układu w/g punktu 4.1. ustawić za przy pomocy generatora maksymalną wartość
amplitudy prądu emitera. Odczytać na oscyloskopie kąt przewodzenia
Θ (rys.3) oraz wartość amplitudy
prądu I
m
. Obliczyć sprawność w/g zależności (2.6). Przyjąć U
sat
=1V
W oparciu o pomiar średniej wartości prądu zasilacza l
ŚR
obliczyć straty mocy w obwodzie
rezonansowym z zależności:
η
ŚR
zas
str
I
U
P
=
Wartość
η
obliczyć w/g wzoru (2.6) można się posłużyć
wykresem rys. 2.5.
4.3. Wyznaczanie maksymalnej mocy wyjściowej.
Przełączyć miernik R
obc
na pomiar mocy. Zmieniając amplitudę sygnału wyjściowego generatora
wyznaczyć maksymalną moc wyjściową wzmacniacza dla R
obc
= 4, 6, 8 i 15
Ω. Obliczyć wartość
szczytową napięcia odpowiadającą uzyskanej mocy wyjściowej dla wszystkich wartości R
obc
.
4.4. Badanie sprawności wzmacniacza klasy C.
Obciążyć wzmacniacz rezystancją R
obc
= 4
Ω Zmienić wartość kąta przewodzenia poprzez zmianę
napięcia zasilacza +15V i amplitudy sygnału wejściowego oraz doprowadzić moc wyjściową do wartości
maksymalnej odpowiadającej założonemu kątowi przewodzenia. Na podstawie pomierzonej mocy
wyjściowej i prądu pobieranego z zasilacza obliczyć sprawność wzmacniacza z zależności:
ŚR
zas
str
WY
I
U
P
P
+
=
η
gdzie: P
str
- straty mocy w obwodzie rezonansowym.
Uzyskane wyniki porównać z wynikami obliczonymi w oparciu o pomierzony kąt przepływu.
4.5. Badanie powielacza częstotliwości.
Przełączyć miernik R
obc
na pomiar napięć zmiennych. Nastawiać częstotliwość generatora na wartości
f
rez
/n, gdzie n - krotność powielania. Najlepiej przyjąć wartość n od 2 do 5. Zmieniając amplitudę sygnału
wyjściowego generatora i napięcie zasilacza ±15\/ tak, aby wartość maksymalna prądu emitera I
m
, była
stała, pomierzyć wartość kąta przewodzenia odpowiadającą maksymalnej amplitudzie napięcia
wyjściowego. Otrzymany wynik porównać z wynikiem obliczonym z zależności:
0
=
Θ
d
dA
n
lub z wynikiem odczytanym z wykresu.
5. Sprawozdanie.
W sprawozdaniu należy zamieścić:
•
zestawienia wyników pomiarów i obliczeń dla każdego z punktów ćwiczenia,
•
wykresy mocy pobieranej z zasilacza, strat mocy w tranzystorach oraz sprawności wzmacniacza
klasy 2B
•
wnioski wynikające z wykonanego ćwiczenia.
6. Literatura.
J. Jaczewski - Podstawy elektroniki i energoelektroniki.
J. Pawłowski - Wzmacniacze i generatory.
Notatki z wykładów.
2k2
5k6
15
1k2
1k
3k3
330
2k7
2k7
6k8
1k
3k3
330
1k
82
82
10k
47k
5k6
24k
560
560
5k6
33k
2N6030
BD140
BC177
BC107
BC107
BC107
2N3630
BD139
BC107
BC107
22k
22k
82k
BC177
560p
560p
22n
470n
T
10k
100u
220u
"GND"
-15V
+15V
"GND"
Wy
We
Wy=
220u
220u
330n
Rys. 3.2. Schemat wzmacniacza klasy 2B z układem sterującym.