09.02.2009, termin „2”
Egzamin z Chemii Organicznej 2008/2009, Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej
Zad. 1. (10 p.) Działając chlorowodorem na 3,3-dimetylobut-1-en otrzymuje się mieszaninę
3-chloro-2,2-dimetylobutanu i 2-chloro-2,3-dimetylobutanu. Wykonaj następujące polecenia:
1. przedstaw schemat reakcji za pomocą wzorów chemicznych;
2. zaproponuj jej prawdopodobny mechanizm;
3. podaj nazwę przeprowadzonej reakcji.
CH
3
C CH
CH
2
CH
3
CH
3
HCl
CH
3
C
CH
CH
3
CH
3
CH
3
Cl
CH
3
CH
C
CH
3
CH
3
Cl
CH
3
+
CH
3
C CH
CH
2
CH
3
CH
3
H
+
CH
3
C
CH
CH
2
CH
3
CH
3
H
przegrupowanie
CH
3
C
CH
CH
3
CH
3
CH
3
karbokation 1°
karbokation 3°
Cl
−
Cl
−
CH
3
C
CH
CH
3
CH
3
CH
3
Cl
CH
3
CH
C
CH
3
CH
3
Cl
CH
3
ADDYCJA ELEKTROFILOWA
Zad. 2. Przedstaw podane poniżej przekształcenia za pomocą wzorów chemicznych oraz
podaj nazwy produktów organicznych oznaczonych pogrubionymi literami oraz, w
odpowiednich podpunktach, podaj nazwę reakcji:
1. (3 p.) 2-metylopropen
HBr/(RO)
2
A
H
3
C C CH
2
CH
3
H
3
C C CH
2
Br
CH
3
H
HBr/(RO)
2
A, 1-bromo-2-metylopropan
2. (3 p.) 2-metylobut-2-en
Br
2
/H
2
O (nadmiar)
A
H
3
C C
H
C
Br
2
/H
2
O (nadmiar)
A, 3-bromo-2-metylobutan-2-ol
CH
3
CH
3
H
3
C
H
C C CH
3
CH
3
Br
OH
3. (6 p.) heksa-1,4-dien
(1) O
3
, (2) Zn/H
2
O
A + B + C
CH
2
C
H
C
H
CH
3
C
H
H
2
C
(1) O
3
, (2) Zn/H
2
O
H
C
HO + OH
C
-CH
2
-
C
HO + CH
3
C
HO
A, formaldehyd B, propanodial
C, aldehyd octowy
4. (4 p.) heks-3-yn
H
2
/Pd
A
C C CH
2
CH
3
CH
2
H
3
C
C
CH
2
H
3
C
H
2
/Pd
A, heksan
C CH
2
CH
3
H
H
H
H
5. (2 p.) propyn
H
2
SO
4
/HgSO
4
A
C CH
CH
3
A, aceton
H
2
SO
4
/HgSO
4
C
CH
3
CH
3
O
6. (3 p.) 3-metylobut-1-yn
NaNH
2
A
C
2
H
5
Br
B
C CH
CH
H
3
C
CH
3
NaNH
2
C C-
Na
CH
H
3
C
CH
3
C
2
H
5
Br
A
C C-
C
2
H
5
CH
H
3
C
CH
3
B, 2-metyloheks-3-yn
7. (4 p.) buta-1,3-dien
HCl
A + B
HCl
H
2
C C
H
C
H
CH
2
H
2
C C
H
C
H
CH
2
H Cl
H
2
C C
H
C
H
CH
2
H
Cl
+
A, 3-chlorobut-1-en
B, 1-chlorobut-2-en
1
8. (3 p.) 2,3-dimetylobut-2-en + buta-1,3-dien
∆
T
A
H
2
C C
H
C
H
CH
2
H
3
C
C C
CH
3
H
3
C
CH
3
∆
T
CH
3
CH
3
+
A, 4,4,5,5-tetrametylocykloheksen
CH
3
CH
3
9. (2 p.) cyklopenten
KMnO
4
/0° C
A
KMnO
4
/0° C
OH OH
H
H
10. (3 p.) p-metylofenol
HNO
3
/H
2
SO
4
A
H
3
C
OH
H
3
C
OH
NO
2
HNO
3
/H
2
SO
4
A, 2-nitro-4-metylofenol
11. (2 p.) nitrobenzen
Br
2
/Fe
A
NO
2
NO
2
Br
Br
2
/Fe
A, 3-bromonitrobenzen
(m-bromonitrobenzen)
12. (2 p.) toluen
(1) KMnO
4
/
∆
T, (2) H
2
O/H
+
A
CH
3
CO
2
H
A, kwas benzoesowy
(1) KMnO
4
/
∆
T, (2) H
2
O/H
+
13. (3 p.) etylobenzen
NBS, (RO)
2
,
∆
T
A
CH
2
A, 1-bromo-1-fenyloetan
[(1-bromoetylo)benzen]
CH
3
CH CH
3
Br
NBS, (RO)
2
,
∆
T
14. (3 p.) p-nitrofenol
SO
3
/H
2
SO
4
A
OH
O
2
N
OH
O
2
N
SO
3
H
A, kwas 2-hydroksy-4-nitrosulfonowy
SO
3
/H
2
SO
4
15. (3 p.) benzen + 1-chloro-2-metylopropan
AlCl
3
A
H
3
C C
H
CH
2
CH
3
Cl
AlCl
3
C
CH
3
CH
3
CH
3
+
A, tert-butylobenzen
[(1,1-dimetyloetylo)benzen]
16. (1 p.) keton fenylowo-metylowy
Zn(Hg)/HCl,
∆
T
A
CH
2
CH
3
C
CH
3
O
Zn(Hg)/HCl,
∆
T
17. (6 p.) (R)-2-bromobutan
C
2
H
5
ONa, C
2
H
5
OH
A + B
CH
3
Br
(R)
H
C
2
H
5
CH
3
C
2
H
5
O
(S)
H
C
2
H
5
H
3
C
C
H
C
H
CH
3
+
A, (S)-2-etoksybutan
B, but-2-en
C
2
H
5
ONa, C
2
H
5
OH
18. (2 p.) 1-chloro-1-fenyloetan
KOH/C
2
H
5
OH
A
C
H
A, winylobenzen
(styren, etylenobenzen)
CH
2
CH CH
3
Cl
KOH/C
2
H
5
OH
19. (4 p.) bromek metylomagnezu
(1) 1,2-epoksypropan, (2) H
2
O/H+
A
CH
3
MgBr
O
H
C
H
2
C
CH
3
OH
H
C
CH
2
CH
3
H
3
C
A, butan-2-ol
(1), (2) H
2
O/H+
20. (2 p.) metanol + kwas octowy
kat. H
2
SO
4
(st.)
A
A, octan metylu
CH
3
O
H + CH
3
CO
2
H CH
3
C(O)
OCH
3
kat. H
2
SO
4
(st.)
21. (2 p.) fenolan sodu + bromoetan
→
A
ONa
CH
3
CH
2
Br
O
CH
2
CH
3
A, eter etylowo-fenylowy
+
22. (2 p.) nitryl kwasu pentanowego
NaOH(aq),
∆
T
A
A, pentanian sodu
CH
3
(CH
2
)
2
-CH
2
-
CN
NaOH(aq),
∆
T
CH
3
(CH
2
)
2
-CH
2
-
CO
2
Na
2
23. (2 p.) octan etylu + metyloamina
→
A
A, N-metyloacetamid
H
3
C C
O CH
3
O
+
CH
3
NH
2
H
3
C C
NHCH
3
O
24. (2 p.) aldehyd benzoesowy
NaBH
4
A
CHO
NaBH
4
CH
2
OH
A, alkohol benzylowy
25. (4 p.) aldehyd octowy + aldehyd mrówkowy
NaOH(aq)
A
∆
T
B
A
H C CH
2
O
CH
2
OH
∆
T
H C
C
H
O
CH
2
+
NaOH(aq)
B, propenal
H C CH
2
O
H
H C H
O
26. (3 p.) benzoesan metylu + octan metylu
(1) CH
3
ONa, (2) H
2
O/H
+
A
C-OCH
3
O
H
2
C C O CH
3
O
C
O
CH
2
C OCH
3
O
+
(1) CH
3
ONa, (2) H
2
O/H
+
H
27. (1 p.) chlorek benzenodiazoniowy
CuBr,
∆
T
A
N
2
+
Cl
−
Br
CuBr,
∆
T
28. (6 p.) 2-bromobutan + trimetyloamina
→
A
Ag
2
O
B
∆
T
→
C (produkt główny)+ D (produkt uboczny)
H
3
C
H
C CH
2
CH
3
Br
(CH
3
)
3
N
H
2
C
H
C CH
2
CH
3
N(CH
3
)
3
Ag
2
O
Br
A
H
2
C
H
C CH
2
CH
3
N(CH
3
)
3
B
OH
∆
T
H
2
C C
H
CH
2
CH
3
H
3
C C
H
CH
2
CH
3
+
+
C, but-1-en
D, but-2-en
Zad. 3. (7 p.) Wykonaj następujące polecenia:
1. uszereguj podane kwasy w miarę wzrastającej kwasowości:
(a) kwas benzoesowy (pK
a
= 4.2), (b) kwas o-chlorobenzoesowy (pK
a
= 2.9), (c) kwas
mrówkowy (pK
a
= 3.8);
CO
2
H
H-CO
2
H
CO
2
H
Cl
wzrost kwasowoœci
<
<
2. za pomocą wzorów chemicznych przedstaw schemat reakcji zachodzącej podczas
działania wodnym roztworem mrówczanu sodu na mieszaninę kwasu benzoesowego i
kwasu o-chlorobenzoesowego.
CO
2
H
H-CO
2
Na
CO
2
H
Cl
CO
2
H
H-CO
2
H
CO
2
Na
Cl
+
+
+
+
3