plik

W ofertach niektórych firm

znajduje  się  produkt  o nazwie
,,emulsja  fotograficzna  w pły-
nie’’. Na naszym rynku propo-
nuje  go  Tetenal  Polska,  pod
nazwą  ,,Work’’,  Sterling  Pho-
tographic  dysponuje  emulsją
,,LE30’’  brytyjskiego  produ-
centa Fotospeed a Imphot Pho-
to  Imaging  -  wytwarzaną
w Chorwacji  emulsją  dystry-
buowaną  przez  Jessopsa.  Ze
względu na niewielki popyt na
produkt  tego  typu  jego  sprze-
daż  odbywa  się  najczęściej
wyłącznie na zamówienie. Po-
nieważ  właściwości  i sposób
użycia  wszystkich  wymienio-
nych emulsji są bardzo podob-
ne,  postaram  się  opisać  ogól-
nie  swoje  wrażenia  na  temat
ich  zastosowania,  zwracając
uwagę  na  pewne  istotne  pro-
blemy z tym związane.

przygotowanie
emulsji i pod³o¿a

,,Emulsją w płynie’’ może-

my  pokryć  prawie  każdy  ro-
dzaj  podłoża  (papier,  płótno,
drewno,  ceramikę,  szkło,  two-
rzywa  sztuczne)  z wyjątkiem
powierzchni

metalowych,

gdyż  emulsja  może  wchodzić
z metalem w reakcje chemicz-
ne.  Emulsja  pakowana  jest
w czarne światłoszczelne bute-
leczki i jest... w stanie stałym.
Aby wylać ją na podłoże musi-
my  doprowadzić  ją  do  stanu
płynnego.  W tym  celu  butelkę
zanurzamy w pojemniku z wo-
dą o temperaturze około 40°C.
Po  upływie  20  -  30  minut,  de-
likatnie

kołysząc

butelką,

emulsje fotograficzne

w p³ynie

errtt U

Urrb

añ

ñs

kii

Wielu z nas obiło się o uszy, że zdjęcie - obraz sre-

browy - można uzyskać także na innym podłożu niż

papier fotograficzny. Jak to zrobić w warunkach ama-

torskiej ciemni czarno-białej?

Negatyw Fomapan 400, wywo³any w Hydrofenie 1+1. Pozytyw: papier do pasteli Tiziano, emulsja Jessops rozcieñczona 1+1, na³o¿one dwie warstwy, wy-
wo³ywacz W-35, utrwalacz garbuj¹cy 2M-UG.

sprawdzamy  czy  jej  zawartość
przeszła  w stan  płynny.  Nie
należy  trząść  butelką,  aby  nie
powodować  spienienia  emul-
sji,  co  poważnie  utrudniło  by
dalszą  pracę,  ani    przekraczać
temperatury  45°C,  gdyż  może
to  spowodować  uszkodzenie
emulsji.

czasie podgrzewania

emulsji  możemy  zająć  się
przygotowaniem  podłoża.  Je-
żeli  zamierzamy  pokrywać
płótno,  to  powinniśmy  je
wcześniej  wyprasować,  chyba
że chcemy celowo zastosować
gniecione.  Powierzchnie  cera-
miczne i szklane trzeba odtłu-
ścić  przy  pomocy  czystego
spirytusu    rektyfikowanego
(spożywczego). Jeżeli emulsja
nie  będzie  chciała  przywierać
do  podłoża,  to  spróbujmy
przedtem  nanieść  na  nie  roz-
puszczoną  żelatynę  spożyw-
czą, po czym poczekać, aż wy-
schnie.

Firma Fotospeed podaje inny

sposób  przygotowania  podłoża.
Emulsję  rozcieńczamy  wodą
w stosunku 1 część emulsji + 9
części  wody  i takim  roztworem
,,malujemy’’ podłoże. Następnie
tę  warstwę  wstępną  poddajemy
kąpieli  utrwalającej,  płukaniu
i suszeniu.

Po przygotowaniu podłoża

i doprowadzeniu (poprzez pod-
grzanie) emulsji do stanu płyn-

nego możemy przystąpić do wy-
konania właściwej warstwy
światłoczułej.

nanoszenie emulsji
na pod³o¿e

Wszystkie opisane dalej

czynności  wykonujemy  w cie-
mni.  Dopuszczalne  jest  użycie
ochronnego  światła  ciemnio-
wego  czerwonego  lub  lepiej  -
oliwkowego. Powinno być ono

odbite od ściany w celu osła-
bienia jego siły.

Bezpośrednie

skierowanie

źródła  światła  na  pokrywane
emulsją  podłoże,  nawet  z odle-
głości  1-1,5  metra,  może  spo-
wodować jej częściowe zaświe-
tlenie,  co  objawi  się  w postaci
zadymienia  obrazu.  Trzeba  bo-
wiem  pamiętać,  że  pokrywanie
podłoża  warstwą  światłoczułą
trwa zwykle kilka minut.

Po sprawdzeniu, że w cie-

mni panuje ,,bezpieczne świa-
tło’’

otwieramy

butelkę

z emulsją.  Do  pokrywania
podłoża  stosujemy  miękkie
pędzle    fotograficzne,  do  ma-
lowania  obrazów  lub  kosme-
tyczne (nie powinny mieć bar-
wionego włosia) a także wałe-
czek  do  farb  olejnych,  który
może nam też posłużyć do wy-
równywania  warstwy  światło-
czułej.  Jeżeli  chcemy  nanosić
emulsję  na  płótno,  to  możemy
je  wcześniej  ułożyć  na  kawał-
ku szyby. W przypadku pokry-
wania  emulsją  kartek  papieru
przyda  nam  się  kilka  szpilek,
którymi  mocujemy  kartki  do
sklejki lub dykty - zapobiegnie
to ich zwijaniu.

Niewielką ilość emulsji wy-

lewamy na podłoże (dla for-

Testowane ,,emulsje w p³ynie’’ - Work Tetenala oraz emulsja Jessopsa

Narzêdzia do nak³adania emulsji: pêdzelek
i wa³eczek oraz szpilki do przypinania pod³o-
¿a, aby siê nie zwija³o podczas suszenia

Wylewanie emulsji na pod³o¿e

Rozprowadzanie emulsji pêdzlem po pod³o¿u

Wyrównywanie warstwy œwiat³oczu³ej wa³kiem

„Teatr  na  Wyspie  w £azienkach  Królewskich”.
Negatyw  Fomapan  T200,  wywo³any  w W-37.
Pozytyw:  papier  do  pasteli  Tiziano,  emulsja
Work,  na³o¿one  dwie  warstwy,  wywo³ywacz
W-35,  utrwalacz  garbuj¹cy  2M-UG,  tonowanie
w Tiolu.

matu  18x24  cm  wylewana
emulsja utworzy ,,krążek’’ śre-
dnicy około 4 cm) i rozprowa-
dzamy  pędzlem  po  całej  po-
wierzchni. Jeżeli celowo chce-
my  uzyskać  na  obrazie  ślady
pędzla,  nie  musimy  tego  robić
zbyt starannie - wtedy wystar-
czy też jedna warstwa emulsji.
Jeśli  natomiast  zamierzamy
pokryć podłoże równomiernie,
powinniśmy  malować  podłożę
na krzyż (najpierw cały format
wzdłuż  a potem  poprzecznie),
na  końcu  zaś  rozwałkować
warstwę  wałeczkiem.  Podczas

tych czynności należy uważać,
aby na pokrywanej emulsją
powierzchni nie powstawały
pęcherzyki powietrza.

suszenie
pokrytych emulsj¹
powierzchni

Pokryte emulsją powierzch-

nie pozostawiamy do wysusze-
nia. Aby proces ten skrócić do
minimum możemy zastosować
strumień zimnego powietrza
z suszarki do włosów. Ja za-

wieszam nad suszonymi po-
wierzchniami

wiatraczek,

używany  latem  do  ochłody  -
w ten  sposób  udało  mi  się
skrócić  czas suszenia do oko-
ło pół godziny. Podczas susze-
nia  powinniśmy  wyłączyć
oświetlenie w ciemni. Emulsja
musi  być  wysuszona  bardzo
dokładnie,  ponieważ  wilgotna
ma inną światłoczułość niż su-
cha.  Jeśli  stwierdzimy,  że  nie
zadowala  nas  równomierność
naniesienia  warstwy  emulsji,
po  jej  wysuszeniu  ,,maluje-
my’’ ją emulsją jeszcze raz.

Wysuszone

powierzchnie

papierowe  lub  płócienne  mo-
żemy przechowywać w opako-
waniach  po  papierze  fotogra-
ficznym.  Powierzchnie  cera-
miczne  szklane  lub  drewniane
-  zależnie  od  gabarytów
przedmiotów,  na  których  one
się  znajdują  -  powinniśmy
przechowywać  w

światło-

szczelnych pudełkach lub po-
mieszczeniach.

Producent nie określa okresu

przydatności do użycia emulsji
po  jej  naniesieniu  na  podłoże,
zatem możemy przyjąć, że jest
on taki jak termin ważności sa-
mej emulsji. Przechowywałem
w światłoszczelnym  pudełku
papier  z naniesioną  emulsją
przez ponad dwa miesiące i nie
stwierdziłem  ujemnego  wpły-
wu na jej właściwości.

naœwietlanie

Naświetlania

pokrytych

emulsją, uczulonych na światło
powierzchni,  dokonujemy pod
powiększalnikiem  -  podobnie
jak  w przypadku  tradycyjnych
papierów

fotograficznych

(patrz artykuły w

12/99

i 2/2000).  Emulsja  Work  ma
gradację  odpowiadającą  papie-
rom o kontraście normalnym 2.
Emulsja  Jessopsa  jest  od  niej
nieco  bardziej  kontrastowa
(coś pomiędzy gradacją twardą
a normalną). Jeżeli chcemy ob-
niżyć jej kontrastowość powin-
niśmy  ją  -  przed  nałożeniem  -
rozcieńczać  wodą  w proporcji
1+1.  Firma  Fotospeed  zaleca
rozcieńczenie  swojej  emulsji
w stosunku  1  część  emulsji
+ 4 części wody.

„Œwi¹tynia Sybilli w £azienkach Królewskich”.
Negatyw Fomapan 200T, wywo³any w W-37.
Pozytyw: papier do pasteli Tiziano, emulsja Work
Tetenala, na³o¿one dwie warstwy, wywo³ywacz
W-35, utrwalacz garbuj¹cy 2M-UG. Na brzegach
obrazu widoczne s¹ ubytki spowodowane zbyt
wysok¹ temperatur¹ wody p³ucz¹cej - oko³o 30

„Park Ujazdowski w Warszawie”. Negatyw Ilford
SFX, naœwietlony z filtrem czerwonym, wywo³any
w ID-11. Pozytyw: papier do pasteli Tiziano,
emulsja Jessops, na³o¿one dwie warstwy,
wywo³ywacz W-35, utrwalacz garbuj¹cy 2M-UG.

Przed przystąpieniem do

właściwego  naświetlania  war-
to  za  każdym  razem  przepro-
wadzać  naświetlanie  próbek,
aby dobrać właściwy czas.

obróbka
chemiczna

Obróbkę chemiczną naświe-

tlonych  powierzchni  pokry-
tych ,,emulsją w płynie’’  prze-
prowadzamy  analogicznie  jak
tradycyjnych  papierów  foto-
graficznych  (patrz  artykuł
w

12/99). Wywoływa-

nie powinno trwać około 2-2,5
minuty.  Przerywania  należy
dokonać    w czystej  wodzie,
gdyż  kąpiele  kwaśne  mogą
mieć  ujemny  wpływ  na  nie-
które  rodzaje  podłoży.  Tetenal
poleca  dodanie  do  kąpieli
przerywającej  substancji  gar-
bującej  Tetenal  Hardener  (ja
tego  akurat  nie  stosuję).
Utrwalanie  najlepiej  jest  prze-
prowadzać  w utrwalaczu  gar-
bującym - sam używam utrwa-
lacza  garbującego    Firmy  Fo-
tograficznej 2M. Zastosowanie
tego  typu  utrwalacza  jest  nie-
zbędne,  bowiem  w przeciw-
nym  wypadku  podczas  płuka-
nia końcowego mogło by dojść
do  zmycia  obrazu  pozytywo-
wego  z podłoża.  Kto  nie  wie-
rzy, niech spróbuje.

Podczas całego procesu

obróbki  temperatura  powinna
wynosić  około  20°C i nie  na-
leży  jej  przekraczać,  bowiem
doprowadza to zwykle to zmy-
cia  warstwy  światłoczułej
z podłoża.  Latem  podczas
upałów  trudno  jest  utrzymać
taką  temperaturę.  Mogę  jedy-
nie  powiedzieć,  że  -  ze  skut-
kiem  pozytywnym  -  udało  mi
się  wykonać  obróbkę  emulsji
Work w temperaturze roboczej
24°C, jednak do płukania uży-
wałem  już  wody  schłodzonej
do 20°C.

W przypadku podłoży nasią-

kliwych  (papier,  płótno,  drew-
no)  ostateczne  płukanie  po-
winno  trwać  około  20  minut.
Jeśli  emulsja  nałożona  jest  na

podłoże ceramiczne lub szkla-
ne czas płukania możemy
skrócić do kilku minut.

uwagi na koniec

Otrzymany obraz pozytywo-

wy  na  podłożu  pokrytym
,,emulsją  w płynie’’  możemy
poddać  tonowaniu  -  tak  jak
zwykły  papier  fotograficzny
(patrz

artykuł

3/2000). Jeśli mamy zamiar to
zrobić, powinniśmy pamiętać,
że podczas naświetlania pod
powiększalnikiem

światła

obrazu muszą być mocniej na-
świetlone (w procesie tonowa-
nia  obraz  w światłach  ulega
dużemu  osłabieniu),  natomiast
cienie  nie  powinny  być  ,,smo-
liste’’.

Należy stanowczo podkre-

ślić, iż uzyskany obraz pozyty-
wowy  na  pokrytym  ,,emulsją
w płynie’’  podłożu  -  pomimo
garbowania emulsji - nie powi-
nien  być  wystawiany  na  bez-
pośrednie działanie czynników
atmosferycznych,  głównie  de-
szczu  i wilgoci.  Pamiętajmy
także,  że  uzyskane  przez  nas
obrazy  na  podłożu  ceramicz-
nym  znacznie  różnią  się  trwa-
łością  od  obrazów  stosowa-
nych  na  przykład  w fotogra-
fiach  nagrobkowych  -  które
wykonywane są innymi techni-
kami.  Dla  lepszego  zabezpie-
czenia przed wilgocią możemy
obraz  pokryć  ochronną  war-
stwą lakieru akrylowego.

Wydaje mi się że ,,emulsja

w płynie’’ stanowi ciekawe
urozmaicenie w

fotografii

czarno  -  białej.  Nakładając  ją
na różne rodzaje papierów czy
kartonów o widocznych faktu-
rach  możemy  uzyskać  efekty,
niedostępne  przy  wykonywa-
niu  odbitek  na  tradycyjnych
papierach

fotograficznych.

A zastosowanie  jako  podłoża
płótna  lub  drewna  pozwoli
wzbudzić  zaciekawienie  ogla-
dających  uzyskane  na  nich,
wyjątkowo  oryginalne,  zdję-
cia. Życzę miłej zabawy.