17 marca, Źródła informacji, Jaskowska,
OPRACOWANIA BIBLIOGRAFICZNE
Różnica między katalogiem a opracowaniem bibliograficznym
KATALOG
- rejestruje dokumenty należące do określonego zbioru materialnego, np. określonej księgarni lub
wydawnictwa
-uwzględnia cechy indywidualne egzemplarza, każdy egzemplarz biblioteczny ma sygnaturę – swój
indywidualny numer
-jednostką katalogową są dokumenty samoistne wydawniczo
OPRACOWANIE BIBLIOGRAFICZNE (BIBLIOGRAFIA)
-rejestruje dokumenty rozproszone
-jednostką bibliograficzną mogą być dokumenty samoistne wydawniczo, ale też niesamoistne, np.
utwory, fragmenty
Formy piśmiennicze
Postać fizyczna
Jednostki opisu
Przedmiot opisu
-spisy:
- Książka (kodeks) - Opis bibliograficzny
-początkowo książki
1) bibliografie pełne
- Wydawnictwo rejestracyjny
(księgi)
2) materiały do bibliografii
ciągłe
-
adnotacja
1
-potem głównie
3) zestawienia bibliograficzne - artykuł
- tłumaczenie
artykuły
4) bibliografie zalecające
- fragment tekstu -streszczenie
- obecnie wszystkie
5) spisy lektur
- baza danych
dokumenty
6) bibliografie załącznikowe
offline/online - w elektronicznych
piśmiennicze (dla
(kryptobibliografie)
systemach inf.-wyszuk. innych dokumentów
–przeglądy bibliograficzne
są często połączone
używa się też
(omówienia)
hiperlinkowo z pełnymi terminów :
- monografie bibliograficzne
tekstami dokumentów dyskografia,
- (indeksy słów kluczowych)
filmografia)
- bieżące spisy treści
czasopism
(current contents)
-indeksy cytowani
-bibliografie analityczne
1
Adnotacje bibliograficzne
(łac. Adnotatio = objaśnienie)
-zespół dodatkowych informacji o dokumencie uzupełniający jego zasadniczy opis bibliograficzny
Adnotacja
księgoznawcza
– zawiera wiadomości o materialnych cechach dokumentu
(papier, ilustracje, druk, oprawa), szczegółowe dane o jego cechach wydawniczo-formalnych
(autorstwo, tytuł, adres wydawniczy, forma piśmiennicza lub wydawnicza), informacje o
języku dokumentu, jego historii lub związkach bibiliograficznych a także dane o
przeznaczeniu czytelniczym lub poziomie opracowania
Adnotacja
treściowa
– zawiera informacje dotyczące treści danego dokumentu, którego
dotyczy, W zależności od jej typu mniej lub bardziej informuje nas ona przydatności danego
dokumentu dla potencjalnego użytkownika. Adnotacje treściowe dzielimy na:
adnotacje
wyjaśniające
, czyli takie, które podają temat dokumentu; temat ten ma na celu
objaśnienie tytułu niejasnego bądź tytułu o przenośnym znaczeniu; (podają tytuł gdy temat
nie wskazuje jednoznacznie na treść)
adnotacje
zawartościowe
– cytujące pełny lub częściowy spis treści danego dokumentu
poprzez wyliczenie występujących w nim utworów lub nagłówków jego poszczególnych części
składowych
adnotacje
wskazujące
(analizy wskazujące) – czyli takie, które podają tematykę lub główne
tezy autora danego dokumentu
adnotacje
omawiające
(streszczenia dokumentacyjne) – podające w sposób szczegółowy
problematykę lub wnioski autora danego dokumentu z ich ewentualnym uzasadnieniem lub
zapoznające z poszczególnymi metodami przedstawionymi w dokumencie
Analiza dokumentacyjna (abstrakt) –
Def. 1 zwięzła informacja o treści dokumentu udostępniana łącznie z dokumentem pierwotnym lub
łącznie z jego opisem bibliograficznym
Def. 2 rodzaj adnotacji treściowej stanowiącej część opisu dokumentacyjnego. Zawiera ona:
podstawowe informacje dotyczące treści opisywanego dokumentu
główne tezy i najważniejsze wnioski lub argumenty autora
elementy eksponujące nowe metody badawcze i nowe osiągnięcia naukowe, techniczne i
organizacyjne
elementy charakteryzujące sposób podania treści dokumentu
Bibliografia
– bibliograficzny system wyszukiwawczy umożliwiający dostęp do danych które
opisują i jednoznacznie identyfikują dokumenty.
Inne definicje:
1. Teoria bibliografii jako jedna z dyscyplin nauki o książce, badające przedmiot, metody i zadania
bibliografii, zajmująca się dokumentem jako przedmiotem działań bibliograficznych oraz pracami
bibliograficznymi
2. Metodyka bibliograficzna ustalająca zasady sporządzania spisów bibliograficznych
- niepełne, cząstkowe bibliografie
Materiały do bibliografii
– rejestracyjna lub abstraktowa bibliografia
Zestawienia bibliograficzne (tematyczne)
selekcyjna o zakresie ograniczonym do określonego zagadnienia (tematu)
– spis bibliograficzny odpowiednio dobranego piśmiennictwa
Bibliografie zalecające
przeznaczony do zadań kształcących (oświatowych i wychowawczych wobec określonego środowiska
czytelniczego; treść piśmiennictwa scharakteryzowana jest w adnotacjach zwanych zalecającymi
(kryptobibliografia , literatura przedmiotu)– spis bibliograficzny
Bibliografie załącznikowe
dołączony do wydawnictwa klub utworu zawierający najczęściej wykaz wykorzystanych przez autora
źródeł lub lekturę uzupełniającą
Przeglądy bibliograficzne (omówienia bibliograficzne)
-przeglądy piśmiennictwa w których dane bibliograficzne dotyczące uwzględnionych dokumentów są
wkomponowane w tekst omówienia.
-są one najczęstszą nieschematyczną formą bibliografii
-rzadko przyjmują postać bibliografii samoistnych wydawniczo
-Głównym zadaniem jest podsumowanie dorobku nauki w badaniach nad jakąś określoną dziedziną
wiedzy lub konkretnym zagadnieniem (we wskazanym zamkniętym okresie czasu)
-Nie tylko opisują, ale też dokonują wartościowania piśmiennictwa, dlatego tez najczęściej autorami
są specjaliści danej dziedziny wiedzy.
Odmianą omówienia bibliograficznego jest:
Stan badań = state of the art.
Monografie bibliograficzne
-wyczerpujące studium we wszystkich aspektach jednego lub wielu dzieł, które łączy osoba autora,,
temat lub forma;
W postaci rozprawy lub spisu bibliograficznego, ewentualnie obu form jednocześnie, np. dot. Pana
Tadeusza – spis wszystkich wydań i opracowań tego dzieła.
CHARAKTERYSTYKA TREŚCIOWA I FORMALNA PRZEDMIOTU
OPRACOWAŃ BIBLIOGRAFICZNYCH
Zakres – wyznaczony jest przez
treść
dokumentów objętych wykazem.
Typy bibliografii o zakresie pełnym:
Ogólne
Narodowe
Powszechne
Uniwersalne
Typy bibliografii o zakresie ograniczonym:
Specjalne
Dziedzin
Zagadnień
Zasięg wyznaczony jest przez cechy
wydawniczo-formalne
dokumentów objętych wykazem
Rodzaje zasięgu:
Terytorialny
Językowy
Chronologiczny
Autorski (może być ograniczony do 1 autora, do grupy autorów
Wydawniczo-formalny(np. tylko książki, czasopisma, filmy, nagrania dźwiękowe)
Zasięg chronologiczny:
retrospektywne (zasięg chronologiczny jest ograniczony i zamknięty, np. 2000-2013)
bieżące
prospektywne (np. zapowiedzi wydawnicze)
Zasięg terytorialny:
uniwersalne
regionalne (rejestrują publikacje ukazujące się na terenie większym niż 1 państwo)
narodowe
terytorialne (pow. Mniejsza od 1 kraju, np. województwo)
lokalne (bibliografia 1 miasta lub 1 miejscowości)
Zasady doboru materiału:
kompletne
selekcyjne
zalecające
Zasady doboru materiału według treści lub cech wydawniczo-formalnych:
treściowe
wydawniczo-formalne
Podstawa opisu :
prymarne (opisy tworzone z autopsji)
pochodne (kopiowane opisy)
Rodzaj opisu:
rejestracyjne
adnotowane
analityczne
CZĘŚCI BIBLIOGRAFII:
Bibliografia składa się ze:
1. wstępu (z jakich źródeł korzystaliśmy, jaki jest zasięg i zakres, po co zrobiliśmy tą bibliografię itp.)
2. zrębu głównego
3. spisów pomocniczych, w tym indeksów
- uporządkowany stosownie do przyjętego układu szereg opisów
Główny zrąb bibliografii
bibliograficzny reprezentujących zespół dokumentów dobranych według ustalonych z góry kryteriów
Układ zrębu głównego bibliografii odzwierciedla jej spis treści
– ustalona wg określonego kryterium kolejność haseł. Wyróżnia się
UKŁADY W BIBLIOGRAFII
układy mechaniczne (formalne) i rzeczowe. [to było na ćwiczeniach u Gruchałki! Sprawdź skrybę!)
I. UKŁADY FORMALNE (MECHANICZNE)
Układ mechaniczny powstaje gdy porządkowania dokumentów dokonuje się według ich cech
formalno-wydawniczych biorąc pod uwagę autora, tytuły, miejsce lub daty wydania. Do układów
mechanicznych należą:
-
(autorsko-tytułowy) szereguje opisy w porządku abecadłowym według nazw
Układ alfabetyczny
autorów lub tytułów dokumentów anonimowych
-
(geograficzny) przyjmuje jako kryterium porządkowe miejsce wydania lub
Układ topograficzny
druki dokumentów (podział wg krajów, regionów, miejscowości)
-
- porządkuje dokumenty wg drukarń będących ich wytwórcami
Układ typograficzny
-
. Wyróżnia się tu chronologię wydawniczą
Układ chronologiczny
I coś jeszcze…
II UKŁADY RZECZOWE
Układ rzeczowy powstaje wtedy gdy porządkujemy dokumenty według ich cech treściowych, biorąc
pod uwagę temat lub ujęcie. Do układów rzeczowych należą:
-układ
działowy
-układ
systematyczny
-układ
przedmiotowy
-układ
klasowy
spisy pomocnicze w bibliografii …
… Uzupełniają nasze źródło informacji, aby ułatwić wyszukiwanie informacji
wykaz tytułów czasopism i innych wydawnictw ciągłych z których zaczerpnięto materiału do
bibliografii ze skrótami tytułów
Indeksy – spisy, które zestawiają materiał zawarty w głównym zrębie bibliografii w formie
bardzo skróconej, lapidarnej, podając tylko wybrane elementy opisu bibliograficznego
właściwe dla danego rodzaju indeksu i wskaźniki cyfrowe. Zadaniem indeksu jest wykazanie
zawartości bibliografii z odmiennego punktu widzenia.
Wykaz skrótów i symboli zastosowanych w bibliografii
INDEKSY FORMALNE
Indeks
alfabetyczny
– wykazuje w kolejności abecadłowej nazwiska autorów dokumentów
nieraz z tytułami prac, nazwiska współpracowników)
Indeks
autorski
Indeks
tytułowy
Indeks
chronologiczny
(np. wykaz dat)
INDEKSY RZECZOWE
Indeks
przedmiotowy
Indeks
klasowy
Indeks
systematyczny
– podaje zawartość bibliografii w działach i poddziałach wg przyjętej
klasyfikacji
Np.
Temat + Określnik:
Aktorstwo-biografie-Francja-20w. 237
INNE TYPY INDEKSÓW
Indeks
krzyżowy
– jest połączeniem indeksu alfabetycznego z przedmiotowym. W jednym
szeregu alfabetycznym występują tam nazwy autorów, współpracowników, tytuły dzieł
anonimowych i autorskich oraz tematy.
Indeks
osobowy
(formalno-rzeczowy)
Indeks
nazw geograficznych
– wykazuje w szeregu abecadłowym nazwy jednostek
geograficznych, występujących w tytułach dokumentów lub adnotacjach.
TEMAT : POCZĄTKI BIBLIOGRAFII W POLSCE
Źródła dokumentacyjne:
-pierwsze bibliografie
-Bibliografia Estreicherów
-bibliografie bieżące zamknięte
-bibliografie retrospektywne
Wiek XVI : (oprócz bibliografii Gessnera z 1945 roku pojawiło się w różnych krajach kilka spisów
bibliograficznych, które nazwalibyśmy narodowymi, ale oczywiście były to spisy mało doskonałe,
wykonane często na potrzeby własne uczonych, pisarzy. W Anglii, Francji, Niemczech, ale nie w
Polsce. )
(Szwajcarski lekarz, botanik) 1516-1565. Autor pierwszej bibliografii
Konrad Gessner
uniwersalnej, nazywany „ojcem bibliografii”. Dzieła Konrada Gessnera:
Bibliotheca Universalis (1545). Dzieła w porządku alfabetycznym według imion autorów
indeks nazwisk i przydomków.
Pandectarum sive partionum universalis libri (1548). Zawiera w układzie systematycznym
materiał z tomu 1 z pominięciem medycyny i teologii.
Partitiones theologicae (1549). Medycyna, teologia, indeks rzeczowy w układzie
abecadłowym.
Appendix Bibliothecae (1555). Uzupełnienia do tomów 1-3
Wiek XVII :
- w Europejskiej nauce zaczęły następować zmiany, które dot. Tego że następowała rewolucja
naukowa, były nowe metody badań.
-Komunikacja naukowa przestała sprowadzać się do dzieł zwartych a zaczęto porozumiewać się za
pośrednictwem krótszych form; czasopisma naukowe w wieku XVIII(18) zaczęły rozwijać się bardzo
intensywnie.
-1633 – „Bibliographia politica”,
(Świat)
Gabriel Naude
1625 rok – Scriptorium Polonicorum Hekatontas seu centrum illustrum Poloniare scriptorum elogia et
vitae = setnik pisarzów polskich,, albo pochwały i żywoty stu najznakomitszych pisarzów polskich,
(„Ojciec polskiej bibliografii”)
Szymon Starowolski
Wiek XVIII :
odnotowano 422 tytuły w wieku 18. Jest już co pisać, rejestrować. Mamy czasopisma. Wówczas
wzrost liczby czasopism nie był uznawany za rzecz pozytywną; narzekano na zalew piśmiennictwa i
trudno się z nim zapoznać. Uznaje się wiek 18 za czas powstania teorii bibliografii, została uznana za
naukę ogólną, jako wstęp wiedzy o książce,
Nazwisko do zapamiętania :
Józef Andrzej Zauski
Programma literarium ad bibliophilos / Józef Andrzej Zauski 1732
1754 Bibliotheca poetarum Polonorum, qui patrio sermone seripserunt, to jest katalog trojaki
polskich wierszopisów ojczystym jezykiem…
W latach 1754-1755 wychodziło „Warschauer Bibliothek”. Wydawcą był współpracujący z J. Załuskim
Mlitzer de Kolof
Po upadku „Warschauer Bibliothek” Mitlzer założył pismo „Acta Litteraria” w języku łacińskim
Michał Groll (1722-1798) zaczął wydawać pierwszą polską gazetę ogłoszeniową, pt. „ Warszawskie
Extraordynacyjne Tygodniowe Wiadomości”
XIX wiek:
Opublikowano ok. 2 milionów artykułów a więc ogromny wzrost publikacji. Powstało
zapotrzebowanie na wyspecjalizowane źródła informacji. To jest czas tworzenia się specjalizacji, jest
to wiek publikowania systematycznego bibliografii narodowych
1895 rok – założenie Międzynarodowego Instytutu Bibliograficznego
W wieku 19 do dyskusji w ramach teorii bibliografii włączają się Polacy:
Joachim Lelewe, Karol Estreicher,
1866 – pierwsze wydanie „O Bibliografii” Karola Estreichera
1840 – Historia Literatury Polskiej / Michał Wiszniewski
Osiągnięcia:
W wieku 19 należałoby wymienić i zapamiętać:
Feliks Bentkowski
(początek wieku 19, w 1814 r. ukazuje się „”Historia literatury Polskiej
wystawiona w spisie dzieł drukiem ogłoszonych”)
Józef Maksymilian Ossoliński
(wydał w 1918 roku „Wiadomości historyczno—krytyczne
do dziejow literatury polskiej o pisarzach polskich, także postronnych, którzy w Polszcze albo o
Polszcze pisali oraz o ich dziełach z rozstrząśnieniem wzrostu i różnej kolei ogólnego oświecenia, jako
też poszczególnych nauk w narodzie polskim.” T.1 T.2 (1819 w Krakowie) T.3 Cz.1 Cz.2 T.4, ; był
pomysłodawcą biblioteki narodowej, był mecenasem; chciał stworzyć bibliografię 30 tomową,
skończyło się na czterech)
Jan Daniel Janocki
( 1819 – „Janociana sire clarorum atque illustrium Poloniae auetorum
miecnatumque memoriae miseellae”, 3 woluminy)
Michał Hieronim Juszyński
(1820 –„ Dykcjonarz poetów polskich”, 2 tomy
I połowa XIX w.
1838 – „Obraz bibliograficzno-historyczny literatury i nauk w Polsce / Adam Benedykt Jochar; 3 tomy
1840 – Historia literatury Polskiej/ Michał Wiszniewski; 2 tomy