Microsoft PowerPoint

Temperament

Temperament odnosi si

do: podstawowych, wzgl

dnie

sta

ych czasowo cech osobowo

ci, kt

re manifestuj

w formalnej charakterystyce zachowania (parametrach

energetycznych i czasowych).

Cechy te wyst

puj

we wczesnym dzieci

stwie i s

wsp

lne dla cz

owieka i zwierz

c pierwotnie zdeterminowany przez wrodzone

mechanizmy fizjologiczne, temperament podlega

zmianom zachodz

cym pod wp

ywem dojrzewania (i

starzenia si

) oraz niekt

rych czynnik

rodowiskowych. (

Strelau

, 1993, s. 117).

Cechy temperamentu

Interindywidualne

nicowanie i

intraindywidualna

dzysytuacyjna

sta

ść

Stabilne czasowo i bardziej sta

e ni

inne wymiary

osobowo

Biologiczne zdeterminowane

Wyst

puj

od wczesnego dzieci

stwa

Wysoki wsp

czynnik odziedziczalno

ci, poniewa

wyznaczane mech. fizjologicznymi, a te z kolei

determinowane s

genetycznie

Zmienno

ść

w ontogenezie

Zmienno

ść

zwi

zana z p

(mech. neurohormonalne)

Energetyczny poziom zachowania

(EPZ)

Mechanizmy fizjologiczne r

nicuj

poziom energetyczny organizmu:

nagromadzenie (kumulowanie) i

roz

adowywanie (wyzwolenie)

zmagazynowanej energii.

–

Reaktywno

ść

emocjonalna (RE)

–

Wytrzyma

ść

(WT)

–

Wra

liwo

ść

sensoryczna (WS)

–

Aktywno

ść

(AK)

Reaktywno

ść

emocjonalna

Tendencja jednostki do intensywnego

reagowania na

emotogenne

bod

ce,

wyra

ca si

w du

ej wra

liwo

emocjonalnej i ma

ej odporno

emocjonalnej.

Reaktywno

ść

emocjonalna

Wykazuj

Ŝą

pobudliwo

ść

emocjonaln

(reaguj

emocjami

atwo i silnie nawet na b

ahe zdarzenia)

Nie

mia

atwo urazi

ich uczucia

o odporne emocjonalnie z tendencj

do za

amywania

w sytuacjach trudnych oraz obni

ania poziomu

wykonania zada

w warunkach stresowych

sto prze

ywaj

stany napi

cia emocjonalnego, spi

i sztywni w zachowaniu

Wykazuj

Ŝą

labilno

ść

i ma

łą

dojrza

ść

emocjonaln

podejrzliwi, niepewni siebie z tendencj

wycofywania si

z kontakt

w spo

ecznych i unikania

sytuacji trudnych.

Wytrzyma

ść

Zdolno

ść

do adekwatnego reagowania na

sytuacje wymagaj

ce d

ugotrwa

ego lub

bardzo stymuluj

cego dzia

ania oraz

zdolno

ść

do dzia

ania w warunkach silnej

stymulacji zewn

trznej

Wytrzyma

ść

a wytrzyma

ść

na trudy i niewygody

ycia codziennego

Potrafi

radzi

sobie w niekorzystnych

warunkach otoczenia (

. ha

as) i

pracowa

intensywnie lub szczeg

lnie

ugo

Zdolne do wytrwa

ego dzia

ania, sumienne

Odporne emocjonalnie

Wra

liwo

ść

sensoryczna

Zdolno

ść

do reagowania na bod

sensoryczne o niskiej warto

stymulacyjnej

Na poziomie poznawczym

–

spostrzegawcze, czujne i otwarte na

otoczenie zewn

trzne

a wra

liwo

ść

zar

wno sensoryczna, jak

i emocjonalna

–

wra

liwe, delikatne i

wysubtelnione emocjonalnie

Aktywno

ść

Tendencja jednostki do podejmowania

zachowa

o du

ej warto

ci stymulacyjnej

lub zachowa

prowadz

cych do

osi

gni

cia silnej stymulacji zewn

trznej

Aktywno

ść

Aktywne spo

ecznie i zawodowo, fizycznie

Towarzyskie, ekspansywne

yciowo

Elastyczne w zachowaniu

Tendencja do podejmowania wielu r

nych zada

onno

ść

do zachowa

impulsywnych i podejmowania

ryzyka

Odporne emocjonalnie

lnie pozytywny nastr

Negatywnie reaguj

na brak zaj

ęć

, monotoni

, brak

nowych wra

i zmian w otoczeniu

Charakterystyka czasowa zachowania

(CCZ)

Zesp

cech charakteryzuj

cych przebieg

reakcji w czasie

–

wawo

ść

(

–

Perseweratywno

ść

(PE)

atwo dostosowuje si

do otoczenia

Elastyczni w dzia

aniu i plastyczni

intelektualnie

Reaguj

impulsywnie

Zachowuj

jakby byli w po

piechu

Wykazuj

Ŝą

wytrwa

ść

i sumienno

ść

dzia

aniu oraz og

lnie du

Ŝą

wytrzyma

ść

wawo

ść

Tendencja do drobiazgowej analizy zdarze

wielokrotnego wracania do minionych ju

fakt

yciowych, d

ugotrwa

ego ich prze

ywania

emocjonalnego i nadmiernej koncentracji na

przesz

a wra

liwo

ść

emocjonalna

Tendencja do reagowania l

kiem i napi

ciem

emocjonalnym w sytuacjach stresowych oraz

obni

ona wytrzyma

ść

Perseweratywno

ść

Procedura badania

Czas badania jest nieograniczony

Badania mo

na przeprowadza

indywidualnie lub

grupowo

Wynik w ka

dej skali oblicza si

przez zsumowanie liczby

odpowiedzi diagnostycznych (skale zawieraj

po 20

pozycji, wi

c WS w ka

dej ze skal zawiera si

przedziale od 0 do 20 punkt

w).

szy wynik liczbowy w skali wskazuje na wi

ksze

nasilenie danej cechy.

Obliczanie wynik

WS nale

y przekszta

na wyniki

znormalizowane (

staninowe

Przedzia

y ufno

–

dla wszystkich test

w (85%) +/

stanin

–

dla kobiet w skali WS +/

staniny

Wyniki:

–

od 1 do 3

stanina

–

niskie

–

od 4 do 6

stanina

–

rednie

–

od 7 do 9

stanina

–

wysokie.

Interpretacja wynik

Profilowa

–

opis psychologiczny jednostki

(jej poszczeg

lnych w

ciwo

ci i ca

ego

temperamentu wraz z analiz

stanu

mechanizm

w regulacji stymulacji)

Funkcjonalna

–

opis mo

liwo

adaptacyjnych jednostki do

rodowiska

zawodowego czy szkolnego i konsekwencji

ewentualnej

dezadaptacji

(pogorszenie stanu

zdrowia, ryzyko chor

b psychosomatycznych)

Interpretacja strukturalna

Przy interpretacji strukturalnej nale

zwr

uwag

na stopie

zharmonizowania cech energetycznych

(reaktywno

ci emocjonalnej i

wytrzyma

ci z aktywno

) oraz cech

czasowych (

wawo

ci z

perseweratywno

Efektywna regulacja stymulacji

Dostarczanie odpowiedniej do zapotrzebowania i

liwo

ci przetworzenia stymulacji (nie jest

wzbudzany ani przesyt ani niedosyt stymulacji)

Efektywna regulacja stymulacji sprzyja

kszta

towaniu si

struktur zharmonizowanych

ugotrwa

a nieefektywna regulacja stymulacji

prowadzi do utrzymywania si

zbyt silnego lub

zbyt s

abego pobudzenia i traktowania go jako

pobudzenia zwyczajowego (normalnego)

Temperament a funkcjonowanie

Preferowanie i wybieranie adekwatnych do

temperamentu sytuacji i form dzia

ania

ciwo

ci temperamentu wp

ywaj

formy dzia

ania w podj

tych

aktywno

ciach

. wi

ksza ilo

ść

czynno

przygotowawczych, przerywanych i

nicowanych u os

b o ma

ych

zdolno

ciach przetwarzania stymulacji.

Konfiguracja cech

Cechy czasowe warunkuj

liwo

ść

dzia

ania w

sytuacjach o ekstremalnej warto

stymulacyjnej, zwi

zanej z czynnikiem czasu.

Elastyczno

ść

dzia

ania, plastyczno

ść

lenia,

szybko

ść

reagowania, zr

czno

ść

Cechy energetyczne okre

laj

poziom dzia

ania

w warunkach wymagaj

cych d

ugotrwa

ej,

intensywnej pracy i tolerancji na siln

stymulacj

fizyczn

, odporno

ci na stres, anga

owania si

wiele r

norodnych zaj

ęć

(aktywno

ść

dostrzegania i oceniania s

abych, ma

intensywnych bod

w (wra

liwo

ść

sens.)

Konfiguracja cech

: reguluje stymulacj

WT i RE

: odpowiadaj

za mo

liwo

przetwarzania stymulacji

–

, RE

: ma

e mo

liwo

ci przetwarzania

stymulacji

„

Kana

y energetyczne

”

–

W : zwi

ksza dop

yw stymulacji

–

PE : roz

adowuje pobudzenie

Konfiguracja cech

Silny zwi

zek RE, WT i AK

RE:

–

Dodatnia korelacja z PE

–

Ujemna korelacja z

–

Ujemna korelacja z PE

–

Dodatnia korelacja z

Struktury zharmonizowane

e mo

liwo

ci przetwarzania stymulacji

–

, AK

, RE

, WS

, PE

–

e zdolno

ci przystosowawcze

–

Sangwinik (

. typologii Hipokratesa

Galena)

II.

e mo

liwo

ci przetwarzania stymulacji

–

*WT

, AK

, RE

, *WS

, PE

–

Efektywna

reg

. stymulacji

–

Nastawienie na roz

adowywanie pobudzenia

–

Unikanie stymulacji

–

*Ma

e mo

liwo

ci przystosowawcze, najlepsze funkcjonowanie

syt

. o ma

ej warto

ci stymulacyjnej

–

Melancholik

Struktury

niezharmonizowane

III.

e mo

liwo

ci przetwarzania stymulacji

–

, AK

, RE

–

, PE

; / (lub przeci

tna)

–

Nieefektywna

reg

. stymulacji, nie poszukuje stymulacji, niski

poziom pobudzenia

ograniczenie zach. roz

adowuj

cych

–

Flegmatyk

IV.

e mo

liwo

ci przetwarzania stymulacji

–

, AK

, RE

–

, PE

; / (lub przeci

tna)

–

tendencja do roz

adowywania wysokiego poz. pobudzenia

–

Brak tendencji do unikania stymulacji

–

Osoby impulsywne, wybuchowe, reaguj

ce gniewem

–

Choleryk

Temperament a zaburzenia

Podmiot d

ąŜ

y do zaspokojenia potrzeb kt

rych

warto

ść

stymulacyjna przekracza optymalny dla

jednostki poziom aktywacji (

. potrzeba

osi

gni

ęć

, potrzeba kontroli)

Temperamentalny

czynnik ryzyka

–

sytuacja w

rej podmiot jest zmuszony przez

rodowisko

lub motywowany wewn

trznie do podj

cia

dzia

/aktywno

ci niezgodnych ze swoja

struktur

temperamentu (

niemo

ść

efektywnej

reg

. stymulacji

)

Temperament a stan zdrowia

Moderowanie wp

ywu stresu

–

Reaktywno

ść

emocjonalna

Wytrzyma

ść

, Aktywno

ść

Struktury zharmonizowane

–

e zdolno

przetw.(I

)

„

zdrowy

”

typ osobowo

–

e zdolno

ci (II)

e zdolno

ci adaptacyjne/silny stres

yciowy

(os

abienie uk

adu immunologicznego, zachowania typu C)

Struktury

niezharmonizowane

–

e mo

liwo

przetw

. (III)

nieadekwatna samoregulacja

(os

abienie uk

adu immunologicznego, zachowania typu C)

–

e mo

liwo

przetw

. (IV)

typ A, choroba wie

cowa, wrzody

łą

dka i dwunastnicy

–

Nerwica, choroby somatyczne, uzale

nienia.