Niedobory
Niedobory
odporno
odporno
ś
ś
ci
ci
NABYTE (WT
NABYTE (WT
Ó
Ó
RNE)
RNE)
Niedobory
Niedobory
odporno
odporno
ś
ś
ci
ci
NABYTE (WT
NABYTE (WT
Ó
Ó
RNE)
RNE)
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
u NOWORODK
u NOWORODK
Ó
Ó
W i NIEMOWL
W i NIEMOWL
Ą
Ą
T
T
NOWORODEK
NOWORODEK
-
-
stan fizjologicznej
stan fizjologicznej
dysimmunoglobulinemii
dysimmunoglobulinemii
= du
= du
Ŝ
Ŝ
e st
e st
ęŜ
ęŜ
enie
enie
IgG
IgG
i ma
i ma
ł
ł
e st
e st
ęŜ
ęŜ
enia IgM, IgA, IgE, IgD
enia IgM, IgA, IgE, IgD
Niedob
Niedob
ó
ó
r IgM i IgG
r IgM i IgG
2
2
predysponuje do
predysponuje do
infekcji bakteriami Gram (
infekcji bakteriami Gram (
-
-
)
)
NIEMOWL
NIEMOWL
Ę
Ę
2
2
-
-
8 m.
8 m.
Ŝ
Ŝ
.
.
-
-
stan fizjologicznej
stan fizjologicznej
hypoimmunoglogulinemii
hypoimmunoglogulinemii
, wynikaj
, wynikaj
ą
ą
cy z
cy z
zanikania IgG matczynych przy
zanikania IgG matczynych przy
niedostatecznej syntezie w
niedostatecznej syntezie w
ł
ł
asnej
asnej
Zaburzenia immunologiczne
Zaburzenia immunologiczne
WIEKU PODESZ
WIEKU PODESZ
Ł
Ł
EGO
EGO
►
►
wzrost zapadalno
wzrost zapadalno
ś
ś
ci na
ci na
choroby zaka
choroby zaka
ź
ź
ne
ne
: uk
: uk
ł
ł
adu
adu
oddechowego, gru
oddechowego, gru
ź
ź
lic
lic
ę
ę
, salmonelloz
, salmonelloz
ę
ę
, wirusowe
, wirusowe
zapalenie w
zapalenie w
ą
ą
troby, bakteryjne zapalenie wsierdzia
troby, bakteryjne zapalenie wsierdzia
oraz zapalenia opon m
oraz zapalenia opon m
ó
ó
zgowo
zgowo
-
-
rdzeniowych
rdzeniowych
►
►
w 65. roku
w 65. roku
Ŝ
Ŝ
ycia ryzyko rozwoju
ycia ryzyko rozwoju
nowotworu
nowotworu
jest 25x
jest 25x
wi
wi
ę
ę
ksze ni
ksze ni
Ŝ
Ŝ
u osoby 25
u osoby 25
-
-
letniej
letniej
►
►
wzrost cz
wzrost cz
ę
ę
sto
sto
ś
ś
ci
ci
chor
chor
ó
ó
b autoimmunologicznych
b autoimmunologicznych
►
►
50% os
50% os
ó
ó
b szczepionych przeciwko grypie nie
b szczepionych przeciwko grypie nie
wytwarza protekcyjnego st
wytwarza protekcyjnego st
ęŜ
ęŜ
enia przeciwcia
enia przeciwcia
ł
ł
Zaburzenia immunologiczne
Zaburzenia immunologiczne
WIEKU PODESZ
WIEKU PODESZ
Ł
Ł
EGO
EGO
-
-
ODPORNO
ODPORNO
ŚĆ
ŚĆ
KOM
KOM
Ó
Ó
RKOWA
RKOWA
►
►
po 70. roku
po 70. roku
Ŝ
Ŝ
ycia stopniowy
ycia stopniowy
spadek liczby
spadek liczby
limfocyt
limfocyt
ó
ó
w T
w T
►
►
wzrost liczby limfocyt
wzrost liczby limfocyt
ó
ó
w CD4, spadek CD8
w CD4, spadek CD8
►
►
szcz
szcz
ą
ą
tkowa funkcja grasicy
tkowa funkcja grasicy
►
►
CD45RO,
CD45RO,
CD45RA
CD45RA
►
►
IL
IL
-
-
2
2
,
,
IL
IL
-
-
4 i IFN
4 i IFN
-
-
γγγγ
γγγγ
►
►
os
os
ł
ł
abienie odpowiedzi proliferacyjnej
abienie odpowiedzi proliferacyjnej
limfocyt
limfocyt
ó
ó
w
w
po stymulacji PHA i Con A
po stymulacji PHA i Con A
►
►
zmniejszenie cz
zmniejszenie cz
ę
ę
sto
sto
ś
ś
ci dodatnich reakcji DTH, jak
ci dodatnich reakcji DTH, jak
r
r
ó
ó
wnie
wnie
Ŝ
Ŝ
os
os
ł
ł
abienie ich intensywno
abienie ich intensywno
ś
ś
ci
ci
Zaburzenia immunologiczne
Zaburzenia immunologiczne
WIEKU PODESZ
WIEKU PODESZ
Ł
Ł
EGO
EGO
-
-
ODPORNO
ODPORNO
ŚĆ
ŚĆ
HUMORALNA
HUMORALNA
►
►
IgM, IgE i IgD w surowicy
IgM, IgE i IgD w surowicy
IgG (g
IgG (g
ł
ł
. IgG
. IgG
1
1
i IgG
i IgG
3
3
)
)
►
►
spadek miana naturalnych przeciwcia
spadek miana naturalnych przeciwcia
ł
ł
►
►
wzrost miana autoprzeciwcia
wzrost miana autoprzeciwcia
ł
ł
i przeciwcia
i przeciwcia
ł
ł
antyidiotypowych
antyidiotypowych
►
►
po 70. roku
po 70. roku
Ŝ
Ŝ
ycia stopniowy spadek liczby limfocyt
ycia stopniowy spadek liczby limfocyt
ó
ó
w
w
B
B
►
►
po 70. roku
po 70. roku
Ŝ
Ŝ
ycia zmniejszenie liczby limfocyt
ycia zmniejszenie liczby limfocyt
ó
ó
w B
w B
CD5(
CD5(
-
-
) przy wzro
) przy wzro
ś
ś
cie liczby limfocyt
cie liczby limfocyt
ó
ó
w B CD5(+)
w B CD5(+)
►
►
zwi
zwi
ę
ę
kszona synteza IL
kszona synteza IL
-
-
4, IL
4, IL
-
-
5 i IL
5 i IL
-
-
6, podwy
6, podwy
Ŝ
Ŝ
szona
szona
aktywno
aktywno
ść
ść
IFN
IFN
-
-
γγγγ
γγγγ
Zaburzenia immunologiczne
Zaburzenia immunologiczne
w PRZEWLEK
w PRZEWLEK
Ł
Ł
EJ
EJ
NIEWYDOLNO
NIEWYDOLNO
Ś
Ś
CI NEREK
CI NEREK
►
►
przed
przed
ł
ł
u
u
Ŝ
Ŝ
ona tolerancja na przeszczep
ona tolerancja na przeszczep
allogeniczny
allogeniczny
►
►
wzrost podatno
wzrost podatno
ś
ś
ci na
ci na
infekcje
infekcje
►
►
zwi
zwi
ę
ę
kszona liczba przypadk
kszona liczba przypadk
ó
ó
w
w
neoplazji
neoplazji
►
►
nieprawid
nieprawid
ł
ł
owa odpowied
owa odpowied
ź
ź
na szczepionki
na szczepionki
przeciw infekcjom wirusowym (grypy,
przeciw infekcjom wirusowym (grypy,
zapalenia w
zapalenia w
ą
ą
troby)
troby)
ZABURZENIA FUNKCJI KOM
ZABURZENIA FUNKCJI KOM
Ó
Ó
REK UK
REK UK
Ł
Ł
ADU
ADU
IMMUNOLOGICZNEGO W MOCZNICY
IMMUNOLOGICZNEGO W MOCZNICY
wzrost ekspresji IL
wzrost ekspresji IL
-
-
2R
2R
i poziomu sIL
i poziomu sIL
-
-
2R
2R
wzrost ekspresji CD23
wzrost ekspresji CD23
i poziomu sCD23
i poziomu sCD23
wzrost produkcji IL
wzrost produkcji IL
-
-
1, TNF
1, TNF
αααα
αααα
i IL
i IL
-
-
6
6
wzrost produkcji reaktywnych
wzrost produkcji reaktywnych
form tlenu i proteaz
form tlenu i proteaz
wzrost aktywno
wzrost aktywno
ś
ś
ci
ci
w stosunku do kom
w stosunku do kom
ó
ó
rek b2m
rek b2m
ujemnych
ujemnych
obni
obni
Ŝ
Ŝ
enie odpowiedzi
enie odpowiedzi
proliferacyjnej na mitogeny
proliferacyjnej na mitogeny
i produkcji IL
i produkcji IL
-
-
2
2
obni
obni
Ŝ
Ŝ
enie produkcji
enie produkcji
przeciwcia
przeciwcia
ł
ł
os
os
ł
ł
abiona funkcja FcR
abiona funkcja FcR
i prezentacja antygenu
i prezentacja antygenu
os
os
ł
ł
abienie fagocytozy
abienie fagocytozy
obni
obni
Ŝ
Ŝ
enie aktywno
enie aktywno
ś
ś
ci
ci
w stosunku do kom
w stosunku do kom
ó
ó
rek K562
rek K562
LIMFOCYTY T
LIMFOCYTY B
MONOCYTY
NEUTROFILE
KOMÓRKI NK
Przyczyny zaburze
Przyczyny zaburze
ń
ń
immunologicznych u chorych
immunologicznych u chorych
Z MOCZNIC
Z MOCZNIC
Ą
Ą
►
►
przewlek
przewlek
ł
ł
y niedob
y niedob
ó
ó
r bia
r bia
ł
ł
ka i kalorii
ka i kalorii
( niedostateczna poda
( niedostateczna poda
Ŝ
Ŝ
, zaburzenia wch
, zaburzenia wch
ł
ł
aniania,
aniania,
nadmierna utrata)
nadmierna utrata)
►
►
niedobory Zn, witaminy E i B
niedobory Zn, witaminy E i B
6
6
►
►
prze
prze
ł
ł
adowanie
adowanie
Ŝ
Ŝ
elazem (ferrytyna powy
elazem (ferrytyna powy
Ŝ
Ŝ
ej 500
ej 500
µµµµ
µµµµ
g/l)
g/l)
►
►
nisko
nisko
-
-
i wielkocz
i wielkocz
ą
ą
steczkowe toksyny
steczkowe toksyny
mocznicowe
mocznicowe
►
►
przewlek
przewlek
ł
ł
a dializoterapia
a dializoterapia
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
u CHORYCH PO ZABIEGU
u CHORYCH PO ZABIEGU
OPERACYJNYM
OPERACYJNYM
Immunologiczne wska
Immunologiczne wska
ź
ź
niki zagro
niki zagro
Ŝ
Ŝ
enia ci
enia ci
ęŜ
ęŜ
kimi zaka
kimi zaka
Ŝ
Ŝ
eniami w
eniami w
okresie pooperacyjnym:
okresie pooperacyjnym:
►
►
anergia sk
anergia sk
ó
ó
rna
rna
►
►
IgG, IgM (przed operacj
IgG, IgM (przed operacj
ą
ą
) przeciwko endotoksynom bakteryjnym
) przeciwko endotoksynom bakteryjnym
►
►
w 1. dobie po zabiegu o ponad 50% liczba limfocyt
w 1. dobie po zabiegu o ponad 50% liczba limfocyt
ó
ó
w T
w T
►
►
zwi
zwi
ę
ę
kszona w 1
kszona w 1
-
-
2. dobie po operacji aktywno
2. dobie po operacji aktywno
ść
ść
neutrofil
neutrofil
ó
ó
w
w
►
►
o 20
o 20
-
-
30% liczba aktywowanych monocyt
30% liczba aktywowanych monocyt
ó
ó
w
w
►
►
podwy
podwy
Ŝ
Ŝ
szone st
szone st
ęŜ
ęŜ
enie IL
enie IL
-
-
6 w surowicy
6 w surowicy
POLEKOWE zaburzenia odporno
POLEKOWE zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
NEUTROPENIA P
NEUTROPENIA P
Ó
Ó
Ź
Ź
NA
NA
(30
(30
-
-
45 dni ), immunoablacja przed
45 dni ), immunoablacja przed
przeszczepem szpiku, nieodwracalne uszkodzenie kom
przeszczepem szpiku, nieodwracalne uszkodzenie kom
ó
ó
rki
rki
macierzystej pnia
macierzystej pnia
NEUTROPENIA WCZESNA
NEUTROPENIA WCZESNA
(7
(7
-
-
14 dni), odwracalne (po kilku do
14 dni), odwracalne (po kilku do
kilkunastu dniach) uszkodzenie kom
kilkunastu dniach) uszkodzenie kom
ó
ó
rki macierzystej linii
rki macierzystej linii
mieloidalnej
mieloidalnej
CYTOSTATYKI
INNE LEKI
lek = hapten, uruchamia
nieprawidłowe
niszczenie granulocytów
GLIKOKORTYKOSTEROIDY
długotrwała terapia,
hamuj
ą
czynno
ść
granulocytów
zaka
Ŝ
enia oportunistyczne : bakteryjne, grzybicze,
wirusowe, pierwotniakowe, pr
ą
tki gru
ź
licy
EFEKTY DZIA
EFEKTY DZIA
Ł
Ł
ANIA
ANIA
GLIKOKORTYKOSTEROID
GLIKOKORTYKOSTEROID
Ó
Ó
W
W
►
►
limfocyty aktywowane allo
limfocyty aktywowane allo
-
-
i autoantygenami
i autoantygenami
wykazuj
wykazuj
ą
ą
steroidowra
steroidowra
Ŝ
Ŝ
liwo
liwo
ść
ść
tzn. pod wp
tzn. pod wp
ł
ł
ywem GS
ywem GS
ulegaj
ulegaj
ą
ą
apoptozie
apoptozie
►
►
zmniejszenie ekspresji na powierzchni kom
zmniejszenie ekspresji na powierzchni kom
ó
ó
rek
rek
antygen
antygen
ó
ó
w MHC i cz
w MHC i cz
ą
ą
steczek adhezyjnych
steczek adhezyjnych
►
►
hamowanie indukcji syntazy tlenku azotu w
hamowanie indukcji syntazy tlenku azotu w
makrofagach
makrofagach
►
►
upo
upo
ś
ś
ledzenie funkcji limfocyt
ledzenie funkcji limfocyt
ó
ó
w cytotoksycznych i
w cytotoksycznych i
kom
kom
ó
ó
rek NK
rek NK
►
►
zahamowanie funkcji monocyt
zahamowanie funkcji monocyt
ó
ó
w i makrofag
w i makrofag
ó
ó
w
w
WYBRANE TYPOWE INFEKCJE
WYBRANE TYPOWE INFEKCJE
WIK
WIK
Ł
Ł
AJ
AJ
Ą
Ą
CE LECZENIE
CE LECZENIE
IMMUNOSUPERSYJNE
IMMUNOSUPERSYJNE
►
►
CYTOMEGALIA
CYTOMEGALIA
(CMV)
(CMV)
-
-
u 80% populacji przebieg
u 80% populacji przebieg
bezobjawowy w okresie m
bezobjawowy w okresie m
ł
ł
odo
odo
ś
ś
ci; infekcja objawowa
ci; infekcja objawowa
tylko w stanach obni
tylko w stanach obni
Ŝ
Ŝ
onej odporno
onej odporno
ś
ś
ci
ci
►
►
ostra infekcja wirusem
ostra infekcja wirusem
VARICELLA
VARICELLA
-
-
ZOSTER
ZOSTER
►
►
ostra infekcja wirusem
ostra infekcja wirusem
HERPES SIMPLEX
HERPES SIMPLEX
►
►
GRU
GRU
Ź
Ź
LICA
LICA
►
►
CANDIDA ALBICANS
CANDIDA ALBICANS
oraz
oraz
ASPERGILLUS SP.
ASPERGILLUS SP.
i
i
CRYPTOCOCCUS SP.
CRYPTOCOCCUS SP.
►
►
PNEUMOCYSTIS CARINI
PNEUMOCYSTIS CARINI
STRES a zaburzenia odporno
STRES a zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
U zwierz
U zwierz
ą
ą
t w warunkach stresu
t w warunkach stresu
obserwuje si
obserwuje si
ę
ę
odchylenia
odchylenia
w zakresie wska
w zakresie wska
ź
ź
nik
nik
ó
ó
w odpowiedzi
w odpowiedzi
kom
kom
ó
ó
rkowej:
rkowej:
►
►
liczby limfocyt
liczby limfocyt
ó
ó
w
w
►
►
zaburzenia ilo
zaburzenia ilo
ś
ś
ciowe subpopulacji
ciowe subpopulacji
►
►
aktywno
aktywno
ś
ś
ci kom
ci kom
ó
ó
rek NK
rek NK
►
►
odpowiedzi proliferacyjnej na
odpowiedzi proliferacyjnej na
antygen
antygen
►
►
zaburzenia fagocytozy
zaburzenia fagocytozy
stres psychiczny
stres psychiczny
przewlek
przewlek
ł
ł
y
y
podwzg
podwzg
ó
ó
rze, przysadka,
rze, przysadka,
uk
uk
ł
ł
ad wsp
ad wsp
ó
ó
ł
ł
czulny
czulny
ACTH, opioidy,
ACTH, opioidy,
katecholaminy
katecholaminy
obni
obni
Ŝ
Ŝ
ona produkcja IL
ona produkcja IL
-
-
2
2
Immunosupresja wywo
Immunosupresja wywo
ł
ł
ana
ana
PROMIENIOWANIEM
PROMIENIOWANIEM
JONIZUJ
JONIZUJ
Ą
Ą
CYM
CYM
►
►
napromieniowanie ca
napromieniowanie ca
ł
ł
ego cia
ego cia
ł
ł
a biorcy oraz
a biorcy oraz
napromieniowanie ca
napromieniowanie ca
ł
ł
ej tkanki limfatycznej
ej tkanki limfatycznej
(TLI
(TLI
-
-
total lymphoid irridiation)
total lymphoid irridiation)
►
►
najwi
najwi
ę
ę
ksz
ksz
ą
ą
wra
wra
Ŝ
Ŝ
liwo
liwo
ść
ść
wykazuj
wykazuj
ą
ą
kom
kom
ó
ó
rki
rki
dziel
dziel
ą
ą
ce si
ce si
ę
ę
(np. limfocyty pobudzone
(np. limfocyty pobudzone
alloantygenem)
alloantygenem)
►
►
limfocyty Th bardziej wra
limfocyty Th bardziej wra
Ŝ
Ŝ
liwe ni
liwe ni
Ŝ
Ŝ
limfocyty
limfocyty
Ts
Ts
►
►
makrofagi i kom
makrofagi i kom
ó
ó
rki NK cechuje wzgl
rki NK cechuje wzgl
ę
ę
dna
dna
radiooporno
radiooporno
ść
ść
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
kom
kom
ó
ó
rkowej w NOWOTWORACH
rkowej w NOWOTWORACH
nadz
nadz
ó
ó
r immunologiczny
r immunologiczny
= zapobieganie
= zapobieganie
nowotworzeniu poprzez wczesn
nowotworzeniu poprzez wczesn
ą
ą
destrukcj
destrukcj
ę
ę
atypowych kom
atypowych kom
ó
ó
rek
rek
immunosupresja
immunosupresja
nowotwory o etiologii wirusowej:
nowotwory o etiologii wirusowej:
•chłoniaki nieziarnicze - EBV
•mi
ę
sak Kaposiego
•rak skóry i rak odbytu - HPV
•pierwotny rak w
ą
troby - HBV
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
kom
kom
ó
ó
rkowej
rkowej
w NOWOTWORACH
w NOWOTWORACH
►
►
cytokiny ( g
cytokiny ( g
ł
ł
. TGF
. TGF
-
-
β)
β)
β)
β)
β)
β)
β)
β)
wydzielane przez
wydzielane przez
kom
kom
ó
ó
rki nowotworowe (rak
rki nowotworowe (rak
drobnokom
drobnokom
ó
ó
rkowy p
rkowy p
ł
ł
uc, mi
uc, mi
ę
ę
dzyb
dzyb
ł
ł
oniak,
oniak,
ziarnica)
ziarnica)
►
►
prostaglandyny
prostaglandyny
(g
(g
ł
ł
. PGE
. PGE
2
2
)
)
wytwarzane
wytwarzane
przez makrofagi (nowotwory g
przez makrofagi (nowotwory g
ł
ł
owy i szyi)
owy i szyi)
►
►
gangliozydy
gangliozydy
produkowane przez m.in.
produkowane przez m.in.
makrofagi, erytrocyty, kom
makrofagi, erytrocyty, kom
ó
ó
rki w
rki w
ą
ą
troby
troby
WYK
WYK
Ł
Ł
ADNIKI OG
ADNIKI OG
Ó
Ó
LNOUSTROJOWE
LNOUSTROJOWE
►
►
zmniejszenie bezwzgl
zmniejszenie bezwzgl
ę
ę
dnej liczby limfocyt
dnej liczby limfocyt
ó
ó
w
w
►
►
zmniejszenie populacji limfocyt
zmniejszenie populacji limfocyt
ó
ó
w CD4
w CD4
►
►
spadek lub odwr
spadek lub odwr
ó
ó
cenie wska
cenie wska
ź
ź
nika CD4/CD8
nika CD4/CD8
►
►
os
os
ł
ł
abienie aktywno
abienie aktywno
ś
ś
ci kom
ci kom
ó
ó
rek NK
rek NK
WYK
WYK
Ł
Ł
ADNIKI MIEJSCOWE
ADNIKI MIEJSCOWE
(
(
GUZ
GUZ
,
,
REGIONALNE
REGIONALNE
W
W
Ę
Ę
Z
Z
Ł
Ł
Y
Y
CH
CH
Ł
Ł
ONNE)
ONNE)
►
►
zaburzenie ilo
zaburzenie ilo
ś
ś
ci i funkcji kom
ci i funkcji kom
ó
ó
rek
rek
jednoj
jednoj
ą
ą
drzastych
drzastych
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci
ci
kom
kom
ó
ó
rkowej w NOWOTWORACH
rkowej w NOWOTWORACH
Zaburzenia odporno
Zaburzenia odporno
ś
ś
ci w przebiegu
ci w przebiegu
CHOROBY G
CHOROBY G
Ł
Ł
ODOWEJ
ODOWEJ
►
►
upo
upo
ś
ś
ledzenie odpowiedzi kom
ledzenie odpowiedzi kom
ó
ó
rkowej,
rkowej,
fagocytozy, produkcji cytokin
fagocytozy, produkcji cytokin
i wydzielniczych IgA, syntezy bia
i wydzielniczych IgA, syntezy bia
ł
ł
ek dope
ek dope
ł
ł
niacza
niacza
►
►
zanik grasicy i grasiczozale
zanik grasicy i grasiczozale
Ŝ
Ŝ
nych stref w
nych stref w
ę
ę
z
z
ł
ł
ó
ó
w
w
ch
ch
ł
ł
onnych
onnych
►
►
gru
gru
ź
ź
lica, odra, zapalenie p
lica, odra, zapalenie p
ł
ł
uc i biegunki
uc i biegunki
o ci
o ci
ęŜ
ęŜ
kim przebiegu
kim przebiegu
INNE WT
INNE WT
Ó
Ó
RNE NIEDOBORY
RNE NIEDOBORY
ODPORNO
ODPORNO
Ś
Ś
CI
CI
►
►
INFEKCJE: HIV, wirusem odry, HTLV
INFEKCJE: HIV, wirusem odry, HTLV
-
-
1,
1,
gru
gru
ź
ź
lica, malaria
lica, malaria
►
►
NIEDOBORY W DIECIE: cynku,
NIEDOBORY W DIECIE: cynku,
Ŝ
Ŝ
elaza,
elaza,
witamin A, E, B i kwasu foliowego
witamin A, E, B i kwasu foliowego
►
►
ENDOKRYNOPATIE: nadczynno
ENDOKRYNOPATIE: nadczynno
ść
ść
tarczycy, choroba i zesp
tarczycy, choroba i zesp
ó
ó
ł
ł
Cushinga,
Cushinga,
cukrzyca, nadczynno
cukrzyca, nadczynno
ść
ść
przytarczyc
przytarczyc
►
►
STANY PO URAZACH I OPARZENIACH
STANY PO URAZACH I OPARZENIACH
►
►
ZESP
ZESP
Ó
Ó
Ł
Ł
NERCZYCOWY i ENTEROPATIE
NERCZYCOWY i ENTEROPATIE
WYSI
WYSI
Ę
Ę
KOWE
KOWE
►
►
ALKOHOLIZM i NARKOMANIA
ALKOHOLIZM i NARKOMANIA