Opiekunka_dziec_513[01]_Z2.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1. Instytucje opiekuńczo – wychowawcze dla małych dzieci

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Planowanie i organizacja pracy opiekuńczo – wychowawczej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Tryb życia niemowląt i dzieci w wieku poniemowlęcym

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Promocja zdrowia i profilaktyka w instytucjach opiekuńczo-

wychowawczych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten pomoże Ci w przyswojeniu wiedzy o organizowaniu opieki nad dzieckiem

w placówkach opiekuńczo – wychowawczych.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do pracy z poradnikiem.

2. Cele kształcenia programu jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania umożliwiający samodzielne przygotowanie się do wykonania ćwiczeń

i zaliczenia sprawdzianów. Obejmuje on również ćwiczenia, które zawierają:

−

opis działań, jakie masz wykonać,

−

wykaz materiałów i narzędzi potrzebnych do ich wykonania.

4. Zestaw

zadań

testowych

sprawdzający

poziom

przyswojonych

wiadomości

i ukształtowanych umiejętności.

5. Wykaz literatury, z jakiej możesz korzystać podczas nauki.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów bhp

i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju wykonywanych
prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

Poradnik nie może być traktowany jako wyłączne źródło wiedzy. Wskazane zatem jest

korzystanie z innych dostępnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

513[01].Z4

Praktyka zawodowa

513[01].Z2.01

Organizowanie opieki nad

dzieckiem w placówkach

opiekuńczo – wychowawczych

513[01].Z2.02

Pielęgnowanie dziecka

zdrowego

513[01].Z2.03

Pielęgnowanie dziecka chorego

513[01].Z4.01

Sprawowanie opieki

w placówkach

dziennego pobytu

małego dziecka

513[01].Z4.02

Sprawowanie opieki

w placówkach

całodobowej opieki nad

małym dzieckiem

513[01].Z2

Pielęgnacja dziecka

Schemat układu jednostek modułowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

charakteryzować i opisać różne placówki pobytu dzieci,

−

podzielić wiek dziecka na okresy rozwojowe używając różnych klasyfikacji,

−

określać potrzeby małego dziecka,

−

charakteryzować postawy rodzicielskie,

−

korzystać z przepisów prawa z zakresu opieki społecznej,

−

stosować rożne metody pracy z dzieckiem,

−

nawiązać kontakt werbalny i niewerbalny z dzieckiem i rodzicami,

−

rozpoznawać i wyrażać emocje i uczucia,

−

oceniać stan zdrowia dziecka,

−

udzielać pierwszej pomocy w stanach zagrożenia życia i zdrowia,,

−

planować zadania i rozwiązywać problemy,

−

przygotowywać plan pracy opiekuńczo – wychowawczej,

−

opracowywać scenariusze zajęć z dziećmi,

−

logicznie myśleć,

−

rozwiązywać określone zadania i problemy teoretycznie i praktycznie,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

współpracować w grupie,

−

uczestniczyć w dyskusji, prezentacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić cele, zadania i wymagania zdrowotno – higieniczne dla instytucji opiekuńczo –
wychowawczych,

−

zastosować podstawowe zasady planowania i organizacji pracy z dziećmi
w poszczególnych grupach rozwojowych,

−

zorganizować pracę z dziećmi w poszczególnych grupach rozwojowych,

−

zaplanować indywidualne działania adaptacyjno – wychowawcze,

−

pomóc dziecku w przystosowaniu się do warunków wychowania zbiorowego,

−

przygotować plan promocji zdrowia i oddziaływań profilaktycznych w instytucjach
opiekuńczo – wychowawczych,

−

przeprowadzić zajęcia edukacyjne dla rodziców,

−

zorganizować opiekę nad dzieckiem zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy
oraz wymaganiami ergonomii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Instytucje opiekuńczo – wychowawcze dla małych dzieci

4.1.1. Materiał nauczania

Rys historyczny

Pierwszych informacji na temat opieki nad dzieckiem w Polsce, należy szukać

w  początkach  chrześcijaństwa  na  naszych  ziemiach.  W  okresie  tym,  dziećmi  wymagającymi
opieki  zajmował  się  Kościół.  Taka  forma  dobroczynnej  działalności  istniała  do  końca  XV
wieku. W XVI wieku pojawiły się pierwsze fundowane zakłady dobroczynne.

W 1773 roku Komisja Edukacji Narodowej zwróciła uwagę na opiekę nad robotnicą i jej

dzieckiem  w  pierwszych  latach  jego  życia.  Jednakże  utrata  niepodległości  zahamowała
starania  w  kierunku  polepszenia  bytu  zwłaszcza  dzieci  ubogich.  Z  biegiem  lat  rosła  coraz
większa  potrzeba  organizowania  opieki  nad  dziećmi.  Na  polski  grunt  przeniesiono  wzorce
czeskie  i  tak  powstała  pierwsza  ochronka  w  Warszawie.  Uroczyste  jej  otwarcie  nastąpiło
3  sierpnia  1839  roku  przy  ulicy  Krakowskie  Przedmieście  62.  Od  tego  momentu  zaczęło
powstawać wiele placówek w całym kraju. Miały one charakter przede wszystkim religijny.

Dopiero w 1927 roku Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ustawowo narzuciło

ochronę pracy kobiety z małym dzieckiem i obowiązek tworzenia żłobków w zakładach
zatrudniających ponad 100 kobiet. Spotkało się to z bojkotem ze strony fabrykantów
i spowodowało przesunięcie w czasie do 1928 roku realizację ustawy.

Okres II wojny światowej sprawił, że wiele dzieci potrzebowało opieki

i zaczęto zastanawiać się nad sposobem jej zabezpieczenia.

Po zakończeniu działań wojennych, w 1945 roku Rada Ministrów podzieliła kompetencje

w  opiece  nad  dziećmi  pomiędzy  dwa  resorty.  Dziećmi  do  lat  trzech  zajmować  się  miało
Ministerstwo  Zdrowia,  powyżej  tego  wieku  do  18  roku  życia  –  Ministerstwo  Oświaty.
Wzorowano  się  na  placówkach  tworzonych  w  ZSRR.  Żłobki  miały  za  zadanie  zapewnienie
opieki  i  dbanie  o  wzmocnienie  rodziny  jako  instytucji  wychowawczej.  Zadaniem
wychowawczym  była  nauka  samodzielnego  jedzenia,  ubierania  się,  mycia  się,  sygnalizowania
potrzeb fizjologicznych.

W 1952 roku ukazała się „Instrukcja w sprawie żłobków dzielnicowych

i przyzakładowych”.

Żłobek, będący zakładem społecznym służby zdrowia, miał za zadanie sprawować opiekę

zdrowotną i wychowawczą nad dziećmi zdrowymi w wieku od 6 tygodni do 3 lat,
w czasie pracy ich rodziców i opiekunów.

W okresie tym istniały żłobki:

−

dzielnicowe – prowadzone przez wydziały zdrowia prezydiów powiatowych, miejskich

i dzielnicowych rad narodowych,

−

przyzakładowe – prowadzone przez zakłady pracy.

Ze względu na czas przebywania żłobki dzieliły się na:

−

dzienne – czynne od 10 do 14 godzin,

−

zmianowe – przeznaczone dla dzieci matek pracujących w systemie zmianowym,

−

tygodniowe – czynne cały tydzień bez niedzieli i świąt .

Ministerstwo Zdrowia w 1957 roku wydało szczegółową „Instrukcję w sprawie

regulaminów organizacyjnych i wytycznych obsady osobowej w żłobkach dzielnicowych
i przyzakładowych”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozwój gospodarki zatrudniającej coraz więcej kobiet przyczynił się do masowego

tworzenia  placówek  opiekujących  się  dziećmi.  Zmieniały  się  jednak  z  biegiem  lat  zadania
stawiane  tym  placówkom.  Zaczęto  coraz  większą  wagę  przywiązywać  do  stwarzania
warunków  do  prawidłowego  rozwoju  psychofizycznego.  Pedagogizacja  personelu,
wykorzystywanie  odpowiednich  zabawek  i  pomocy  dydaktycznych  były  działaniami,  które
miały  zrekompensować  dziecku  pozbawienie  kontaktu    z  rodzicami  i  zrównać  ważność
czynności opiekuńczo – pielęgnacyjnych z oddziaływaniami wychowawczymi.

Koniec XX wieku wraz z przemianami politycznymi przyniósł zubożenie sfery finansów

publicznych. W skali kraju liczba żłobków zmalała o 55%.

Trudna sytuacja placówek opiekuńczo – wychowawczych jakimi są żłobki, na szczęście

nie  odbiła  się  na  poziomie  sprawowanej  opieki  nad  dzieckiem.  Mniejsze  liczebnie  grupy
żłobkowe,  coraz  lepsze  przygotowanie  zawodowe  personelu  pozwoliły  zaoferować  lepszą
opiekę.  Wymagania  stawiane  przez  rodziców,  a  także  panujące  trendy,  wpłynęły  także  na
poziom funkcjonowania poszczególnych placówek.

Nowością jest także tworzenie żłobków integracyjnych, w których przebywają dzieci

zdrowe razem z niepełnosprawnymi. Wspólne zajęcia wpływają korzystnie zarówno na dzieci
zdrowe jak i na dzieci specjalnej troski. Dodatkowym atutem jest opieka specjalistyczna
(lekarz rehabilitacji, logopeda, psycholog, rehabilitanci, pedagodzy).

Najlepszym środowiskiem wychowawczym dla dziecka jest jego dom rodzinny. Jeżeli

jednak sytuacja zmusi rodziców do korzystania z opieki instytucjonalnej, to trzeba zrobić
wszystko, aby dziecko w nowym dla niego środowisku czuło się jak najlepiej.

Należy również pamiętać o tym, że dzieci mogą znajdować się w różnej sytuacji

życiowej  i  wymagać  pomocy  interwencyjnej.  Dlatego  też  w  systemie  pomocy  społecznej
funkcjonują placówki opiekuńczo – wychowawcze innego typu, bardzo potrzebne dzieciom.

Typy placówek opiekuńczo – wychowawczych
1.  placówki wsparcia dziennego,
2.  placówki interwencyjne,
3.  placówki rodzinne,
4.  placówki socjalizacyjne,
5.  placówki resocjalizacyjne.

Placówki te specjalizują się w opiece nad dziećmi zdrowymi. Mogą też przebywać

w nich dzieci niepełnosprawne, jeżeli nie ma uzasadnionych przeciwwskazań. Placówka
współpracuje z rodziną dziecka, przygotowuje dzieci, w miarę możliwości, do samodzielnego
życia oraz współpracuje z powiatowym centrum pomocy rodzinie.

Placówki wsparcia dziennego, które działają w najbliższym środowisku lokalnym

dziecka:  wspierają  rodzinę  w  pełnieniu  podstawowych  funkcji,  zapewniają  pomoc  dzieciom
sprawiającym  problemy  wychowawcze,  zagrożonym  demoralizacją,  przestępczością  lub
uzależnieniami.  Współpracują  ze  szkołą,  ośrodkiem  pomocy  społecznej  i  innymi  instytucjami
w rozwiązywaniu problemów wychowawczych.

Placówki interwencyjne zapewniają dziecku pozbawionemu częściowo lub całkowicie

opieki  rodziców,  znajdującemu  się  w  sytuacji  kryzysowej,  doraźną,  całodobową  opiekę,
kształcenie  dostosowane  do  jego  wieku  i  możliwości  rozwojowych,  opiekę  i  wychowanie,
do  czasu  powrotu  do  rodziny  lub  umieszczenia  w  rodzinie  zastępczej,  placówce  rodzinnej
albo  placówce  socjalizacyjnej.  Przygotowują  diagnozę  stanu  psychofizycznego  i  sytuacji
życiowej dziecka oraz ustalają wskazania do dalszej pracy z dzieckiem.

Placówki rodzinne zapewniają dzieciom częściowo lub całkowicie pozbawionym opieki

rodziców, całodobową opiekę i wychowanie w warunkach zbliżonych do domu rodzinnego,
do czasu powrotu dziecka do rodziny, umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej lub jego
usamodzielnienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Placówki socjalizacyjne zapewniają całodobową opiekę i wychowanie dzieciom

całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodzicielskiej, dla których nie znaleziono
rodzinnej opieki zastępczej.

Placówki resocjalizacyjne zapewniają dzieciom niedostosowanym społecznie, opiekę

i wychowanie, resocjalizację i rewalidację, możliwość leczenia uzależnień, zdobycie
kwalifikacji zawodowych.
Podstawy prawne funkcjonowania placówek opiekuńczo – wychowawczych

Pierwsze unormowania prawne dotyczące funkcjonowania placówek opiekuńczo –

wychowawczych typu żłobek, sięgają 1952 roku. Instrukcja Ministra Zdrowia określiła
dokładnie:

−

cel, zadania, rodzaje organizowanych żłobków,

−

przeznaczenie poszczególnych rodzajów żłobków,

−

zasady kierowania i przyjmowania dzieci,

−

organizację i czas pracy,

−

dyscyplinę pracy,

−

podział dzieci na grupy wiekowe,

−

wyposażenie lokali,

−

normy obsady personalnej,

−

zasady finansowania,

−

uposażenie i obowiązki personelu.

Ciekawym zjawiskiem jest to, że do chwili obecnej, ogólny kanon funkcjonowania

placówek opiekuńczo – wychowawczych typu żłobek, nie został prawnie zmieniony.

W 1957 roku Minister Zdrowia w następnej instrukcji ustalił regulaminy, schematy

i wytyczne organizacyjne dla Wydziałów Zdrowia Prezydiów Rad Narodowych odnośnie
organizacji i obsady, dając tym samym możliwość uregulowań samorządom lokalnym.
Wyznaczone

zostały

tylko

górne

dopuszczalne

limity

obsady

personelu

i  liczebności  grup  dziecięcych.  Lokalna  podległość  zakładów,  potrzeby  i  możliwość  ich
zaspokojenia  oddane  zostały  w  gestie  samorządów  lokalnych.  Dalsze  uregulowania  prawne
wydane  zostały  w  1991  roku  w  Ustawie  o  Zakładach  Opieki  Zdrowotnej.  Żłobki  zostały
określone  jako  „Inne  zakłady  zdrowotne”.  Organ  gminy    został  wskazany  jako
odpowiedzialny  za  utworzenie  i  funkcjonowanie  placówki  zapewniającej  opiekę  nad
dzieckiem do lat 3. Podstawą funkcjonowania zgodnie ze zmienioną ustawą stały się statuty –
określające  cele,  zadania,  siedzibę  i  obszar  działania  oraz  zakres  udzielanych  świadczeń.
Tworząc  owe  statuty  opierano  się  na  obowiązujących  instrukcjach  z  1952  i  1957  roku.
Wymagania  dotyczące  stanu  sanitarnego  pomieszczeń  i  urządzeń  zakładu  opieki  zdrowotnej
określiło dopiero Rozporządzenie Ministra Zdrowia w 2005 roku.

Placówki wsparcia dziennego, placówki interwencyjne, placówki rodzinne, placówki

socjalizacyjne i placówki resocjalizacyjne działają na podstawie Ustawy o Pomocy
Społecznej z 2004 roku, którą modyfikują kolejne rozporządzenia Ministra Polityki
Społecznej.

Placówki opiekuńczo – wychowawcze współpracują z powiatowymi centrami pomocy

rodzinie, z rodziną dziecka i z rodzinami zaprzyjaźnionymi.

Placówką tego typu kieruje dyrektor, który jest jednocześnie wychowawcą.

Nie rzadziej niż raz w roku, zespół do spraw okresowej oceny, w skład którego wchodzi
dyrektor, pedagog, psycholog, pracownik socjalny oraz wychowawca, dokonuje okresowej
oceny sytuacji dziecka.

Placówki opiekuńczo – wychowawcze realizują z dzieckiem indywidualny plan pracy.
Dzieci przebywające w placówce mogą tworzyć samorząd.
Placówki opiekuńczo – wychowawcze powinny stworzyć prawidłowe warunki do

fizycznego, psychicznego i poznawczego rozwoju dziecka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Struktura organizacyjna

SCHEMAT ORGANIZACYJNY ŻŁOBKA

Żłobek jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej wpisanym do rejestru zakładów

opieki zdrowotnej.

Podstawowym celem działalności jest organizowanie i prowadzenie działalności

profilaktyczno – zdrowotnej i wychowawczej dla dzieci do lat 3.

Do zadań należy:

−

zapewnienie odpowiedniej opieki profilaktyczno – zdrowotnej,

−

stworzenie warunków dla prawidłowego rozwoju psychomotorycznego,

−

stosowanie odpowiedniego żywienia dietetycznego.

Jako publiczny zakład założony przez organ gminy, żłobek może funkcjonować jako

zakład budżetowy lub jednostka budżetowa organu założycielskiego.

Grupy dla małych dzieci mogą także funkcjonować jako grupy żłobkowe w placówkach

wychowawczo – opiekuńczych typu przedszkole, na zasadzie zadania zleconego przez gminę,
pod warunkiem spełnienia wymogów dotyczących małego dziecka.

Personel zatrudniany w placówkach opiekuńczo – wychowawczych musi posiadać

przygotowanie zawodowe uprawniające do podjęcia pracy w podstawowej opiece zdrowotnej.

Żłobek funkcjonuje zgodnie ze statutem nadanym przez organ założycielski, który

określa

stan

liczebny

żłobka wynikający z Rozporządzenie Ministra Zdrowia

z 2005 roku mówiące, że na 1 dziecko w sali pobytu powinno wypadać 3,0m

powierzchni.

Zgodnie  z  tym  rozporządzeniem  w  żłobku  powinny  być wydzielone zespoły  pomieszczeń  dla
różnych  grup.  Sale  pobytu  powinny  być  zorientowane  w  kierunku  południowo  –  wschodnim
lub  wschodnim.  Niemowlętom  należy  zapewnić  możliwość  leżakowania  na  tarasie  lub
werandzie.  Kuchnia  powinna  zapewnić  przygotowanie  posiłków  dostosowanych  do  wieku
i  diety  dziecka.  Przyległy  teren  (plac  zabaw)  powinien  być  wyposażony  w  odpowiednie
urządzenia,  niedostępne  dla  osób  postronnych.  Pranie  bielizny  powinno  odbywać  się
w  pralniach  obsługujących  zakłady  opieki  zdrowotnej  lub  w  spełniającej  te  wymogi  pralni
usytuowanej w żłobku.

KIEROWNIK

GRUPY DZIECI

•

Niemowlęta

•

Dzieci młodsze

•

Dzieci starsze

KSIĘGOWOŚĆ

OBSŁUGA

•

Kuchnia

•

Pralnia

•

Dozór

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Placówki wsparcia dziennego, placówki interwencyjne, placówki rodzinne, placówki

socjalizacyjne i placówki resocjalizacyjne zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy
i Polityki Społecznej działają na podstawie regulaminu opracowanego przez dyrektora
placówki w porozumieniu z powiatowym centrum pomocy rodzinie.

Dyrektor

placówki

rodzinnej

jest

jednocześnie

wychowawcą,

zobowiązanym

do organizowania pracy w grupie dzieci oraz do pracy indywidualnej z dzieckiem. Kieruje
procesem wychowawczym dziecka oraz pozostaje w stałym kontakcie z rodziną dziecka.

Osoba zatrudniona w placówce na stanowisku pracownika socjalnego jest

odpowiedzialna za pracę z rodziną dziecka, rozpoznaje jego sytuację rodzinną, utrzymuje
kontakt

instytucjami

wspierającymi

tę

rodzinę,

inicjuje

działania

niezbędne

do  unormowania  sytuacji  rodziny  i  umożliwienia  powrotu  dziecka  do  rodziny. Psycholog  lub
pedagog  są  odpowiedzialni  za  diagnozę  indywidualną  dziecka,  prowadzenie  zajęć
terapeutycznych  oraz  za  poradnictwo  psychologiczno  –  pedagogiczne  dla  rodziców  dzieci
przebywających  w  placówce.  Opiekunka  dziecięca  opiekuje  się  dzieckiem  do  lat  trzech  oraz
dzieckiem  niepełnosprawnym.  W  placówce  wsparcia  dziennego  może  być  zatrudniony  –
w miarę potrzeby – pedagog, psycholog lub pracownik socjalny.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Czy wiesz do jakiej grupy zakładów opieki zdrowotnej zalicza się żłobek?

2. Jakie znasz placówki opiekuńczo – wychowawcze ?

3.  Podaj główne cele działalności placówek opiekuńczo – wychowawczych.
4.  Z jakich komórek organizacyjnych składa się żłobek ?
5.  Jaki jest cel działalności żłobka ?
6.  Na podstawie jakich ustaw i dokumentów działają żłobki ?
7.  Co jest podstawą funkcjonowania innych niż żłobek placówek opiekuńczo – wychowawczych ?
8.  Jakie treści zawiera Statut żłobka?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W Ustawie o zakładach opieki zdrowotnej znajdź umiejscowienie żłobka. Zastanów się

nad odpowiedzią na pytanie:

Dlaczego żłobek jest zakładem opieki zdrowotnej?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przygotować stanowisko pracy,
2)  zapoznać się z tekstem ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
3)  przeczytać Art.1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
4)  zastanowić  się  czy  działalność  żłobka  może  mieścić  się  w  zakresie  przedstawionych

świadczeń.

5)  zapoznać się z Art.2.1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
6)  zapisać na kartce jakie jednostki zaliczane są do zakładów opieki zdrowotnej,
7)  przeczytać Art.32b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
8)  zapisać na kartce jakich świadczeń udziela żłobek,
9)  zastanowić się nad udzieleniem odpowiedzi na pytanie: Dlaczego żłobek jest zakładem

opieki zdrowotnej?

10) odpowiedzieć na pytanie w formie pisemnej.
11) skonsultować z nauczycielem poprawność udzielonej odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej,

−

zeszyt,

−

kartki i długopisy.

Ćwiczenie 2

Zastanów, się do jakiej placówki opiekuńczo – wychowawczej skierowałbyś dziecko

znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przyłączyć się do jednego z trzech zespołów ćwiczeniowych,
2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  zapoznać  się  z  wybraną  losowo,  kartką  z  imionami  dzieci  i  określeniem  ich  sytuacji

życiowej (dzieci: matek pracujących, sierot, z rodzin patologicznych, ze środowisk
zagrożonych przestępczością, mające konflikt z prawem, niewydolnych wychowawczo)

4) zapoznać się z tekstem Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie placówek

opiekuńczo ––wychowawczych § 4.1, § 5.1, § 6, § 7.1, § 8.1,

5)  zapoznać się z Art. 2.1 i Art.3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
6)  wypisać potrzeby dzieci,
7)  zastanowić  się  jaki  typ  placówki  opiekuńczo  –  wychowawczej  zaspokoiłby  potrzeby

wybranego dziecka (masz do wyboru: żłobek, placówkę rodzinną, placówkę wsparcia
dziennego, interwencyjną, socjalizacyjną, resocjalizacyjną),

8)  skierować dziecko do określonej placówki,
9)  skonsultować poprawność decyzji z nauczycielem,
10)  dokonać prezentacji,
11)  podsumować  w  dyskusji,  czy  podejmowanie  tego  typu  decyzji  jest  umiejętnością  trudną

do opanowania czy nie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, ustawa z dnia 12 marca

2004 r. o pomocy społecznej,

−

arkusze papieru napisami określającymi rodzaj placówki (żłobek, dom dziecka, placówki

wsparcia

dziennego,

placówki

interwencyjne,

placówki

rodzinne,

placówki

socjalizacyjne, placówki resocjalizacyjne),

−

kartki z imionami dzieci,

−

kartki i długopisy.

Ćwiczenie 3

Przygotuj projekt otwarcia placówki rodzinnej i miniżłobka. Określ w projekcie:

−

rodzaj dokumentacji niezbędnej do pracy placówki,

−

powierzchnię użytkową,

−

wymagania dotyczące pomieszczeń,

−

wymogi dotyczące zatrudnienia.

Postaraj się udzielić odpowiedzi na pytanie czy potrzebna jest umiejętność posługiwania

się przepisami publikowanymi w Dziennikach Ustaw, w sytuacji gdy planuje się otwarcie
placówki opiekuńczo – wychowawczej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować się w dwa zespoły,
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  zapoznać się z Dziennikami Ustaw:

– otwarcie  żłobka: Dziennik Urzędowy Ministerstwa Zdrowia z 1952 r. (Nr M. Dz. IV.1.
1/52,  Instrukcja Nr 42/52), s. 75, Dziennik Urzędowy Ministerstwa Zdrowia z 1957 r. Nr
23, Instrukcja Nr 67/57, s. 161 – 166, Dziennik Ustaw z 1997 r. Nr 104, poz.661, s. 3251,
Dziennik Ustaw z 2005 r. Nr 116, poz. 985,
– otwarcie placówki rodzinnej: Dziennik Ustaw z 2005  r. Nr 37, poz. 331,

4)  sporządzić projekt zgodnie z wytycznymi,
5)  zapisać projekt,
6)  skonsultować z nauczycielem poprawność,
7)  przedstawić wykonany projekt,
8)  zastanowić się, który etap pracy przedstawiał największą trudność.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Dzienniki Ustaw: Dziennik Urzędowy Ministerstwa Zdrowia z 1952 r. (Nr M. Dz. IV.1.
1/52, Instrukcja Nr 42/52), Dziennik Urzędowy Ministerstwa Zdrowia z 1957 r. Nr 23,
Instrukcja Nr 67/57, Dziennik Ustaw z 1997 r. Nr 104, poz.661, Dziennik Ustaw z 2005
r. Nr 116, poz. 985,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

kartki i długopisy.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

1) wymienić istniejące w Polsce instytucje opiekuńczo – wychowawcze?
2) powiedzieć do jakiego typu zakładów zalicza się żłobek?
3) wymienić komórki organizacyjne żłobka?
4) wymienić główne cele placówek opiekuńczo – wychowawczych?
5) wskazać dokumenty na podstawie których działają żłobki i inne placówki?
6) określić co zawiera w treści Statut żłobka?

Tak Nie

¨ ¨
¨ ¨

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Planowanie i organizacja pracy opiekuńczo – wychowawczej

4.2.1. Materiał nauczania

Planując pracę opiekuńczo – wychowawczą z małym dzieckiem należy przede

wszystkim poznać definicję potrzeby i zrozumieć jakie są potrzeby małych dzieci.

Funkcjonuje wiele definicji wzajemnie uzupełniających się.
S. Kawula przedstawia kilka definicji znanych autorów [9, s. 82]. Wychodzi od

pochodzącej  ze  słownika  pedagogicznego  mówiącej,  że  potrzeba  to  „brak  czegoś,
wprowadzający  organizm  w  niepożądany  stan”  oraz  przytacza  także  definicję  K.
Obuchowskiego  i  T.  Tomaszewskiego,  że:  „potrzeba  ludzka  to  właściwość  osobnika  X
polegająca  na  tym,  że  osobnik  X  bez  podmiotu  Y  nie  może  normalnie  funkcjonować,  to  jest
uzyskiwać  optymalnej  sprawności  w  zachowaniu  siebie  i  gatunku  oraz  w  zapewnieniu
własnego  rozwoju”.  Łączy  te  definicje  wniosek,  że  powinny  być  zaspokajane,  zwłaszcza  gdy
mają  charakter  opiekuńczy  Prof.  Lilian  G.  Katz  z  University  of  Illinois  uważa,  że  cokolwiek
jest  dobre  dla  dziecka,  jest  dobre  dla  niego  tylko  we  właściwych  proporcjach.  Ułożyła    ona
listę potrzeb charakterystycznych dla właściwego rozwoju:
1.  Poczucie  bezpieczeństwa  zwłaszcza  emocjonalnego,  odczucia  przez  dziecko,  że  jest

chciane, ważne, kochane, że innych obchodzi to co ono robi lub nie robi. Stworzenie
atmosfery ufności, szczerości i zaangażowania.

2. Optymalne poczucie własnej wartości, dostarczone przez najbliższe otoczenie dziecka,

pomoc w przyswojeniu kryteriów obowiązujących w środowisku.

3. Poczucie, że warto jest żyć, że życie ma sens, daje zadowolenie. Stworzyć warunki

do przeżywania doświadczeń, poprzez które dostrzega prawdziwość, autentyczność
i wartość życia.

4. Autorytet dorosłych, uczący szacunku, pokazujący profesjonalizm szanowanych

dorosłych osób, dający zachętę i wsparcie.

5. Dobre wzorce osobowe, zabezpieczenie dobrego kontaktu wykluczające nadmierna

przemoc i zachowania przestępcze [13, s. 9].
Piramida potrzeb A. Maslowa uzmysławia nam do czego właściwie dążymy,

żebudowanie zawsze zaczyna się od podstawy, aż do osiągnięcia szczytu. Okres wczesnego
dzieciństwa jest czasem budowania fundamentów, dlatego opiekun - wychowawca powinien
wspierać dziecko w tak ważnym okresie życia.

Rys.1. Model piramidy potrzeb Abrahama Maslowa [1, s. 188]

Potrzeba samorealizacji

Potrzeba wiedzy i rozumienia

Potrzeby estetyczne

Potrzeba szacunku

Potrzeba przynależności i miłości

Potrzeba bezpieczeństwa

Potrzeby fizjologiczne

Potrzeby
wzrostu

Potrzeby
wynikające
z niedoboru

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Transcendencja – potrzeby duchowe.

−

Samorealizacja - potrzeby samorealizacji – wyrażają się w dążeniu człowieka do
rozwoju możliwości.

−

Potrzeby poznawcze – potrzeby wiedzy, rozumienia, nowości.

−

Szacunek – potrzeby uznania (szacunku) i prestiżu we własnych oczach i w oczach
innych ludzi.

−

Przynależność  –  potrzeby  więzi,  afiliacji,  miłości  i  bycia  kochanym,  występują
w  usiłowaniach  przezwyciężenia  osamotnienia,  eliminacji  i  obcości,  tendencji  do
nawiązywania bliskich intymnych stosunków.

−

Bezpieczeństwo  –  zależności,  opieki  i  oparcia,  protekcji,  potrzeba  wygody,  spokoju,
wolności  od  strachu  pobudzają  do  działania,  zapewniając  nienaruszalność,  ujawniają  się
gdy dotychczasowe nawyki okazują się mało przydatne.

−

Potrzeby fizjologiczne – najniższy poziom; jedzenie, woda, tlen, potrzeby seksualne –
brak napięcia gdy nie są zaspokojone, dominują nad wszystkimi innymi potrzebami,
wypierają je na dalszy plan i decydują o przebiegu zachowania człowieka.

Planując pracę trzeba zastanowić się, co chcemy zapewnić dziecku? Opiekę,

wychowanie, a może jedno i drugie.

Opieka to systematyczna obserwacja i wyzwalanie aktywności dziecka bazując na

posiadanej wiedzy na temat rozwoju psychofizycznego.

Wychowanie to układ oddziaływań społecznych, instytucjonalnych, interpersonalnych

wywołujących akceptowane i pożądane zmiany w osobowości dziecka.

Wspólnym podmiotem dla obu oddziaływań jest dziecko. Opiekun – wychowawca łączy

obie formy. Zaspokaja potrzebę opieki, uczestniczy w procesie wychowania dostosowując
swoje wymagania do możliwości i predyspozycji dziecka. Pamięta,

że

”

Rozwój jest to

długotrwały proces ukierunkowanych zmian, w którym można wyróżnić następujące po sobie
prawidłowo etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu pod określonym względem; ma
charakter postępowy, jeśli w jego wyniku powstaje nowa, wyższa jakość”[4, s. 672].

Plan działań powinien być dostosowany do predyspozycji i możliwości dziecka

i  zakładać  osiągnięcie  optymalnych  rezultatów.  Dobry  opiekun  –  wychowawca  jest  zawsze
do  dyspozycji  dziecka,  nie  wyręczając  go,  ale  udzielając  rozumnej  pomocy.  Nieocenioną
pomocą  dla  opiekunów  są  rodzice,  zwłaszcza  w  początkowych  okresach  pobytu  dziecka
w  placówce.  Zapewniają  dzieciom  poczucie  bezpieczeństwa  i  dają  emocjonalne  wsparcie.
Dzięki  temu  proces  socjalizacji  odbywa  się  dla  małego  dziecka  w  sposób  mniej  bolesny.  Nie
należy  bać  się  wchodzenia  rodziców  do  grup  dziecięcych,  ponieważ  dzięki  temu  znacznie
skraca  się  okres  aklimatyzacji  dziecka.  Dodatkowym  atutem  jest  to,  że  można  wzajemnie
wymienić

się

informacjami

tematy

związane

funkcjonowaniem

dziecka,

ponadto rodzice widząc jak dziecko zachowuje się w grupie z innymi dziećmi
i opiekunkami, nabierają zaufania do osób pod których opieką zostawiają „swój największy
skarb”. Owocuje to w przyszłości lepszą współpracą podczas realizacji planów wspomagania,
towarzyszenia, czy stymulacji dziecka.

Wiek do 3 lat, jest okresem dążenia do samodzielnego działania. Dziecko odrzuca pomoc

i  jak  najwięcej  czynności  chce  wykonać  samo.  Jego  działania  są  jeszcze  niesprawne,
wprowadzają  zamieszanie  i  chaos,  zabierają  dorosłym  czas.  Ważne  jest  jednakże  aby
przeżyło,  że  jest  sprawcą  swoich  działań,  że  może  samo  zaspokoić  swoje  pragnienia,  że  nie
musi  czekać,  że  ktoś  to  zrobi  za  nie.  Dzięki  temu,  rozwój  dziecka  jest pełniejszy. Nie trzeba
obawiać  się,  że  dziecko  nie  będzie  potrafiło  zaspokoić  swoich  pragnień,  bądź  uważać,  że
wręcz  tych  pragnień  nie  ma.  Występują  one  już  od  najwcześniejszego  okresu  i  trzeba  to
uszanować, dając dziecku „rozumną swobodę” wyrażenia tego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Plany pracy z dziećmi powinny obejmować różny okres czasowy (dzień, miesiąc,

kwartał,  rok).  Daje  to  możliwość  lepszego  określenia  celów.  Dążenie  do  harmonijnego
rozwoju  dziecka  wskazuje  drogę  działania  dla  opiekunki  dziecięcej.  Niemożliwe  jest  dobre
zaplanowanie  pracy  bez  opanowania  podstawowych  wiadomości  z  zakresu  rozwoju  dziecka
w poszczególnych przedziałach wiekowych.

Im wcześniejszy etap rozwojowy tym odgrywa większe znaczenie dla przyszłego

rozwoju. Jest to podstawa, którą w przyszłości rozbudowuje się.

W pracy wychowawczej trzeba zwrócić uwagę na fakt „bycia z dzieckiem”. Ważne jest

to z tego względu, że dziecko wie, że opiekun – wychowawca jest zawsze do jego dyspozycji.
Dając dziecku propozycje, gdy samo może dokonać wyboru, w jaki sposób to zrealizuje,
jakich środków wyrazu użyje, daje się większą możliwość kreatywnego rozwoju.

W planach pracy należy pamiętać o różnych sferach rozwoju. Propozycje zajęć układać

tak,  aby  zabawy  zawierały  wszystkie  elementy  aktywności.  Sprawność  fizyczna,  mowa,
zmysły,  kojarzenie  i  pamięć,  umiejętności  życia  codziennego,  emocje  i  uczucia  uczestniczą
w  rozwoju  dziecka,  dostarczają  nowych  doświadczeń  potrzebnych  do  kształtowania
umiejętności.

Zajęcia z dziećmi powinny odbywać się zawsze w formie zabawy dostosowanej do

możliwości  dziecka,  najlepiej  w  małych  zespołach.  Opiekunki  pracujące  z  małymi  dziećmi
przygotowują  zajęcia  w  sposób  interesujący  dziecko,  tak  aby  nie  nudziło  się  lub  zabawa  nie
zagrażała jego bezpieczeństwu.

Dziecko poznaje swoje otoczenie fizyczne i społeczne wszystkimi zmysłami, trzeba

o tym pamiętać i dostarczać różnorodnych bodźców dotykowych, smakowych, węchowych,
słuchowych, wzrokowych. Loscher pięknie wyraził się, że „zmysły są bramą do świata”
[12, s. 47].

Aktywność fizyczna to motoryka duża i mała, ruchy naprzemienne są bardzo ważne dla

rozwoju poznawczego i myślenia.

Rozwój mowy bardzo intensywny, to wstęp do kształtującej się komunikacji.
Aby rozwój następował w sposób harmonijny należy pamiętać, że dziecko jest naszym

partnerem  i  oczekuje  od  nas  „poważnego”  traktowania,  ze  zrozumieniem  jego  problemów.
Okres  dzieciństwa,  to  wbrew  pozorom,  czas  wielu  problemów.  Dzieci  potrzebują  wsparcia,
aby  przeżyć  ciężkie  chwile,  których  im  nie  brakuje.  Pamiętajmy  o  zabawach  dodających
odwagi, uświadamiających przeżywane uczucia.

Planując zajęcia z dziećmi należy pamiętać o zaspokojeniu różnorodnych potrzeb

i działalność wychowawczą skierować na analizowanie ich, jednocześnie stwarzając warunki,
które umożliwią określone oddziaływania wychowawcze.

Opieka i wychowanie są ze sobą ściśle powiązane. Aktywność wychowawcza opiekunów

rozwijać  się  powinna  na  gruncie  opieki  i  być  skierowana   na  pozytywne  postawy  opiekunów
i  stworzenie  korzystnej  atmosfery  wychowawczej. Właściwa  postawa opiekuńcza: akceptacji,
współdziałania,  dawania  rozumnej  swobody,  uznawania  praw  dziecka  umożliwi  stworzenie
środowiska wychowawczego w żłobku, które nie wyrządzi szkody w tworzących się zrębach
osobowości małego dziecka.

L. S. Wygotski wprowadził pojęcie strefy najbliższego rozwoju. Mówi ona o obszarze

możliwości psychicznych dziecka. Autor zwracał uwagę na to, że dziecko ma zwykle większe
możliwości wykonując zadania przy pomocy dorosłego (matki, nauczyciela), niż w czasie
mierzonych

przykład

testami,

samodzielnie

wykonywanych

zadaniach.

Uważał, że dla każdego wychowawcy ważne jest, co uczeń potrafi przyswoić pod kierunkiem
nauczyciela.

Dziecko w placówce opiekuńczo – wychowawczej typu żłobek, poza swoim naturalnym

środowiskiem przebywa kilka godzin dziennie, należy pamiętać, że współpraca
z rodzicami, przekazywanie sobie wzajemnie informacji, w jakich działaniach powinniśmy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

się uzupełniać, umożliwi jego prawidłowy i harmonijny rozwój. Plany pracy, w których
uwzględniane będą wszystkie sfery rozwoju, przedstawiane rodzicom do kontynuacji
w domu, dadzą możliwość w miarę jednorodnych oddziaływań.

W innych placówkach należy zwrócić uwagę na opracowywanie indywidualnych planów

pracy na bazie informacji dostępnej z dokumentacji. Okresowa ocena - sytuacji dziecka,
rodziny, zasadności pobytu, ułatwi działania kompensacyjne, korekcyjne lub resocjalizacyjne.

Zapewnienie bezpieczeństwa psychicznego, respektowanie indywidualnego tempa

rozwoju,  pomoc  w  utrzymaniu  zdrowia  fizycznego,  są  potrzebami  równorzędnymi.
W  placówce  opiekuńczo  –  wychowawczej  w  oczekiwaniu  na  lepsze  rozwiązanie,  oprócz
zapewnienia  dachu  nad  głową  należy  stworzyć  warunki  terapeutyczne,  zarówno  dla  dziecka
jak i jego rodziny [11, s. 11].

Wspólnym działaniem żłobka i innych placówek opiekuńczo –wychowawczych powinno

być wypracowanie własnych lub wprowadzenie sprawdzonych w innych zakładach planów
adaptacji dziecka

Ważne jest to z tego względu, że dziecko, które znalazło się w nowej dla

niego, trudnej sytuacji, powinno mieć wsparcie i pomoc od osób opiekujących się nim, aby
w miarę szybko zaakceptowało swoją sytuację i czuło satysfakcję z pobytu w danej placówce.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak zdefiniujesz pojęcie „potrzeba”?
2.  Czy potrafisz wymienić kolejne elementy piramidy Maslowa?
3.  Na co zwracamy uwagę układając plany ?
4.  Co to jest strefa najbliższego rozwoju ?
5.  Jaki jest wspólny podmiot w oddziaływaniach opiekuńczo – wychowawczych ?
6.  Jakie plany pracy opiekuńczo – wychowawczej sporządzane są w placówkach?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zbuduj własną piramidę potrzeb. Porównaj ją z piramidą Maslowa. Zastanów się czy

każdy człowiek ma takie same potrzeby i co jest podstawą w budowaniu hierarchii potrzeb.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym potrzeb,
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  przyłączyć się do jednego z trzech zespołów,
4)  zapoznać się z kartkami z niedokończonymi zdaniami i uzupełnić je,

Propozycje zdań:

•

Lubię jeść….

•

Jestem chory…..

•

Lubię myć okna …..

•

Lubię być z mamą……

•

Jestem wolnym człowiekiem…

•

Chcę się uczyć….

•

Boję się ludzi…….

•

Zrobię karierę……..

•

Jestem samotny……

•

Będę badaczem oceanu……..

•

Czuję się bezpieczny….

•

Lubię majsterkować……….

•

Chcę być z tobą……

•

Wierzę w Boga……

•

Nie umiem nic załatwić……

•

Lubię rzeźbić………

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  przyporządkować zdanie do grupy potrzeb,
6)  przypomnieć sobie piramidę potrzeb Maslowa,
7)  porównać stworzoną piramidę z piramidą Maslowa,
8)  dokonać prezentacji wykonanej pracy,
9)  przedyskutować na forum klasy ewentualne różnice,
10) w  dyskusji  spróbować  odpowiedzieć  na  pytanie:  Czy  każdy  człowiek  ma  takie  same

potrzeby i co jest podstawą w budowaniu hierarchii potrzeb?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartki z niedokończonymi zdaniami,

−

długopisy, mazaki,

−

szary papier,

−

taśma klejąca,

−

foliogram z piramidą Maslowa,

−

grafoskop.

Ćwiczenie 2

Opracuj indywidualny plan adaptacji dziecka w żłobku. Zastanów się i przedstaw swoje

przemyślenia na temat: czy takie plany są potrzebne?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybrać się na wycieczkę do żłobka (4 razy w odstępach tygodniowych),
2) przypomnieć sobie wiadomości dotyczące rozwoju małego dziecka, potrzeb i rodzajów

zajęć możliwych do przeprowadzenia z dzieckiem,

3)  przypomnieć sobie zakres wiadomości dotyczących obserwacji dziecka,
4)  wybrać jedno dziecko, dla którego będzie opracowywany indywidualny plan adaptacji,
5)  wykonać obserwację zgodnie z przyjętymi kryteriami,
6)  opracować propozycje postępowania korzystając z dostępnej literatury,
7)  sprawdzić z nauczycielem poprawność wykonanej pracy,
8)  ocenić  efekt  pracy  na  ostatnich  zajęciach  i  odpowiedzieć  na  pytanie:  czy  takie  plany  są

potrzebne?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyty,

−

kartki, długopisy,

−

dokumentacja dziecka,

−

wzór indywidualnego planu adaptacyjnego (tabela nr 1 do ćwiczeń),

−

dostępna literatura,

Ćwiczenie 3

Ułóż dzienny, miesięczny, kwartalny i roczny plan pracy wychowawczej.
Zastanów się:

−

Czy plany pracy ułatwiają pracę opiekunce dziecięcej?

−

Czy służą harmonijnemu rozwojowi dziecka?

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przypomnieć sobie wiadomości dotyczące rozwoju małego dziecka, i rodzajów zajęć

możliwych do przeprowadzenia z dzieckiem,

2)  zapoznać się z dostępną literaturą,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  opracowywać plany pracy zgodnie z wzorem tabel nr: 2, 3, 4, 5 do ćwiczeń,
5)  opracować propozycje zajęć,
6)  sprawdzić z nauczycielem poprawność wykonanej pracy,
7)  w dyskusji odpowiedzieć  na pytania:

−

Czy plany pracy ułatwiają pracę opiekunce dziecięcej,?

−

Czy służą harmonijnemu rozwojowi dziecka?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartki, długopisy,

−

tabele nr: 2, 3, 4, 5 do ćwiczeń,

−

dostępna literatura.

Tabela nr 1 Indywidualny plan adaptacyjny

(opracowanie własne).

Autor:

Imię dziecka i wiek:

Zakres

I
obserwacja

II
obserwacja

III
obserwacja

IV
obserwacja

Czy dziecko

wchodzi chętnie?
2. Czy trzyma się
kurczowo
matki/ojca?
3. Czy płacze po
wejściu?
4. Jak długo trwa
uspokajanie
dziecka?
5. Czy bawi się
z dziećmi?
6. Czy można z nim
nawiązać kontakt
werbalny?
7. Czy daje się
przytulić/dotknąć?
8. Czy przyjmuje
podawane
pożywienie?
9. Czy samodzielnie
wykonuje niektóre
czynności?
10. Czy rozpoznaje
nowego opiekuna?

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

………………

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

………………

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

………………

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

………………

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

TAK   NIE

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Postępowanie:

Propozycje:
1. przytulenie,
2. odwrócenie
uwagi,
3. zajęcie zabawą:
a) literatura [16,
18, 19, 21, 22, 23

4. zapoznanie
z dziećmi,
5. zapoznanie
z pomieszczeniami,
6. słuchanie
muzyki,
7. zajęcia ruchowe,
8. rozładownie
emocji w zajęciach
dynamicznych,
9. opowiadanie
bajek,
10……………..
11……………..

Propozycje:
1. przytulenie,
2. odwrócenie
uwagi,
3. zajęcie zabawą:
a) literatura [16,
18, 19, 21, 22, 23

WNIOSKI

Tabela do ćwiczenia 2

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela nr2 Dzienny plan opiekuńczo –wychowawczy ( Grupa………..)

(opracowanie własne)

Autor:

godziny

Rozkład dnia

Propozycje zajęć

- 8

schodzenie się dzieci

1. zabawy dowolne,
2. opowiadanie bajek,
3. oglądanie bajek;
4………………….
5………………………

- 9

Śniadanie

1. czynności higieniczne (mycie rąk),
2. posiłek (motywacja do samodzielności,

pomoc)

3. czynności higieniczne ( mycie rąk, twarzy,

zębów),

4…………………………..

- 11

Zajęcia

1. zajęcia ruchowe (gimnastyka),
2. zajęcia pedagogiczne:
– muzyczne,
– plastyczne,
– ruchowe,
3. zajęcia na świeżym powietrzu (spacer,

zabawa na placu zabaw),

4. zajęcia tematyczne w grupach,
5. zajęcia indywidualne,
6. zabawy związane z percepcją,
7. zabawy wspierające rozwój emocjonalny,
8. zabawy z rekwizytami,
9…………………………………
10………………………………..

- 12

Obiad

1. czynności higieniczne (mycie rąk),
2. posiłek (motywacja do samodzielności,

pomoc)

3. czynności higieniczne ( mycie rąk, twarzy,

zębów),

4……………………………….

- 14

Leżakowanie

1. przygotowanie do leżakowania:
– rozbieranie się.
– wkładanie piżamek.
– układanie się na leżaczkach.
2. słuchanie bajeczki usypiającej,
3. usypianie przy muzyce relaksującej,
4. wstawanie.
5……………………..

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

- 15

Podwieczorek

1. czynności higieniczne (mycie rąk),
2. posiłek (motywacja do samodzielności,

pomoc)

3. czynności higieniczne ( mycie rąk, twarzy,

zębów),

4…………………..

- 18

Zajęcia i rozchodzenie się

do domu

1.zajęcia wprowadzające w świat literatury:
– opowiadanie bajek,
– miniinscenizacje bajek,
2. zajęcia tematyczne w grupach,
3. zajęcia wspomagające rozwój:
– indywidualne,
– grupowe (Ruch rozwijający V. Sherborne),
4. zabawy dowolne,
5.………………………….

Tabela do ćwiczenia 3

Tabela nr 3Miesięczny plan opiekuńczo – wychowawczy (Grupa……….)

(opracowanie własne)

Autor:

Cele:

Sfery rozwoju:

Sposoby osiągania celów:

Sprawność fizyczna

1. ćwiczenie motoryki dużej,
2. ćwiczenie motoryki małej,
3. ćwiczenie ruchów naprzemiennych,
4. ćwiczenia równoważne,
5. doskonalenie chodu,
6. doskonalenie chwytu,
7. doskonalenie zmian pozycji,
8.doskonalenie

koordynacji

wzrokowo

–

słuchowo - ruchowej,

9…………………………………
10………………………………..

ła

(

ęt

łe

śn

)

Zmysły

1. zajęcia wspomagające rozwój percepcji:
– wzrok,
– słuch,
– smak,
– węch,
– dotyk.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Mowa

1. zajęcia z zakresu profilaktyki :

- nauka żucia, gryzienia, połykania,
- nauka prawidłowego oddychania,

2. ćwiczenia wspomagające rozwój słownictwa

czynnego:

- nauka wyrazów dźwiękonaśladowczych,
- wzbogacanie słownictwa,
- budowanie wypowiedzi,

3. uwrażliwianie słuchowe poprzez słuchanie

muzyki,

4. ćwiczenia narządów artykulacyjnych (język,

wargi, podniebienie miękkie, mięśnie gardła
i twarzy),

5………………………….

Emocje i uczucia

1. uczenie wyrażania mową i gestem uczuć,
2. uczenie rozładowywania emocji (darcie

papieru, taniec, twórczość plastyczna),

3. ćwiczenia relaksacyjne,
4. słuchanie muzyki relaksacyjnej,
5……………………………..

Umiejętności życia

codziennego

1. poznawanie i utrwalanie czynności

higienicznych,

2. udział w czynnościach porządkowych,
3. poznawanie garderoby,
4. kultywowanie tradycji,
5…………………………..

Kojarzenie i pamięć

1. uczenie klasyfikacji,
2. zabawy konstrukcyjne,
3. szeregowanie,
4. odwzorowywanie,
5. szukanie podobieństw i różnic,
6. nauka wykorzystywania symboli,
7. ćwiczenie orientacji przestrzennej (nad, pod,

przed, za, obok),

8. kojarzenie zaspokojenia potrzeb z gestami,
9…………………………….

Tabela do ćwiczenia 3

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela nr 4 Kwartalny plan opiekuńczo-wychowawczy (Grupa……..)

(opracowanie własne)

Autor:

Temat:

Cele:

Sposoby osiągania celów:

Pora roku

1. wiosna,

2. lato,

3. jesień,

4. zima.

1. wycieczka do:
– lasu,
– parku,
– ogrodu,
2. prace plastyczne,
3. inscenizacje,
4. opowiadania,
5. kalendarz przyrody.

Tradycje

1. święta,

2. tradycje
regionalne,

3. święta
narodowe.

1. opowiadania o tradycjach,
2. spotkania z ciekawymi
ludźmi,
3. prace plastyczne,
4. tańce ludowe: regionalne
i narodowe,
5. piosenki ludowe,
6. prace manualne.

Uroczystości
okazjonalne

1. urodziny
i imieniny

2. Dzień
Dziecka,

3. Dzień Matki
i Ojca,

4. Dzień Babci i
Dziadka

ię

że

1. miniprzyjęcia,
2. prace plastyczne: kartki,
laurki, wytwory różne,
3. spotkania okazjonalne,
4. nauka piosenek
i wierszyków okazjonalnych,
5. festyny rodzinne.

Tabela do ćwiczenia 3

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 5 Roczny plan opiekuńczo – wychowawczy (Grupa……)

(opracowanie własne)

Autor:

Temat:

Cele:

Sposoby osiągania celów:

Rozwój
fizyczny

Panowanie nad
własnym ciałem

1. zajęcia ruchowe indywidualne
i grupowe,
2. doskonalenie motoryki dużej i
małej,
3. doskonalenie koordynacji
wzrokowo – słuchowo -
ruchowej,
4. doskonalenie percepcji.

Rozwój
poznawczy

Rozwój
osobowości

1. zajęcia rozwijające zmysły,
2. dostarczanie wiadomości
o otaczającym świecie,
3. kształtowanie chęci
poznawania nowych
doświadczeń,
4. zajęcia dostosowane do
możliwości i predyspozycji
dziecka.

Rozwój
emocjonalny

Samoświadomość

1. zabawy uczące zasad
i reguł,
2. zabawy uczące współżycia,

Rozwój
społeczny

Socjalizacja
dziecka

1. zabawy uczące współżycia,
2. zabawy naśladowcze,

Tabela do ćwiczenia 3

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) podać definicję potrzeby?

2) opisać piramidę potrzeb Maslowa?

3) wymienić rodzaje planów pracy sporządzane w placówkach?

4) wymienić elementy pracy?

5) opisać, co to jest strefa najbliższego rozwoju?

6) opracować indywidualny plan adaptacyjno – wychowawczy?

napisać dzienny, miesięczny, kwartalny, roczny plan pracy pielęgnacyjno
– wychowawczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Tryb życia niemowląt i dzieci w wieku poniemowlęcym

4.3.1. Materiał nauczania

Uregulowany tryb życia jest bardzo ważny w każdym okresie życia dziecka. Jest to

istotne ze względów zdrowotnych i wychowawczych.

W rozkładzie dnia należy uwzględnić:

−

pory posiłków,

−

okresy snu,

−

czas zabawy,

−

spacer,

−

pielęgnację i kąpiel dziecka.

Karmienie dziecka uzależnione jest od jego kondycji. Dla niemowlęcia najlepszym

pokarmem  jest  mleko  matki,  które  dostarcza  pełnowartościowych  składników  a  obecność
matki  daje  poczucie  bezpieczeństwa.  Jednakże  dzieci  przebywające  w  placówkach
opiekuńczo  –  wychowawczych  z  reguły pozbawione  są  tego  komfortu. Należy  pamiętać, aby
przynajmniej  w  części  zrekompensować  dziecku  brak  bliskości  matki  poprzez  odpowiednie
podejście  do  dziecka.  Bardzo  ważne  jest  wygodne  ułożenie  niemowlęcia  w  czasie  karmienia
butelką  lub  łyżką.  Przytulenie,  dotyk  i  bliskość  opiekunki,  częściowo  zastępują  dziecku  brak
domu.  Jeżeli  do  żłobka  trafia  dziecko  matki  karmiącej  piersią,  nie  należy  doradzać  jej
przejścia  na  karmienie  sztuczne,  tylko  starać  się  połączyć  obie  formy.  Żywienie  ma  ogromny
wpływ  na  prawidłowy  rozwój  dziecka.  Przez  pierwsze  miesiące  jedynym  pokarmem
niemowlęcia  jest  mleko.  Od  siódmego  miesiąca  można  zacząć  podawać  dziecku  nowe
produkty.  Wprowadzamy  je  pojedynczo  i  stopniowo,  w  ilościach  wzrastających.  Wielkość
porcji,  sposób  podania  i  rozdrobnienia  dostosowujemy  indywidualnie  do  potrzeb  dziecka.
Posiłków  dla  niemowląt  nie  solimy  oraz  nie  dodajemy  cukru.  Jeżeli  stosujemy  karmienie
butelką,  to  należy  pamiętać  o  wyborze  odpowiedniej  mieszanki.  Przygotowanie  jej  w  chwili
obecnej  nie  jest  trudne,  ponieważ  z  reguły  ogranicza  się  do  wymieszania  proszku  z  wodą
o  odpowiedniej  temperaturze.  Ważne  jednakże  w  tym  wypadku  jest  przestrzeganie  higieny
butelek i osób przygotowujących mieszankę.

Oto kilka wskazówek dotyczących karmienia butelką:

−

Zawsze sprawdzaj termin przydatności do spożycia na opakowaniu.

−

Myj dokładnie ręce przed przystąpieniem do sporządzania pokarmu.

−

Wszystko, czego używasz do przygotowywania mieszanek, myj dokładnie w płynie

i sterylizuj w specjalnie do tego przeznaczonym garnku.

−

Wieczka puszek przed otwarciem myj gorącą wodą.

−

Otwarte puszki przechowuj w lodówce.

−

Nie używaj resztek z poprzedniego karmienia [3, s. 78].

Samodzielne jedzenie – wzorzec (opracowanie własne)

1 miesiąc

−

dziecko wkłada rękę do ust i ssie,

do 5 – ego miesiąca

−

dziecko trzyma rękę na butelce,

5 – 6 miesiąc

−

dziecko trzyma butelkę oburącz,

6 miesiąc

−

biszkopt i sucharek jest wyrzucany z ust dziecka,

7 miesiąc

−

biszkopt i sucharek dziecko bierze w sposób
zamierzony,

8 – 9 miesiąc

−

dziecko prowadzi rękę matki z łyżką i szklanką,

9 – 12 miesiąc

−

dziecko próbuje wkładać ręce do jedzenia, ściska je
i smaruje po twarzy, uderza łyżką w stół i jedzenie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15 miesiąc

−

dziecko chwyta łyżkę całą dłonią i je przez krótki
czas,

2 lata

−

samodzielne jedzenie.

Schemat karmienia dziecka (opracowanie własne)

siódmy miesiąc

−

karmienie piersią lub mlekiem sztucznym na żądanie,

−

wprowadzamy zupę jarzynową; początkowo przygotowaną z marchewki i ziemniaka,
po tygodniu do zupy można dodać gotowane mięso,

−

składniki  na  porcje  zupy  dla  jednego  dziecka:  2  małe  marchewki,  1  ziemniak,  1  łyżka
ryżu,  4  dag.  mięsa  /  indyka,  kurczaka,  królika/.  Sposób  przyrządzania:  marchewkę  oraz
ziemniaki  pokroić  w  cienkie  plasterki;  dodać  ryż  i  mięso;  gotować  30  minut;  po
ugotowaniu wszystko zmiksować,

−

do zupy dodajemy masło / na 100g ½ łyżeczki /, można ją zagęścić kleikiem ryżowym

−

dwa razy w tygodniu do zupy dodajemy pół gotowanego żółtka,

−

wprowadzamy sok lub przecier owocowy, początkowo z marchwi, potem także
z jabłka, dyni i gruszki.

ósmy miesiąc

−

karmienie piersią lub mlekiem sztucznym na żądanie,

−

podajemy zupę jarzynową z warzywami i mięsem,

−

co drugi dzień dodajemy do zupy pół gotowanego żółtka,

−

wprowadzamy świeże owoce: jabłka, jagody, maliny, jeżyny, porzeczki,

−

podajemy przeciery owocowe, chrupki kukurydziane, można także wprowadzać kisiele
owocowe, kaszki kukurydziane lub ryżowe z przetartymi owocami.

dziewiąty miesiąc

−

karmienie piersią lub mlekiem sztucznym na żądanie,

−

podajemy jeden duży posiłek: zupa jarzynowa z warzywami, żółtkiem i mięsem /królik,
kurczak, indyk i także wieprzowina /,

−

podwieczorek lub drugie śniadanie – biszkopt bezglutenowy lub chrupki z tartym
owocem.

dziesiąty miesiąc

−

karmienie piersią lub mlekiem sztucznym na żądanie,

−

rozszerzamy dietę podając dziecku na przykład jarzynkę z marchwi, do tego ziemniaki
i drobno posiekane mięso lub pulpecik,

−

dzieciom bez obciążeń alergicznych można podawać ryby gotowane /najlepiej morskie,
bo posiadają dużo jodu potrzebnego do rozwoju /.

jedenasty miesiąc

−

karmienie piersią lub mlekiem sztucznym na żądanie,

−

dzieciom bez obciążeń alergicznych wprowadzamy przetworzone mleko krowie: kefir,
jogurt, twarożek oraz pół całego jajka gotowanego lub przyrządzanego na parze,

dwunasty miesiąc

−

nadal podajemy mleko kobiece lub sztuczne,

−

dietę upodabniamy do lekkostrawnej diety dorosłych na przykład na obiad rosół
z drobiu z makaronem, na drugie gotowane mięso z jarzynami i ryżem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ostrożnie wprowadzamy gluten, czyli pieczywo i kaszki,

−

odstawienie  dziecka  od  piersi  należy  przygotować  i  przeprowadzić  stopniowo,
w  momencie,  gdy  zarówno  matka,  jak  i  dziecko  będą  się  czuli  gotowi  /w  przypadku
dziecka  może  to  być  znaczna  samodzielność  w  zabawie i  poruszaniu oraz pojawienie  się
więzi z ojcem/,

−

zachęcamy dziecko do próby samodzielnego jedzenia.

Posiłki powinny być dla dziecka przyjemnym rytuałem, zawsze kojarzącym się

z  zaspokojeniem  głodu.    Dlatego  ważne  jest  określenie  pór  karmienia  i  nie  dokarmianie
między  posiłkami.  Dziecko,  które  nie  odczuwa  głodu,  denerwuje  się  gdy  zmuszane  jest
do  jedzenia,  gdy  nie  ma  na  to  ochoty.  Wytwarza  się  nieprzyjemna  atmosfera  kojarząca  się
dziecku  z  czymś  co  sprawia  mu  dyskomfort  psychiczny.  Pamiętajmy  o  tym,  że  dziecko
karmimy,  a  nie  zmuszamy  do  jedzenia.  Gdy  daje  sygnał,  że  ma  już  dosyć,  wypluwając
pokarm, kończymy posiłek.

Zawsze w czasie karmienia trzeba rozmawiać z dzieckiem, na przykład opisywać

podawane  potrawy.  Jedzenie  powinno  być  miękkie  i  o  odpowiedniej  temperaturze,  a  także
podawane w małych porcjach. Przygotowując, bądź podając dziecku posiłki pamiętajmy o ich
estetyce.  Mimo  występującego  jeszcze  w  tym  okresie  rozwojowym  synkretyzmu,
pamiętajmy,  że  kolorystyka  podawanych  potraw  może  wpływać  na  chęć  dziecka  do
zapoznania  się  z  nowymi  smakami.  Także  konsystencja  pokarmów  odgrywa  dużą  rolę
w rozwoju dziecka. Od 6 – 7 miesiąca życia dziecko powinno otrzymywać pokarmy do żucia
i  gryzienia.  Nie  należy  bać  się,  że  dziecko  zadławi  się,  trzeba  bacznie  je  obserwować  i  co
najwyżej  pomóc  w  zapoznaniu  się  z  nowym  produktem.  Zbyt  długi  okres  podawania  papek
niekorzystnie  wpływa  na  rozwój  narządów  artykulacyjnych  a  co  za  tym  idzie  na  rozwój
mowy dziecka.

Rozwój cywilizacji sprawił, że dużo dzieci cierpi na alergie pokarmowe. U małego

dziecka  często  trudno  jest  postawić  diametralną  diagnozę,  dlatego  baczna  obserwacja  reakcji
dziecka  na  wprowadzane  nowe  produkty  jest  elementem  koniecznym.  Wykluczenie  z  diety
produktów alergizujących sprawia, że dziecko nie ma reakcji chorobowych.

Sen jest nierozerwalnym elementem życia człowieka. Dziecko z komfortowego łona

matki,  w  którym  spokojnie  spało  mając  zaspokojone  wszystkie  potrzeby,  zmuszone  było
do  przejścia  do  nowego  środowiska.  Już  sam  trud  rodzenia  musiało  zrekompensować
wypoczynkiem,  czyli  długim  snem.  Stopniowe  budzenie  się  do  życia  w  nowym  świecie  niesie
nowe  elementy  poznawania.  Pora  nocna  przeznaczona  dla  snu  oczywista  jest  dla  osoby
dorosłej,  niekoniecznie  dla  dziecka.  Dyskomfort  ciemności,  brak  bliskości  opiekunów,
to  elementy,  które  mogą  zaburzać  sen.  Czasami  wystarczy  smoczek,  pieluszka  lub  pluszowa
zabawka,  aby  poczucie  bezpieczeństwa  wróciło.  Niemowlęta  i  małe  dzieci  posiadają  bardzo
silną  potrzebę  intymności,  którą  zabezpiecza  kontakt  z  rodzicem  bądź  opiekunem,  dlatego
należy  pamiętać  o  jej  zaspokojeniu  aby  zabezpieczyć  prawidłowy  rozwój  emocjonalny
dziecka.  Należy  także  uświadomić  sobie, że sen  aktywny występuje naprzemiennie z fazą snu
głębokiego  NON  –  REM.  Aktywny  sen  REM  jest  fazą  marzeń  sennych  mającą  duże
znaczenie  dla  rozwoju  mózgu,  dla  jego  prawidłowego  rozwoju  i  dojrzewania.
U trzymiesięcznego  niemowlęcia  40% snu  to faza REM.  U dwuletniego dziecka długość fazy
snu  aktywnego  to  około  25%,  a  więc  prawie  tyle  co  u  człowieka  dorosłego.  Między  snem
aktywnym  a  głębokim  występuje  faza  przejściowa,  w  której  łatwo  jest  przebudzić  się.
W  pierwszych  miesiącach  życia  niemowlęcia  stanowi  ona  około  50%.  Niemowlę  przez
wszystkie fazy snu przechodzi przez około 50 – 60 minut (dorosły 90 minut). Sen rozpoczyna
od  fazy  REM  trwającej  około  20  minut,  przechodzi  fazę  przejściową  do  fazy  NON  –  REM,
dlatego też czasami budząc się w fazie przejściowej wygląda na wypoczęte. Około 3 miesiąca

życia niemowlę rozpoczyna sen fazą NON – REM, dlatego już tak łatwo nie budzi się. Znając
schemat faz sennych można ustalić dobowy rytm życia dziecka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zabawa jest charakterystycznym składnikiem zachowania wszystkich normalnych,

zdrowych  dzieci  i  ma  duże  znaczenie  dla  ich  psychicznego  rozwoju.  Jest  tym  rodzajem
aktywności  człowieka,  który  w  rozmaitych  formach  przewija  się  przez  całe  jego  życie,
a  w  okresie  dzieciństwa  jest  to  główny  rodzaj  działalności  jednostki  przed  rozpoczęciem
przez  nią  systematycznej  nauki  w  szkole.  Dziecko  bawiąc  się  odczuwa  przyjemność
i  satysfakcję,  gdyż  zabawa  zaspokaja  jego  potrzebę  aktywności.    Za  pośrednictwem  zabawy
dziecko uczy  się  panowania  nad  swoim ciałem:  rozwija  równowagę i koordynację wzrokowo
–  ruchową,  poznaje  świat  materialny,  gromadzi  fakty  i  uczy się myślenia. Jednocześnie dzięki
zabawie  rozwiązuje  własne  problemy  emocjonalne  i  zdobywa  umiejętność  panowania  nad
prymitywnymi  uczuciami,  staje  się  w  coraz większym stopniu istotą społeczną oraz odnajduje
właściwe dla siebie miejsce we wspólnocie.

Istnieją różne teorie na temat zabawy, jednakże wszystkie łączy pogląd, że zabawa

wywodzi się z chęci zaspokojenia pragnień (wish fulfillment), że dzieci bawią się po to,
by wyrazić same siebie w świecie fantazji, zmyślania czy udawania. Zdanie to podzielają:
Z. Freud, E. Erikson, J. Piaget, L.S. Wygotski.

Zabawa może przybierać charakter spontaniczny, inspirowany bądź kierowany,

podyktowany potrzebą osiągnięcia celu lub aktywnością dziecka.

Rodzaje zabaw:

1) manipulacyjne: pojawiają się najwcześniej, są pozbawione treści, nie mają określonej

struktury,  lecz  doskonale  służą  poznawaniu  właściwości  przedmiotów,  kształtu,
konsystencji.  Dziecko  poznaje  zróżnicowane  cechy,  różną  przydatność.  Ćwiczy  także
sprawność  rąk  i  koordynację  wzrokowo  –  ruchową.  Poznaje  różne  dźwięki,  doznaje
wrażeń dotykowych, angażuje wzrok, słuch. Jest to etap stanowiący podstawę do bardziej
skomplikowanych zabaw,

2) konstrukcyjne: wynikają z zabaw manipulacyjnych, różniąc się tym, że ich wytwór jest

rezultatem działań dziecka. Doskonalą funkcje spostrzeżeniowo - ruchowe, wyzwalają
pomysłowość, pobudzają wyobraźnię, wdrażają do skupienia uwagi, uczą obserwacji,

3) ruchowe: rozpoczynają się gdy dziecko opanuje swobodne poruszanie się. Początkowo

mają charakter prostych ćwiczeń typu: chodzenie i schodzenie ze schodów, pokonywanie
przeszkód,  następnie  przeskakiwanie  niskich  przeszkód,  rzucanie  piłką  i  gonienie.  Uczą
przestrzegania  zasad  i  reguł  współpracy w  grupie.  Ćwiczenia  fizyczne  pozwalają dziecku
zdobyć  panowanie  nad  własnym  ciałem,  utrzymać  równowagę  ciała  i  kontrolować  jego
ruchy, a także nabywać zręczności,

4) tematyczne: o charakterze twórczym i odtwórczym, uczą posługiwania się symbolami.

Zabawy te zwracają uwagę na różne sytuacje społeczne, kształtują umiejętności życia
codziennego. Ważnym składnikiem tych zabaw są wypowiedzi słowne dziecka.

5) dydaktyczne: ćwiczą spostrzegawczość, myślenie, wprowadzają nowe słowa i pojęcia,

poszerzające zakres wiedzy dziecka, umożliwiają wykorzystanie własnych doświadczeń.
Zabawa dziecka, zwłaszcza twórcza, umożliwia ekspresję jego autentycznych emocji

i  uczuć:  żalu,  gniewu,  poczucia  winy,  przygnębienia  i smutku  a  także  radosnego podniecenia
i  rozweselenia,  zadowolenia  i  dumy,  troski  o  innych,  litości  czy  współczucia,  a  także
przenoszenie  uczuć  na  fikcyjne  postacie,  co  pozwala  rozładować  napięcie  emocjonalne
dziecka.

Organizując dziecku miejsce do zabawy należy pamiętać o zasadach bezpieczeństwa

i  higieny,  a  także  o  wymogach  z  zakresu  ergonomii.  W  stosunku  do  małego  dziecka  należy
rozumieć to jako przystosowanie środowiska (zorganizowanie go) dziecka w taki sposób aby
odpowiadało  ono  jego  anatomicznym  możliwościom.  Zwracamy  uwagę  zwłaszcza  na
wielkość  używanych  mebli  i  sprzętu,  oświetlenie,  hałas  i  mikroklimat  (temperatura
i

wilgotność

powietrza).

Kontrolujemy

także

możliwość

wystąpienia zmęczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(fizjologicznego i psychologicznego). Sprzęty, urządzenia i zabawki nie mogą mieć ostrych
krawędzi i łatwo rozmontowywanych elementów, a także powinny posiadać atest
Państwowego Zakładu Higieny (znak bezpieczeństwa – C Є).

Spacer jest tak naturalną czynnością, że nie wymaga specjalnego wyjaśniania. Dziecko

już  od  najwcześniejszego  okresu,  wyprowadzane  poza  ściany  własnego  domu,  zapoznawane
jest  ze  środowiskiem  zewnętrznym.  Wszak  całe  życie  spędzamy  będąc  częścią  tego
ekosystemu.  Kontakt  ze  środowiskiem  naturalnym  wpływa  na  nasze  zdrowie:  fizyczne,
psychiczne  i  społeczne.  To  ono  decyduje  o  sprawności  całego  organizmu.  Odpowiednio
dawkowany  kontakt  ze  środowiskiem  wpływa  na  kształtowanie  się  odporności  organizmu,
wykształcenie  umiejętności  przystosowania  się  i  walki  z  zagrożeniami.  Świat  zewnętrzny  to
całe  nasze  otoczenie,  w  którym  żyjemy  przez  całe  życie.  Utrzymywanie  zdrowia  w  należytej
kondycji  sprawia,  że  rozwój  organizmu  zwłaszcza  dopiero  kształtującego  się,  idzie
w  odpowiednim  kierunku,  bez  powstawania  różnych  deficytów.  Dziecko  rozwija  się poprzez
ruch.  Okres  wczesnego  dzieciństwa  oparty  na  sensomotorycznej  aktywności  musi  dostarczać
dziecku możliwości do jej zaspokajania. W czasie spaceru w odpowiednich warunkach jest to
możliwe.

Pielęgnacja i kąpiel to wstęp do kształtowania nawyków higienicznych a także elementy

niezbędne  do  zachowania  zdrowia.  Do  kąpieli  dziecka  przystępujemy  gdy  jest  ono  pogodne
i  spokojne.  Kontakt  z  wodą  dla  każdego  dziecka  jest  przyjemnością,  bo  przecież  wyszło  ze
środowiska  wodnego.  Pamiętać  tylko  należy  aby  nie  zrazić  go  nieprzyjemnymi
doświadczeniami.  Najlepsza  do  kąpieli  jest  woda  o  temperaturze  około  37

C. Nie należy

przywiązywać  zbytniej  wagi  do  kolejności  wykonywanych  czynności  tzn.  czy  dziecko
namydlimy  przed  włożeniem  do  wody,  czy  zrobimy  to  w  trakcie  kąpieli,  wyniknie  to
z  obserwacji.  W  czasie  kąpieli  szczególną  uwagę  zwracamy  na  uszy,  oczy,  nos,  jamę  ustną,
paznokcie  dziecka.

Do mycia najlepiej jest używać bezzapachowych mydełek aby wykluczyć

reakcje  alergiczne.  Używanie  innych  preparatów  typu  oliwki  czy  kremy  uzależnione  jest  od
potrzeb  dziecka  lub  upodobań  osób  zajmujących  się  dzieckiem.  Czynności  pielęgnacyjne  są
okazją  do  nawiązania  bliskiego  kontaktu.  Rozmowa,  tłumaczenie  dziecku  czynności  które
wykonujemy,  brak  pośpiechu,  delikatny  dotyk,  są  to  niezbędne  elementy  sprawiające,  że
dziecko w czasie wykonywania czynności pielęgnacyjnych i kąpieli czuje się bezpieczne.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co należy uwzględnić w rozkładzie dnia małego dziecka?
2.  Jaki jest wzorzec samodzielnego jedzenia.
3.  Jaka powinna być konsystencja pokarmów dla dziecka?
4.  Ile czasu potrzebuje niemowlę na przejście przez wszystkie fazy snu?
5.  Co to jest zabawa?
6.  Jaki charakter może mieć zabawa dziecka?
7.  Jakie znasz rodzaje zabaw.
8.  Jakie znaczenie ma spacer?
9.  Jaki znak powinien znajdować się na bezpiecznych zabawkach?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaplanuj żywienie sztuczne w 7 i 12 miesiącu życia niemowlęcia. Zastanów się czy

w czasie karmienia ważne jest tylko podanie dziecku pokarmu, czy są jeszcze inne elementy
wpływające na komfort dziecka w czasie tej czynności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania na temat żywienia i schematem karmienia dziecka,
2)  przypomnieć sobie podział żywności na różne grupy produktów,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  z produktów skomponować poszczególne posiłki,
5)  zapisać przygotowane propozycje,
6)  sprawdzić poprawność ze schematem żywienia dziecka,
7)  przedyskutować z nauczycielem ewentualne trudności,
8)  dokonać prezentacji,
9)   zastanowić  się  nad  odpowiedzią  na  pytanie:  Czy  w  czasie  karmienia  ważne  jest  tylko

podanie dziecku pokarmu, czy są jeszcze inne elementy wpływające na komfort dziecka
w czasie tej czynności?

10) w czasie dyskusji wymienić się poglądami z kolegami i zapisać wspólne ustalenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyt,

−

kartki, długopisy,

−

foliogramy ze schematem żywienia dziecka,

−

rzutnik.

Ćwiczenie 2

Dobierz rodzaj zabawy do poziomu rozwoju dziecka w dwunastym miesiącu życia,

korzystając z przygotowanych pomocy. Zastanów się czy przedstawiona przez Ciebie
propozycja zabawy jest w stanie zaspokoić potrzebę aktywności małego dziecka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z wykładem na temat zabawy,
2) zapoznać się z literaturą :Friedl J.: Zabawy, które uczą. Jak wspierać rozwój małego

dziecka. Jedność, Kielce 2004,

3) zorganizować stanowisko pracy,
4) wypisać możliwe rodzaje zabaw, które można przeprowadzić wykorzystując posiadane

pomoce,

5)  sprawdzić bezpieczeństwo używanych pomocy,
6)  zapisać przygotowane propozycje,
7)  dokonać prezentacji,
8)  udzielić  odpowiedzi  na  pytanie  czy  przedstawiona  przez  Ciebie  propozycja  zabawy  jest

w stanie zaspokoić potrzebę aktywności małego dziecka?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura: Friedl J.: Zabawy, które uczą. Jak wspierać rozwój małego dziecka. Jedność,

Kielce 2004,

−

zeszyt,

−

klocki,

−

piłki,

−

lalki i misie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

farby i pędzle,

−

szary papier,

−

lalki, misie, zwierzątka pluszowe,

−

książeczki,

−

plastelina,

−

bibułka,

−

kartki długopis.

Ćwiczenie 3

Zaplanuj dzień, dziecka siedmiomiesięcznego przebywającego w żłobku i w domu

w godzinach 6

– 21

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przypomnieć sobie materiał nauczania na temat trybu życia niemowląt,
2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  wypisać potrzeby dziecka związane z rytmem życia,
4)  zapoznać się z rozkładem dnia w żłobku,
5)  zaplanować cały dzień dla dziecka przebywającego  w żłobku i w domu,
6)  zapisać swoje propozycje,
7)  dokonać prezentacji,
8)  ocenić czy wszystkie elementy trybu życia uwzględniłeś w swojej propozycji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

arkusze papieru,

−

flamastry.

3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić co uwzględniamy rozkładzie dnia małego dziecka?

2) scharakteryzować wzorzec samodzielnego jedzenia?

3) wymienić rodzaje zabaw?

4) określić jaki charakter może mieć zabawa dziecka?

5) dopasować konsystencję pokarmów w zależności od wieku dziecka?

6) rozpoznać znak bezpieczeństwa na zabawkach?

7) określić czym należy kierować się w czasie karmienia dziecka?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Promocja zdrowia i profilaktyka w instytucjach opiekuńczo -

wychowawczych

4.4.1. Materiał nauczania

Promocja zdrowia

Pojęcie promocji zdrowia jest terminem dość szerokim dlatego też dokładnie zostało

omówione w module Promowanie zdrowia 513[01].O1.04. Obejmuje ona swoim działaniem
wszystkie sfery życia społecznego wyznaczając strategię działań:

−

budowanie zdrowotnej polityki społecznej,

−

tworzenie środowisk sprzyjających zdrowiu,

−

wzmacnianie działań społecznych na rzecz zdrowia,

−

rozwijanie umiejętności osobniczych służących zdrowiu,

−

reorientacja służby zdrowia.

Placówki opiekuńczo – wychowawcze osadzone w określonych strukturach społecznych

powinny być propagatorami wszystkich działań służących zdrowiu.

Zgodnie z ustawą w sprawie placówek opiekuńczo – wychowawczych, zobowiązane są

one do kształtowania u dzieci nawyków i uczenia zachowań prozdrowotnych oraz
wyrównywanie deficytów rozwojowych.

Placówka powinna zapewnić odpowiednio wyposażone pokoje, wyżywienie, odzież,

zabawki, leki, podręczniki i przybory szkolne a także środki czystości.

Pokoje do zajęć terapeutycznych i sportowych, pomieszczenia do wypoczynku, pokój

chorych, gabinet pielęgniarski mają służyć kształtowaniu odpowiednich nawyków.

Zatrudnienie specjalistów w razie potrzeby, to także działania na rzecz zdrowia.
Zakłady opiekuńczo – wychowawcze w swoich regulaminach jako zadanie, wpisane mają

dbanie  o  zdrowie  swoich  podopiecznych.  W  zakresie  tym  mieści  się  szeroko  pojęta
profilaktyka,  czyli  zapobieganie  chorobom  i  niekorzystnym  wpływom  środowiska  pobytu
dziecka.  Dlatego  też  opiekunki  dziecięce  powinny  posiadać  podstawową  wiedzę  na  temat
chorób  wieku  dziecięcego,  zapobiegania  nagłym  zachorowaniom  i  wypadkom,  a  także
podstawy wiedzy z zakresu pomocy społecznej.

Definicja wczesnej profilaktyki mówi o utrwalaniu prawidłowych wzorców zdrowego

stylu życia i zapobieganiu szerzenia się niekorzystnych wzorców zachowań, w odniesieniu do
osób zdrowych. Ponieważ żłobki z reguły przeznaczone są dla dzieci zdrowych i pośrednio
dla ich rodziców, to zobowiązane są do tego typu działań.

Jako zakłady opieki zdrowotnej przygotowane są do prowadzenia badań przesiewowych.

Dzięki  temu  możliwe  jest  wczesne  wykrycie  nieprawidłowości  w  rozwoju  dzieci.  Zajęcia
prowadzone  z  dziećmi  mają  także  za  zadanie  kształtowanie  zdrowych  nawyków  już  od
najmłodszych  lat.  W  stosunku  do  rodziców  prowadzona  jest  edukacja  zdrowotna  mająca  na
celu podniesienie świadomości i kształtowanie prawidłowych postaw prozdrowotnych.

Nagłe zachorowania i wypadki

Małe dziecko jest szczególnie narażone na działanie różnych czynników środowiska

zewnętrznego  mogących  wpłynąć  na  możliwość  wystąpienia  zachorowania  lub  wypadku.
Najczęściej  spotkać  się  można  z  nagłymi  zachorowaniami  typu:  omdlenie,  przegrzanie,  udar
cieplny,  padaczka,  niedocukrzenie  krwi  (hipoglikemia),  dychawica  oskrzelowa  (astma),
wstrząs anafilaktyczny, ostry ból brzucha.

Omdlenie, którego przyczyną jest zaburzenie w ukrwieniu mózgu wystąpić może

przykładowo wskutek bólu, wyczerpania, głodu bądź przebywania w stanie bezruchu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pierwsza pomoc: polega na położeniu dziecka lub posadzeniu z głową pochyloną do

przodu, poniżej serca. Następną czynnością jest polecenie aby wykonało ono kilka głębokich
oddechów. Gdy do incydentu dojdzie w pomieszczeniu zamkniętym, to otwieramy okno lub
wynosimy dziecko na świeże powietrze.

Przegrzanie występuje najczęściej w środowisku gorąca i wilgoci.

Objawami

są zawroty i ból głowy, mdłości, kurcze mięśni i kończyn dolnych. Skóra jest blada i chłodna,
oddech i tętno przyśpieszone. Objawem zwiastującym może być krótkotrwałe omdlenie.

Pierwsza pomoc: polega na przeniesieniu dziecka w miejsce chodne i ocienione

i podawaniu chłodnych płynów. W przypadku wystąpienia biegunki i wymiotów należy
podawać do picia słoną wodę (1 łyżeczka do herbaty soli na ½ litra wody).

Udar cieplny jest wyższą formą przegrzania. Wystąpić może na skutek działania na ciało

wysokiej  temperatury  otoczenia  lub  w  chorobach  przebiegających  z  wysoką  gorączką.
Organizm  drogą  pocenia  nie  jest  w  stanie  zahamować  wzrostu  temperatury.  Dziecko  może
być  niespokojne,  może  utracić  przytomność.  Mogą  także  wystąpić  bóle  i  zawroty  głowy
a także uczucie gorąca.

Pierwsza pomoc: podobnie jak w przegrzaniu. Jeżeli dziecko jest nieprzytomne należy

ułożyć je w bezpiecznej pozycji ciała. Wskazane jest rozebranie i okrycie dziecka mokrym
prześcieradłem, które będzie zwilżane. Można czoło ochładzać wachlując powietrze lub
włączyć wentylator.

Padaczka objawia się utratą świadomości i drgawkami. Z ust dziecka może wypływać

piana, może także bezwiednie oddać mocz i kał. Po ustąpieniu drgawek może jeszcze przez
kilka minut być oszołomione i dziwnie zachowywać się.

Pierwsza pomoc: to przede wszystkim zabezpieczenie przed urazem w czasie napadu,

odpowiednie ułożenie na podłodze lub łóżku, rozluźnienie ubrania, pilnowanie do powrotu
świadomości. Nie wolno krępować ruchów i wkładać cokolwiek w usta.

Niedocukrzenie krwi najczęściej występuje u dzieci chorych na cukrzycę, gdy nie

dostaną odpowiedniej dawki insuliny lub gdy zjedzą za mało albo pominą konieczny posiłek,
bądź wykonają zbyt duży wysiłek fizyczny. Objawami mogą być: osłabienie mięśni, drgawki,
zaburzenie orientacji.

Pierwsza pomoc: to w przypadku dziecka przytomnego podanie cukru, czekolady,

słodkiego napoju .

Dychawica oskrzelowa objawia się trudnościami w oddychaniu wywołanymi

czynnikami uczuleniowymi lub nerwowymi.

Pierwsza pomoc: to uspokojenie dziecka, dostarczenie świeżego powietrza, ułożenie

w pozycji umożliwiającej lepsze oddychanie.

Wstrząs anafilaktyczny wystąpić może po podaniu leku lub ukąszeniu przez owady.

Objawia się: mdłościami, wymiotami, uczuciem ucisku na klatkę piersiową, często występuje
obrzęk twarzy, przyśpieszenie tętna i utrata przytomności.

Pierwsza pomoc: to utrzymanie drożności dróg oddechowych i ułożenie w bezpiecznej

pozycji.

Ostry ból brzucha może mieć wiele przyczyn. Najczęściej spotyka się: ostre zapalenie

wyrostka robaczkowego, niedrożność mechaniczna przewodu pokarmowego, uwięźnięcie
zewnętrznej przepukliny.

Pierwsza pomoc: to wygodne ułożenie dziecka i okład z lodu na brzuch.
Do

nieszczęśliwych

wypadków

wśród

dzieci

najczęściej

dochodzi

wskutek

pozostawienia dziecka samemu sobie, nudząc się potrafi ono doprowadzić do bardzo
niebezpiecznych sytuacji.

Od najmłodszego wieku należy dziecko zapoznawać z otoczeniem, uczyć przestrzegania

przepisów i pozwalać mu na przebywanie w środowisku dla niego bezpiecznym, nie
stwarzającym zagrożeń. Wszelkie szkodliwe i niebezpieczne środki, narzędzia i urządzenia
nie powinny znajdować się w zasięgu dzieci. Także nie powinny pozostawać same, bez opieki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dorosłego.  Dziecko  chce  poznawać  świat  wszystkimi  zmysłami,  jego  pomysłowość  nie  ma
granic, nie należy dziwić się, że urządzenia i sprzęty dla osób dorosłych mające przeznaczenie
typowo  użytkowe,  wykorzystane  zostaną  w  zupełnie  inny  sposób  na  przykład:  schody,
balkon,  trzepak,  ulica.  Bardzo  niebezpieczny  dla  dziecka może być pobyt nad wodą i w lesie,
gdzie zwykła zabawa przerodzić się może w niebezpieczny dla zdrowia i życia incydent.

W przypadku zagrożenia życia powinniśmy umieć wykorzystać zasadę łańcucha

ratunkowego, szerzej został on opisany w module Stosowanie przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy 513 [01].O1.05.

Innym zagadnieniem są choroby wieku dziecięcego. Umiejętność postępowania

w przypadku zauważenia pierwszych objawów, zapobiec może wielu powikłaniom
i zagrożeniom dla zdrowia a nawet życia.

Choroby wieku dziecięcego

Choroba dziecka często wiążę się z jego odmiennymi zachowaniami. Dolegliwości

bólowe,  lęk,  ograniczenie  aktywności  spowodowane  wzrostem  temperatury  ciała,
konieczność    stosowania  diety,  sprawiają,  że  dziecku  trudno  jest  się  odnaleźć  w  nowych  dla
niego  warunkach.  Często  jest  marudne,  płaczliwe,  nie  ma  apetytu.    Należy  zrobić  wszystko
aby  zminimalizować  skutki  choroby.  Zawsze  należy  pamiętać,  że  dla  chorego dziecka  istotne
jest,  aby  być  przy  nim,  bo  zapewniamy  mu  tym  komfort  psychiczny  (poczucie
bezpieczeństwa).  Małe  dziecko  zagrożenie  odczuwa  w  konkretnej  sytuacji,  która  jest
zapowiedzią  bólu bądź złego samopoczucia, gdy przykre zdarzenie przemija, szybko powraca
do swojej aktywności.

Nagłe zachorowanie małego dziecka może mieć bardzo różne podłoże. Pierwszym

bardzo  ważnym  działaniem  jest  określenie  charakteru  zachorowania.  Zupełnie  w  inny  sposób
zajmujemy  się  dzieckiem,  u  którego  stwierdzamy  jakikolwiek  uraz,  a  inaczej  postępujemy
z dzieckiem z infekcją, bez względu jakie jest jej podłoże: wirusowe, czy bakteryjne.

Nagłym zachorowaniom często towarzyszy ból i gorączka i trzeba umieć rozpoznać,

czy występują one u dziecka i jakie objawy mogą im towarzyszyć. Krzyk lub apatia, pocenie
się, zwiększone pragnienie to są pierwsze niepokojące sygnały.

Ból jest bardzo nieprzyjemnym doznaniem. Cierpiące niemowlę jest najczęściej

nadaktywne.  Wymachuje  kończynami,  krzyczy,  ma  bolesny  wyraz  twarzy,  napięty,  zwinięty
w  trąbkę  język.  Starsze  dziecko  werbalizuje  ból  okrzykami  „  auu”,  „buu”,  „ajj’  lub  pokazuje
miejsce  bólu.  Zadaniem  osoby  opiekującej  się  dzieckiem  jest  zlokalizować  przyczynę  bólu
i  spróbować  niefarmakologicznie  usunąć  ją  na  przykład:  przytuleniem,  ukołysaniem,
głaskaniem, masażem, odwróceniem uwagi.

Gorączka jest reakcją obronną organizmu na zakażenie wirusowe lub bakteryjne.

Przyczyną gorączki może być także nadmierny wysiłek spowodowany przegrzaniem
organizmu. Pomoc uzależniona jest więc od zlokalizowania przyczyny.

Istnieje wiele naturalnych sposobów obniżania temperatury u dzieci (bez użycia leków).

Najbardziej  popularnymi  są:  okłady  z  lodu  lub  zimnej  wody  przykładane  na  skronie,  czoło,
kark,  łydki  i  kąpiel  ochładzająca  –  dziecko  umieszcza  się  w  wannie  z  wodą  o  temperaturze
chłodniejszej  o  1  C  niż  temperatura  ciała  dziecka.  Potem  stopniowo  ochładza  się  wodę
dolewając  zimnej,    temperatura  jej  nie  powinna  spaść  poniżej  30°C.  Kąpiel  taka  powinna
trwać ok. 5 minut

Jeżeli zdecydujemy się na podawanie leków przeciwgorączkowych należy pamiętać

aby  w  czasie  infekcji  wirusowej  nie  podawać  preparatów  z  kwasem  acetylosalicylowym,
ponieważ  u  dzieci  do  15  roku  życia  może  on  spowodować    zespół  Reye`a,  który  jest
niebezpieczny dla  zdrowia a nawet życia.

Ważne jest podawanie dużych ilości płynów, aby nie dopuścić do odwodnienia

organizmu. Pamiętajmy także, że z dzieckiem cały czas trzeba rozmawiać, tłumaczyć sytuację

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w jakiej się znalazło i opisywać czynności, które się przy nim wykonuje. Usuwa się w ten
sposób postępowania, lęk przed nieznaną dla dziecka sytuacją.

Poniższa tabela przedstawia różne metody mierzenia temperatury, najczęściej jednak

stosuje się mierzenie temperatury w odbycie dziecka, ponieważ pomiar ten daje szybkie
i dokładne wskazanie.

Tabela 1 Miejsca mierzenia temperatury

Miejsce mierzenia temperatury

pod pachą

w ustach

w odbytnicy

Stan prawidłowy

36 – 37°C

36,3 – 37,3°C

36,5 – 37,5°C

Stan podgorączkowy

37,1 – 38°C

37,4 – 38,3°C

37,6 –38,5°C

gorączka umiarkowana

38,1 – 39°C

38,4 – 39,3°C

38,6 – 39,5°C

gorączka wysoka

powyżej 39°C

powyżej 39,3°C

powyżej 39,5°C

Najczęściej występującymi schorzeniami w okresie wczesnego dzieciństwa są:

−

angina,

−

gorączka trzydniowa (rumień nagły),

−

grypa,

−

kolka jelitowa,

−

krztusiec (koklusz),

−

mononukleoza zakaźna,

−

odra,

−

ospa wietrzna,

−

płonica (szkarlatyna),

−

różyczka,

−

świnka (nagminne zapalenie przyusznicy)

−

biegunka,

−

zapalenie ucha,

−

zapalenie spojówek,

−

alergie.

Angina jest bakteryjną chorobą zakaźną o ostrym przebiegu. Przenosi się drogą

kropelkową przez kontakt z chorą osobą. Okres wylęgania wynosi z reguły około – 2 – 3 dni.
Objawy:
W  początkowym  stadium  wysoka  gorączka  (39  –  40°C),  oraz    ból  gardła,  który  powoduje
niechęć  dziecka  do  jedzenia.  Gorączce  towarzyszyć  mogą  drgawki.  Gardło  chorego  dziecka
jest  zaczerwienione,  migdałki  –  powiększone,  rozpulchnione  i  pokryte  nalotem.  Bolesne
i powiększone węzły chłonne w okolicy kąta żuchwy.

Leczenie: Obniżenie temperatury i podanie antybiotyku.
Gorączka trzydniowa jest niegroźną chorobą zakaźną, występującą u dzieci między

6 miesiącem a 4 rokiem życia. Wywołuje ją wirus, przenoszony drogą kontaktu z osobą, która
przeszła gorączkę trzydniową. Po przebyciu choroby dziecko uzyskuje trwałą odporność.
Okres wylęgania choroby – 5 – 15 dni

Objawy:

Rozpoczyna  się  wysoką  gorączką  (do  40°C)  trwającą  3  –  5  dni,  czasami  towarzyszy  jej  ból
gardła,  kaszel,  katar,  lekka  biegunka.  Po  spadku  temperatury  na  ciele  dziecka  pojawia  się
lekka,  rumieniowa,  plamista  wysypka,  głównie  na  tułowiu,  później  również  na  twarzy
i owłosionej skórze głowy, utrzymująca się 1 – 2 dni.

Leczenie: podanie leków przeciwgorączkowych. Choroba nie wymaga leczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Grypa jest ostrą, wirusową chorobą zakaźną, przenoszoną drogą kropelkową przez

kontakt z chorą osobą. Największa zachorowalność na grypę przypada na okres jesienno –
zimowy i wczesną wiosnę. Najcięższy przebieg wykazuje grypa wywołana przez wirusy typu
A, lżejszy choroba wywołana przez wirusy typu B i C.
Okres wylęgania choroby: 2 – 3 dni.

Objawy:

Gwałtowne i nasilone: wysoka gorączka z dreszczami, ból pleców, gardła oraz chrypka,
katar. Wyraźne osłabienie, ogólne rozbicie i brak apetytu. U niemowląt chorych na grypę
mogą dodatkowo wystąpić wymioty i biegunka.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę, nawadnianie, zatrzymanie dziecka w domu,

odpoczynek, właściwa lekkostrawna dieta. U dzieci nie należy podawać salicylanów
(aspiryny i jej pochodnych) ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Rey’a.

Kolka jelitowa jest dolegliwością przejściową ustępującą w 3 – 4. miesiącu życia.

Pierwsze ataki kolki jelitowej pojawiają się zazwyczaj u noworodków, które ukończyły
21 dni życia.

Objawy:

Atak  kolki  jelitowej  u  niemowląt  zaczyna  się  gwałtownie,  najczęściej  w  godzinach
popołudniowych,  nagłym  płaczem  i  krzykiem.  Dziecko  zaciska  piąstki,  kopie  nóżkami,
brzuszek staje się wzdęty.

Leczenie: Czasami pomaga noszenie dziecka w pozycji pionowej zwłaszcza po

karmieniu, aż do odbicia, układanie go na brzuszku, lub jego ogrzewanie bądź masowanie.

Krztusiec jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie. Roznosi się drogą

kropelkową poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub z zakażonymi przedmiotami.
Krztusiec jest bardzo niebezpieczny dla dzieci, które nie miały szczepień.
Okres wylęgania choroby: ok. 2 tygodni.

Objawy:

Przez  około  1  –  2  tygodnie  występuje  katar, niewysoka  temperatura  i  lekki  kaszel, następnie
przez  kolejne  2  –  3  tygodnie  dziecko  ma  napadowe,  świszczące  ataki  kaszlu  (szczególnie
nocą).  Jest  on  tak  silny,  że  doprowadzić  może  do  zsinienia  dziecka,  mogą  pojawić  się
wybroczyny  na  twarzy,  trudności  w  oddychaniu,  krwawienia  z  nosa  i  dziąseł,  wymioty.
Powoli kaszel słabnie.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i antybiotyk, czasami gammaglobulina.
Mononukleoza zakaźna jest chorobą zakaźną wirusową. Do zakażenia dochodzi przez

kontakt ze śliną. Choroba przebiega łagodnie i pozostawia trwałą odporność.

Okres wylęgania – 4 – 8 tygodni.
Objawy:

Ogólne  osłabienie,  rozbicia,  gorączka  powyżej  38°C,  utrzymująca  się  kilka  tygodni,  bóle
głowy,  mięśni  i  ból  gardła.  Dodatkowo  może  wystąpić  kaszel,  ból  w  klatce  piersiowej  ,  bóle
brzucha  oraz  brak  apetytu.  Węzły  chłonne  zazwyczaj  są  powiększone,  gardło  i  migdałki
pokryte  są  mazistym  nalotem.  Często  śledziona  i  wątroba  są  powiększone.  W  rozmazie krwi
wzrost liczby białych krwinek.

Leczenie: Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, nawadnianie, zatrzymanie dziecka

w domu, odpoczynek, lekkostrawna dieta. Należy pamiętać, iż dziecko może być źródłem
zakażenia nawet przez 6 miesięcy.

Odra jest chorobą wirusową przenoszoną drogą kropelkową.

Okres wylęgania choroby: trwa od 9 do 14 dni od momentu zakażenia. Największa zakaźność
chorego rozpoczyna się na 5 dni przed pojawieniem się wysypki.

Objawy:

Pierwszy okres choroby (okres prodromalny) to nagła, wysoka gorączka (do 39°C), której

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

towarzyszy  katar,  suchy  i  męczący  kaszel,  ból  gardła  oraz  światłowstręt  (nieżyt  spojówek).
Następnie  na  błonie  śluzowej  policzków  pojawiają  się  białawe  plamki  z  czerwonym
czubkiem, zwane plamkami Koplika. Trwa to około 2-4 dni. Z chwilą pojawienia się wysypki
rozpoczyna  się  drugi  okres  choroby  (okres  wysypkowy),  z  nasilonym  kaszlem  i    wysoką
temperaturą  (do  40°C).  Małe  jasnoczerwone  plamki  pojawiają  się  na  początku  za  uszami,
później  przechodzą  na  czoło,  twarz  i  szyję,  występują  na  tułowiu  i  kończynach.  Z  biegiem
czasu  tworzą  się  gruboplamiste  skupiska  o  czerwonym odcieniu. Trwa  to  4  –  5 dni. Trzecim
okresem  choroby  jest  stadium  zdrowienia.  Temperatura  spada,  wysypka  znika  w takiej  samej
kolejności jak się pojawiła, a naskórek złuszcza się.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i izolacja przez okres około 3 dni od momentu

wystąpienia wysypki. Zachorowanie powinno być odnotowane w książeczce zdrowia
dziecka.

Ospa wietrzna jest wirusową chorobą zakaźną, do zakażenia dochodzi drogą kropelkową

lub  poprzez  bezpośredni  kontakt  z  wykwitami  na  skórze  chorego  na  ospę  wietrzną  lub
półpasiec.
Okres  wylęgania  choroby:  9  –  21  dni  (zazwyczaj  2  tygodnie).  Okres  zakaźności  rozpoczyna
się  2  dni przed  pojawieniem  się  wysypki i trwa do momentu aż przyschną wszystkie wykwity
na ciele chorego.

Objawy:

Swędząca  wysypka  z  gorączką.  Wykwity pojawiają  się  na  ciele  co kilka  godzin,  najwięcej  na
twarzy  i  tułowiu,  często  również  na  owłosionej  skórze  głowy,  rzadziej  na  śluzówce  jamy
ustnej  i narządach  płciowych.  Na  początku  są  to  czerwone  plamki,  które  następnie
przekształcają  się  w  pęcherzyki  wypełnione  jasnym  płynem.  Po  2  –  3  dniach  płyn  mętnieje,
pęcherzyki pękają i zasychają w strupki. Po ok. 7 – 10 dniach strupki goją się całkowicie.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i izolacja dziecka do momentu odpadnięcia

wszystkich strupów.

Płonica jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie. Roznosi się poprzez

bezpośredni kontakt z osobą chorą.
Okres wylęgania choroby : 2 – 5 dni.

Objawy:

Wysoka  gorączka  (39  –  40°C)  z    dreszczami,  ból  głowy,  bóle  brzucha  (często  nudności
i  wymioty),  gardła  i  uczucie  ogólnego  rozbicia.  Migdałki    powiększone  i  zaczerwienione,
pokryte białą wydzieliną ropną. Razem z gorączką lub 24 godz. po jej wystąpieniu, od twarzy
i  szyi,    schodząc  w  dół,  pojawia  się  na  ciele  chorego  wysypka  rumieniowa,  która  omija
jedynie  tzw.  trójkąt  Fiłatowa  –  okolica  wokół  ust  i  nosa.  Największe  skupiska  szorstkich,
punkcikowatych  i  intensywnie  czerwonych  plamek  pojawiają  się  w  okolicy  pach,  piersi,
brzucha,  pachwin  oraz  pośladków.  Po  2  –  3  dniach  język,  pokryty  białym  nalotem,  zmienia
swój  kolor  na  charakterystyczny  malinowy  odcień  z  widocznymi,  powiększonymi
brodawkami  językowymi.   Po  ok.  2  –  3  tygodniach  od  ustąpienia  wysypki  skóra  zaczyna  się
złuszczać  w  tej  samej  kolejności,  w  jakiej  pojawiała  się  na  ciele  wysypka  –  najpierw  na
twarzy,  potem  tułowiu,  wreszcie  kończynach  (najwyraźniejsze  zmiany  są  właśnie  na  dłoniach
i stopach).

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i leczenie penicyliną przez 7 – 10 dni.

W przypadku uczulenia na penicylinę stosuje się inne antybiotyki, izolacja przez 5 dni.
Schorzenie to podlega obowiązkowemu zgłoszeniu.

Różyczka jest wirusową chorobą zakaźną, przenoszoną drogą kropelkową, może

przebiegać bezobjawowo. Jest groźna tylko dla kobiet w ciąży.
Okres wylęgania choroby: 14 – 21 dni. Zakaźność trwa do 7 dni przed pojawieniem się
wysypki i okres ten trwa do 2 tygodni po jej wystąpieniu.

Objawy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pierwszymi  objawami    są  katar,  ból  głowy  i  gardła,  kaszel,  czasem  lekka  biegunka
i  swędzenie  spojówek.  Następnie  powiększeniu  ulegają  węzły  chłonne  w  okolicy  karku
i  pojawia  się  wysypka  –  małe  różowe  plamki  (nie  swędzące),  najpierw  na  twarzy,  potem  na
całym ciele chorego.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i izolacjach przez okres 4 dni od pojawienia się

wysypki.

Świnka jest ostrą zakaźną chorobą wirusową, przenoszącą się drogą kropelkową.

Okres wylęgania choroby: trwa średnio 16-18 dni od momentu zakażenia.

Objawy:

Świnka  rozpoczyna  się  bolesnym  obrzękiem  i  powiększeniem  ślinianek  przyusznych,
podżuchwowych  i  podjęzykowych  (zazwyczaj  powodującym  odstawanie  płatków  usznych
dziecka  i  opuchnięcie  twarzy),  dodatkowo  występuje  kilkudniowa,  czasem  wysoka
temperatura.. Świnka trwa zazwyczaj 8 – 10 dni.

Leczenie: Lek obniżający temperaturę i 9 – dniowa izolacja.
Biegunka może mieć różnorodne przyczyny wystąpienia (choroba, ząbkowanie,

nadwrażliwość na pokarmy, nadmierna ilość owoców lub soków, infekcja żołądkowo -
jelitowa, leczenie antybiotykami).

Objawy:

Wodniste, częste, luźne stolce, wymioty.

Leczenie: W zależności od przyczyny, w większości przypadków dieta. Przestrzeganie

higieny, w razie potrzeby wyrównanie gospodarki wodno – elektrolitowej.

Zapalenie ucha wywołują bakterie, wirusy, bądź alergia. Występuje często bezpośrednio

po przeziębieniu lub grypie. Skłonność do zachorowań może mieć także podłoże rodzinne.

Objawy:

Zwykle występuje silny ból, któremu towarzyszy gorączka, zmęczenie i rozdrażnienie,

czasami występują nudności i wymioty oraz brak apetytu.
Leczenie: Farmakologiczne, pod kierunkiem lekarza, zmiany w diecie, łagodzenie

objawów.

Zapalenie spojówek mogą wywoływać bakterie, wirusy, grzyby i czynniki drażniące.

Droga zakażenia to najczęściej oko – ręka – oko.

Objawy:

Uzależnione są od przyczyny, mogą obejmować przekrwione oczy, łzawienie, wydzieliny,
pieczenie, światłowstręt.

Leczenie: Płukanie oczu, używanie osobnych ręczników i pościeli, usunięcie czynnika

drażniącego

Alergie atakować mogą różne układy, dając różne objawy.
Objawy:

Górnym drogom oddechowym towarzyszy nieżyt sienny, zapalenie zatok przynosowych, ból
ucha, ból gardła.
Dolne drogi oddechowe: bronchit alergiczny, astma.
Skóra: atopowe zapalenie skóry.
Oczy: świąd, zaczerwienienie, łzawienie.

Leczenie: Najlepszym sposobem jest usuniecie alergenu i higiena otoczenia, a także

zmiany w diecie [7, s. 18].
Poradnictwo społeczne

Pracownicy placówek opiekuńczo – wychowawczych powinni posiadać przynajmniej

w stopniu  podstawowym,  zasób  wiedzy  na  temat  pomocy  ludziom  w  trudnej  sytuacji
życiowej.  Konieczne  jest  to  ze  względu  na  styczność  z  różnymi  środowiskami  społecznymi.
Wiadomości  z  zakresu  działań  opieki  społecznej  umożliwią  skierowanie  podopiecznych  do
odpowiednich organów świadczących pomoc.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej (minister właściwy do spraw

zabezpieczenia  społecznego,  wojewodowie)  i  samorządowej  (marszałkowie  województw,
starostowie  na  poziomie  powiatów  oraz  wójtowie,  burmistrzowie  (prezydenci  miast)  na
poziomie  gmin.  Realizując  zadania  pomocy  społecznej  współpracują  oni,  na  zasadzie
partnerstwa,  z  organizacjami  społecznymi  i  pozarządowymi,  Kościołem  Katolickim,  innymi
kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje:

−

osobom

posiadającym

obywatelstwo

polskie,

mającym

miejsce

zamieszkania

i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

−

cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającym zezwolenie na osiedlenie się, zgodę na pobyt
tolerowany lub status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej,

−

obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru

Gospodarczego, przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy uzyskali
zezwolenie na pobyt.
Osoba lub rodzina, ubiegająca się o pomoc społeczną, może zgłosić się do ośrodka

pomocy  społecznej  w  miejscu  zamieszkania  (ośrodki  znajdują  się  w  każdej  gminie).  Decyzje
o  przyznaniu  lub  odmowie  przyznania  pomocy  wymagają  uprzednio  przeprowadzenia  przez
pracownika  socjalnego  rodzinnego  wywiadu  środowiskowego.  Decyzje  w  sprawach
świadczeń  pomocy  społecznej  wydawane  są  w  formie  pisemnej.  Od  każdej  decyzji  służy
prawo odwołania.

Prawo do świadczeń przysługuje osobom i rodzinom, których posiadane dochody nie

przekraczają kryteriów dochodowych ustalonych w oparciu o próg interwencji socjalnej. Rada
gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty uprawniające do zasiłków okresowego
i celowego.

Pomoc społeczna polega w szczególności na:

−

przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń,

−

pracy socjalnej,

−

prowadzeniu i rozwoju niezbędnej infrastruktury socjalnej,

−

analizie i ocenie zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy
społecznej,

−

rozwijaniu nowych form pomocy społecznej i samopomocy.
Główne cele pomocy społecznej:

−

wsparcie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, doprowadzenie -
w miarę możliwości - do ich życiowego usamodzielniania i umożliwienie im życia
w warunkach odpowiadających godności człowieka,

−

zapewnienie dochodu na poziomie interwencji socjalnej – dla osób nie posiadających
dochodu lub o niskich dochodach, w wieku poprodukcyjnym i osobom
niepełnosprawnym,

−

zapewnienie

dochodu

wysokości

poziomu

interwencji

socjalnej

osobom

i rodzinom o niskich dochodach, które wymagają okresowego wsparcia,

−

zapewnienie profesjonalnej pomocy rodzinom dotkniętym skutkami patologii społecznej,
w tym przemocą w rodzinie,

−

integracja ze środowiskiem osób wykluczonych społecznie,

−

stworzenie sieci usług socjalnych adekwatnych do potrzeb w tym zakresie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Formy udzielanej pomocy:

1. Pieniężne świadczenia obligatoryjne:

−

renta socjalna,

−

zasiłek stały wyrównawczy,

−

zasiłek stały,

−

gwarantowany zasiłek okresowy,

−

dodatek do zasiłku stałego, stałego wyrównawczego i renty socjalnej.

−

świadczenia dla kobiet w ciąży i wychowujących dziecko

2. Pieniężne świadczenia fakultatywne:

−

zasiłek okresowy,

−

specjalny zasiłek okresowy,

−

zasiłki celowe,

−

pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie.

3. Inne formy pomocy:

−

pomoc w postaci schronienia, posiłku, odzieży, wyprawki,

−

sprawianie pogrzebu,

−

poradnictwo i pomoc instytucjonalna.

Pomoc społeczna od dnia 1 maja 2004 r. funkcjonuje na podstawie ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, zm. Dz.U. Nr 99, poz. 1001 i Nr 273,
poz. 2703 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565, Nr 94, poz. 788, Nr 164, poz. 1366, Nr 175, poz.
1462, Nr 179, poz. 1487 i Nr 180, poz. 1493) [27].

Pedagogizacja rodziców

Pedagogizacja rodziców jest to działalność zmierzająca do stałego wzbogacania

posiadanej  przez  rodziców  potocznej  wiedzy  pedagogicznej  o  elementy  naukowej  wiedzy
o wychowaniu  dzieci  i  młodzieży,  dostarczanie  rodzicom  wiadomości  o  celach,  zadaniach,
treściach,  metodach,  środkach  i  uwarunkowaniu  procesu  wychowania  zachodzącego
w rodzinie,  szkole,  zakładzie  wychowawczym,  w  różnych  organizacjach  ze  szczególnym
położeniem  nacisku  na  uzupełnienie  ich wiedzy  o  wychowaniu ich dzieci w rodzinie" . Dzięki
pedagogizacji,  rodzice  wzbogacają  swoją  wiedzę  poprzez  przyswajanie  wybranych  zagadnień
z pedagogiki.

Celem pedagogizacji jest bezpośrednia i pośrednia pomoc rodzicom w ich

oddziaływaniach

wychowawczych

dzięki

podniesieniu

stopnia

ich

refleksyjności,

wzbogaceniu świadomości pedagogicznej i przez to poprawnie funkcjonowania rodziny.
Ważnym zadaniem pedagogizacji jest też kształcenie kultury pedagogicznej rodziców
i innych osób zaangażowanych w proces wychowania.

Rodzice korzystają z różnych poradników chcąc dowiedzieć się w jaki sposób można

rozwiązać  problemy  związane  z  wychowywaniem  dziecka.  Zadaniem  osób  zajmujących  się
zawodowo  opieką  i  wychowaniem  jest  wskazanie  takich  źródeł  wiedzy,  z  których  sami
korzystają.  Chodzi  o  to  aby  oddziaływania opiekunów z  różnych  środowisk wychowawczych
były  ze  sobą  spójne.  Mogą  to  być  czasopisma  specjalistyczne,  literatura  naukowa,  poradniki,
programy radiowe i telewizyjne, poradnie psychologiczno - pedagogiczne.

Organizowane spotkania w formie odczytów, prelekcji, pokazów filmowych, spotkań

ze specjalistami, warsztatów, powinny służyć wskazaniu rodzicom jak żyć, jak zmieniać

życie,  jak  wychowywać.  Pedagogizacja  powinna  nieść  ze  sobą  kompetentne  rady  na  temat
rozwiązywania  problemów  opiekuńczo  -  wychowawczych.  Rodzice  często  są  zagubieni,
bezradni  i  pozostawieni  sami  ze  swymi  problemami.  Często  brak  im  elementarnej  wiedzy
na  temat  rozwoju  i  wychowywania    dzieci,  dlatego  trzeba  im  w  tym  pomóc.  Obecnie
większość  rodziców  posiada  wykształcenie,  jest  więc  przygotowana  do  znajdowania
interesujących  ich  tematów  w  książkach,  gazetach,  telewizji  itp.,  wielu  z  nich  korzysta

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z  uzyskanych  informacji  i  przenosi  je  na  grunt  rodzinny.  Dzięki  temu  mogą  dobrze
wychowywać  własne  dzieci  i  poszerzać  posiadaną  wiedzę,  jednakże  duża  część  nie  potrafi
zgromadzonych  wiadomości    odpowiednio  wykorzystać.  Organizowane  spotkania  mają  na
celu  między  innymi  nauczyć  rodziców  wykorzystywania  zdobytych  wiadomości  w  ich
konkretnych przypadkach.

Bardzo ważne jest aby rodzice nauczyli się słuchać własnych dzieci, rozmawiać z nimi,

a  także  korzystać  z  różnych  metod  wychowawczych.  Nie  mogą  stawiać  się  w  roli  rodziców
dobrych,  albo  złych,  tolerancyjnych,  lub  autorytatywnych.  Muszą  myśleć  jak  współpracować
z  dziećmi.  Jest  to  proces  długi  i  wyczerpujący,  wymagający  serca,  inteligencji  i  wytrwałości.
Jeżeli  nie  udaje  nam  się  żyć  zgodnie  z  własnymi  oczekiwaniami  –  bądźmy  dla  siebie  takimi,
jakimi  jesteśmy  dla  naszych  dzieci.  Jeżeli  nasze  dzieci  zasługują  na  tysiąc  i  jedną  szansę,  to
dajmy i sobie tysiąc szans – i jeszcze dwie .

Jak wynika z przedstawionych założeń pedagogizacji, służy ona ukształtowaniu nowych

zachowań,  wykształceniu  nowych  umiejętności,  nauczeniu  wykorzystywania  zdobytej
wiedzy.  Funkcjonuje  więc  w  obrębie  modelu  promocji  zdrowia,  zorientowanym  na  zdrowie
w  ujęciu  holistycznym  (całościowym),  koncentrując się  na  ludziach.  Również  metody  i  formy
pracy mogą być takie same ponieważ służą temu samemu celowi.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jaki wpływ na zdrowie podopiecznych ma edukacja zdrowotna pracowników placówek

opiekuńczo – wychowawczych?

2.  Jakie najczęściej spotykamy nagłe zachorowania?
3.  Co może towarzyszyć nagłemu zachorowaniu?
4.  Komu przysługuje prawo do świadczeń z opieki społecznej?
5.  Jakie znasz formy udzielanej pomocy społecznej?
6.  Jakie są cele pedagogizacji rodziców?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj i wykonaj „Poradnik opiekunki dziecięcej – pierwsza pomoc w nagłych

zachorowaniach małego dziecka”. Zastanów się, czy taka pomoc praktyczna, może być
przydatna w pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przypomnieć sobie materiał nauczania dotyczący udzielania pierwszej pomocy w nagłych

zachorowaniach,

2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  wykonać plan projektu,
4)  wymienić i zapisać wszystkie znane nagłe zachorowania,
5)   wymienić i zapisać objawy towarzyszące nagłym zachorowaniom,
6)  opisać choroby wieku dziecięcego ze zwróceniem uwagi na objawy i pierwszą pomoc,
7)  zapisać projekt,
8)  skonsultować się z nauczycielem w celu wyjaśnienia niezrozumiałych zagadnień,
9)   w ramach pracy domowej wykonać projekt,
10)   na kolejnej jednostce lekcyjnej dokonać prezentacji,
11)   ocenić, czy przygotowana pomoc może być przydatna w pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartki i długopisy,

−

literatura: Dziak A., Zachorowania nagłe i wypadki u dzieci. Pierwsza pomoc. Instytut
Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1990
Gloskin W.: Opieka nad dzieckiem zdrowym i chorym. PZWL, Warszawa 1979, Warno
O.: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach zagrażających życiu. PCK, Warszawa 1994,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 2

Udziel porady z zakresu poradnictwa społecznego dla matki niepełnosprawnej

z małym dzieckiem pozostającej bez pracy. Oceń jak czujesz się w roli osoby, która
zobowiązana jest udzielić porady.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z tematem wykładu dotyczącym poradnictwa społecznego,
2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  wyszukać odpowiednie fragmenty dotyczące przedstawionej sytuacji,
4)  zapisać na kartce propozycje pomocy,
5)  sprawdzić w różnych źródłach możliwość innych form pomocy (Internet),
6)  skonsultować z nauczycielem poprawność wykonywania ćwiczenia,
7)  dokonać prezentacji,
8)  przedstawić jak czułeś się w roli odpowiedzialnego za poprawne udzielenie porady.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

notatki z wykładu,

−

kartki i długopisy,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 3

Opracuj konspekt zajęć dla rodziców na temat: Dzieci niespokojne. Oceń czy samo

napisanie konspektu wystarczy do poprowadzenia spotkania z rodzicami i czy w ten sposób
można zrealizować cele pedagogizacji?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  określić metody i formy pracy,
2)  napisać konspekt zajęć,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  zapoznać  się  z literaturą: Prekop J., Schweitzer Ch., Niespokojne dzieci, Media Rodzina,

Poznań 1997,

5)  dobrać do tematu metodę i formę pracy,
6)  napisać konspekt zgodnie z zaproponowanym wzorem konspektu,
7)  skonsultować z nauczycielem poprawność napisanego konspektu,
8)  dokonać prezentacji,
9)  ocenić czy napisanie konspektu wystarczy do poprowadzenia spotkania z rodzicami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

wzór konspektu ,

−

literatura: Prekop J., Schweitzer Ch., Niespokojne dzieci, Media Rodzina, Poznań 1997,

−

kartki, długopisy,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Wzór konspektu zajęć

Autor:

Temat: Niespokojne dzieci

Czas trwania: 45 minut

Cel ogólny: ukształtowanie umiejętności postępowania z dzieckiem nadruchliwym.

Cele szczegółowe:

−

poznanie podłoża hiperaktywności,

−

poznanie sposobu myślenia i działania małego dziecka,

−

poznanie mechanizmu „zmysłu ciała” w życiu dziecka,

−

określenie reguły stosunków rodzinnych,

−

poznanie wpływu żywienia na niepokój dzieci,

−

poznanie obaw związanych z wychowaniem.

Materiały:

−

literatura: Prekop J., Schweitzer Ch., Niespokojne dzieci, Media Rodzina, Poznań 1997,

−

kartki, długopisy,

−

komputer + projektor.

Przebieg zajęć:
1.  Wprowadzenie rodziców w temat niespokojnych dzieci.
2.  Projekcja multimedialna wykonana przy użyciu komputera, na temat: Niespokojne dzieci.
3.  Dyskusja na temat pokazu.
4.  Zaprezentowanie  przez  rodziców  anonimowo  w  formie,  pisemnej  własnych  problemów

i refleksji.

5. Ogólna dyskusja związana z przedstawionymi problemami.
6. Podsumowanie i zaproponowanie rozwiązań.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wytłumaczyć jak edukacja zdrowotna pracowników placówki
opiekuńczo – wychowawczej wpływa na zdrowie podopiecznych?

2) wymienić najczęściej spotykane nagłe zachorowania?

3) wskazać komu przysługuje pomoc opieki społecznej

4) wymienić formy pomocy społecznej

5) napisać konspekt zajęć dla rodziców?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test

zawiera

zadań

dotyczących

problemów

związanych

organizacją

i organizowaniem opieki nad dzieckiem w placówkach opiekuńczo - wychowawczych.
Zadania od 1 do 14 są zadaniami wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest
prawidłowa. Zadania od 15 do 20 to zadania otwarte i należy udzielić krótkiej
odpowiedzi.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

–

w zadaniach wielokrotnego wyboru tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa
i zaznacz ją znakiem X (w przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć
kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

–

w zadaniach z krótką odpowiedzią wpisz odpowiedź w wyznaczone pole.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego

rozwiązanie
na  później  i  wróć  do  niego,  gdy zostanie Ci wolny czas. Trudności mogą przysporzyć Ci
zadania od 13 do 20, gdyż one są  na poziomie trudniejszym niż pozostałe.

8. Na rozwiązanie testu masz 90 minut.

Powodzenia !

________________________________________________________________________________________
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Żłobek to:

a)  inny zakład opieki zdrowotnej,
b)  podstawowy zakład opieki zdrowotnej,
c)  specjalistyczny zakład opieki zdrowotnej,
d)  placówka edukacyjna.

2. Placówka opiekuńczo – wychowawczą jest:

a)  szkoła,
b)  żłobek,
c)  świetlica,
d)  klub osiedlowy.

3. Komórkami organizacyjnymi żłobka, są:

a)  kierownik, obsługa,
b)  grupy, obsługa,
c)  księgowość, obsługa, kierownik,
d)  kierownik, grupy, księgowość, obsługa.

4. Do zadań opiekunki dziecięcej w placówce opiekuńczo - wychowawczej innej niż żłobek

należy:

a)  opieka nad dziećmi do lat 3 i niepełnosprawnymi,
b)  prowadzenie zajęć dydaktycznych,
c)  karmienie dzieci,
d)  zabawa z dziećmi.

5. Potrzebą nazywamy:

a)  zaspokojenie głodu,
b)  odpowiednie warunki materialne,
c)  stan braku czegoś,
d)  chęć posiadania.

6. Podstawą piramidy Maslowa są:

a)  potrzeby samorealizacji,
b)  potrzeby fizjologiczne,
c)  potrzeba bezpieczeństwa,
d)  potrzeba szacunku.

7. Strefą najbliższego rozwoju nazywamy:

a)  środowisko rodzinne,
b)  grupę rówieśniczą,
c)  miejsce przebywania dziecka,
d)  obszar możliwości psychicznych dziecka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. W rozkładzie dnia małego dziecka występują następujące elementy:

a)  karmienie, sen, zabawa,
b)  pory posiłków, okresy snu, czas zabaw, spacer, pielęgnacja i kąpiel,
c)  nauka, zabawa, sen,
d) karmienie i sen.

9. Zabawą, nazywamy:

a)  aktywność, przyjemność, satysfakcja, poznanie,
b)  przymusowe zajęcia,
c)  przebywanie z innymi,
d)  narzucona czynność.

10. Zabawę dziecka charakteryzuje:

a)  zorganizowanie,
b)  spontaniczność, inspirowanie, kierowanie,
c)  swoboda,
d)  inspirowanie.

11.Gorączka, to:

a)  wydalanie nadmiaru płynów,
b)  sposób na zmęczenie,
c)  wydalanie ciepłoty,
d)  reakcja obronna organizmu na zakażenie.

12. Pedagogizacją rodziców, nazywamy:

a)  pogadanki,
b)  uczenie kultury pedagogicznej,
c)  wzbogacanie wiedzy rodziców o elementy wiedzy naukowej,
d)  okresowe spotkania towarzyskie.

13. Sen składa się z następujących faz:

a)  NON - REM – sen aktywny – REM,
b)  sen aktywny – sen głęboki,
c)  wstępna – aktywna – głęboka,
d)  wstępna – głęboka.

14. W czasie karmienia dzieci należy kierować się:

a)  łaknieniem,
b)  kondycją dziecka,
c)  zachowaniem dziecka,
d)  ustalonymi godzinami.

15. Wymień objawy, jakie towarzyszą przy nagłym zachorowaniu dziecka.

16. Scharakteryzuj dokumenty prawne, w oparciu o które funkcjonuje żłobek.

17. Omów konsystencję pokarmów dziecka w zależności od jego okresu życia.

18. Wymień środowiska działania w promocji zdrowia.
19. Zanalizuj różnice między przegrzaniem a udarem cieplnym.

20. Omów zasady postępowania z dzieckiem gorączkującym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Organizowanie opieki nad dzieckiem w placówkach opiekuńczo -
wychowawczych

Zakreśl lub wpisz poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zsumuj punkty. Maksymalnie mogłeś uzyskać 20 punktów.
Jeżeli otrzymałeś nie mniej niż 80% punktów, możesz spokojnie pisać pracę kontrolną.

Gratuluję!
Jeżeli uzyskałeś liczbę punktów z przedziału ( 50% - 80%) też nie jest źle. Otrzymasz ocenę

dostateczną lub dobrą.

Jeżeli uzyskałeś mniej niż 50% punktów, możesz liczyć co najwyżej na ocenę dopuszczającą.

Powinieneś uzupełnić braki.

Powodzenia!

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Dembo M. H.: Stosowana psychologia wychowawcza. WSiP, Warszawa 1997
2. Dziak A., Zachorowania nagłe i wypadki u dzieci. Pierwsza pomoc. Instytut Wydawniczy

Związków Zawodowych, Warszawa 1990

Eisenberg A., Murkoff H. E., Hathaway S. E.: Pierwszy rok życia dziecka. Dom
Wydawniczy REBIS, Poznań 2002

4.  Encyklopedia PWN, Warszawa 1987
5.  Friedl J.: Zabawy, które uczą. Jak wspierać rozwój małego dziecka, Jedność, Kielce 2004
6.  Gloskin W.: Opieka nad dzieckiem zdrowym i chorym. PZWL, Warszawa 1979
7.  Golde Z.: Żłobek Organizacja i Prowadzenie. PZWL, Warszawa 1956
8.  Karski  J.  B.:  Praktyka  i  Teoria  Promocji  Zdrowia.  Wybrane  zagadnienia.  Ce  De  Wu  ,

Warszawa 2003

9. Kawula S., Dąbrowski M., Gałaś M.: Diagnozowanie potrzeb opiekuńczo-

wychowawczych i kulturalnych środowiska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika,
Toruń 1980

10. Kawula S.: Pedagogizacja rodziców. [w:] Pomykało W. (red.): Encyklopedia

pedagogiczna. Fundacja Innowacja, Warszawa 1980

11. Kolankiewicz M.red.: Pielęgnacja niemowląt i małych dzieci w placówkach

opiekuńczych, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 1998

12. Löscher W.: Świat wokół mnie, Jedność, Kielce 2002
13. Ogrodzińska T. (red.): Małe dziecko znaczenie wczesnej edukacji. Polska Fundacja

Dzieci i Młodzieży, Warszawa 2000

14. Piszczek M.: Dziecko, którego rozwój emocjonalno - poznawczy nie przekracza

pierwszego roku życia. Diagnoza, zasady terapii i ocena efektów zajęć, CMPPP,
Warszawa 2006

15.  Prekop J., Schweitzer Ch., Niespokojne dzieci, Media Rodzina, Poznań 1997
16.  Sherborne W.: Ruch rozwijający dla dzieci, PWN, Warszawa, 2005
17.  Spock B.: Dziecko - pielęgnowanie i wychowanie. PZWL, Warszawa 1995
18.  Stadnicka J.: Terapia dzieci muzyką, ruchem i mową, WSiP, Warszawa 1998
19.  Szumanówna W.: zabawy z najmłodszymi dziećmi, CMPPP, Warszawa 2000
20.  Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej z póź. zm
21.  Ustawa z dnia z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej z póź. zm
22.  Warno  O.:  Pierwsza  pomoc  w  nagłych  wypadkach  zagrażających  życiu.  PCK,

Warszawa 1994

23. Wiącek R.: Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo w wieku przedszkolnym, Oficyna

Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2004