Bron

Pojęcie broni strzeleckiej

      Broń  strzelecka  to  kaŜda  lufowa  broń  palna  kalibru  mniejszego  niŜ  20  mm,  a  takŜe
indywidualne  środki  wyspecjalizowane  (np.:  granatniki  przeciwpancerne,  strzelby,  pistolety
sygnałowe), które mimo większego kalibru nie są, ze względów taktycznych i organizacyjnych
zaliczane  do  broni  artyleryjskiej.  Broń  strzelecka  to  obecnie  najpopularniejszy  rodzaj  broni
na świecie. Jest ona podstawowym środkiem walki kaŜdego strzelca.

II.

Klasyfikacja

1) wg obsługi;

Według liczby obsługi broń dzieli się na indywidualną, obsługiwaną zwykle przez

jednego strzelca (np. pistolety, rewolwery, karabiny i karabinki, niektóre RKM-y oraz
granatniki), oraz na zespołową, tj. obsługiwaną przez zespół strzelców w składzie od dwóch
do kilku ludzi, obejmującą karabiny maszynowe, UKM-y, granatniki oraz kaŜdą inną broń
strzelecką, do uŜycia której potrzebnych jest co najmniej dwóch strzelców.
2) wg przeznaczenia:

Według przeznaczenia broń palna dzieli się na broń podstawową (obejmującą

wszelkiego rodzaju etatową broń strzelecką, np. pistolety, rewolwery, karabinki, karabiny,
karabiny maszynowe), broń wyspecjalizowaną (obejmującą środki ogniowe specjalnego
przeznaczenia,

takie

jak

karabiny

wyborowe,

strzelby,

granatniki,

granatniki

przeciwpancerne, pistolety sygnałowe, itd.), oraz na broń niebojową, czyli wszelkiego
rodzaju prototypy, egzemplarze badawcze, itd.
3) wg cech taktyczno - konstrukcyjnych:

RóŜne rodzaje broni posiadają pewien zespół cech taktyczno - konstrukcyjnych

pozwalających na wyodrębnienie spośród rodzajów broni pewnych grup o podobnych
cechach, oraz klasyfikację kaŜdego rodzaju broni

a) pistolety – broń przeznaczona do samoobrony i zwalczania siły Ŝywej na bliskim

dystansie  (do  ok.  50  m).  Pistolety  strzelają  przewaŜnie  amunicją  pistoletową,
wyjątkowo  amunicją  rewolwerową  (np.  IMI  Desert  Eagle)  lub  pośrednią  (np.  AMT
Automag  III).  Większość  pistoletów  działa  na  zasadzie  krótkiego  odrzutu  lufy,
rzadziej  odrzutu  zamka  lub  odprowadzania  gazów.  Obecnie  pistolety  to  broń
samopowtarzalna.  Pistolety  obecnie  zasilane  są  przede  wszystkim  z  dostawnych
magazynków  pudełkowych  o  pojemności  od  6  do  nawet  20  nabojów.  Sporadycznie
stosowane są w oddziałach specjalnych pistolety nieautomatyczne, jednostrzałowe lub
wielolufowe (np. specjalne pistolety szpiegowskie lub płetwonurków). Pistolet to broń
uzupełniająca,  trzymana  przy  strzale  jedną  lub  dwiema  rękami,  cechująca  się
poręcznością i niewielkimi wymiarami.

9 mm pistolet Beretta 92 F (M-9)

b) rewolwery – słuŜą do tego samego celu co pistolety. RóŜnica polega na budowie –

rewolwer  zamiast  magazynka  posiada  bęben  umieszczony  w  linii  osi  lufy  o
pojemności  od  5  do  8  nabojów.  Rewolwer  strzela  amunicją  rewolwerową,  lub
sporadycznie  pistoletową.  Cechą  konstrukcyjną  rewolwerów  jest  brak  bezpieczników
nastawnych,  skutkiem  czego  broń  jest  stale  gotowa  do  natychmiastowego  oddania
strzału.  Rewolwer  jest  juŜ  rzadkością  w  uzbrojeniu  armii,  występuje  jako  broń
oddziałów  tyłowych,  policyjnych,  oraz  specjalnych.  Jest  to  broń  nieautomatyczna  –
powtarzalna  o  mechanizmie  spustowym  pojedynczego  (rzadko)  lub  podwójnego
działania.

9 mm (.38 Spec.) rewolwer S&W Mod. 10 Military & Police

c) pistolety maszynowe (PM) – słuŜą do zwalczania siły Ŝywej na dystansie do 200 m.

Jest  to  broń  automatyczna  –  samoczynna,  rzadziej  samopowtarzalna,  strzelająca
amunicją  pistoletową.  Z  pistoletu  maszynowego  strzela  się  uŜywając  jednej  lub  obu
rąk.  Broń  zwykle  wyposaŜona  jest  w  kolbę  (przewaŜnie  składaną)  i  łoŜe  lub  chwyt
przedni  celem  umoŜliwienia  lepszego  złoŜenia  się  do  strzału  i  łatwiejsze  panowanie
nad  bronią  przy  ogniu  ciągłym.  Pistolet  maszynowy  zwykle  posiada  przełącznik
rodzaju  ognia,  umoŜliwiający  prowadzenie  ostrzału  ogniem  ciągłym  (seriami)  lub
pojedynczym.  Broń  tą  cechują  niewielkie  rozmiary,  mała  masa  własna  oraz
poręczność. Pistolety maszynowe działają przewaŜnie zasadzie wykorzystania odrzutu
zamka swobodnego, sporadycznie krótki odrzut lufy. Pistolety maszynowe (w skrócie
PM)  pozostają  w wyposaŜeniu sił specjalnych, oddziałów tyłowych oraz policyjnych,
jako  tzw.  broń  ochrony  osobistej  (PDW)  są  przydzielane  załogom  pojazdów  oraz
lotnikom.

11,43 mm pistolet maszynowy M-3 „Grease Gun”

d) karabinki (Kbk) – słuŜą do zwalczania siły Ŝywej na dystansie do 600 metrów.

Karabinki  to  broń  samoczynna  lub  samopowtarzalna  strzelająca  amunicją  pośrednią.
Broń  tą  cechują  niewielkie  rozmiary  i  masa,  oraz  umiarkowany  odrzut,  co
predysponuje  ją  do  etatowego  uzbrojenia  strzelców.  Spotyka  się  równieŜ  karabinki
zbudowane  w  układzie  bez  kolby  właściwej,  (tzw.  bull-pup)  dzięki  czemu  przy
stosunkowo  długiej  lufie  udaje  się  zachować  niewielkie  rozmiary  broni  i  jej  zwartą
konstrukcję. Ze względu na przeznaczenie taktyczne oraz budowę dzielimy karabinki
na:

wersje skrócone (tzw. subkarabinki), posiadające skróconą lufę o dł. PoniŜej
350  mm  i  wyposaŜone  w  składaną  kolbę,  o  wymiarach  pistoletów
maszynowych,  na  wyposaŜeniu  jednostek  specjalnych  oraz  strzelców  którzy  z
racji  swej  funkcji  nie  posiadają  standardowej  broni,  np.  dowódców,
radiotelegrafistów lub załóg pojazdów.

karabinki standardowe, z lufą dł. 350 mm i więcej. Etatowe uzbrojenie
strzelców piechoty

karabinki  maszynowe,  z  szybkowymienną  lufą  o  powiększonej  objętości
cieplnej,  długości  powyŜej  350  mm,  przystosowane  do  zasilania  z
magazynków  o  większej  pojemności  lub  zasilania  taśmowego, wyposaŜone w
dwójnóg  lub  nawet  trójnóg,  o  powiększonym  zasięgu  celnego  ognia,
przystosowane do strzelania z większą intensywnością. Stanowią wyposaŜenie
sekcji wsparcia ogniowego druŜyny piechoty.

karabinki  wyborowe  –  przewaŜnie  przebudowane  wyselekcjonowane
egzemplarze  zwykłych  karabinków,  wyposaŜane  później  w  precyzyjne  lufy,
szyny  do  montaŜu  celowników  optycznych,  regulowane  urządzenia  spustowe
oraz specjalne, ergonomiczne kolby i łoŜa. SłuŜą do zwalczania siły Ŝywej na
dystansach do ok. 1000 m, i przewaŜnie są pozbawione moŜliwości strzelania
seriami. Stanowią wyposaŜenie strzelców wyborowych.

            Karabinki posiadają zwykle przełącznik rodzaju ognia, umoŜliwiający strzelanie
            seriami lub ogniem pojedynczym. Większość karabinków zasilana jest z magazynka
            dostawnego, niektóre tylko są zasilane z łódki (SKS i pochodne). KbK działają

na zasadzie odprowadzania gazów prochowych (przewaŜnie).

e) karabiny (Kb) – słuŜą do zwalczania przeciwnika na dystansie do 1000 metrów, są

podobnie  jak  karabinki  podstawową  bronią  piechoty.  Strzelają  amunicją  karabinową,
wykorzystując  zasadę  odprowadzania  gazów  prochowych  z  lufy,  bądź  odrzut  zamka.
Broń ta strzela silnym nabojem, cechuje ją większy niŜ u karabinków odrzut i większa
masa.  Z  racji  silniejszego  naboju  karabiny  są  jednak  celniejsze  i  skuteczniejsze  od
karabinków,  lecz  trudności  z  opanowaniem  broni  zwłaszcza  przy  ogniu  ciągłym
powodują,  Ŝe  większość  armii  jako  uzbrojenie  swej  piechoty  wybrała  karabinki.
Karabiny  moŜna  podzielić  podobnie  jak  karabinki  –  budowane  są  wersje  skrócone,
standardowe,  wyborowe  oraz  maszynowe,  często  w  ramach  tzw.  systemów  broni.
Karabin w stosunku do karabinka posiada większą masę i rozmiary.

7,62 mm karabin M-14

f) karabiny maszynowe (KM) – strzelają amunicją karabinową i są bronią

automatyczną – samoczynną. Działają na zasadzie odprowadzania gazów lub odrzutu
zamka. Sporadycznie stosowany jest odrzut lufy. KM-y są etatowym środkiem
wsparcia ogniowego na szczeblu plutonu. Karabiny maszynowe moŜna podzielić pod
względem taktyczno – technicznym na:

ręczne karabiny maszynowe (RKM), będące zazwyczaj zwykłymi Kb,
wyposaŜonymi w dwójnóg, cięŜszą lufę oraz pojemniejszy magazynek,

7,62 mm ręczny karabin maszynowy BAR wz. 1918

uniwersalne  karabiny  maszynowe  (UKM),  występujące  na  dwójnogu  jako
lekki  karabin  maszynowy  (LKM),  natomiast  po  zastosowaniu  postawy
trójnoŜnej  jako  cięŜki  karabin  maszynowy  (CKM).  UKM-y  są  zazwyczaj
przystosowane  do  zasilania  z  taśmy  i  przystosowane  do  prowadzenia
intensywnego ognia seriami na dystans do ok. 1500 m.

7,62 mm uniwersalny karabin maszynowy M-60

wielkokalibrowe  karabiny  maszynowe  (WKM)  będące  bronią  wsparcia
montowaną  przewaŜnie  na  pojazdach  lub  statkach  powietrznych,  lub
występujące jako broń druŜyn wsparcia ogniowego na poziomie kompanii lub
batalionu. WKM-y cechują znaczne wymiary oraz masa, oraz uŜycie nabojów
wielkokalibrowych  (powyŜej  10mm).  WKM-y  są  przystosowane  do
prowadzenia ognia na dystans do 2000 m, z racji uŜytego naboju nadają się do
zwalczania  siły  Ŝywej,  lekko  opancerzonych  pojazdów,  śmigłowców  i  wolno
latających  samolotów  oraz  lekkich  fortyfikacji  polowych.  WKM  zazwyczaj
występuje  na  podstawie  trójnoŜnej  (M-2,  FN-MILO,  DSzK),  lub  podstawie
kołowej  (lawecie)  jak  np.  KPW,  oraz  jako  broń  pokładowa  czołgów,  BWP,
oraz śmigłowców

g) karabiny snajperskie to broń przystosowana do zwalczania siły Ŝywej i lekko

opancerzonych  pojazdów  na  dystansie  do  2000  metrów.  Jest  to  broń  powtarzalna,
nieautomatyczna,  lub  samopowtarzalna,  automatyczna,  strzelająca  róŜnego  rodzaju
nabojami,  od  małokalibrowych  po  wielkokalibrowe.  Karabiny  tego  typu  stanowią
wyposaŜenie  strzelców  wyborowych  działających  w  ugrupowaniach  piechoty,  bądź
snajperów.  Karabiny  tego  typu  posiadają  cięŜką,  precyzyjną  lufę,  precyzyjne
urządzenie  spustowe,  optyczne  przyrządy  celownicze,  regulowaną  kolbę  i  czasem
dwójnóg  lub  trójnóg.  Często  broń  snajperska  jest  pozbawiona  mechanicznych
przyrządów celowniczych. Broń snajperska strzela ogniem pojedynczym, zasilana jest
z  magazynków  wymiennych  o  róŜnej  pojemności,  lub  z  wewnętrznego  magazynka
ładowanego pojedynczymi nabojami. Niektóra broń snajperska jest jednostrzałowa, tj.
nie posiada magazynka (np. Serbu BFG-50).

12,7 mm karabin snajperski (dalekiego zasięgu) Barrett M-107

h) granatniki – są przeznaczone do zwalczania celów na dystansie nawet 2000 m.

Strzelają  specjalnymi  nabojami  zawierającymi  granat,  lub  nabojami  z  ładunkiem
wybuchowym  o  kalibrze  20-40  mm.  Ze  względu  na  stopień  automatyzacji  wyróŜnia
się  granatniki  nieautomatyczne  (jednostrzałowe  i  powtarzalne)  jak  i  automatyczne
(zasilane  z  magazynków  lub  taśmy)  strzelające  ogniem  ciągłym.  Granatniki
automatyczne są bronią kompanii wsparcia lub uzbrojeniem pokładowym pojazdów i
ś

migłowców, natomiast nieautomatyczne granatniki są w uzbrojeniu piechoty. Mogą

występować jako osobna broń (np. M-79) lub być podwieszane pod lufą karabinu (np.
M-203, Pallad-D). Broń ta umoŜliwia wystrzeliwanie granatów na znaczne odległości
oraz strzelanie do wyŜej połoŜonych okien, przestrzeliwanie ponad ścianami i
gzymsami, itd.

40 mm granatnik M-79

i) granatniki przeciwpancerne – broń indywidualna lub zespołowa jedno – lub

wielorazowego uŜytku słuŜąca do zwalczania pojazdów pancernych i fortyfikacji na
dystansie do 500 m. W zaleŜności od zastosowanego układu miotającego wyróŜnia się
granatniki bezodrzutowe, rakietowe, oraz bezodrzutowo – rakietowe. W granatnikach
stosuje się pociski zwykłe, podkalibrowe i nadkalibrowe wyposaŜone w głowice
przeciwpancerne, burzące, zapalające, termobaryczne, napalmowe, itd.

73 mm granatnik przeciwpancerny M-72 LAW

j) strzelby – to broń wsparcia jedno– lub kilkulufowa, z lufami o przewodzie gładkim,

ładowana do lufy (z lufami łamanymi), powtarzalna (np. pump action lub lever
action), samopowtarzalna, lub nawet samoczynna, przystosowana do zwalczania siły
Ŝ

ywej na dystansie do 50 m. Naboje do strzelb przewaŜnie zawierają ładunek śrutowy

(tzw. loftka) lub pocisk kulowy (tzw. breneka). Strzelba nadaje się równieŜ ( z racji
silnego naboju) do forsowania przeszkód, rozbijania barykad i niszczenia drzwi i
innych lekkich przeszkód.

k) pistolety sygnałowe – błędnie nazywany równieŜ rakietnicą słuŜy do miotania

ładunków oświetlających i sygnałowych. Ma jedną lub kilka luf o kalibrze zwykle 26
mm. Jest to broń ładowana bezpośrednio do lufy (po jej złamaniu i odchyleniu – tak
jak broń myśliwska).

4) Według kalibru moŜna podzielić broń na trzy podgrupy:

a)  broń małokalibrową strzelającą nabojem o kalibrze do 7 mm,
b)  broń pełnokalibrową strzelającą nabojem o kalibrze od 7 do 10 mm,
c)  broń wielkokalibrową strzelającą nabojem o kalibrze od 10 do 20 mm

5) Ze względu na uŜytkowników

moŜna podzielić broń na wojskową, policyjną, myśliwską i sportową.

6) Ze względu na automatykę moŜna podzielić broń na:

a) Nieautomatyczną w której wszystkie czynności związane z przeładowaniem i

oddaniem strzału są wykonywane przez strzelca ręcznie przy wykorzystaniu energii
spręŜyn. Broń nieautomatyczna dzieli się na:

powtarzalną (czyli posiadającą magazynek)

jednostrzałową (nie posiadająca magazynka; nabój musi zostać ręcznie
wprowadzony do komory nabojowej)

b) Półautomatyczną w której część czynności związanych z przeładowaniem jest

wykonywana ręcznie, pozostała zaś część przy wykorzystaniu mechaniki broni.
Obecnie nie stosuje się w armii broni półautomatycznej. Przykładem półautomatu był
rosyjski karabin przeciwpancerny PTRS wz. 1941

c) Automatyczną czyli taką, w której wszelkie czynności związane z przeładowaniem i

oddaniem  strzału  wykonywane  są  (poza  załadowaniem  pierwszego  naboju  z
magazynka  i  naciskaniem  na  spust)  samoczynnie  przez  mechanizmy  broni  bez
fizycznego  udziału  strzelca.  Z  grupy  broni  automatycznej  wyróŜniamy  następujące
podgrupy:

broń gazodynamiczna która wykorzystuje energię gazów prochowych
powstałych w wyniku spalania prochu,

broń  napędowa  wykorzystuje  energię  elektryczną,  hydrauliczną  lub
pneumatyczną  do  uruchomienia  automatyki  broni.  Rozwiązanie  to  stosuje  się
w  przypadku  broni  pokładowej,  wtedy,  gdy  istnieje  moŜliwość  uŜycia

pokładowych źródeł energii, np. w śmigłowcu lub na pojeździe. Typowym
przykładem jest sześciolufowy karabin maszynowy M-134 Minigun,
wykorzystujący energię elektryczną.

broń wykorzystująca energię odrzutu części ruchomych broni, tj. odrzutu
zamka lub lufy przeładowania i oddania strzału (przewaŜnie w pistoletach,
pistoletach maszynowych i karabinach maszynowych),

Broń automatyczna ze względu na rodzaj ognia dzieli się na:

samopowtarzalną (urządzenie spustowe pozwala tylko na prowadzenie ognia
pojedynczego),

samoczynną (maszynową) strzela tylko ogniem ciągłym,

samoczynno – samopowtarzalną umoŜliwiającą prowadzenie ognia zarówno
seriami,  jak  i  pojedynczego.  Broń  tego  typu  posiada  najczęściej
dwupołoŜeniowy  przełącznik  rodzaju  ognia,  (choć  czasem  posiada  tez
mozliwość  oddawania  serii  trzystrzałowych)  bądź  posiada  spust  tzw.
dwuoporowy.  Archaicznym  rozwiązaniem  był  podwójny  język  spustowy
stosowany m.in. w PM Beretta M-35 i Mors wz. 39.

d) Broń automatyczno-nieautomatyczną posiadającą wbudowany przełącznik rodzaju

pracy. Zasada stosowana w niektórych strzelbach bojowych, gdzie moŜna zastosować
ręczne ładowanie typu pump action przy wystrzeliwaniu specjalnych pocisków, lub
strzelać z duŜą intensywnością zwykłymi nabojami. Przykładem takiej broni jest
strzelba Franchi SPAS 12.

III.

Budowa broni strzeleckiej

Zasadniczo kaŜda broń strzelecka składa się z siedmiu podstawowych części. Są to:

lufa,  nadająca  pociskowi  tor  lotu  i  prędkość,  a  takŜe  w  wypadku  broni
gwintowanej  ruch  obrotowy.  Lufa  moŜe  mieć  przewód  gładki,  moŜe  być  teŜ
gwintowana.  Gwint  składa  się  z  pól  i  bruzd,  jego  zadaniem  jest  wprawienie
pocisku  w  ruch  obrotowy  względem  osi,  co  nadaje  mu  pewniejszy  i
stabilniejszy  lot,  a  przez  co  większą  celność.  Lufy  wykonuje  się  z  odpornej
mechanicznie  stali,  wnętrza  luf  przewaŜnie  chromuje  się.  Średnica  przewodu
lufy  to  kaliber  broni.  Lufa  od  strony  zamka  zakończona  jest  komorą
nabojową, w której następuje oddanie strzału. Kształt komory nabojowej ściśle
odpowiada kształtowi łuski. Zasadą jest, Ŝe im cięŜsza i dłuŜsza lufa, tym strzał
celniejszy.

urządzenia  celownicze,  umoŜliwiają  nakierowanie  broni  na  cel  i  oddanie
strzału.  Przyrządy  mogą  być  typu  otwartego,  bądź  optyczne  (dioptryjne).
Przyrządy  otwarte  (mechaniczne)  składają  się  ze  szczerbinki  i  muszki  bądź
przeziernika i muszki. Ponadto w niektórych strzelbach w ogóle zrezygnowano
z  uŜycia  przyrządów  celowniczych,  natomiast  celowanie  odbywa  się  przy
pomocy  tzw.  szyny  celowniczej.  Zarówno  szczerbinka,  jak  i  przeziernik
posiadają  moŜliwość  regulacji  kąta  podniesienia,  rzadko  kiedy  istnieje
moŜliwość regulacji poziomej. Zmiana kąta podniesienia celownika umoŜliwia
strzelanie  na  dalszy  dystans.  Regulacja  w  poziomie  umoŜliwia  wprowadzenie
poprawki  na  wiatr.  Przeziernik  to  tzw.  celownik  przerzutowy,  co  oznacza,  Ŝe
posiada tylko dwie stałe nastawy. Zaletą przeziernika jest szybsze składanie się
do  strzału.  Pistolety  wojskowe  i  PM-y  posiadają  zwykle  stałe  przyrządy
celownicze,  bez  moŜliwości  nastawy.  Szczerbinka  składa  się  przewaŜnie  z
podstawy,  ramienia  szczerbinki  z  naniesioną  skalą,  oraz  suwaka,
umoŜliwiającego  zmianę  kąta  podniesienia.  Muszka  składa  się  z  podstawy,
muszki  właściwej  (słupkowej)  oraz  osłony  muszki.  Przyrządy  dioptryjne  to

wszelkiego rodzaju celowniki optyczne, kolimatorowe, oraz róŜnego rodzaju
urządzenia pomocnicze, jak np. laserowe wskaźniki celu.

łoŜe i chwyt umoŜliwiają uchwycenie broni i poprawne złoŜenie się do strzału.
ŁoŜe  składa  się  zazwyczaj  z  łoŜyska,  znajdującego  się  pod  lufą,  kolby  i
ewentualnie  chwytu  pistoletowego.  ŁoŜe  morze  być  wykonane  z  drewna,
metalu  lub  tworzywa  sztucznego.  W  niektórych  typach  broni  zamiast  łoŜyska
stosuje  się  chwyt  pistoletowy.  Kolba  składa  się  z  szyjki,  kolby  właściwej,
stopki  i  poduszki  policzkowej  (baki).  W  karabinach  wyborowych  kolba  jest
często  regulowana.  ŁoŜe  łączy  wszystkie  części  broni,  a  takŜe  ochrania
zespoły  ruchome  i  lufę.  ŁoŜe  do  broni  łączy  się  śrubami,  przetyczkami  lub
bączkami.

komora  zamkowa  razem  z  lufą  tworzą  szkielet  konstrukcji  broni.  Komora
zamkowa  osłania  zamek,  który  porusza  się  wewnątrz  niej.  Komora  łączy
równieŜ  lufę  z  urządzeniem  spustowym.  Wewnątrz  komory  zamkowej
znajdują  się  wodzidła  zamka,  umoŜliwiające  mu  ruch  wzdłuŜny.  W  komorze
zamkowej  znajduje  się  przewaŜnie  otwór  wyrzutowy  łusek,  na  niej  teŜ
znajdują się dźwignie dosyłaczy, bezpieczników itd.

zamek    słuŜy  wprowadzeniu  naboju  do  lufy,  zamyka  i  zaryglowuje  komorę
nabojową,  powoduje  wystrzał  i  wyciąga  łuskę  na  zewnątrz.  Typowy  zamek
czterotaktowy (np. Mosina) składa się spręŜyny iglicznej, bijnika, iglicy, kurka
oraz  trzonu  zamkowego.  Z  zamkiem  połączony  jest  teŜ  pazur  wyciągu
(ekstraktor) słuŜący do usuwania łuski po wystrzale.

mechanizm  spustowy  składa  się  z  zaczepu  kurkowego,  spustu,  osi  głównej  i
języka  spustowego.  Zadaniem  tego  mechanizmu  jest  utrzymywanie  napiętej
spręŜyny  iglicznej  i  zwolnienie  jej,  gdy  strzelec  naciśnie  na  spust.  Przed
przypadkowym  strzałem  spust  jest  zabezpieczany  blokadą  nastawną,  od
zaczepiania o róŜne rzeczy chroni go kabłąk spustowy. Spust w nowoczesnych
karabinach  posiada  moŜliwość  regulacji,  by  odpowiednio  wybrać  siłę  spustu.
Spust  w  pistoletach  wyposaŜony  jest  teŜ  w  przerywacz,  uniemoŜliwiający
strzelanie  seriami.  Mechanizm  spustowy  w  większości  etatowej  broni
wojskowej umoŜliwia strzelanie seriami lub ogniem pojedynczym.

magazynek  jest  regułą  w  broni  wojskowej.  MoŜe być stały (wewnętrzny) lub
wymienny.  Jego  zadaniem  jest  przechowywanie  w  obrębie  broni  zapasu
amunicji a takŜe dosyłanie amunicji do komory zamkowej. W rewolwerze rolę
magazynka  pełni  bębenek.  Magazynki  mieszczą  od  3  do  ok.  100  nabojów
(zaleŜnie od broni i wielkości magazynka).

IV.

Amunicja (klasyfikacja i budowa)

a) klasyfikacja
Pod względem budowy i cech taktycznych amunicję moŜna podzielić na:

amunicję  pistoletową,  (stosowana  gł.  w  pistoletach  i  pistoletach
maszynowych),  naboje  krótkołuskowe,  kaliber  pocisku  w  nb.  pistoletowym
jest  duŜy  w  stosunku  do  długości  łuski,  energia  typowych  pocisków
pistoletowych  wynosi  ok.  500  J,  w  specjalnych  elaboracjach  dla  pistoletów
maszynowych  nawet  1000  J.  Naboje  pistoletowe posiadają kryzę ze wtokiem,
niektóre naboje posiadają kryzę częściowo wystającą .

amunicję  rewolwerową,  uŜywana  przewaŜnie  w  rewolwerach,  cechuje  się
większą  niŜ  a.  pistoletowa  nawaŜką  prochu  i  dłuŜszą  łuską,  a  co za tym idzie
większą energią wylotową (800-1800 J). Nabojów rewolwerowych nie stosuje
się  w  pistoletach  maszynowych.  Łuski  nabojów  rewolwerowych  posiadają
wystającą kryzę.

amunicję pośrednią o budowie podobnej jak amunicji karabinowej, jednakŜe
z krótszą łuską i przewaŜnie mniejszym kalibrem – od ok. 5,4 mm do 5,6 mm
(wyjątek:  radziecki  nabój  7,62  mm  x  39  wz.  43,  amerykański  7,62  mm  x  33
M1 lub niemiecki 7,92 mm x 33 Kruz Patrone). Nb. pośrednie stosowane są w
karabinkach,  ich  łuski  mają  kryzę  ze  wtokiem.  Energia  wylotowa  pocisków  z
nabojów pośrednich waha się w granicach od ok. 1300 do 2000 J

amunicję karabinową stosowaną w karabinach, o kalibrze przewaŜnie 6,5
mm - 8 mm, i energii wylotowej od 2000 do nawet 4000 J, z kryzą ze wtokiem
lub wystającą. Specjalne pociski przeciwpancerne lub snajperskie mają
większą energię

amunicję wielkokalibrową choć standardowo przyjmuje się, Ŝe kaŜdy nabój o
kalibrze większym niŜ 10 mm jest uwaŜany za wielkokalibrowy (a więc naboje
pistoletowe  11,43  mm  ACP  i  12,7  mm  AE  mogłyby  być  teŜ  uznane  za
wielkokalibrowe)  to  jednak  ze  względu  na  budowę  i  przeznaczenie  zaliczają
się one do amunicji pistoletowej, a właściwe naboje wielkokalibrowe znajdują
zastosowanie  przewaŜnie  w  WKM.  Nabój  taki  wygląda  jak  znacznie
powiększony  nabój  karabinowy,  z  łuską  o  duŜej  długości,  wyposaŜoną  w
cięŜki  pocisk.  Naboje  tego  typu  mają  energię  początkową  rzędu  15  000  do
nawet  30  000  J,  i  z  racji  swej  energii  i  donośności  stosowane  są  teŜ  w
karabinach snajperskich dalekiego zasięgu. Łuski tych nabojów mają kryzę ze
wtokiem

amunicję  bezłuskową  specjalny  rodzaj  amunicji  nie  posiadający  łuski,  w
którym  pocisk  umieszczony  jest  wewnątrz  specjalnej  osłony,  będącej
jednocześnie  ładunkiem  miotającym  (np.  nabój  4,7  mm  Dynamit  Nobel,  5,56
mm Hughes, albo 5, 56 mm AIP). Naboje tego typu nie są obecnie uŜywane w
Ŝ

adnej etatowej broni wojskowej, są one wciąŜ przedmiotem badań

amunicję specjalną grupa ta obejmuje wszelkiego rodzaju amunicję, która nie
pasuje do Ŝadnej z powyŜszych podgrup. Obejmuje ona naboje do strzelb,
granatników,

pistoletów

sygnałowych

oraz

pociski

granatników

przeciwpancernych.

amunicję ślepą czyli róŜnego rodzaju amunicję, w której usunięto pocisk,
słuŜącą do ćwiczeń i pozoracji.

b) budowa amunicji strzeleckiej
KaŜdy nabój składa się z dwóch podstawowych części: (z wyjątkiem nabojów bezłuskowych i
niektórych specjalnych) pocisku i łuski. Pocisk ma za zadanie raŜenie celu poprzez

oddziaływanie  na  cel  własną  energią,  przebijanie  i  rozrywanie  Ŝywotnych  organów  ciała,
powodowanie  gwałtownych  zmian  wewnątrzustrojowych,  itd.  Łuska  umoŜliwia  bezpieczne
spalanie  ładunku  miotającego,  ochrania  ładunek  prochowy  przed  dostępem  czynników
zewnętrznych  (zamoczenie,  zapiaszczenie),  a  takŜe  uszczelnia  lufę  od  tyłu  podczas
oddawania  strzału.  Pocisk  składa  się  zazwyczaj  z  rdzenia  i  płaszcza.  Rdzeń,  wykonywany  z
cięŜkiego metalu (ołów, wolfram) ma na celu nadanie masy pociskowi. Płaszcz, wykonywany
zazwyczaj  z  metalu  nierdzewnego,  np.  z  mosiądzu,  stanowi  zewnętrzną  osłonę  rdzenia,
redukuje  tarcie  powietrza  oraz  wpływa  na  lot  pocisku.  W  niektórych  pociskach  specjalnych
(np. w pociskach do granatnika) pocisk wypełniony jest ładunkiem wybuchowym owiniętym
często  taśmą  odłamkową.  Pocisk  jest  wtedy zazwyczaj zaopatrzony w zapalnik uderzeniowy
bądź czasowy. W strzelbach gładkolufowych pociskiem moŜe być równieŜ ładunek śrutu czy
kulek  gumowych  lub  z  tworzywa,  a  takŜe  róŜnego  rodzaju  ładunki  siatkowe,  itd.  Łuska  ma
zazwyczaj  kształt  walca  lub  małej  butelki  zamkniętej  w  części  dennej.  Patrząc  od  dna  łuska
składa się z kryzy, mającej ułatwić dosyłanie i usuwanie łuski, łuski właściwej mieszczącej
wewnątrz  ładunek  miotający,  oraz  (w  nabojach  wielkokalibrowych,  karabinowych,
pośrednich i niektórych pistoletowych) z przewęŜenia zwanego szyjką. W części dennej łuska
posiada  spłonkę,  której  zadaniem  jest  inicjowanie  spalania  ładunku  miotającego.  Do  celów
wojskowych  stosuje  się  naboje  ze  spłonką  umieszczoną  centralnie,  czyli  tzw.  centralnego
zapłonu  ,  natomiast  do  celów  sportowych  i  szkolnych  stosuje  się  naboje  bocznego  zapłonu
(ang. Rimfire), gdzie masa zapalająca jest wprasowana w kryzę łuski (np. nabój kbks .22 LR).
Spłonka  składa  się  z  miseczki  spłonki,  masy  zapalającej  oraz  kanalików  ogniowych.  Jako
ładunek  miotający  współczesnej  amunicji  stosuje  się  proch  bezdymny  mający  postać
ziarnistą,  cylindryczną  lub  wielokątną.  W  nabojach  proch  strzelecki  czasem  zabezpieczany
jest owijką papierową. Łuski wykonywane są z nierdzewnego, pozbawionego porów metalu,
lub  z  wytrzymałego  stopu  róŜnych  metali.  Łuski  amunicji  do  strzelb  gładkolufowych  i
pistoletów  sygnałowych  wykonywane  są  z  tworzywa  lub  impregnowanego  papieru.  Kryza
łuski moŜe być wystająca , półwystająca lub z wtokiem.

Istnieją równieŜ róŜnego rodzaju pociski wyspecjalizowane stosowane do

określonych  celów.  Do  zwalczania  pojazdów  opancerzonych,    lekkich  umocnień  polowych  i
przebijania  osłon  balistycznych  stosuje  się pociski przeciwpancerne,  wyposaŜone w rdzeń z
twardszego metalu, pociski przeciwpancerno zapalające, mające na celu przebicie pancerza i
zapalenie  pojazdów  od  wewnątrz,  pociski smugowe, ułatwiające prowadzenie ognia seriami,
oraz  pociski  przeciwpancerno-zapalająco-smugowe,  będące  połączeniem  tych  trzech  typów.
Celem odróŜnienia rodzajów amunicji stosuje się barwne oznaczenia na pociskach.

Rodzaj naboju

Oznaczenie

polskie

Oznaczenie NATO

Skrót
(NATO)

zwykły

Bez oznaczenia

BAAL

przeciwpancerny Czarny wierzchołek

Czarny wierzchołek

Przeciwpancerno-

zapalający

Czarny wierzchołek

i czerwony pasek

Srebrny wierzchołek

API

Przeciwpancerno-

zapalająco-

smugowy

Fioletowy

wierzchołek

Czerwony wierzchołek i

srebrny pasek

Oznaczenia literowe pocisków w NATO:

Skrót

NATO

Rozwinęcie skrótu

Tłumaczenie polskie

FMJ

Full Metal Jacket

Pocisk pełnopłaszczowy (zwykły)

TFMJ

Tracer Full Metal Jacket

Pocisk pełnopłaszczowy smugowy

Armor Piercer

Pocisk Przeciwpancerny

AP-T

Armor Piercer Tracer

Pocisk przeciwpancerny smugowy

API

Armor Piercer Incendiary

Pocisk przeciwpancerny zapalajacy

API-T

Armor Piercer Incendiary
Tracer

Pocisk przeciwpancerno-zapalająco-
smugowy

Hollow Point

Pocisk z wgłębieniem
wierzchołkowym

Wad-Cutter

Pocisk walcowy (rewolwerowy)

JSP

Jacketed Soft Point

Pocisk półpłaszczowy

LHP

Lead Hollow Point

Pocisk bezpłaszczowy z wgłębieniem
wierzchołkowym

Blank

Nabój ślepy

Dummy

Nabój szkolny

c) nazewnictwo amunicji strzeleckiej
Przy opisywaniu amunicji strzeleckiej podaje się dwie wartości, mianowicie kaliber pocisku i
długość  łuski.  Obie  wartości  podaje  się  w  milimetrach.  Zapisuje  się  to  w  postaci  poprzez
umieszczenie pomiędzy wartościami kalibru i dł. łuski znaku „x” i czyta się jako „kaliber na
dł.  łuski”,  np.  9  x  19  czyta  się  „dziewięć  na  dziewiętnaście”.  Bardzo  często  po  wartościach
kalibru  i  długości  łuski  podaje  się  równieŜ  oznaczenie  rodzaju  łuski.  Łuska  z  kryzą  zwykłą
(czyli z tzw. wtokiem) nie posiada oznaczenia, łuska z kryzą półwystającą posiada oznaczenie
SR  (ang.  semi-rimned),  natomiast  łuska  z  kryzą  wystającą  posiada  oznaczenie  R  (ang.
rimned).  Bardzo  często  w  nazewnictwie  stosuje  się  równieŜ  oficjalną  nazwę  naboju  lub
oznaczenie jego typu, wzoru, lub ewentualnie nazwę państwa – uŜytkownika lub producenta
naboju  jak  np.  9  x  19  Parabellum,    7,62  x  39  wz.  43,  czy  7,62  x  51  NATO.  W  krajach
anglosaskich  (USA,  Wlk.  Brytania,  Kanada)  nie  stosuje  się  przy  opisywaniu  amunicji
systemu  milimetrowego,  lecz  kaliber  amunicji  jest  podawany  w  calach  (1  cal  =  2,54  mm),
przy  czym  długość  łuski  zwyczajowo  pomija  się.  System  calowy  stosowany  jest  w
nazewnictwie  amunicji  prod.  amerykańskiej,  brytyjskiej,  a  takŜe  wszystkich  nabojów
rewolwerowych.  W  amunicji  anglosaskiej  regułą  jest,  Ŝe  przy  opisywaniu  naboju  podaje  się
jego  nazwę,  np.  38  Special,  303  British,  357  Magnum,  itd.  Czasami  podaje  się  dodatkowo
oznaczenie roku wprowadzenia do słuŜby, np. 30-06 Springfield, gdzie 30 oznacza kaliber w
calach,  a  06  rok  wprowadzenia  do  słuŜby,  czyli  1906.  W  strzelbach  kalibru  12  faktyczny
kaliber  wynosi  ok.  18,2  mm,  a  oznaczenie  to  pochodzi  od  tradycyjnego  anglosaskiego
sposobu oznaczania amunicji myśliwskiej.

PoniŜsze zestawienie zawiera kalibry typowych nabojów anglosaskich, podanych w mierze
calowej i milimetrowej.



PoniŜsze  zestawienie  zawiera  podstawowe  dane  na  temat  najczęściej  uŜywanej  amunicji
wojskowej

Lp. Kaliber

(mm)

Dł.

Łuski

(mm)

Rodzaj

Nazwa

Państwo

Typ broni

pistoletowy

Parabellum NATO

Wist, CZ-75, Beretta
92F,
H&K USP, Browning
HP,
Glock-17, MP-5, UZI,
PM-98 Glauberyt i
inne

5,7

pistoletowy

SS 190

Belgia
(NATO)

FN P-90, FN Five-
Seven

4,6

pistoletowy

Heckler &
Koch

Niemcy

H&K PDW, H&K
MP-7, H&K UCP

pistoletowy

Makarow

b. ZSRR

Makarow PM, PM-63
Rak, P-64, P-83, PM-
84

Miara
milimetrowa

Miara calowa
(anglosaska)

5,56

.223 Remington

7,62

.308 NATO
30-06 Springfield

7,69

.303 British

7,65

.32 ACP

.38 Special
.357 Magnum

11,43

.45 ACP
.45 Colt

12,7

.50 BMG

11,43

pistoletowy

Colt
(ACP)

USA

Colt M-1911, H&K
Mk.23 SOCOM, H&K
UMP, Ingram M-10

7,62

(7,63)

pistoletowy

Mauser
(TT)

Niemcy –
b. ZSRR

TT wz. 33, Mauser C-
96, PPSz wz. 41, PM
wz. 43

7,65

17 SR pistoletowy

Browning

USA

Skorpion wz. 61,
Walther PP, Beretta
81, MAB model D

29,3 R rewolwerowy

.38 Special USA

S&W mod. 60, S&W
Military and Police,

32,77 R rewolwerowy

.357
Magnum

USA

Colt Python, Colt King
Cobra, S&W 627, IMI
Desert Eagle

7,92

pośredni

Kurz
Patrone

Niemcy

MP-43, StG-44

7,62

pośredni

wz. 43

ZSRR

AKM (kałasznikow i
pochodne), RPK, RPD,
SKS, wz. 58

5,56

pośredni

M-193
Armalite

USA

M-16 (wczesne
wersje), AR-15, FA-
MAS (wczesne)

5,56

pośredni

SS-109
(FN)

NATO

M-16, FN-FNC, L-86,
Beryl, Steyr AUG, FA-
Mas, FN Minimi,
Tavor, Negev, i inne

Pośredni
(specjalny)

b. ZSRR

A-91, OC-11 „Tiss”,
WSS Wintoriez, AS
Wał, MA Wichr

5,45

pośredni

ZSRR

AK-74, Tantal, Onyks,
AKSU, RPK-74

7,92

karabinowy

Mauser

Niemcy

Mauser wz. 98, MG-
42, MG-34

7,62

54R

karabinowy

Mosin

ZSRR

PK, SWD, Mosin wz.
1891

7,62

karabinowy

Springfield
(30-06)US

USA

Garand M-1, BAR

7,62

karabinowy

NATO

M-14, H&K G-3, M-
60, FN-MAG, FN-
FAL, MG-3, H&K
21E, i inne

4,7

21OH Karabinowy-

bezłuskowy

Dynamit
Nobel

Niemcy

H&K G-11

12,7

wielkokalibrowy Browning

USA
(NATO)

M-2, Barrett M-82 i
M-90, AW-50F,
WKW Wilk i inne

12,7

107

wielkokalibrowy

b. ZSRR

DSzK wz.38, NSW,
Kord, W-94, Technika
Destroyer i inne

14,5

114

wielkokalibrowy

ZSRR

KP, KPWT, PTRS wz.
41, PTRD wz. 41

115

wielkokalibrowy BRG-15

Belgia

FN MILO

11,65

90,5

wielkokalibrowy .460 Steyr

HSS

Austria

Steyr HS-50

45,8

Specjalny
(granatnikowy)

NATO

M-203, Mk-19 i inne