Technik_pszczelarz_321[04].Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas uŜytkowania maszyn

i narzędzi rolniczych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Mechanizacja prac oraz podstawy eksploatacji maszyn do produkcji

roślinnej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Agregatowanie maszyn do produkcji roślinnej oraz pojazdy stosowane

w rolnictwie

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć ucznia

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu uŜytkowania sprzętu

rolniczego.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć juŜ opanowane, aby bez problemów przystąpić do realizacji tej jednostki
modułowej,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

stosować jednostki układu SI,

−

przeliczać jednostki,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu statyki, dynamiki i kinematyki, takimi
jak: masa, siła, prędkość, energia,

−

korzystać z nowoczesnych źródeł informacji dotyczących technologii produkcji roślin,

−

uŜytkować komputer,

−

współpracować w grupie,

−

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, bezpieczeństwa zdrowotnego
Ŝ

ywności, ochrony przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska,

−

rozpoznać rośliny uprawne w róŜnych fazach rozwojowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

dobrać maszyny i narzędzia do uprawy roli,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas uŜytkowania maszyn
i narzędzi rolniczych,

−

zastosować zasady obsługi i regulacji rozsiewaczy do nawozów mineralnych
i roztrząsaczy obornika,

−

zastosować zasady obsługi siewników oraz sadzarek do ziemniaków,

−

określić potrzebę ochrony roślin uprawnych,

−

zastosować zasady obsługi maszyn do siewu, sadzenia i ochrony roślin,

−

dobrać technikę zbioru zboŜa i sposobu zagospodarowania słomy,

−

rozróŜnić podstawowe zespoły pojazdów i ich funkcje,

−

sprawdzić instalację elektryczną pojazdu i przyczepy,

−

zastosować zasady agregatownia maszyn do produkcji roślinnej,

−

przygotować do pracy, obsłuŜyć i dokonać konserwacji podstawowych maszyn
i urządzeń stosowanych w produkcji roślinnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas

uŜytkowania maszyn rolniczych i narzędzi rolniczych

4.1.1. Materiał nauczania

Zasady bezpieczeństwa pracy narzędziami i maszynami do uprawy gleby

Agregaty złoŜone z ciągnika i narzędzi lub maszyn rolniczych mogą być obsługiwane

tylko  przez  osobę  do  tego  uprawnioną  i  po  jej  dokładnym  zaznajomieniu  się  z  instrukcją
obsługi.  Przed  rozpoczęciem  pracy  naleŜy  sprawdzić,  czy  narzędzie  lub  maszyna  są
w naleŜytym  stanie  technicznym  oraz  czy  są  prawidłowo  połączone  z  ciągnikiem.  Podczas
ruchu  agregatu  nie  wolno  stawać  przed  narzędziem  (dotyczy  to  całej  jego  szerokości
roboczej)  oraz  nie  wolno  stawać  na  narzędziach  lub  przewozić  w  ten  sposób  ludzi.  Podczas
postoju nie wolno wykonywać Ŝadnych prac pod podniesionym narzędziem, zawieszonym na
podnośniku hydraulicznym ciągnika.

W czasie pracy silnika nie wolno przebywać między ciągnikiem a narzędziem lub

maszyną. Podnoszenie i opuszczanie zawieszonych narzędzi powinno się odbywać ostroŜnie i
łagodnie, bez szarpnięć i po upewnieniu się, czy opuszczane narzędzie nie stanowi zagroŜenia
dla  osób  znajdujących  się  w  pobliŜu.  Nie  wolno  cofać  agregatu  lub  wykonywać  nawrotów
z narzędziem  zagłębionym  w  glebie,  a  podczas  nawrotów  naleŜy  zachować  szczególną
ostroŜność, jeśli praca odbywa się narzędziami o duŜej szerokości roboczej. RównieŜ podczas
pracy  pługów  obracalnych  konieczne  jest  kaŜdorazowe  upewnienie  się,  czy  obracający  się
pług  nie  będzie  stanowić  zagroŜenia  dla  ludzi  lub  zwierząt,  a  takŜe  znajdujących  się
w pobliŜu urządzeń.

Podczas pracy z cięŜkimi narzędziami koniecznie jest stosowanie kompletu obciąŜników

na  kołach  przednich  ciągnika  w  celu  zapewnienia  mu  równowagi.  Z  tego  teŜ  powodu  nie
wolno  agregatu  przeciąŜać  nadmiernym  oporem  roboczym,  a  w  czasie  pracy  na  stokach
zachować  szczególną  ostroŜność  ze  względu  na  moŜliwość  zakłócenia  równowagi
poprzecznej  agregatu.  Trzeba  przy  tym  pamiętać,  Ŝe  podczas  orki  prawe  koła  ciągnika
poruszają  się  niŜej  niŜ  lewe,  co  zwiększa  nachylenie  poprzeczne  ciągnika  i  moŜe
niekorzystnie  wpływać  na  jego  równowagę  poprzeczną.  Zawsze  teŜ  trzeba  prawidłowo  dla
danego  narzędzia  lub  maszyny  ustawić  ograniczniki  bocznych  wychyleń  cięgieł  dolnych
w ciągniku.

Przed zejściem kierowcy z ciągnika narzędzia i maszyny zawieszane muszą być zawsze

opuszczone na podłoŜe, a wszelkie drobne naprawy lub regulacje moŜna wykonywać dopiero
po  wyłączeniu  silnika.  Jeśli  w  narzędziu  zastosowano  zabezpieczenia  kołkami  ścinanymi
i jeśli  któryś  z  nich  uległ  zniszczeniu,  naleŜy  go  wymienić  tylko  na  nowy  –  oryginalny
fabrycznie.  JeŜeli  konstrukcja  narzędzia  przewiduje  ustawienie  narzędzia  w  połoŜenie
transportowe, wówczas naleŜy ustawić je na moŜliwie najmniejszą szerokość.

Nie wolno samodzielnie naprawiać bezpieczników spręŜynowych ani hydraulicznych

w pługach.  Podczas  pracy  maszyn  uprawowych,  napędzanych  od  wału  odbioru  mocy
ciągnika, zawsze musi być załoŜona pełna osłona rurowa. Wszelkie naprawy, czyszczenie lub
wymianę  elementów  roboczych  moŜna  wykonywać  dopiero po zatrzymaniu silnika i zdjęciu
wału  napędowego.  Wymiana  lemieszy  w  pługach  lub  elementów  roboczych  w  innych
narzędziach  uprawowych  moŜe  być  dokonywana  dopiero  po  ustawieniu  narzędzia  na
odpowiednich podporach i wyłączeniu silnika w ciągniku.

Narzędzia szerokie muszą być do transportu złoŜone i zabezpieczone w tym połoŜeniu

przez przetknięcie przewidzianych do tego celu sworzni.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podczas pracy glebogryzarek i bron aktywnych muszą być zawsze załoŜone osłony

zespołów roboczych i do takich agregatów nie wolno się zbliŜać ze względu na moŜliwość
wyrzucenia spod osłony grud ziemi i kamieni. Na szerokie narzędzia i maszyny muszą być na
czas transportu załoŜone przewidziane przez fabrykę tablice ostrzegawcze, a po zmroku –
ś

wiatła gabarytowe.

Zasady bezpieczeństwa pracy przy nawoŜeniu

Podstawowym warunkiem bezpieczeństwa pracy przy nawoŜeniu nawozami mineralnymi

jest zabezpieczenie pracownika przed szkodliwym działaniem pyłu nawozowego. W tym celu
w  czasie  wysiewu  nawozów  pylistych  naleŜy  stosować  szczelne  okulary,  kombinezon
przeciwpyłowy,  rękawice  oraz  maskę  zabezpieczającą  przed  wchłanianiem  pyłu.  Ogólnie
podczas  nawoŜenia  naleŜy  teŜ  przestrzegać  warunku,  aby  w  strefie  rozrzucanego  nawozu
(zwłaszcza  obornika)  nie  znajdowali  się  postronni  ludzie.  Wał  napędowy  musi  być  zawsze
zabezpieczony pełną osłoną rurową, jak równieŜ muszą być załoŜone przewidziane fabrycznie
osłony innych mechanizmów napędowych.

Wszelkie regulacje i usuwanie usterek mogą się odbywać tylko wówczas, gdy silnik

ciągnika  nie  pracuje.  Nie  wolno  przewozić  ludzi  na  zaczepie  maszyny  lub  w  jej  skrzyni
roboczej  ani  teŜ  pozostawiać  tam  Ŝadnych  przedmiotów.  Podczas  odczepiania  rozsiewaczy
i rozrzutników  jednoosiowych  zawsze  musi  być  opuszczona  podpora  dyszlowa,  a  w  celu
włączenia  szybkozłączy  hydraulicznych  naleŜy  wyłączyć  silnik  ciągnika.  Niedopuszczalne
jest  teŜ  przeładowywanie  maszyn,  zwłaszcza  zawieszanych,  powyŜej  ich  ładowności
nominalnej.

Podczas prac przy regulacji i demontaŜu adaptera, a takŜe w czasie usuwania usterek

w roztrząsaczach obornika, naleŜy zawsze zachować ostroŜność, aby nie dopuścić do
skaleczeń, gdyŜ zanieczyszczenie skaleczonego miejsca obornikiem moŜe spowodować
zakaŜenie bakteriami tęŜca. Z tego powodu kaŜde, nawet małe zranienie, naleŜy natychmiast
umyć i zdezynfekować wodą utlenioną.

W czasie pracy ładowaczami jest konieczne przestrzeganie warunków równowagi

agregatu. Podpory ładowaczy chwytakowych muszą być podczas pracy zawsze opuszczone
i dobrze oparte o podłoŜe, a masa podnoszonych ładunków nie moŜe przekraczać nominalnej
nośności ładowacza.

Zasady bezpieczeństwa pracy przy siewie i sadzeniu

Podczas pracy siewnikami i sadzarkami zawieszanymi bardzo waŜnym warunkiem

bezpiecznej  pracy  jest  zachowanie  równowagi  agregatu.  W  tym  celu  maszyny  te  mogą  być
zawieszane  tylko  na  ciągnikach  o  odpowiedniej  wielkości,  określonej  w  instrukcji  obsługi
maszyny.  Nie  wolno  teŜ  transportować  siewników  i  sadzarek  z  napełnioną  skrzynią,  ani  teŜ
przewozić  ludzi  siedzących  na  maszynie.  Siewniki  przyczepiane  muszą  być  przewoŜone
zawsze  w  ich  połoŜeniu  transportowym,  zapewniającym,  iŜ  szerokość  jadącego  po  drodze
zestawu  nie  przekracza  wymiaru  dopuszczalnego.  Podczas  pracy  siewników  i  sadzarek  nie
wolno przebywać w strefie działania znaczników, a podczas transportu oba znaczniki muszą
być zawsze podniesione i zabezpieczone przed przypadkowym opadnięciem. Nie wolno ręką
przegarniać  nasion  w  skrzyni  siewnika,  a  przy  siewie  nasion  zaprawionych  naleŜy
przestrzegać  zasad  bezpieczeństwa  określonych  przez  producenta  środków  chemicznych.
Wszelkie  naprawy  i  regulacje  mogą  być  dokonywane  tylko  podczas  postoju.  Po  odłączeniu
siewnika  lub  sadzarki  od  ciągnika  naleŜy  ustawić  maszynę  na  twardym,  równym  podłoŜu,
upewniając  się  czy  nie  grozi  jej  przewrócenie  się.  Wszelkie  mechanizmy  napędowe  muszą
być zawsze osłonięte odpowiednimi osłonami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady bezpieczeństwa pracy podczas opryskiwania roślin

Podstawową zasadą bezpieczeństwa pracy przy opryskiwaniu jest zabezpieczenie ludzi

i środowiska przed skaŜeniem stosowanymi środkami chemicznymi. Z tego powodu podczas
pracy nie wolno jeść, pić ani palić. Nie wolno jednak przystępować do pracy na czczo. Po
zakończeniu pracy lub podczas przerwy na posiłek naleŜy umyć ręce i twarz ciepłą wodą
z mydłem oraz przepłukać usta czystą wodą. Podczas pracy i po jej zakończeniu nie wolno teŜ
spoŜywać napojów zawierających alkohol.

Podczas opryskiwania naleŜy stosować kombinezon ochronny z kapturem, okulary

ochronne,  półmaskę  i  rękawice.  OdzieŜ  uŜywaną  podczas  opryskiwania  naleŜy  zdjąć  jak
najszybciej  po  zakończeniu  pracy  i  spłukać  duŜą  ilością  wody  z  mydłem,  a  następnie
przechowywać  w  stanie  czystym.  Przy  opryskiwaniu  nie  mogą  pracować  ludzie  z  drobnymi
nawet  skaleczeniami,  jak  równieŜ  kobiety  i  młodociani.  Zatrudnieni  pracownicy  muszą  być
dobrze  obeznani  z  działaniem  i  obsługą  opryskiwacza.  Ciecz  do  oprysków  naleŜy
przygotowywać  w  odległości  co  najmniej  50  m  od  studni  lub  innych  zbiorników  wody
spoŜywczej.  Cieczy  do  opryskiwania  w  zasadzie  nie  naleŜy  przechowywać,  jeśli  jednak
zachodzi  taka  konieczność,  przygotowana  ciecz  powinna  pozostawać  w  miejscu
niedostępnym dla dzieci i zwierząt. Podczas przemywania zbiornika nie wolno dopuszczać do
zanieczyszczenia wody w stawach lub innych zbiornikach.

Praca opryskiwacza nie moŜe się odbywać z wiatrem, aby rozpylana ciecz nie spadała na

obsługującego.

Podczas przejazdów transportowych belki polowe muszą być złoŜone, ustawione

w dolnym połoŜeniu i zablokowane, a dopływ cieczy roboczej do belek polowych lub lanc
sadowniczych – odcięty zaworami (rozdzielaczem).

Podczas pracy z opryskiwaczami zawieszanymi naleŜy bardzo dokładnie przestrzegać

warunków zachowania równowagi agregatu, stosując wymagany zestaw obciąŜników
przednich i nie wykorzystując do pracy z określonym opryskiwaczem ciągnika mniejszego
niŜ jest to przewidziane w instrukcji obsługi.

4.1.2 Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są zasady bhp podczas pracy narzędzi i maszyn uprawowych oraz wskaŜ źródła

największego zagroŜenia?

2. Jakie są podstawowe wymagania bhp przy pracy maszyn do nawoŜenia i uzasadnij

konieczność ich przestrzegania?

3. Jakie są podstawowe wymagania bhp podczas pracy siewników i sadzarek?
4. Jakie są podstawowe zasady bhp przy ochronie roślin i uzasadnij potrzebę ich

przestrzegania?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobieranie środków do mycia i konserwacji elementów maszyn i urządzeń rolniczych.
Wykonaj mycie maszyn i urządzeń rolniczych w parku maszynowym szkolnego

gospodarstwa rolnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaplanować tok pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) zapoznać się z zaleceniami producentów sprzętu rolniczego co do mycia poszczególnych

maszyn i urządzeń rolniczych,

3)  pobrać od kierownika gospodarstwa środki do mycia maszyn i urządzeń rolniczych,
4)  wykonać mycie maszyn i urządzeń rolniczych,
5)  zaprezentować i omówić wykonaną pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

rodki do mycia maszyn i urządzeń rolniczych,

−

instrukcje obsługi i zalecenia producentów maszyn i urządzeń rolniczych co do mycia,

−

maszyny i urządzenia rolnicze.

Ćwiczenie 2

Wykonaj konserwację maszyn i urządzeń rolniczych w parku maszynowym szkolnego

gospodarstwa rolnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaplanować tok pracy,
2) zapoznać się z zaleceniami producentów sprzętu rolniczego co do konserwacji

poszczególnych maszyn i urządzeń rolniczych,

3)  pobrać od kierownika gospodarstwa środki do konserwacji maszyn i urządzeń rolniczych,
4)  wykonać konserwację maszyn i urządzeń rolniczych,
5)  zaprezentować i omówić wykonaną pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki ochrony indywidualnej,

−

rodki do konserwacji maszyn i urządzeń rolniczych,

−

instrukcje obsługi i zalecenia producentów maszyn i urządzeń rolniczych co do
konserwacji,

−

maszyny i urządzenia rolnicze.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić zagroŜenia podczas pracy narzędziami i maszynami

rolniczymi?

2) określić i przeciwdziałać zagroŜeniom podczas prac związanych

z wykonywaniem zabiegów ochrony roślin?

3) określić podstawowe zasady BHP podczas pracy ciągnikami

rolniczymi?

4) określić zagroŜenia podczas uŜytkowania maszyn i urządzeń do

rozsiewania nawozów?

5) wskazać zagroŜenia podczas pracy rozrzutnika obornika?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Mechanizacja prac oraz podstawy eksploatacji maszyn do

produkcji roślinnej

4.2.1. Materiał nauczania

Narzędzia i maszyny do uprawy roli

Maszyny i urządzenia stanowią nieodzowny element wyposaŜenia nowoczesnego

gospodarstwa  rolnego.  Połączone  w  odpowiedni  sposób  ze  źródłami  energii tworzą agregaty
maszynowe  umoŜliwiające  mechanizowanie  licznych  prac  gospodarskich.  Dla  maszyn
poruszających  się  po  polu  źródłami  energii  są  z  reguły  ciągniki  rolnicze.  Dla  maszyn
i urządzeń  stacjonarnych  głównym  źródłem  energii  są  silniki  elektryczne,  a  niekiedy
stacjonarne silniki spalinowe.

RóŜnorodność prac wykonywanych w gospodarstwach rolnych jest bardzo duŜa; z tej

przyczyny  maszyny  i  urządzenia  rolnicze  muszą  obejmować  szeroki  zakres  asortymentów,
dostosowanych do wykonywania prac w róŜnych procesach produkcyjnych. Pojecie maszyny
rolnicze  obejmuje  przy  tym  umownie  cały  zestaw  środków  technicznych  stosowanych
w mechanizacji  produkcji  rolniczej.  W  tej  tak  ogólnie  ujętej  grupie  moŜna  w  pierwszym
rzędzie  wyróŜnić  narzędzia  rolnicze  o  stosunkowo  prostej  budowie,  z  biernymi  –
nienapędzanymi  elementami  roboczymi,  w  których  proces  roboczy  odbywa  się  w  ruchu
całego  narzędzia  po  polu.  Do  narzędzi  rolniczych  zaliczamy  pługi,  kultywatory  i  brony.
Druga  grupą  stanowią  maszyny  rolnicze  w  ścisłym  znaczeniu  tej  nazwy,  w  których  proces
roboczy  odbywa  się  nie  tylko  w  wyniku  ruchu  całego  agregatu  po  polu,  lecz  równieŜ
w wyniku  ruchu  wewnętrznych,  aktywnych  elementów  roboczych  maszyny,  otrzymujących
w tym  celu  napęd  za  pośrednictwem  przekładni.  Do  maszyn  rolniczych  zaliczamy
glebogryzarki, kosiarki, kopaczki do ziemniaków, itp.

W celu uporządkowania nazewnictwa maszyn rolniczych wprowadzono ujednolicone

symbole, które umieszczane są na tych maszynach. Literowa część symbolu określa
przynaleŜność do jednej z grup:
U – narzędzia i maszyny uprawowe,
N – maszyny do nawoŜenia,
S – maszyny do siewu i sadzenia,
P – narzędzia i maszyny do pielęgnacji i ochrony roślin,
Z – maszyny do zbioru ziemiopłodów,
M – maszyny i urządzenia do pozbiorowej obróbki ziemiopłodów,
T – urządzenia transportowe.

Pługi

Pługi słuŜą do wykonywania orki, która jest zabiegiem uprawowym odwracającym.

Wyorywana przez pług skiba zostaje odcięta od reszty calizny, podniesiona i przemieszczona
w nowe miejsce. W trakcie tego ruchu następuje odwrócenie i pokruszenie uprawianej
warstwy oraz przykrycie nawozów mineralnych i organicznych, resztek poŜniwnych,
rosnących chwastów i osypanych nasion.

Ze względu na głębokość rozróŜniamy następujące główne rodzaje orki:

−−−−

orka płytka na głębokość do 15 cm,

−−−−

orka średnia na głębokość od 15 do 25 cm,

−−−−

orka głęboka od 25 do 35 cm,

−−−−

orka z pogłębiaczami, umoŜliwia spulchnienie warstwy podornej grubości 8–12 cm,

Ze względu n termin, jakość i cele wykonania rozróŜnia się następujące orki zasadnicze:

−−−−

podorywka – orka płytka stosowana w celu przykrycia resztek poŜniwnych roślin

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zbieranych latem,

−−−−

orka siewna – orka średnia wykonywana przed siewem roślin ozimych,

−−−−

orka przedzimowa, zwana teŜ ziębią – orka głęboka, a niekiedy z pogłębiaczem,
wykonywana przed zimą pod rośliny siane lub sadzone wiosną,

−−−−

razówka – orka średnia lub płytka, stanowiąca połączenie podorywki i orki siewnej,
stosowana pod rośliny ozime lub plony wtórne.

Rys. 1. Pług zagonowy [www.agrotrader.pl]

Orka moŜe być wykonywana tylko za pomocą pługa (jako zagonowa lub bezzagonowa –

płaska). U nas stosuje się wyłącznie pługi lemieszowe, które moŜna podzielić na:

−−−−

zwykłe do orki zagonowej lub bezzagonowej,

−−−−

specjalne, wśród których wyróŜnia się zwłaszcza pługi agromelioracyjne i łąkowe,
Pługi zwykłe moŜna z kolei podzielić na:

−−−−

podorywkowe,

−−−−

do orki średniej,

−−−−

do orki głębokiej.

Pługi zwykłe do orki bezzagonowej mogą być budowane jako obracalne lub wahadłowe.

Wśród pługów agromelioracyjnych moŜna wyróŜnić pługi do orki jednowarstwowej lub
dwuwarstwowej.

Jeśli chodzi o źródło energii, to w Polsce stosuje się niemal wyłącznie pługi ciągnikowe.

Pługi  ciągnikowe  umoŜliwiają  orkę  na  wszystkich  typach  gleb,  na  polach  płaskich
i pofalowanych  o  maksymalnym  nachyleniu  do  8°,  przy  wilgotności  umoŜliwiającej
prawidłową  uprawę.  Na  polu  moŜe  się  znajdować  ściernisko  maksymalnej  wysokości  do
25 cm oraz rozdrobniona słoma po kombajnowa długości do 20 cm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Podział pługów [opracowanie własne]

Głębosze

Rys. 3.

Głębosz [www.agrotrader.pl]

Głębosze słuŜą do spulchniania gleby (na głębokości 40–80 cm) w celu polepszenia jej

własności fizycznych i biologicznych. Uzyskuje się to głównie przez napowietrzanie
i nawadnianie, wpływające korzystnie na rozwój roślin mających głębszy system korzeniowy.

PŁUGI

Pługi talerzowe

Pługi lemieszowe

specjalne

zwykłe

do orki

zagonowej

do orki

bezzagonowej

obracalne

wahadłowe

do orki

średniej

do orki

głębokiej

podorywkowe

łąkowe

do orki

jednowarstwo

do orki

dwuwarstwow

agromelioracyjne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Głęboszowanie  wykonuje  się  najczęściej  na  glebach  cięŜkich  raz  na  kilka  lat.  Sporadycznie
zabieg  ten  jest  teŜ  wykonywany  na  glebach  średnich  i  lekkich  o  nadmiernie  zagęszczonej
warstwie  podornej.  Gleby  głęboszowane  nie  wymagają  stosowania  głębokiej  orki,  moŜliwa
jest  teŜ  uprawa  niektórych  roślin  bezpośrednio  po  uprawie  głęboszem  i  narzędziami
doprawiającymi.  Najczęstszym  zastosowaniem  głęboszy  jest  spulchnianie  podglebia  pól  pod
buraki  cukrowe,  a  niekiedy  teŜ  pod  rzepak  lub  lucernę  na  glebach  zwięzłych  i  średnich.
Głębosze dzieli się na bierne i aktywne.

Głębosze buduje się z reguły jako zawieszane. W zaleŜności od wielkości głębosz moŜe

mieć  jeden  lub  kilka  zębów.  Szerokość  robocza  nie  jest  w  głęboszach  regulowana,  a  ich
poziomowanie  wykonuje  się  za  pomocą  cięgieł  układu  trzypunktowego  ciągnika.
W głęboszach  aktywnych  poszczególne  zęby  są  napędzane  od  wału  odbioru  mocy  ciągnika
i wykonują ruchy wahliwe.

Glebogryzarki

Rys. 4.

Glebogryzarka zawieszana [www.agrotrader.pl]

Glebogryzarka jest aktywną maszyną uprawową, która otrzymuje energię do pracy

swoich  zespołów  roboczych  z  wału  odbioru  mocy  ciągnika.  Glebogryzarki  słuŜą  do
spulchniania  i mieszania  gleby,  nie  dając  obrotu  skiby  równorzędnego  z  pracą  pługa.  Ze
względu  na  duŜy  pobór  energii  i  tendencję  do  łatwego  rozpylania  gleby  glebogryzarki  nie
znalazły  dotychczas  duŜego  zastosowania  w  naszym  rolnictwie.  Zaletą  glebogryzarek  jest
moŜliwość  przygotowania  gleby  do  siewu  w  jednym  przejściu,  bez  potrzeby  dodatkowych
upraw  koniecznych  przy  uprawie  narzędziami  biernymi.  Z  tego  powodu  są  one  szeroko
stosowane  w  ogrodnictwie.  Glebogryzarki  mają  zastosowanie  do  takich  zabiegów
uprawowych,  jak:  wiosenna  uprawa  gleby  po  orce  przeprowadzonej  jesienią;  szybka  uprawa
pól  po  kulturach  wieloletnich,  po  orce  łąk  i  pastwisk;  mieszanie  nawozów  mineralnych
z glebą;  kruszenie  brył,  zwalczanie  chwastów,  rozdrabnianie  darni  na  łąkach  w  celu
przygotowania  do  siewu  lub  późniejszej  orki.  Glebogryzarki  powinny  być  stosowane  do
uprawy  na  glebach  o  określonej  wilgotności,  zapewniającej  uzyskanie  wymaganych  efektów
agrotechnicznych.  Gryzowanie  gleby  o  zbyt  duŜej  lub  zbyt  małej  wilgotności  pogarsza
znacznie  efekty  pracy  maszyny.  Glebogryzarka  powinna  umoŜliwiać  prowadzenie
powierzchniowej  uprawy  gleby  w  szczególnie  trudnych  warunkach,  kiedy  zastosowanie
narzędzi biernych jest niemoŜliwe.

Jakość kruszenia gleby przez glebogryzarkę zaleŜy od prędkości obrotowej wirnika

roboczego i prędkości jazdy agregatu. Powinny one być tak dobierane, aby droga przebywana
podczas jednego obrotu wirnika (poskok) wynosiła:

−

(0,8–1,2) R przy uprawie łąk zaoranych i nie zaoranych,

−

(1,2–l,6) R przy uprawie pól nie zaoranych,

−

(1,4–1,8) R przy uprawie pól zaoranych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

gdzie R jest promieniem wirnika roboczego.

Wymagana głębokość pracy wynosi:

−−−−

dla glebogryzarek lekkich, przeznaczonych do uprawy uzupełniającej – 5–10 cm,

−−−−

dla glebogryzarek cięŜkich, do uprawy podstawowej lub uzupełniającej – do 20 cm.

Brony

Głównym zastosowaniem bron jest doprawianie gleby po orce, niszczenie chwastów po

podorywkach, bronowanie ozimin i roślin jarych po wschodach. RozróŜnia się wiele róŜnych
typów bron (rys. 5). Bronowanie nie obsianych pól wykonuje się bronami zębowymi cięŜkimi
lub średnimi, a niekiedy broną aktywną – w celu spulchnienia albo wyrównania powierzchni
uprawionej  roli,  wymieszania  z  glebą  nawozów  mineralnych,  niszczenia  chwastów
i wydobywania  rozłogów  perzu  po  kultywatorowaniu.  Bronowanie  po  siewne  wykonuje  się
bronami  bardzo  lekkimi  –  posiewnymi  lub  lekkimi  w  celu  lepszego  przykrycia  wysianych
nasion.

Bronowanie pielęgnacyjne wykonuje się:

−−−−

bronami cięŜkimi lub średnimi po złym przezimowaniu ozimin oraz po przezimowaniu
i kolejnych pokosach wieloletnich roślin pastewnych,

−−−−

bronami  średnimi  lub  lekkimi  przed  wschodami  roślin  w  przypadku  zaskorupienia  roli
oraz po wschodach zbyt gęsto wysianych roślin w celu ich przerzedzenia; brony średnie
stosuje  się  teŜ  do  niszczenia  siewek  chwastów  w  łanach  zwartych,  a  brony  siatkowe  –
chwastowniki – do niszczenia chwastów na redlinach ziemniaków.
Brony  mogą  być  stosowane  samodzielnie  lub  w  agregatach  z  pługami  lub  wreszcie

z innymi narzędziami do upraw uzupełniających, z którymi tworzą agregaty uprawowe.
Bronowanie moŜe być prowadzone na wszystkich typach gleb, przy wilgotności
umoŜliwiającej prawidłową uprawę.

Brony spręŜynowe są przeznaczone do doprawiania roli, niszczenia chwastów

i wydobywania rozłogów uprawowych.

Tabela 1. Charakterystyczne dane bron [opracowanie własne]

Typ brony

Odmiana

Głębokość pracy

[cm]

Masa na 1ząb

[kg]

Zębowa

posiewna
lekka
ś

rednia

cięŜka
bardzo cięŜka

3–5
4–6
4–8

6–10
8–12

do 0,6
do 1,3
do 1,6
do 3,0
do 5,0

SpręŜynowa

3–8 cm

Aktywna

do 14 cm

Brony aktywne są maszynami uprawowymi, w których zespoły robocze otrzymują ruch

obrotowy lub wahadłowy od wału odbioru mocy ciągnika. Brony te stosuje się głównie do
doprawiania roli po orce lub kultywatorowaniu pod siew. Prędkość robocza powinna być tak
dobrana, aby droga przebywana przez agregat, przypadająca na jeden obrót wirników
(poskok) wynosiła (1–2) R gdzie R – promień wirnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5.

Podział bron [opracowanie własne]

Brony talerzowe

Rys. 6. Brona talerzowa

[www.agrotrader.pl]

Brony talerzowe zalicza się równieŜ do bron, mimo ich zupełnie odmiennej budowy od

pozostałych  typów.  Talerzowanie  jest  zabiegiem  uprawowym  spulchniającym  lub
odwracającym,  powodującym  rozdrobnienie  nie  pokruszonych  skib  na  glebach  cięŜkich  lub
zadarnionych oraz przykrywanie lub cięcie resztek roślinnych.

BRONY

zębowa

spręŜynowa

aktywna

talerzowa

o zębach
prostych

posiewna

lekka

średnia

cięŜka

bardzo cięŜka

o zębach

redlicowych

o zębach

noŜowych

lekka

średnia

cięŜka

wahadłowa

obrotowa

jedno-

śladowa

dwu-

śladowa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Brony talerzowe stosuje się więc do talerzowania ściernisk, jako zabieg zastępujący

podorywkę, do przedsiewnej uprawy gleb, cięć i przykrywania obornika lub nawozów
zielonych oraz do uprawy łąk.

Brony talerzowe mogą być wykorzystywane do pracy na wszystkich typach gleb

o wilgotności umoŜliwiającej prawidłową uprawę, równieŜ przy występowaniu kamieni
o średnicy do 15 cm, resztek słomy luźnej lub rozdrobnionej o długość do 20 cm, jak teŜ na
ś

cierniskach o wysokości do 25 cm. Głębokość pracy bron talerzowych wynosi 4–10 cm,

a tylko dla bron cięŜkich do 15 cm. Brony talerzowe dzieli się na jednośladowe
i dwuśladowe, z talerzami gładkimi lub uzębionymi na obwodzie.

W bronie talerzowej nie ma urządzeń do regulowania głębokości.

Kultywatory

Rys. 7.

Kultywator o zębach spręŜynowych [opracowanie własne]

Kultywatorowanie,

zwane

teŜ

drapaczowaniem,

jest

zabiegiem

uprawowym

wykonywanym  w  celu  spulchniania,  kruszenia  i  mieszania  roli.  Zabieg  ten  stosuje  się  do
doprawiania  roli  po  orce  poprzedzającej  siew,  mieszania  nawozów  mineralnych  z  glebą,
rozluźniania  gleby  po  wcześnie  wykonanych  orkach  oraz  niszczenia  chwastów  na  nie
obsianych  polach.  Rodzaje  kultywatorów  określa  się  na  podstawie  typu  zastosowanych
w nich  zębów  (rys.  8).  Kultywatory  o  zębach  spręŜynowych  mogą  teŜ  być  stosowane
w okresie  letnim  i  wczesnojesiennym  do  wydobywania  rozłogów  perzu  z  zaoranej  roli.
Głębokość  pracy  kultywatorów  wynosi  do  13  cm,  a  w  przypadku  zastosowania  zębów
spręŜynowych cięŜkich – do 16 cm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8.

Podział kultywatorów [opracowanie własne]

Wały

Wałowanie jest zabiegiem uprawowym o bardzo zróŜnicowanym działaniu. Z tego

powodu  potrzebne  są  teŜ  róŜne  rodzaje  wałów  (rys.  9).  RóŜnią  się  one  kształtem  swoich
zespołów  roboczych.  Wałowanie  wałami  gładkimi  ma  na  celu  ugniecenie  i  wyrównanie
spulchnionej  powierzchni  roli  przed  płytkim  siewem  drobnych  nasion,  lub  teŜ  po  ich
zasiewie,  w  celu  uzyskania  lepszego  podsiąkania  wody.  Wały  takie  powinny  powodować
równieŜ  pewne  kruszenie  zaoranej  gleby.  Gładkie  wały  łąkowe  stosuje  się  teŜ  na  uŜytkach
zielonych, głównie w celu wyrównywania uszkodzonej powierzchni darni.

Wałowanie wałami pierścieniowymi – zarówno zwykłymi, jak i wałami typu Cambridge,

Croskill i Croskill-Cambridge – ma na celu bardziej intensywne rozkruszanie brył
występujących po innych uprawach na glebach średnich i cięŜkich oraz nadanie szorstkości
powierzchni pól zagroŜonych erozją wodną.

Wałowanie wgłębne wykonuje się wałem Campbella w celu przyspieszenia osiadania roli

po opóźnionych orkach siewnych lub po przyoraniu zielonych nawozów, a niekiedy po
wiosennym przyoraniu obornika. W wyniku działania takiego wału otrzymuje się więc
wgłębne ugniecenie roli.

Wałowanie wałem kolczatką ma na celu doprawienie roli bezpośrednio po orce przez

agregatowanie  takiego  wału  z  pługiem.  Wałowanie  wałami  strunowymi  stosuje  się  w  celu
zagęszczenia  powierzchniowej  warstwy  gruntu  bez  jej  ugniatania  oraz  dodatkowe
pokruszenie  pozostawionych  brył.  Wały  strunowe  stosuje  się  najczęściej  w  zestawach
uprawowych, łącznie z innymi narzędziami uprawowymi.

KULTYWATORY

o zębach spręŜynowych

o zębach

półspręŜynowych

o zębach sztywnych

lekkich

średnich

cięŜkich

lekkie

cięŜkie

wygięte

proste

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9

Podział wałów [opracowanie własne]

Włóki

Rys. 10.

Włóka

[www.agrotrader.pl]

Włókowanie jest zabiegiem wyrównująco-spulchniającym, o działaniu bardzo płytkim.

Stosowane jest głównie wiosną, w celu wyrównania powierzchni pól zaoranych przed zimą,
jak równieŜ dla ograniczenia parowania wody i przyspieszenia ogrzewania roli. Głębokość
pracy włóki nie przekracza zwykle 5 cm i zaleŜy od kąta ustawienia jej belki.

WAŁY

gładki

prętowy

pierścieniowy

polowy

łąkowy

strunowy

Ŝeberkowy

zwykły

kombinowany

Campbella

Croskill

Cambridge

kolczatka

Croskill — Cambridge

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zestawy uprawowe

Omówione wcześniej narzędzia do upraw uzupełniających moŜna łączyć ze sobą, tworząc

zestawy  uprawowe.  W  ten  sposób  w  jednym  przejeździe  agregatu  uzyskuje  się  jako  efekt
łączną  pracę  narzędzi  wchodzących  w  skład  zestawu,  co  umoŜliwia  zmniejszenie  liczby
potrzebnych  przejazdów  ciągnika  po  polu  i  osiągnięcie  większej  wydajności  pracy.  Zestawy
uprawowe  są  przeznaczone  do  uprawy  uzupełniającej,  doprawiania  roli  po  orce,  wiosennej
uprawy  pod  siew,  głównie  buraków  i  kukurydzy,  niszczenia  chwastów  rozłogowych.
Zastosowanie  zestawów  uprawowych  jest  szczególnie  przydatne  w  uprawie  roślin
wymagających  wyrównanego  pola  przed  siewem  punktowym.  Działanie  zestawu  zapewnia
spulchnienie  i  wyrównanie  górnej  warstwy  gleby  uprzednio  zaoranej,  jak  równieŜ  rozbicie
i skruszenie  brył  na  zaskorupiałej  powierzchni  pola.  CięŜkie  zestawy  uprawowe  mogą
w pewnym  stopniu  zastępować  orkę,  słuŜąc  do  głębokiego  spulchniania  gleby  po  orkach
zimowych,  kultywatorowania  ściernisk,  łąk  i  upraw  wieloletnich.  Głębokość  pracy
poszczególnych  narzędzi  wchodzących  w  skład  zestawu  powinna  być  taka,  jak  dla  narzędzi
pojedynczych.

Maszyny do nawoŜenia

Rozsiewacze nawozów mineralnych

Rys. 11. Rozsiewacz nawozów zawieszany dwutarczowy [www.agrotrader.pl]

Podstawowym wymaganiem agrotechnicznym przy nawoŜeniu jest dostarczenie

wymaganej  dawki  nawozu  na  jednostkę  powierzchni  pola  w  odpowiednim  terminie  oraz
równomierne  rozmieszczenie  nawozu  na  powierzchni  pola.  Stosowane  w  rolnictwie  nawozy
mineralne  są  w  duŜym  stopniu  zróŜnicowane.  Ze  względu  na  skład  chemiczny  stosowane
nawozy

moŜna

podzielić

na:

azotowe,

fosforowe,

potasowe,

wapniowe

oraz

wieloskładnikowe. Natomiast ze względu na stan mechaniczny rozróŜnia się nawozy: pyliste,
krystaliczne oraz granulowane. Tak znaczne zróŜnicowanie stosowanych nawozów prowadzi
równieŜ do zróŜnicowania warunków pracy maszyn rozsiewających.

Wśród najwaŜniejszych cech warunkujących prawidłową pracę rozsiewacza naleŜy

wymienić: sypkość nawozu, zapewniającą łatwe i stałe doprowadzanie materiału do elementu
roboczego,  oraz  odporność  na  tworzenie  sklepień  lub zmianę stanu mechanicznego nawozu,
co  powodowałoby  przerwanie  procesu  wysiewu.  Ze  względu  na  duŜą  higroskopijność
nawozów  cechy  te  mogą  występować  w  nawozach  w  róŜnym  stopniu,  w  zaleŜności  od  ich
nawilgocenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wymagana dawka nawozu na jednostkę powierzchni pola powinna być regulowana przy

wysiewie nawozów w zakresie:

−

od 50 do 1000 kg/ha dla rozsiewaczy zawieszanych,

−

do 1500 kg/ha dla rozsiewaczy przyczepianych.
Przy wysiewie wapna nawozowego wymagana dawka powinna wynosić do 2500 kg/ha

dla rozsiewaczy średnich i do 5000 kg/ha dla rozsiewaczy cięŜkich.

Stopniowanie regulacji wysiewu powinno być następujące:

−

co 15 kg przy dawkach 50–300 kg/ha,

−

co 25 kg przy dawkach 300–1000 kg/ha,

−

co 100 kg przy dawkach 1000–2500 kg/ha,

−

co 250 kg przy dawkach większych.
Szerokość robocza rozsiewaczy nawozów nie jest ściśle określona, gdyŜ nawóz jest

rozrzucany poza konstrukcyjne wymiary maszyny. Z tego powodu za szerokość roboczą
przyjmuje się taki pas, w którym nierównomierność poprzeczna wysiewu jest nie mniejsza niŜ:

−

15% przy nawoŜeniu pogłównym azotowym,

−

20% przy nawoŜeniu przedsiewnym nawozami granulowanymi,

−

30% przy nawoŜeniu wapnem i nawozami pylistymi.
Uzyskiwany rozkład nawozu na powierzchni pola powinien być stały, niezaleŜny od

przypadkowego działania wiatru. W tym celu stosuje się specjalne osłony.

Sformułowane wyŜej wymagania agrotechniczne występujące przy nawoŜeniu nawozami

mineralnymi  wskazują  na  potrzebę  przygotowania  materiału  przed  wysiewaniem.
Przygotowanie  nawozu  obejmuje  często  jego  rozdrobnienie  i  przesianie  przez  sita
o odpowiednich wymiarach oczek. Zabiegi te mogą być wykonywane ręcznie lub za pomocą
maszyn  stosowanych  dodatkowo  obok  rozsiewaczy  w  procesie  technologicznym  nawoŜenia.
Rozdrabniacze  nawozów  mineralnych  powinny  umoŜliwiać  rozdrobnienie  brył  o  wymiarze
nawet do 40 cm, zapewniając uzyskanie po rozdrobnieniu cząstek o średnicy nie większej niŜ
5  mm.  Oprócz  tego  w  wielu  przypadkach  stosuje  się  mieszanie  kilku  rodzajów  nawozu,
w celu  równoczesnego  dostarczenia  roślinom  kilku  składników  pokarmowych.  Mieszanki
takie  uzyskuje  się  często  przez  równoczesny  załadunek  poszczególnych  nawozów  do
zbiornika  maszyny  rozsiewającej  lub  na  przyczepę.  Innym  sposobem  jest  zastosowanie
ładowaczy,  które  nasypują  nawozy  na  wspólną  pryzmę  w  odpowiednich  proporcjach;
w wyniku  jej  kilkakrotnego  przemieszczenia  nawozy  zostają  wymieszane.  Mogą  być  teŜ
stosowane specjalne mieszalniki do nawozów mineralnych.

Do rozsiewania nawozów mineralnych stosuje się obecnie z reguły rozsiewacze

odśrodkowe i rozsiewacze pneumatyczne.

Rozrzutniki obornika

Rys. 12.

Rozrzutnik obornika [www.agrotrader.pl]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawowe wymagania agrotechniczne podczas nawoŜenia obornikiem są zbliŜone do

wymagań  stawianych  wobec  nawoŜenia  mineralnego.  Obornik  naleŜy  umieścić  na  polu
w wymaganej  dawce  i  w  moŜliwie  równomiernym  rozłoŜeniu.  Obornik  stanowi  jednak
materiał  bardzo  zróŜnicowany  pod  względem  konsystencji,  a  więc  takŜe  pod  względem
właściwości mechanicznych. RóŜnice mogą być spowodowane takimi czynnikami, jak:

−

procentowa ilość zawartej w nim słomy, długość słomy uŜytej na ściółkę
(obornik długo-i krótkosłomiasty),

−

wilgotność masy obornika oraz czas jego przechowywania w pryzmie lub w oborze,

−

wpływający na stopień sfermentowania obornika.

Ze względu na pracę maszyn czynniki te wpływają w pierwszym rzędzie na

zróŜnicowanie gęstości (masy objętościowej) obornika, która moŜe wynosić od 300 kg/m

dla

wieŜego, luźnego obornika, do ok. 900 kg/m

, a niekiedy i więcej dla obornika przegniłego

i zwartego.  Wartość  współczynnika  tarcia  obornika  o  ścianki  rozrzutnika  zawiera  się
w szerokich  granicach  0,3-0,8,  co  powoduje,  Ŝe  róŜnice  oporu  jego  przesuwania  są  takŜe
znaczące.  Oprócz  tego  występują  duŜe  róŜnice  oporów  odrywania  kęsów  obornika  przez
zespoły rozrzucające, które zmieniają się w zakresie nawet do 300%.

Rozrzutniki obornika mogą pracować na wszystkich terenach o nachyleniu do 20%,

a więc na polach podoranych, kultywatorowanych bądź bronowanych, a takŜe na
ś

cierniskach, łąkach i pastwiskach. Rozrzutnik powinien być przystosowany do rozrzucania

obornika długosłomiastego i krótkosłomiastego, kompostu, torfu, a takŜe wapna odpadowego
w warunkach zastosowania odpowiedniego zespołu roboczego (bębny pionowe). Rozrzutniki
mogą  być  wykorzystywane  równieŜ  do  transportu  płodów  rolnych,  a  zwłaszcza  okopowych,
zielonki,  słomy,  z  wykorzystaniem  zespołów  rozrzutnika  do  rozładunku  jego  skrzyni.
Wymagane  dawki  rozrzuconego  obornika  zawierają  się  w  granicach  10–60  t/ha.  Pojemność
skrzyni  rozrzutnika  powinna  być  moŜliwie  duŜa,  tak  aby  moŜna  było  nawieźć  znaczną
powierzchnię pola po jednym załadowaniu rozrzutnika.

Rozlewacze do nawozów płynnych

Rys. 13. Beczkowóz asenizacyjny

[www.agrotrader.pl]

Rozlewacze do nawozów płynnych (ciekłych) mogą być dostosowane do rozprowadzania

swojej zawartości na powierzchni pola lub teŜ do wprowadzania jej pod powierzchnię gleby.
Wśród  głównych  warunków  agrotechnicznych  stawianych  rozlewaczom  trzeba  wymienić
zapewnienie  stałości  wydatku  podawanej  cieczy,  niezaleŜnie  od  chwilowego  stanu
napełnienia  zbiornika.  Wszystkie  zespoły  rozlewacza  muszą  być  wykonane  z  materiałów
odpornych na korozję. Rozlewacze są na ogół wyposaŜone we własne urządzenia słuŜące do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

samonapełniania w miejscu pobierania cieczy oraz urządzenia umoŜliwiające wprowadzanie
cieczy na głębokość do 30 cm pod powierzchnię gleby.

Do rozlewania nawozów płynnych stosuje się najczęściej przyczepy asenizacyjne.

Siewniki uniwersalne do nasion

Prawidłowe wykonanie siewu jest, obok właściwego przygotowania roli, podstawowym

warunkiem dobrego wzrostu i rozwoju roślin uprawnych. Funkcje maszyn do siewu obejmują
dostarczenie na pole ściśle określonej ilości nasion oraz równomierne ich rozmieszczenie
w glebie. Nasiona powinny być ponadto umieszczone na właściwej głębokości w celu
zapewnienia im prawidłowych warunków dopływu wody i pokarmu z gleby. Równomierność
wysiewu na całym polu sprzyja osiągnięciu równomierności rozwoju i dojrzewania roślin.

Rys. 14. Podział siewników [opracowanie własne]

Siewniki polowe dzieli się na rzutowe i rzędowe. Wśród rzędowych są siewniki

uniwersalne  i  punktowe  (rys.  14).  Siewniki  uniwersalne  zboŜowe  są  przeznaczone  do
rzędowego siewu nasion zbóŜ, rzepaku, kukurydzy, maku, buraków cukrowych i pastewnych,
roślin  motylkowych  drobno-  i  grubonasiennych  oraz  traw.  Siew  wykonuje  się  na  polach
zaoranych  i  z  wykonaną  uprawą przedsiewną. Równocześnie z wysiewem nasion wymagane
jest  ich  przykrycie  i  zagarnięcie,  a  niekiedy  teŜ  trasowanie  ścieŜek  technologicznych  do
późniejszych  zabiegów  agrotechnicznych.  Dawki  wysiewanych  nasion  na  hektar  zaleŜą  od
rodzaju  rośliny  i  są  bardzo  zróŜnicowane.  Dla  zbóŜ  wynoszą  50–400  kg/ha,  dla  roślin
oleistych i drobnonasiennych 1,5–60 kg/ha, a dla strączkowych 80–400 kg/ha.

Szerokość roboczą siewnika

Szerokość robocza siewnika b określona jest jako iloczyn liczby redlić i

i szerokości

międzyrzędzi m:

SIEWNIKI POLOWE

rzędowe

rzutowe

uniwersalne

punktowe

kołeczkowe

roweczkowe

mechaniczne

pneumatyczne

nadciśnieniowe

podciśnieniowe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

b = i

Odległość między skrajnymi redlicami, nazywana szerokością pasa siewnego – b

jest

mniejsza od szerokości roboczej o szerokość jednego międzyrzędzia:

= b—m.

W siewie normalnorzędowym stosuje się zwykle pełny układ redlić, odpowiadający

nominalnej szerokości siewnika. Uzbrajając siewnik w redlice, zakładanie ich rozpoczyna się
od  środka  belki  redlicznej  umieszczając  w  równych  odstępach  w  lewo  i  w  prawo.  Aby
uniknąć  zasypywania  skrajnych  redlić  ziemią  wyrzucaną  do  góry  przez  koła  siewnika,
odległość skrajnych redlić od kół nie powinna być mniejsza niŜ ok. 6 cm, mimo Ŝe na skrajne
redlice  zakłada  się  zwykle  talerzyki  ochronne.  W  siewie  normalno-  lub  wąskorzędowym
niektóre  redlice  muszą  wypadać  za  kołami  ciągnika  i  redlice  te  sieją  w  ślady  kół.  Jest  to
niekorzystne,  lecz  nieuniknione  przy  tych  sposobach  siewu.  Ciągnik  moŜe  pracować
z dowolnym  rozstawem  kół,  a  siewnik  zaczepia  się  w  osi  symetrii  ciągnika,  często  do  haka
transportowego.

Długość znaczników prawego i lewego jest wówczas róŜna i określa się ją ze wzorów:

gdzie:
x

– długość prawego znacznika [m],

– rozstaw kół ciągnika [m],

– długość lewego znacznika [m].

— szerokością pasa siewnego

m – szerokości międzyrzędzia

Długości znaczników x

i x

są mierzone od skrajnej redlicy do śladu znacznika na

powierzchni pola. Przy tak ustawionych znacznikach agregat prowadzi się prawym kołem
ciągnika po śladzie, który pozostawił znacznik podczas poprzedniego przejazdu (rys. 15).

Często agregat prowadzi się na przemian prawym i lewym kołem po śladzie znacznika,

przy czym po skręcie w lewo prowadzi się kołem lewym i odwrotnie.

Oba znaczniki mają wówczas jednakową długość obliczaną wg wzoru:

gdzie:
x

– długość prawego znacznika [m],

– rozstaw kół ciągnika [m],

– długość lewego znacznika [m].

— szerokością pasa siewnego

m – szerokości międzyrzędzia

-z

= x

-z

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 15.

Praca agregatu siewnikowego ze znacznikami: a) prowadzenie ciągnika prawym kołem po śladzie,
b) prowadzenie ciągnika na przemian prawym i lewym kołem po śladzie znacznika [1]

Wysokość zaczepienia siewnika do ciągnika naleŜy dobrać tak, aby w czasie pracy rama

siewnika była pozioma. Stosowane obecnie siewniki mają zaczep na wysokości 60 do 80 cm
nad ziemią i są zaczepiane do haka transportowego

lub do belki pociągowej umieszczonej

w przegubach  cięgieł  zawieszenia  i  podniesionej  na  odpowiednią  wysokość  za  pomocą
podnośnika  hydraulicznego.  Siewniki  zawieszane  trzeba  prawidłowo  wypoziomować
w połoŜeniu  roboczym.  Nieco  inaczej  ustawia  się  układ  redlić  i  znaczników  do  siewu
szerokorzędowego.  PoniewaŜ  szerokości  międzyrzędzi  są  wówczas  tak  ustalone,  aby  mogły
mieścić  się  w nich prawidłowo koła ciągnika, trzeba więc tak zestawić agregat, aŜeby Ŝadna
redlica nie pracowała za kołem ciągnika i nie wysiewała w ugnieciony ślad koła. Rozstaw kół
ciągnika  do  siewu  szerokorzędowego  powinien  być  pełną  wielokrotnością  szerokości
międzyrzędzi:

= Km

gdzie:
K – liczba całkowita o wielkości w zakresie od 2 do 5.

Agregat ciągnika z siewnikiem tworzy w tym wypadku układ dwutorowy, co oznacza, Ŝe

koła  siewnika  nie  muszą  jechać  środkiem  międzyrzędzia.  W  układzie  takim  moŜna  więc
teoretycznie  nastawić  dowolną  szerokość  międzyrzędzia  i  odpowiadającą  temu  szerokość
roboczą.  W  rzeczywistości  zakres  moŜliwych  szerokości  międzyrzędzi  ograniczany  jest
zakresem  rozstawów  kół  ciągnika.  Po  ustaleniu  szerokości  międzyrzędzi  i  sprawdzeniu  czy
ciągnik  ma  odpowiedni

rozstaw kół, ustala się liczbę redlić, dzieląc rozstaw kół siewnika

przez wybraną szerokość międzyrzędzia:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

= z

Wynik dzielenia zaokrągla się oczywiście do liczb całkowitych, w dół lub w górę.

Maksymalnie dopuszczalną liczbę redlić sprawdza się obliczając szerokość roboczą siewnika
i szerokość pasa siewnego, a następnie określając odległości skrajnych redlić od kół siewnika.
Odległości te równieŜ w tym wypadku nie mogą być zbyt małe. Maksymalną liczbę redlić
moŜna określić ze wzoru:

r max

= (z

– 2l

min

) / m + 1

gdzie:
l

min

– minimalna dopuszczalna odległość skrajnej redlicy od koła siewnika

Otrzymany wynik zaokrągla się w dół do najbliŜszej liczby całkowitej.
Układ redlić do siewu szerokorzędowego powinien uwzględniać równieŜ dalsze zabiegi

uprawy międzyrzędowej i zbioru, co powoduje, Ŝe liczba zastosowanych redlić moŜe być
mniejsza od wynikającej z podanej zaleŜności.

Aby uniknąć siewu w ślad koła ciągnika, trzeba często przesunąć punkt zaczepienia z osi

ciągnika o wielkość równą połowie szerokości międzyrzędzia.

W takim układzie dla zapewnienia prawidłowej pracy agregatu długości znaczników

oblicza się ze wzorów:

Agregat prowadzi się wtedy prawym kołem ciągnika (rys. 16) Przy asymetrycznym

zaczepieniu siewnika, w wypadku gdy agregat prowadzony jest na przemian prawym
i lewym kołem ciągnika po śladzie pozostawionym przez znaczniki, długości ich są róŜne –
według wzorów:

– z

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 16

Długości znaczników od siewu szerokorzędowego przy asymetrycznym przyczepieniu siewnika
(prowadzenie prawym kołem po śladzie) [1]

Sadzarki do ziemniaków

Wymagania agrotechniczne dla sadzarek są zbliŜone do wymagań stawianych siewnikom

precyzyjnym:  sadzeniaki  powinny  być  rozmieszczone  równomiernie,  tj.  zarówno  w  rzędach
jednakowo  odległych  od  siebie,  jak  i  w  moŜliwie  jednakowych  odległościach  wzdłuŜ
poszczególnych  rzędów.  Sadzarki  mogą  pracować  na  wszystkich  rodzajach  gleb
o wilgotności  do  16%.  Jest  poŜądane,  aby  sadzarki  mogły  być  uŜywane  do  wysadzania
zarówno ziemniaków nie podkiełkowanych, jak i podkiełkowanych, przy długości kiełków do
15  mm.  Sadzeniaki  powinny  być  przygotowane  do  sadzenia  przez  przesortowanie.  Bulwy
okrągłe  i  owalne  powinny  być  posortowane  na  frakcje  30–45  mm  i  45–60  mm,  bulwy
podłuŜne zaś na frakcje 28–40 mm i 40–55 mm. Dopuszczalne zanieczyszczenie sadzeniaków
słomą  wynosi  do  0,5%,  a  ziemią  do  2%.  Głębokość  sadzenia  powinna  być  regulowana
w zakresie 4–8 cm.

Wysadzane ziemniaki muszą być przykryte glebą, a przykrycie powinno być regulowane

w zakresie 6–12 cm. Sadzeniaki powinny być układane dokładnie w rzędach, a ich odchylenie
boczne  od  osi  rzędu  nie  moŜe  być  większe  niŜ  2  cm.  Znormalizowana  szerokość
międzyrzędzi  dla  ziemniaków  wynosi  75  cm;  dopuszczalne,  choć  nie  zalecane,  są  równieŜ
szerokości  62,5  i 67,5  cm.  Natomiast  rozstaw  sadzeniaków  wzdłuŜ  rzędu  musi  być
regulowany w zakresie 18–42 cm, co 3 cm. Prędkość robocza sadzarki umoŜliwia wysadzanie
na  minutę  500  bulw  sadzeniaków  nie  podkiełkowanych  i  200  bulw  sadzeniaków
podkiełkowanych.  Pojemność  zbiornika  sadzarki  powinna  być  wystarczająca  do  obsadzenia
pola długości 1 km.

Dodatkowym wymaganiem dotyczącym sadzenia ziemniaków jest uformowanie

powierzchni pola w postaci redlin potrzebnych do dalszego rozwoju ziemniaków.

Sadzarki do ziemniaków dzieli się na automatyczne i półautomatyczne. Sadzarki

automatyczne  moŜna  podzielić  (ze  względu  na  rodzaj  zastosowanych  zespołów
wysadzających)  na  tarczowe  i  przenośnikowe.  Natomiast  ze  względu  na  sposób  połączenia
z ciągnikiem  sadzarki  mogą  być  zawieszane  (najczęściej  spotykane)  lub  półzawieszane
(dotyczy niektórych duŜych sadzarek wielorzędowych).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aparaty do ochrony roślin

Opryskiwacze polowe

Ochrona roślin przed chorobami i szkodnikami moŜe być prowadzona w róŜny sposób.

Stosuje się metody biologiczne, polegające na wyhodowaniu odmian odpornych na pewne
choroby, oraz metody chemiczne, polegające obecnie najczęściej na opryskiwaniu środkami
trującymi. Chemiczne metody ochrony roślin są najbardziej rozpowszechnione ze względu na
duŜą skuteczność zabiegu.

Opryskiwanie pól jest waŜnym zabiegiem agrotechnicznym mającym na celu walkę

z chorobami  i  szkodnikami  roślin,  które  są  często  przyczyną  znacznych  strat  obniŜając,
a nawet  niszcząc  plony.  Z  uwagi  jednak  na  ujemny  wpływ  chemizacji  na  środowisko
naturalne metody chemiczne powinny być stosowane na powierzchniach ściśle ograniczonych
do  terenu  występowania  zagroŜenia,  a  dawki  środków  chemicznych  powinny  być  dokładnie
dobierane.  Podstawowym  warunkiem  prawidłowego  wykonania  opryskiwania  roślin
ś

rodkami chemicznymi jest dokładne, równomierne pokrycie roślin lub szkodników

kropelkami odpowiedniego środka chemicznego. Wymaga to rozdzielenia cieczy na moŜliwe
drobne  krople  tak,  aby  było  moŜliwe  pokrycie  większej  powierzchni  tą  samą  objętością
cieczy.  WaŜne  jest  teŜ,  aby  napięcie  powierzchniowe  kropli  było  małe  –  dzięki  temu
powierzchnia zetknięcia się kropli z opryskiwanym materiałem będzie większa. Trująca ciecz
powinna  więc  dokładnie  pokrywać  całą  powierzchnię  opryskiwaną,  nie  tworząc  jednak  ani
nadmiernie  grubej  warstwy,  ani  teŜ  miejscowych  skupisk  środka  chemicznego,  a  kaŜda
kropelka  musi  zawierać  ilość  środka  chemicznego  potrzebną  do  zapewnienia  skuteczności
zabiegu  na  pokrywanej  przez  nią  powierzchni.  Ze  względu  na  wielkość  kropli  opryskiwanie
moŜna podzielić na:

−

grubokropliste, średnica kropelek cieczy powyŜej 150 µm,

−

drobnokropliste, średnica kropelek w zakresie 50–4–150 µm,

−

zamgławianie, średnica kropelek poniŜej 50 µm.
Opryskiwacze

polowe

powinny

zapewniać

rozpylanie

cieczy

zakresie

drobnokroplistym  i  grubokroplistym.  UŜywane  do  ochrony  roślin  środki  chemiczne  stosuje
się  jako  roztwory  wodne  lub  zawiesiny  koloidalne  ciał  stałych  w  wodzie  oraz  jako  emulsje
i mieszaniny  sproszkowanych  ciał  stałych  z  wodą.  Zawartość  wody  w  cieczy  roboczej
powinna  wynosić  nie  mniej  niŜ  90%.  Dla  utrzymania  stałego  układu  w  cieczy  roboczej
potrzebne  jest  ciągłe,  intensywne  mieszanie  zawartości  zbiornika  w  trakcie  opryskiwania.
Dlatego  wymaga  się,  aby  minutowa  (w  czasie  jednej  minuty)  wydajność  mieszadeł
hydraulicznych  wynosiła  przynajmniej  5%  zawartości  zbiornika.  Opryskiwacze  polowe
powinny zapewniać uzyskanie dawki cieczy w zakresie 50–600 l/ha.

Opryskiwacze polowe mogą być stosowane w uprawach roślin łamliwych o wysokości

do 40 cm, a w uprawach roślin dających się nachylić – o wysokości do 50cm, przy szerokości
międzyrzędzi przynajmniej 35cm. MoŜliwa jest teŜ praca w uprawach zwartych roślin
znoszących naciski kół ciągnika. Opryskiwacz powinien być wyposaŜony we własne
urządzenie do napełniania zbiornika w czasie 5-8 minut, zaleŜnie od pojemności.

Opryskiwacze ciągnikowe moŜna podzielić na zawieszane i przyczepiane. Do

opryskiwania wielkich powierzchni wykorzystuje się równieŜ samoloty i śmigłowce.

Podstawowym warunkiem przystąpienia do kontroli stanu technicznego opryskiwacza

jest  jego  dokładne  umycie,  zarówno  wewnątrz  jak  i  zewnątrz.  Do  mycia  zewnętrznego
powinniśmy  uŜyć  myjki  ciśnieniowej,  przy  pomocy  której  łatwo  pozbędziemy  się  przede
wszystkim  brudu  z  miejsc  zaolejonych  (okolice  pompy).  Bardzo  waŜnym  jest  dokładne
umycie  wnętrza  zbiornika.  Nieregularne  mycie  sprzętu  po  opryskach  powoduje,  Ŝe  na
ś

ciankach i dnie zbiornika zalega warstwa pozostałości środków ochrony roślin (szczególnie

zawiesinowych), trudna do usunięcia. Aby pozbyć się uciąŜliwych osadów stosujmy
preparaty polecane przez producentów opryskiwaczy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zbiornik opryskiwacza przygotowany do badania powinien być wypełniony w 2/3 czystą

wodą.  Woda  ta  po  przeprowadzonym  badaniu  wraca  z  powrotem  do  zbiornika.  Zwróćmy
szczególną  uwagę  na  wałek  odbioru  mocy,  napędzający  pompę  opryskiwacza.  Powinien  być
wyposaŜony w sprawne osłony. Diagnosta ma prawo odmówić przeprowadzenia badania, gdy
wałek odbioru mocy nie spełnia tego wymagania. Sprawdźmy równieŜ pewność zawieszenia
opryskiwacza  lub  przyczepienia  w  przypadku  opryskiwaczy  zaczepianych.  Czopy
zawieszenia  i  sworzeń  zaczepu  powinny  zabezpieczone  być  zawleczkami.  Sprawdzenie
szczelności  aparatu  wymaga  napełnienia  go  wodą,  włączenie  oprysku  przy  ustawionym
ciśnieniu  5  barów.  Sprawdzamy  czy  nie  ma  przecieków  z  pompy,  węŜy,  połączeń  i  innych
elementów  armatury.  Gdy  stwierdzimy  kapanie  z  któregokolwiek  elementu  opryskiwacza
musimy  przystąpić  do  uszczelnienia.  Wymieniamy  pęknięte,  zmurszałe  węŜe,  uszczelki
w pompie,  mieszadle,  zespole  zaworów  sterujących.  Najczęściej  wycieki  występują  na
wejściu  mieszadła  hydraulicznego  do  zbiornika.  Przyczyną  jest  nierówne  dokręcanie  śrub
trójkątnej  oprawy  do  ścianki  zbiornika.  Deformacja  powierzchni  ściany  zbiornika  stwarza
trudności  w  uszczelnieniu.  W  tym  przypadku  polecam  nałoŜenie  na  uszczelkę  oprawy
warstwy  silikonu  i  dokładne  przykręcenie  do  ścianki  zbiornika.  Łącząc  nowe  węŜe
z końcówkami  armatury  pamiętajmy  zaciśnięciu  końcówek  opaskami  zaciskowymi  (nie
uŜywajmy  do  tego  celu  drutu).  W  przypadku  przecieków  występujących  w  zbiorniku
(pęknięcia), najlepszą metodą naprawy jest klejenie dostępnymi na rynku klejami do tworzyw
sztucznych.  Zbiornik  opryskiwacza  powinien  być  wyposaŜony  w  szczelną  pokrywę
zapewniającą odpowietrzenie oraz sito wlewowe, które musi być kompletne i nieuszkodzone.
W  zbiorniku  znajduje  się  mieszadło  hydrauliczne,  zapewniające  efekt  mieszania  przy
wszystkich włączonych rozpylaczach. Gdy przy ocenie wzrokowej efektu działania mieszadła
stwierdzimy,  Ŝe  strumień  cieczy  wypływający  z  dyszy  mieszadła  jest  zbyt  mały,  to
najczęstszą  przyczyną  tej  niesprawności  jest  zanieczyszczenie  filtra  mieszadła.  Powinniśmy
wymontować  filtr  i  dokładnie  oczyścić  z  zanieczyszczeń.  JeŜeli  zanieczyszczenia
spowodowane  są  środkami  zawiesinowymi,  a  na  siatce  filtra  utworzyła  się  skorupa,  to  nie
naleŜy uŜywać do czyszczenia ostrych narzędzi, które mogą spowodować uszkodzenia siatki
filtra.  Najlepiej  zanurzyć  wkłady  filtracyjne  w  ciepłym  roztworze  octu  na  około  24  godziny,
potem  przepłukać  zimną  wodą  pomagając  sobie  miękką  szczotką.  Podobna  metodę
czyszczenia  moŜemy  zastosować  do  innych  elementów  filtracyjnych  opryskiwacza.
Pamiętajmy,  Ŝe  opryskiwacz  powinien  być  wyposaŜony  w  co  najmniej  dwa  stopnie  filtracji
(oprócz  sita  wlewowego  i  filtrów  indywidualnych  rozpylaczy)  z  wkładami  o  odpowiedniej
wielkości  oczek.  Najczęściej  jest  to  filtr  ssawny  i tłoczny, który umieszczony jest w zespole
zaworów  sterujących.  Sprawdźmy,  czy  wkłady  filtrów  nie  są  uszkodzone  i  czy  są  czyste.
W razie  stwierdzenia  uszkodzeń  musimy  wymienić  siatki  filtrów  na  nowe,  a  przy
zanieczyszczeniu postępujmy tak jak w przypadku filtra mieszadła.

Zbiornik opryskiwacza powinien wyposaŜony być w zewnętrzny wskaźnik poziomu

cieczy, którym najczęściej jest przeźroczysta rurka z pływakiem w jaskrawym kolorze,
widoczna z siedzenia traktorzysty. Na ścianie zbiornika powinna znajdować się wyraźnie
zaznaczona skala ilości cieczy roboczej z dokładnością do 50 litrów.

W najniŜej połoŜonej części zbiornika powinien znajdować się zawór spustowy,

zapewniający całkowite opróŜnienie zbiornika.
Sprawdzenie  pompy  opryskiwacza.  Po  pierwsze  musimy  sprawdzić  poziom  oleju,  czy  to  na
wskaźniku  bagnetowym  czy  w  zbiorniku  zewnętrznym  oleju.  Po  kaŜdym  sezonie
opryskowym  powinniśmy  dokonać  wymiany  oleju  w  pompie  opryskiwacza.  W  trakcie
sprawdzenia  poziomu  zwróćmy  uwagę  na  konsystencję  i  kolor  oleju.  Gdy  stwierdzimy
zmętnienie  lub  szarą  emulsję  wodno-olejową,  świadczy  to  uszkodzeniu  membrany
i mieszaniu  się  oleju  z  cieczą  roboczą.  W  takim  przypadku  musimy  wymienić  przepony,
pamiętając o dokładnym ich zamocowaniu i uszczelnieniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Następnie powinniśmy ustawić ciśnienie w powietrzniku, odpowiedzialnym za tłumienie

pulsacji pompy. Powinno ono wynosić 1/3 do 2/3 ciśnienia roboczego. W praktyce ustawiamy
ciśnienie  na  ok.  2  bary,  dopompowując  noŜną  pompką  do  wartości  ok.  3  barów.  Po  zdjęciu
końcówki  pompki  ubytek  powietrza  powoduje  ustalenie  ciśnienia  na  poŜądanym  poziomie
2 barów. Kontrolę i uzupełnienie ciśnienia w powietrzniku moŜemy powierzyć diagnoście na
stacji kontroli. Często zastanawiamy się, dlaczego nie moŜemy osiągnąć ciśnienia roboczego
powyŜej  4–5  barów.  Przyczyną  tego  moŜe  niŜsza  wydajność  pompy  opryskiwacza.  Zawsze
zlecajmy  stacji  kontroli,  by  w  ramach  przeglądu  dokonała  badania  wydajności  pompy.
PomoŜe  to  w  wykryciu  niedomagań  i  usterek  oraz  naprawie  uszkodzonego  elementu.
Sterowanie  opryskiwaczem.  Powinniśmy  najpierw  dokonać  uszczelnienia  zespołu  zaworów
sterujących,  a  potem  sprawdzić  prawidłowość  działania  poszczególnych  zaworów.  JeŜeli  po
przesterowaniu widoczny jest efekt działania, to moŜemy być prawie pewni o dobrym stanie
technicznym  tego  elementu  armatury.  Zajmijmy  się  teraz  manometrem,  pozwalającym  na
dokładne  odczytanie  ciśnienia  roboczego.  Manometr  powinien  być  widoczny  z  siedzenia
traktorzysty.  WaŜnym  parametrem  jest  dokładność  wskazań  manometru:  w  zakresie  ciśnień
od  0  do  5  barów  podziałka  powinna  wynosić  0,2  bara,  powyŜej  5  barów  podziałka  wynosi
1 bar  (dotyczy  opryskiwaczy  polowych).  Zdarza  się,  Ŝe  diagności  Ŝądają  od  uŜytkownika
opryskiwacza  manometru  z  kolorową  skalą.  Skala  manometru  nie  musi  być  kolorowa,
aczkolwiek ułatwia to obserwację wskazań. Nie musimy posiadać manometru glicerynowego,
jeŜeli  w  zespole  zaworów  sterujących  znajduje  się  hydrauliczny  tłumik  drgań  wskazówki
manometru.  Dokładność  wskazań  manometru  zostanie  sprawdzona  na  stacji  kontroli  za
pomocą manometru wzorcowego. JeŜeli róŜnice wskazań będą większe niŜ 10% to diagnosta
wymieni manometr na nowy. Wymiana manometru to wydatek rzędu 25 zł, ale przy zakupie
manometru  glicerynowego  musimy  się  liczyć  z  kosztem  wyŜszym  (ok.  80–100  zł).  śeby
zabezpieczyć  się  przed  częstą  wymianą  tego  elementu,  moŜemy  zastosować  kwantometr,
który  posiada  moŜliwość  kalibracji,  czyli  ustawienia  prawidłowości  wskazań  ciśnienia.
Niestety cena tego rozwiązania – ponad 500 zł, skutecznie odstrasza od zakupu. Belki polowe
muszą być wyposaŜone w windę (mechaniczną lub hydrauliczną) umoŜliwiającą podniesienie
ich na wysokość minimum 150 cm ponad powierzchnię opryskiwaną. Przy belce podniesionej
na  taką  wysokość  oprysk  nie  moŜe  spływać  po  wystających  czy  zwisających  elementach
opryskiwacza. Belka musi być stabilna, prosta i nie wykazująca luzów w przegubach. WaŜna
jest równieŜ równoległość do powierzchni opryskiwanej. Przy aparacie stojącym na poziomej
płaszczyźnie róŜnica w odległości od powierzchni skrajnego prawego i lewego rozpylacza nie
moŜe być większa niŜ 10 cm. Przy okazji sprawdźmy czy po dociśnięciu belki do podłoŜa, po
kaŜdej  stronie  wraca  ona  do  pozycji  wyjściowej.  Istnieje  moŜliwość  korekcji  za  pomocą
obciąŜników.  Belki  szerokości  większej  niŜ  10  m  muszą  posiadać  zabezpieczenia  chroniące
przed  kontaktem  z  ziemią.  Wielu  producentów  opryskiwaczy  stosuje  zabezpieczenia  przy
kaŜdej końcówce na belce. Opryskiwacz musi być wyposaŜony w urządzenie pozwalające na
omijanie przeszkód – po napotkaniu przeszkody belka powinna się odchylić, a po jej minięciu
musi wrócić do połoŜenia pierwotnego.

Końcówki i dysze opryskiwacza. Powszechnie stosowane w technice oprysku płaskiego

rozpylacze  szczelinowe  i  tylko  przy  ich  uŜyciu  moŜemy  osiągnąć  dobre  efekty  zabiegów.
PoniewaŜ  stosujemy  na  naszych  polach  róŜne  rodzaje  zabiegów,  powinniśmy  postarać  się
o co najmniej trzy komplety dysz:
a)  rozmiar 02 – fungicydy,
b)  rozmiar 04 (03) – insektycydy,
c)  rozmiar 05 – herbicydy.

Wymusza to zakup wielouchwytowych aparatów, ale poniesiony wydatek na pewno

przyniesie dobre efekty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pamiętajmy, aby zastosowane uchwyty były wyposaŜone w zawory przeciwkroplowe.

Zawory przeciwkroplowe mają za zadanie wyeliminować kapanie z dysz po wyłączeniu
oprysku i muszą znajdować się w kaŜdym opryskiwaczu. Po wyłączeniu oprysku z otworów
rozpylaczy po 5 sekundach nie powinna spaść ani jedna kropla.

Rozporządzenie w sprawie przeglądów aparatury do ochrony roślin daje moŜliwość

alternatywnego  badania  rozpylaczy,  w  które  wyposaŜony  jest  opryskiwacz.  MoŜna  badać
wydatek  jednostkowy  rozpylacza  i  porównywać  z  tabelarycznym  przy  danym  ciśnieniu.
MoŜna  równieŜ  zbadać  rozkład  poprzeczny  cieczy  za  pomocą  ręcznego  lub  elektronicznego
stołu.  Bardziej  miarodajnym  badaniem  jest  badanie  rozkładu  poprzecznego,  gdyŜ  daje  pełen
obraz  jakości  oprysku  przy  danych  rozpylaczach.  Przy  badaniu  wydatku  jednostkowego
jesteśmy  w  stanie  określić  stopień  rozkalibrowania  otworu  dyszy  rozpylacza,  natomiast  nie
moŜemy  zbadać  jakości  oprysku,  co  ma  ogromne  znaczenie  w  przypadku  rozpylaczy  firm
nieznanych  na  rynku  oraz  zwyczajnych  podróbek  markowych  wyrobów.  Pamiętajmy,  aby
rozpylacze  zamontowane  na  belce  były  tego  samego  typu,  wielkości  dyszy,  kąta  rozprysku
i  producenta.  JeŜeli  będziemy  mieli  do  przebadania  kilka  kompletów  rozpylaczy,  stacja
kontroli ma obowiązek przebadania wszystkich kompletów.

Kombajny zboŜowe

Rys. 17. Kombajn zboŜowy Claas Lexion 570 [10]

Maszyny do zbioru zbóŜ są niezbędnymi urządzeniami w kaŜdym gospodarstwie rolnym.

Stosowane są następujące sposoby zbioru zbóŜ:

−

zbiór wieloetapowy,

−

zbiór jednoetapowy,

−

zbiór dwuetapowy (obecnie rzadko stosowany).

Obecnie podstawową zbioru zbóŜ jest zbiór jednoetapowy. ZboŜa kosi się i młóci

jednocześnie za pomocą kombajnu.

Przy zbiorze jednoetapowym stosuje się niekiedy chemiczne przygotowanie roślin

(np.  rzepaku)  do  zbioru,  czyli  tzw.  desykację,  na  kilka  dni  przed  zbiorem.  Desykacja
przyspiesza,  a  w  warunkach  nie  sprzyjającej  pogody  wręcz  umoŜliwia,  równomierne
przeschnięcie i wyrównanie dojrzałości nasion. Dzięki zastosowaniu desykacji straty ziarna są
znacznie  mniejsze.  Przeprowadzenie  desykacji  jest ułatwione przy uprawie z zastosowaniem
technologicznych ścieŜek przejazdowych.

We wszystkich rozwiniętych krajach kombajny zboŜowe są podstawowymi maszynami

do zbioru zbóŜ. Za pomocą kombajnów zbiera się wszystkie rodzaje zbóŜ i roślin

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

o podobnym sposobie uprawy i zbioru, takich jak rzepak, kukurydza, słonecznik, soja, gryka,
rośliny motylkowe grubonasienne i drobnonasienne, trawy.

Kombajn zboŜowy jest maszyną składającą się z zespołów występujących w maszynach

niwnych i młocarniach stacyjnych. Za pomocą kombajnu zboŜowego moŜna wykonywać

jednocześnie:

−

koszenie,

−

podbieranie,

−

omłot zboŜa

−

czyszczenie ziarna.

W zaleŜności od przepustowości kombajny moŜna podzielić na:

−

kombajny o małej przepustowości (2–2,5 kg/s)

−

kombajny o średniej przepustowości (2,5–5 kg/s)

−

kombajny o duŜej przepustowości (powyŜej 5 kg/s).
Powszechne zastosowanie znalazły kombajny samojezdne o czołowym symetrycznym

usytuowaniu zespołu Ŝniwnego w stosunku do młocarni kombajnu. Są to kombajny o średniej
i duŜej przepustowości.

W Polsce uŜytkowane są kombajny zboŜowe: samojezdne Z050 Bizon, Z056 Bizon

Super,  Z058  Bizon  Rekord,  Z083  Bizon  Gigant,  Bizon  BS  (ZllO  i  Z120),  Bizon  Dynamie
(Z165, Z165/1, Z165/2J oraz Sampo Bizon Z140. Dostępne są równieŜ zachodnie kombajny
zboŜowe: firm Ernte Meister, New Holland, John Debre, Case i Class. Kombajny te róŜnią się
wielkością,  szerokością  roboczą,  wydajnością,  przepustowością,  prędkością  obrotową
i sposobem  napędu  nagarniacza  oraz  rozwiązaniem  konstrukcyjnym  poszczególnych
zespołów  roboczych.  Niektóre  kombajny  mogą  być  wyposaŜone  w:  adaptery  do  zbioru
kukurydzy,  adaptery  do  zbioru  rzepaku  z  pnia,  rozdrabniacze  słomy  pokombajnowej.
Najnowsze  typy  kombajnów  wyposaŜone  są  w  komputery  pokładowe,  kontrolujące
i informujące  o  przebiegu  pracy  poszczególnych  zespołów  roboczych.  Oprócz  kombajnów
samojezdnych  spotyka  się  kombajny  półzawieszane,  w  których  źródłem  napędu  jest  silnik
spalinowy ciągnika zagregatowanego z kombajnem. Kombajn półzawieszany na ciągniku ma
prostszą  budowę  w  porównaniu  z  kombajnem  samojezdnym.  Jest  takŜe  znacznie
ekonomiczniejszy  ze  względu  na  moŜliwość  wykorzystania  silnika  ciągnikowego  bez
potrzeby  instalowania  na  kombajnie  specjalnego  silnika,  który  uŜytkowany  jest  tylko
w krótkim okresie Ŝniw.

Budowa i zasada działania zespołów roboczych w kombajnie półzawieszanym jest

podobna jak w kombajnach samojezdnych.

Kombajn samojezdny zbudowany jest z:

1. Zespołów roboczych:

−

zespołu Ŝniwnego (hedru),

−

zespołu młócącego z czyszczeniem.

2. Zespołów pomocniczych:

−

zespołów przenośników ziarna i kłosów,

−

zbiornika na ziarno z urządzeniem wyładowczym,

−

hydraulicznego układu sterowniczego,

−

układu napędowego (przekładni napędu głównych zespołów roboczych oraz
przekładni napędu kół jezdnych),

−

silnika napędowego,

−

układu elektrycznego,

−

pomostu z kabiną i układem sterowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wszystkie zespoły i układy są połączone konstrukcją ramową kombajnu. Rama nośna

kombajnu umieszczona jest na czterech ogumionych kołach, z których dwa przednie są
kołami napędowymi, a tylne kierującymi.

Stanowisko operatora (kombajnisty) znajduje się na pomoście kombajnu. W zasięgu

wzroku, rąk i nóg siedzącego na stanowisku kombajnisty znajdują się dźwignie regulacyjne
i sterujące układem hydraulicznym, przełączniki oraz odpowiednie przyrządy pomiarowe
i kontrolne. Nad pomostem kombajnu moŜe być zainstalowany daszek przeciwsłoneczny lub
kabina z odpowiednią wentylacją i klimatyzacją.

Kombajn zboŜowy moŜe być teŜ dodatkowo wyposaŜony w podnośniki wyległego zboŜa,

podbieracz pokostów, adapter do młocki stacyjnej, chwytacz plew, wyposaŜenie specjalne do
zbioru traw i koniczyny, adapter do zbioru kukurydzy na ziarno oraz rozdrabniacz słomy.

Budowa, zasada działania i regulacja zespołów roboczych kombajnu

Zespół Ŝniwny. Zadaniem zespołu Ŝniwnego jest ścięcie oddzielonego od łanu pasa

zboŜa, przetransportowanie go do środkowej części zespołu, a następnie do gardzieli zespołu
młócącego. Zespół Ŝniwny połączony jest wahadłowo z ramą młocarni. Do unoszenia zespołu
Ŝ

niwnego w połoŜenie transportowe i do opuszczania w połoŜenie robocze słuŜą dwa

siłowniki hydrauliczne. Zawieszenie zespołu Ŝniwnego umoŜliwia kopiowanie nierówności
pola zarówno w kierunku podłuŜnym, jak i poprzecznym oraz zmianę wysokości koszenia. Ze
względu na duŜą szerokość zespołu Ŝniwnego przewozi się go po drogach na specjalnym
wózku doczepionym z tyłu do kombajnu.

Zespół Ŝniwny składa się z następujących podzespołów:

−

rozdzielaczy,

−

nagarniacza,

−

zespołu (podzespołu) tnącego,

−

podajnika ślimakowo-palcowego,

−

przenośnika pochyłego.

Zadaniem rozdzielaczy jest oddzielenie zbieranych roślin od łanu i skierowanie ich pod

działanie  palców  nagarniacza.  W  kombajnie  stosowane  są  dwa  rozdzielacze  –  lewy  i  prawy,
przymocowane  do  boków  kadłuba  hederu.  Rozdzielacze  są  szczególnie  przydatne  przy
zbiorze  zbóŜ  długosłomiastych,  pochylonych  i  wyległych.  Nagarniacz  nachyla  rośliny
w kierunku  zespołu  tnącego  w  celu  ułatwienia  cięcia  i  przemieszcza  skoszone  rośliny
w kierunku podajnika ślimakowo-palcowego.

W kombajnach Bizon stosuje się nagarniacze palcowo-mimośrodowe pięcio- lub

sześcioramienne  z  moŜliwością  zmiany  kątów  ustawienia  palców  w  zaleŜności  od  stopnia
wyłoŜenia  zboŜa.  Prawidłowe  i  umiejętne  wykorzystanie  przez  kombajnistę  moŜliwości
zmian nastaw regulacyjnych nagarniacza moŜe w znacznym stopniu wpływać na pracę całego
zespołu  Ŝniwnego,  a  tym  samym  na  wydajność  kombajnu  i  zmniejszenie  strat  ziarna.
W nagarniaczu reguluje się kąt ustawienia palców na listwach, połoŜenie całego nagarniacza
w  stosunku  do  zespołu  tnącego  oraz  prędkość  obwodową  listew  przez  zmianę  prędkości
obrotowej  wału  nagarniacza.  Przy  zbiorze  zboŜa prosto stojącego palce ustawia się pionowo
lub  nieznacznie  odchyla  w  kierunku  zgodnym  z  kierunkiem  ruchu  maszyny.  Przy  zbiorze
zboŜa  wyległego,  przerośniętego  palce  naleŜy  odchylić  od  połoŜenia  pionowego  w  kierunku
przeciwnym  do kierunku ruchu maszyny. Regulację połoŜenia nagarniacza przeprowadza się
za  pomocą  dwóch  układów  siłowników  hydraulicznych  sterowanych  przez  kombajnistę
z pomostu  (kabiny).  Prędkość  obwodowa  listew  nagarniacza  powinna  być  nieco  większa  od
prędkości  ruchu  kombajnu.  Zatem  podczas  pracy  zachodzi  potrzeba  dostosowywania
prędkości  obrotowej  wału  nagarniacza  do  prędkości  ruchu  kombajnu.  Prędkość  obrotową
wału  nagarniacza  w  kombajnach  Z056  reguluje  się  za  pośrednictwem  przekładni
bezstopniowej pasowej sterowanej hydraulicznie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przekładnia ta składa się z:

−

koła pasowego dolnego-napędzającego

−

koła pasowego górnego-napędzanego.
KaŜde koło składa się z dwóch tarcz stoŜkowych, z których jedna jest przesuwna. Koło

napędzane  osadzone  jest  na  siłowniku  hydraulicznym,  którego  tłok  połączony  jest  jarzmem
i śrubami z tarczą przesuwną tego koła. Tłoczenie oleju do cylindra powoduje wysuwanie się
tłoka  z  cylindra  siłownika  i  zbliŜanie  tarczy  przesuwnej  do  tarczy  stałej.  Powoduje  to
przemieszczanie  się  paska  klinowego  na  większą  średnicę  podziałową  koła  napędzającego.
Równocześnie  napięcie  paska  klinowego  wywołuje  opór  spręŜyn  dociskających  tarcze  koła
napędzanego.  Tarcza  przesuwna  oddala  się  od  tarczy  stałej,  a  pasek  przemieszcza  się  na
mniejszą  średnicę  podziałową  tego  koła.  Dzięki  temu  uzyskuje  się  zwiększenie  prędkości
obrotowej  wału  nagarniacza.  Zmniejszenie  prędkości  obrotowej  wału  nagarniacza  następuje
po otwarciu odpływu oleju z cylindra siłownika hydraulicznego. W kombajnach Z058 i Z083
zastosowany jest napęd nagarniacza za pomocą silnika hydraulicznego. Nie ma tu przekładni
bezstopniowej. Prędkość obrotową wału nagarniacza reguluje się bezpośrednio przez zmianę
prędkości obrotowej silnika hydraulicznego napędzającego wał nagarniacza. W nagarniaczach
napędzanych silnikami hydraulicznymi zmianę prędkości obrotowej nagarniacza uzyskuje się
w  wyniku  zmiany  ilości  oleju  tłoczonego  przez  pompę  do  silnika  hydraulicznego.  Uzyskuje
się to przez odpowiednie przesterowanie dźwigni regulatora prędkości w kabinie. W starszych
kombajnach  stosuje  się  napęd  listwy  noŜowej  za  pomocą  mechanizmu  korbowo-
wahaczowego.  Obecnie  najczęściej  stosuje  się  napęd  mechanizmem  tarczy  wahliwej.
Posuwisto-zwrotny  ruch  listwy  noŜowej  zapewnia  głowica  napędowa  napędzana  za
pośrednictwem  przekładni  pasowo-klinowej. Zadaniem podajnika ślimakowo-palcowego jest
odbieranie skoszonej masy zboŜowej z szerokiego zespołu tnącego i podawanie jej do wąskiej
obudowy  przenośnika  pochyłego.  Podajnik  ślimakowo-palcowy  jest  zazwyczaj  wykonany
w postaci  obrotowego  cylindra  blaszanego,  do  którego  z  obydwu  stron  przy-spawane  są
zwoje  ślimakowe  –  lewy  i  prawy.  Ślimaki  przesuwają  ścięte  zboŜe  ku  środkowej  części
zespołu  Ŝniwnego.  Wewnątrz  środkowej  części  cylindra  na  nieruchomej  mimośrodowej  osi
osadzone są za pomocą piast palce. Podczas pracy zespołu Ŝniwnego palce te przesuwają się
w  prowadnicach  cylindra  i  dzięki  mimośrodowemu  osadzeniu  chowają  się  do  cylindra  od
strony  przenośnika  pochyłego,  a  wysuwają  się  na  największą  długość  od  strony  przeciwnej.
W podajnikach  ślimakowo-palcowych  kombajnów  Bizon  reguluje  się  kąt  ustawienia  palców
podajnika w zaleŜności od grubości warstwy zboŜa oraz odległości zwojów (piór), ślimaka od
dnia  kadłuba  (koryta)  zespołu  Ŝniwnego.  Przenośnik  pochyły  odbiera  masę  roślinną
podawaną  podajnikiem  ślimakowo-palcowym  i  przesuwa  ją  do  zespołu  młócącego.  Od
równomierności  podawania  masy  roślinnej  do  młocarni  kombajnu  w  duŜym  stopniu  zaleŜy
wydajność  kombajnu,  a  takŜe  wielkość  strat  ziarna  na  wytrząsaczach.  Najbardziej
rozpowszechnione  są  przenośniki  łańcuchowo-listwowe.  Przenośniki  pochyłe  kombajnów
napędzane są przekładniami pasowo—klinowymi. W układzie przekładni pasowo-klinowych
zastosowane  są  koła  napinające,  których  połoŜenie  jest  sterowane  z  pomostu  (kabiny)
kombajnisty.  Koła  te  pełnią  jednocześnie  rolę  sprzęgieł  wyłączających  i  włączających  napęd
na  przenośniki  pochyłe  i  wszystkie  mechanizmy  zespołów  Ŝniwnych..  W  nowych
rozwiązaniach układów napędowych przenośników pochyłych, a takŜe w zmodernizowanych
kombajnach  Bizon,  stosowane  są  mechanizmy  nawrotne,  umoŜliwiające  zmianę  kierunku
ruchu  przenośnika.  W  razie  przeciąŜenia  lub  zapchania  kombajnista  zamiast  zatrzymywania
ruchu  przenośnika  ma  moŜliwość  mechanicznego  „wycofania”  nadmiaru  masy  zboŜowej
z komory przenośnika pochyłego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Młocarnia kombajnu zboŜowego

W młocarni kombajnu zboŜowego, podobnie jak w młocarni stacyjnej, następuje

wymłacanie skoszonej masy i czyszczenie wymłóconego ziarna. Układy czyszczące młocarni
kombajnu są znacznie prostsze w porównaniu z układami czyszczącymi młocarni stacyjnych.
JednakŜe w młocarniach kombajnów zastosowane są doskonalsze rozwiązania konstrukcyjne
podzespołów i systemów regulacji, a nawet kontroli działania mechanizmów.

W skład młocarni kombajnu zboŜowego Bizon wchodzą następujące zespoły

i podzespoły:

−

chwytacz kamieni,

−

zespół młócący,

−

odrzutnik słomy,

−

wytrząsacz,

−

zespół czyszczący.
W kombajnach zboŜowych powszechnie stosowane są zespoły młócące cepowe typu

otwartego.  Bęben  ma  przekrój  poprzeczny  wielokątny,  dzięki  czemu  zespół  młócący  jest
mniej  wraŜliwy  na  nierównomierne  zasilanie  go  materiałem  młóconym.  Prędkość  obrotowa
bębnów  młócących  w  kombajnach  Z056  i  Z058  regulowana  jest  przekładnią  bezstopniową
sterowaną  za  pomocą  mechanizmu  dźwigniowego  przez  pokręcenie  korbą  znajdującą  się  na
pomoście  (w  kabinie)  kombajnisty.  W  kombajnach  Z083  prędkość  obrotową  bębna
młócącego reguluje się przekładnią bezstopniową. Przesuwanie tarcz w tej przekładni odbywa
się  za  pomocą  siłownika  hydraulicznego  współpracującego  z  rozdzielaczem,  którego
ustawienie  sterowane  jest  dźwignią  ręczną  z  kabiny  kombajnisty.  Odrzutnik  słomy
przemieszcza  słomę  z  resztkami  ziarna  i  plew  na  początek  zespołu  wytrząsaczy.  Odrzutnik
słomy wykonany jest w postaci wirnika z czterema skrzydłami wzmocnionymi odpowiednimi
płytkami. Wytrząsacze wydzielają ziarno z masy zboŜowej podawanej przez odrzutnik słomy
i  bęben  młócący. W kombajnach zboŜowych z reguły stosowane są wytrząsacze klawiszowe
Klawisze  są  osadzone  na  dwóch  wałach  wykorbionych  za  pośrednictwem  samosmarujących
łoŜysk  tocznych  (przedni  wał  jest  wałem  napędowym).  Podobnie  jak  w  młocarniach
stacyjnych  nad  klawiszami  wytrząsacza  jest  umieszczona  uchylna  przesłona  zakończona
gumowym  fartuchem.  Słoma  spadająca  z  wytrząsaczy  zsuwa  się  na  urządzenie  do  układania
słomy  zamocowane  na  osłonie  wylotowej  wytrząsaczy.  Urządzenie  to  wykonane  jest
w postaci blach zwęŜających szerokość wylotu słomy spadającej z wytrząsaczy. Zastosowanie
blach zwęŜających umoŜliwia dostosowanie szerokości wałów słomy do szerokości roboczej
podbieraczy  maszyn  stosowanych  do  zbioru  słomy  pokombajnowej.  Zespół  czyszczący
w kombajnie  zboŜowym  jest  znacznie  prostszy  w  budowie  i  działaniu  niŜ  w  młocarni
stacyjnej.

W skład zespołu czyszczącego kombajnu wchodzą:

−

podsiewacz,

−

zespół sit – zwykle sito górne i dolne,

−

wentylator tłoczący strumień powietrza pod sita.
Ziarno z zanieczyszczeniami spadające z klepiska i wytrząsacza dostaje się na schodkową

podłogę  podsiewacza,  z  którego  zsuwa  się  na  sita  Ŝaluzjowe  i  tam  jest  przedmuchiwane
strumieniem  powietrza  wytwarzanego  przez  wentylator.  W  sitach  Ŝaluzjowych  istnieje
moŜliwość  dostosowywania  w  kaŜdej  chwili  szerokości  szczeliny  do  rodzaju  i  warunków
czyszczonego  materiału  Lekkie  zanieczyszczenia  pozostające  w  sitach  są  wydmuchiwane
z kombajnu  na  zewnątrz.  Nie  wymłócone  kłosy  wraz  ze  zgoninami,  dzięki  wahadłowym
ruchom  kosza,  przesuwają  się  do  kanału  spadowego  kłosów,  a  następnie  do  dolnego  koryta
przenośnika ślimakowego. Natomiast zgoniny i inne lekkie zanieczyszczenia wydostają się na
zewnątrz kombajnu. Oczyszczone ziarno z sita dolnego kosza spada na pochylnię, skąd zsuwa
się  do  koryta  ślimaka  ziarnowego.  Czystość  ziarna  zaleŜy  od  wielkości  szczelin  sit  i  siły

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

strumienia  powietrza  wytwarzanego  przez  wentylator,  który  w  kombajnach  zboŜowych  jest
wyposaŜony  w  wirnik  sześciołopatkowy  i  w  dwie  kierownice  strumienia  powietrza.  Siła
strumienia  powietrza  zaleŜy  od  prędkości  obrotowej  wirnika  wentylatora,  którą  moŜna
zmieniać  za  pośrednictwem  bezstopniowej  przekładni  napędu  wentylatora.  Do  transportu
poziomego  ziarna  i  kłosów  słuŜą  przenośniki  ślimakowe,  natomiast  do  transportu  na  pewną
wysokość  częściej  stosuje  się  przenośniki  łańcuchowo-łopatkowe.  Zespół  przenośników
kłosów  w  kombajnie  Bizon  składa  się  z  poziomego  przenośnika  ślimakowego  i  pochyłego
przenośnika  łańcuchowo-łopatkowego,  transportującego  niedomłócone  kłosy  do  zespołu
młócącego.  Zespół  przenośników  ziarna  w  kombajnach  Bizon  składa  się  z  poziomych
górnego  i  dolnego  ślimaków  transportujących  i  rozgarniających  ziarno  w  zbiornikach  oraz
z przenośników  pochyłych.  Zbiornik  ziarna  słuŜy  do  gromadzenia  wymłóconego
i oczyszczonego  ziarna  w  czasie  zbioru.  Pojemność  zbiornika  zaleŜy  od  przepustowości
kombajnu.  Zbiornik  od  góry  jest  przykryty  pokrywą.  Na  dnie  zbiornika  umieszczony  jest
ś

limak rozładowczy z osłoną daszkową i regulowanymi zasuwami. Wielkość szczeliny

między zasuwami a dnem zbiornika powinna być dostosowana do wilgotności ziarna
zgromadzonego w zbiorniku.

Układ hydrauliczny kombajnu zboŜowego umoŜliwia napęd i regulację szeregu zespołów

roboczych.  Jest  zbudowany  z  wielu  podzespołów,  których  zadaniem  jest  zamiana  energii
ciśnienia  cieczy  na  energię  kinetyczną  mechanizmów  sterujących.  Do  wytwarzania  ciśnienia
cieczy  słuŜy  pompa.  Zamiana  energii  ciśnienia  cieczy  na  energię  mechaniczną  wykonywana
jest  przez  siłowniki,  do  których  ciecz  kierowana  jest  z  rozdzielaczy.  Podzespoły  układu
hydraulicznego  połączone  są  przewodami  prostymi,  łukowymi  lub  łamanymi  w  odcinkach
krótkich lub długich, dzięki czemu energia ciśnienia tłoczonej cieczy moŜe być przekazywana
w  róŜnych  układach  przestrzennych i na róŜne odległości. Jest to jedna z waŜniejszych zalet
układów  hydraulicznych.  Sterowanie  hydrauliczne  wykonywane  jest  z  pomostu  kombajnisty
przez  przestawienie  dźwigni  rozdzielaczy  hydraulicznych.  W  układzie  hydraulicznym
kombajnu  zboŜowego  ma  zastosowanie  rozdzielacz  specjalny  obrotowy  typu  Orbitrol,
umoŜliwiający sterowanie układem kierowniczym kombajnu.

Rozdzielacz spełnia dwa zadania:

−

w sprawnym układzie hydraulicznym steruje przepływem oleju do siłownika kół
sterujących, zapewniając pełnohydrauliczne sterowanie kombajnem,

−

w razie uszkodzenia pompy głównej układu hydraulicznego (system awaryjny)
umoŜliwia przetłaczanie oleju do siłownika sterowania układem kierowniczym.

W nowoczesnych kombajnach stosuje się napęd hydrostatyczny (za pomocą silników

hydraulicznych) kół jezdnych oraz niektórych zespołów roboczych, np. nagarniacza i bębna
młócącego.

Zastosowanie

napędu

hydrostatycznego

pozwala

wyeliminowanie

bezstopniowych  przekładni  mechanicznych  i  zapewnia  płynną  regulację  prędkości
obrotowych  zarówno  zespołów  roboczych, jak i kół jezdnych w dostosowaniu do warunków
pracy  kombajnu.  W  nowych  rozwiązaniach  kombajnów  zboŜowych  część  rozdzielaczy
sterowana jest zaworami elektromagnetycznymi, co – oprócz ułatwienia obsługi – umoŜliwia
automatyzację  sterowania  wieloma  procesami  roboczymi  zespołów  kombajnów  przy
wykorzystaniu  układu  hydraulicznego.  DąŜy  się  głównie  do  samoczynnego  utrzymywania
odpowiedniej  wysokości  koszenia,  prędkości  ruchu  kombajnu  odpowiadającej  najlepszemu
obciąŜeniu  zespołu  młócącego  oraz  odpowiedniej  wielkości  strat  ziarna.  W  kombajnie
samojezdnym  układ  jezdny  i  główne  zespoły  robocze  kombajnu  napędzane  są  za
pośrednictwem  przystawki  napędowej,  której  wał  łączy  się  z  kołem  zamachowym  silnika.
Regulowanie  prędkości  jazdy  przez  zmianę  obrotów  silnika  napędowego  –  tak  jak  to  jest
moŜliwe w ciągnikach lub samochodach – w kombajnie zboŜowym nie moŜe być stosowane.
W  czasie  pracy  kombajnu  bowiem  obroty  silnika  muszą  być  stałe,  odpowiadające
najwłaściwszym  prędkościom  zespołów  roboczych  kombajnu,  a  przede  wszystkim

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

prawidłowej prędkości obrotowej bębna młócącego. W układach jezdnych kombajnów
stosowane są specjalne rozwiązania umoŜliwiające ciągłą zmianę prędkości jazdy:

−

układ napędowy mechaniczny (z przekładnią bezstopniową),

−

układ napędowy hydrauliczny (z silnikiem hydrostatycznym).
W kombajnach wyposaŜonych w mechaniczny układ napędowy napęd przenoszony jest

od silnika – przez przekładnię bez-stopniową, sprzęgło mechanizmu jazdy, skrzynię
przekładniową, mechanizm róŜnicowy i zwolnice – na koła napędowe. Kombajn wyposaŜony
jest w hamulce ręczne i noŜne typu szczękowego lub tarczowego. Hamulce kombajnu działają
zwykle niezaleŜnie na lewe i prawe koło, co w razie potrzeby umoŜliwia zmniejszenie
promienia skrętu.

Rys. 18. Budowa kombajnu zboŜowy Z 056 BIZON [10]

Zagospodarowanie słomy.
Zmechanizowanie zbioru zbóŜ polegające na wprowadzeniu kombajnów zbierających ziarno,
a pozostawiających na polu słomę wymusiło potrzebę rozwiązania jej sprzątnięcia. Do zbioru
i transportu słomy (takŜe siana) w formie luźnej wykorzystywane były najczęściej przyczepy
zbierające  (zbieracze  pokosów),  a  do  odbioru  i  dalszego  jej  składowania  niezbędne  były
stertniki,  dmuchawy,  zasobniki  dozujące  lub  ładowarki.  Metoda  ta,  pomimo  moŜliwości
zmechanizowania  kolejnych  zabiegów  i  niewielkich  nakładów  pracy  ręcznej,  była
pracochłonna  i  kłopotliwa  przy zadawaniu paszy. Dlatego teŜ obecnie dominuje zbiór słomy
i  siana  w  formie  sprasowanej.  MoŜe  być  realizowany  z  wykorzystaniem  pras  wysokiego
stopnia prasowania do „małej i duŜej” kostki oraz pras zwijających. Zbiór słomy klasycznymi
prasami  dominuje  w  małych  gospodarstwach.  Zasadniczą  wadą  tej  technologii  jest
konieczność  poniesienia  duŜych  nakładów  pracy  ręcznej  na  zebranie  i  zmagazynowanie
balotów.  Najpowszechniej  wykorzystywanymi  w  duŜych  gospodarstwach  rolnych  są
aktualnie  prasy  wielkogabarytowe  (do  „duŜej  kostki”)  lub  prasy  zwijające,  zapewniają  one
duŜą wydajność, ale wymagają zastosowania wielu środków technicznych podczas ich zbioru
(ciągniki  z  ładowaczami  czołowymi  lub  ładowarki  teleskopowe, środki transportowe czy teŜ
drogie przyczepy specjalistyczne).
Przy  coraz  częstszym  stosowaniu  chowu  zwierząt  w  oborach  bez  ściółkowych  rolnicy  nie
zbierają  słomy  pokombajnowej,  tylko  ścinają  ją  sieczkarnią  podczas  omłotu  zboŜa  lub
bezpośrednio po zakończeniu pracy kombajnu przy pomocy specjalnych rozdrabniaczy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak moŜemy podzielić brony?
2.  Jaka jest głębokość pracy poszczególnych typów bron?
3.  Jak rodzaje wałów stosowane są w rolnictwie?
4.  Do czego słuŜy włóka?
5.  Jakie wymagania agrotechniczne stawiane są narzędziom i maszynom do uprawy roli?
6.  Jakie wymagania agrotechniczne stawiane są maszynom do nawoŜenia?
7.  Jakie  wymagania  agrotechniczne  stawiane  są  zabiegom  ochrony  roślin  na  polach

i w sadach?

8. Jak jest zbudowana i jak działają rozpylacze oraz lance sadownicze?
9. Jakie są róŜnice w budowie róŜnych typów opryskiwaczy i wskaŜ ich elementy na

rysunkach lub modelach?

10.  Jakie stawiane są wymagania agrotechniczne maszynom do siewu i sadzenia?
11.  W jaki sposób naleŜy przygotować siewnik do pracy?
12.  Jakie są róŜnice w budowie sadzarki do ziemniaków – tarczowej i przenośnikowej?.
13.  Jakie  są  róŜnice  w  budowie  i  działaniu  odśrodkowych  i  pneumatycznych  rozsiewaczy

nawozów mineralnych?

14. Jakie stawiane są wymagania agrotechniczne maszynom do nawoŜenia i uzasadnij

konieczność ich przestrzegania.?

15. Jakie wymagania agrotechniczne stawiane są poszczególnym narzędziom i maszynom

uprawowym?

16. Jak zbudowane są i jak moŜna regulować wybrane narzędzia i maszyn do uprawy gleby

oraz wskaŜ na rysunkach ich elementy?

17. Jakie są róŜnice w budowie i działaniu bron biernych i aktywnych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobieranie

zespołów

roboczych

narzędzi

maszyn

prac

polowych.

Dobierz odpowiednie maszyny i narzędzia do wykonania orki przedsiewnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zgromadzić narzędzia i maszyny potrzebne do wykonania orki przedsiewnej,
3)  połączyć  ciągnik  rolniczy  z  pługiem  lemieszowym  do  orki  zagonowej  i  dokonać

wyregulowania zespołu roboczego zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,

4) zaprezentować pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt ochrony osobistej,

−

ciągnik rolniczy,

−

pług lemieszowy,

−

rodki ochrony indywidualnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonywanie podstawowych prac polowych z wykorzystaniem maszyn rolniczych.

Wykonaj orkę przedsiewną pługiem obracalnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zgromadzić narzędzia i maszyny potrzebne do wykonania orki przedsiewnej,
3)  połączyć  ciągnik  rolniczy  z  pługiem  obracalnym  do  orki  bezzagonowej  i  dokonać

wyregulowania zespołu roboczego zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,

4)  wykonać orkę wyznaczonego obszaru pola,
5)  sprawdzić poprawność wykonanej orki,
6)  zaprezentować pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt ochrony osobistej,

−

ciągnik rolniczy,

−

pług obracalny,

−

pole do wykonania orki.

Ćwiczenie 3

Obliczanie rozstawu redlic oraz długość wskaźników i znaczników. Oblicz długość

znaczników siewnika ciągnikowego zawieszanego, który uŜywany jest w szkolnym
gospodarstwie pomocniczym. Dokonaj niezbędnych pomiarów w parku maszynowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)   dokonać pomiarów niezbędnych do wyliczenia długości znaczników,
3)  zapisać wyniki w zeszycie przedmiotowym,
4)  w poradniku dla ucznia odszukać niezbędne wzory do wyliczenia długości znaczników,
5)  dokonać obliczeń długości znaczników,
6)  wyregulować  długość  znaczników  siewnika  ciągnikowego  zawieszanego  który  uŜywany

jest w szkolnym gospodarstwie pomocniczym,

7) zaprezentować pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

sprzęt ochrony osobistej,

−

zeszyt,

−

przybory do dokonania pomiarów, np.: taśma miernicza 5 m,

−

siewnik ciągnikowy zawieszany Polonez T,

−

ciągnik Ursus 5714 Agro Bis 4 WD.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Sprawdzanie technicznej sprawności opryskiwaczy z zastosowaniem wody.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
3)  umyć opryskiwacz,
4)  napełnić wodą do 2/3 pojemności zbiornika,
5)  włączyć oprysk przy ustawionym ciśnieniu 5 barów,
6)  sprawdzić szczelność całego układu opryskiwacza,
7)  sprawdzić działanie zaworów przeciwkroplowych,
8)  zbadać  wydatek  jednostkowy  rozpylacza  i  porównywać  z  tabelarycznym  przy  danym

ciśnieniu,

9) zbadać rozkład poprzeczny cieczy,
10) zaprezentować pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

rodki ochrony indywidualnej,

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

tabele z normami wydatku jednostkowego rozpylaczy,

−−−−

stół do badania rozkładu poprzecznego cieczy,

−−−−

opryskiwacz,

−−−−

ciągnik rolniczy,

−−−−

woda.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dobrać maszyny i urządzenia do prac polowych np. orki, rozsiewania

nawozów itp?

2) określić wymagania agrotechniczne dla sadzarki do ziemniaków?

3) dobierać narzędzia i maszyny do poszczególnych prac polowych?

4) określić wymagania agrotechniczne dla bron?

5) określić długości znaczników siewników zboŜowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Agregatowanie maszyn do produkcji roślinnej oraz pojazdy

stosowane w rolnictwie

4.3.1. Materiał nauczania

Agregatowanie maszyn do produkcji roślinnej

Zestawy maszyn stosowane w pracach rolniczych nazywa się powszechnie agregatami

rolniczymi.

Agregat jest to połączenie narzędzia lub maszyny albo kilku narzędzi lub maszyn

z źródłem napędu: ciągnikiem, silnikiem lub Ŝywą siłą pociągową, w sposób umoŜliwiający
wykonanie określonego zadania. W zaleŜności od rodzaju zestawu środków technicznych i
ich przeznaczenia, agregaty dzielone są (rys. 19) na:

−−−−

agregaty proste jednoczynnościowe,

−−−−

agregaty złoŜone jedno- lub wieloczynnościowe.

Rys. 19. Schematy agregatów rolniczych: a) agregat prosty jednoczynnościowy, b) agregat złoŜony

jednoczynnościowy, c, d) agregaty złoŜone wieloczynnościowe; 1 – ciągnik, 2 – brona wahadłowa,
3 – sprzęg, 4 – siewniki rzędowe, 5 – brona talerzowa z siewnikiem rzędowym, 6 – kultywator, 7 – wał
strunowy [5]

Agregat prosty jest to połączenie źródła napędu z narzędziem lub maszyną wykonującą

jedną  czynność.  Jeśli  jedną  czynność  wykonuje  kilka  narzędzi  lub  maszyn  połączonych
z jednym  źródłem  napędu,  będzie  to  agregat  złoŜony  jednoczynnościowy.  Agregat  złoŜony
wieloczynnościowy  powstaje  przez  połączenie  źródła  napędu  z  kilkoma  narzędziami  lub
maszynami wykonującymi róŜne czynności.

Agregaty wieloczynnościowe mogą być zestawiane przez uŜytkownika z róŜnych narzędzi

lub maszyn w zaleŜności od celu agrotechnicznego, jakiemu mają słuŜyć, np.: pług z broną,
kosiarka ze zgniataczem zielonek, kultywator sprzęŜony z siewnikiem zbóŜ (rys. 20, 21).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 22. Schemat sposobu łączenia narzędzi i maszyn z ciągnikiem: a) połączenie zawieszane, b) półzawieszane,

c) przyczepiane [4]

Agregaty złoŜone wieloczynnościowe są najczęściej stosowane przy zabiegach

uprawowych i doprawiających. Stosowanie takich agregatów powaŜnie upraszcza
przygotowanie pola pod siew lub sadzenie i dlatego wszędzie, gdzie pozwalają na to warunki
terenowe, powinny być stosowane.

Zasady określania oporów narzędzi i maszyn.

Opory pracujących narzędzi i maszyn powstają przy:

−

oddziaływaniu elementów roboczych na glebę,

−

oddziaływaniu mechanizmów roboczych na obrabiany materiał,

−

oddziaływaniu elementów jezdnych na podłoŜe.

ZaleŜnie od konstrukcji narzędzia lub maszyny oraz wykonywanej czynności, moŜe

występować  tylko  jedna  przyczyna  powstawania  oporów  narzędzia,  np.:  włóki,  brony,  wału,
albo  suma  wszystkich  oporów  maszyny,  np.  glebogryzarki  i  innych.  Umiejętność  określania
oporów  ułatwia  zestawianie  agregatów,  ekonomiczne  dobieranie  ciągników  do  określonych
narzędzi lub maszyn. Opory mogą być określane metodą obliczeniową lub pomiarową.

Metoda obliczeniowa

Metoda ta polega na korzystaniu ze wskaźników podających przeciętne opory

jednostkowe dla poszczególnych prac oraz parametrów eksploatacyjnych określonych
narzędzi i maszyn.

Dla większości narzędzi i maszyn opór roboczy jest określany wzorem:

= b k

gdzie:
P

– całkowity opór roboczy narzędzia lub maszyny, N [kG],

b – szerokość robocza narzędzia lub maszyny, m,
k

– opór jednostkowy, N/m [kG/m].

Opory jednostkowe niektórych narzędzi i maszyn podano w tabeli 2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Opory jednostkowe niektórych narzędzi i maszyn [opracowanie własne]

Opory jednostkowe

Rodzaj pracy

Narzędzie lub maszyna

N/m

[kG/m]

włókowanie

włóka ciągnikowa

392–589

40–60

brona zębowa średnia

490–589

50–60

bronowanie

brona talerzowa

1766–2354

180–240

kultywator

zębami

spręŜynowymi

1570–2354

160–240

kultywatorowanie

kultywator

zębami

sztywnymi

1471–2060

150–210

podorywka

brona talerzowa

1177–2452

120–250

siew rzędowy

siewnik ciągnikowy

981–1373

100–140

sadzenie ziemniaków

sadzarka automatyczna

1275–1962

130–200

koszenie trawy

kosiarka ciągnikowa

687–981

70–100

przetrząsanie siana

przetrząsacz siana

637–883

70–90

kopanie ziemniaków

kopaczka przenośnikowa

2551–2649

250–270

Tabela 3. Opory jednostkowe gleb stawiane przy orce [opracowanie własne]

opory jednostkowe

rodzaj gleby

kN/m

kG/m

gleby lekkie:

−−−−

piaszczyste

−−−−

gliniasto-piaszczyste

−−−−

lekkie gliniaste

19,6

19,6–29,0

29,0–9,2

20–30
30–40

gleby średnio zwięzłe:

−−−−

rednio gliniaste

34,3–49,0

35–50

gleby zwięzłe:

−−−−

cięŜkie gliniaste

−−−−

gliniaste wilgotne

−−−−

gliniaste suche

49,0–68,7
68,7–83,0
83,0–98,1

50–70
70–85

85–100

Wartości zawarte w tabeli obejmują sumę wszystkich oporów powstających przy

wykonywaniu danej pracy i są to wartości przeciętne. W obliczeniach przyjmować naleŜy
odpowiednie do warunków terenowych.

Przy obliczaniu oporów pługa uwzględniany jest opór jednostkowy gleby, powstający

przy orce oraz przekrój poprzeczny wyorywanych skib.

Uproszczony wzór jest następujący:

= k a b

gdzie:

– całkowity

opór roboczy pługa,

k – opór jednostkowy gleby przy orce, N/m

[kG/m

a – głębokość orki, [m],

b – szerokość orki, [m].

Opory jednostkowe przy orce są bardzo zróŜnicowane, zaleŜą od składu mechanicznego

gleby, jej struktury, wilgotności oraz stano kultury.

Orientacyjne wartości tych oporów podano w tabeli 3.
Jeśli w skład agregatu wchodzi maszyna, której zespoły robocze nie oddziałują

bezpośrednio  na  glebę,  np.  rozsiewacz  wapna,  roztrząsacz  obornika,  opryskiwacz
przyczepiany  i  inne,  nie  uwzględniając  oporów  pracy  zespołów  roboczych  napędzanych  od
wału  odbioru  mocy,  opory  agregatowanej  maszyny  wynikające  z  jej  przetaczania  po  polu
obliczamy z zaleŜności:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

= G

gdzie:
P

– całkowity opór przetaczania maszyny, N [kG],

– cięŜar całkowity obciąŜający koła maszyny, N [kG],

– współczynnik oporu toczenia kół jezdnych,

Tabela 4. Przeciętne wartości współczynnika oporu toczenia kół jezdnych [opracowanie własne]

podłoŜe

stan podłoŜa

współczynnik oporu toczenia się kół

ciernisko

suche

mokre

0,05–0,10
0,08–0,12

pole zaorane

wieŜe

uleŜałe

rozmokłe

0,15–0,18

0,12
0,25

łąka

–

0,08

Przeciętne wartości współczynników oporów toczenia, zaleŜnych od rodzaju podłoŜa

i kół, podano w tabeli 4. Opory narzędzi i maszyn określane wg podanych zasad dotyczą
sprzętu sprawnego technicznie.

Podkreślić naleŜy, Ŝe tępe, źle zamocowane i źle ustawione elementy robocze,

skorodowane i słabo konserwowane mechanizmy, praca narzędzi i maszyn w warunkach
niskiej kultury gleby – mogą powodować nawet dwukrotny wzrost oporów.

Metoda pomiarowa. Metoda ta polega na bezpośrednim pomiarze oporów narzędzi lub

maszyn w warunkach naturalnych. Mimo Ŝe wymaga ona nakładu czasu na przygotowanie
agregatu i wykonanie pomiaru, w porównaniu z metodą obliczeniową daje wynik
z mniejszym błędem.

Do pomiaru uŜyć naleŜy agregat sprawny technicznie, wyposaŜony w dynamometr

o zakresie pomiaru dostosowanym do przewidywanych oporów. Przy pomiarze oporów

narzędzi lub maszyn zawieszanych, najczęściej uŜywa się do tego celu dwóch ciągników,
mocując dynamometr do zaczepu ciągnika pierwszego. W tym jednak przypadku dynamometr
wskazuje opór łączny, tj. opór przetaczania drugiego ciągnika i opór pracującego narzędzia.

Dla uzyskania oporów roboczych samego narzędzia naleŜy od łącznego oporu odjąć opór

przetaczania ciągnika, który otrzymujemy dokonując pomiaru przy przeciąganiu ciągnika bez
narzędzia.

Przy narzędziach lub maszynach przyczepianych dynamometr jest mocowany do zaczepu

ciągnika i maszyny, wskazując bezpośrednio opory robocze.

Poznane zasady obliczania siły uciągu ciągnika oraz obliczanie lub pomiar oporów

narzędzi lub maszyn, umoŜliwiają prawidłowe zestawianie agregatów z punktu widzenia
wykorzystania siły uciągu.

Pojazdy stosowane w rolnictwie

Pojazdy stosowane w rolnictwie moŜna podzielić na: ciągniki rolnicze, samochody

i maszyny samojezdne.

Ciągniki rolnicze to specjalistyczne pojazdy, których podstawowym zadaniem jest

współpraca  z  narzędziami  i  maszynami  rolniczymi.  Ciągnik  połączony  z  narzędziem,
maszyną lub przyczepą tworzy agregat maszynowy lub agregat transportowy i stanowi w nim
zespół  energetyczny.  Energia  uŜyteczna  ciągnika  jest  odbierana  z  jego  zaczepu  (zaczep
polowy,  transportowy,  zespół  zawieszenia  narzędzi),  z  wałka  odbioru  mocy  (WOM)  lub
poprzez zespół hydrauliki zewnętrznej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Samochody stosowane w rolnictwie mogą mieć róŜny stopień specjalizacji – poczynając

od samochodów ogólnego przeznaczenia (osobowe, dostawcze, cięŜarowe) po samochody
z przeznaczeniem wyłącznie rolniczym, jak na przykład samochody do przewozu zwierząt.

Maszyny samojezdne, ze względu na bardzo wąski zakres stosowania kaŜdej z nich

(np.: kombajn zboŜowy), pomimo ogólnych cech pojazdu są traktowane jako maszyny
rolnicze, a nie jako pojazdy.

Ogólna budowa ciągników rolniczych

Ciągnik rolniczy składa się z silnika, mechanizmów przenoszących napęd, mechanizmów

jezdnych oraz z układów umoŜliwiających sterowanie (tzn. z układu hamowania i kierowania)
i zapewniających odpowiednie warunki pracy. Te ostatnie moŜemy określić jako osprzęt
ciągnika.

Silnik wytwarza energię mechaniczną, która z jego wału poprzez mechanizmy napędowe

jest przenoszona do mechanizmów jezdnych ciągnika. Zadaniem mechanizmów napędowych
jest  więc  przenoszenie  (transmisja)  napędu.  PoniewaŜ  moment  obrotowy  wału  korbowego
silnika,  a  takŜe  prędkość  obrotowa  tego  wału  mają  inne  wartości  niŜ  te,  jakie  są  potrzebne
w zespole  jezdnym,  więc  do  zadań  zespołu  przenoszenia  napędu  naleŜy  równieŜ  ich  zmiana
(czyli  transformacja).  Zadaniem  mechanizmów  jezdnych  jest  umoŜliwienie  ciągnikowi
poruszania  się,  z  jednoczesnym  wytwarzaniem  nadmiaru  siły  napędowej,  aby  ciągnik
dysponował odpowiednio duŜą siłą pociągową.

Oprócz silnika i zespołów napędowych w skład ciągnika wchodzą zespoły (układy)

kierowania, hamowania i zaczepowe, urządzenia hydrauliczne i elektryczne oraz kabina
operatora.

Musimy pamiętać, Ŝe w przeciętnych warunkach moc uŜyteczna ciągnika wynosi 60%

mocy efektywnej silnika.

W określonych warunkach moc tę moŜemy obliczyć ze wzoru:

= P v

[kW]

lub

= P v

/ 270 [KM]

gdzie:
N

– moc uŜyteczna ciągnika,

P – siła uciągu, kN [KM],
v

– prędkość rzeczywista agregatu.

Ogólna budowa samochodów

Podstawowe zespoły samochodu, podobnie jak ciągnika, to: silnik, mechanizmy

przenoszące  napęd,  mechanizmy  jezdne  oraz  układy  hamowania  i  kierowania.  Samochody
słuŜą głównie do przewoŜenia osób i towarów, muszą więc być wyposaŜone w odpowiednie
do  tego  celu  nadwozie,  oraz  są  przeznaczone  do  poruszania  się  po  drogach  z  większą  niŜ
ciągnik  prędkością.  Dostarczana  na  koła  siła  napędowa  słuŜy  przede  wszystkim  do
przemieszczania samochodu, czasem umoŜliwia teŜ, ciągnięcie przyczepy.

Samochody stosowane w rolnictwie moŜna podzielić na: osobowe, osobowo-towarowe,

dostawcze  oraz  cięŜarowe  ogólnego  przeznaczenia  i  specjalizowane.  Konstrukcję  nośną
samochodu  stanowi  samonośne  nadwozie  (samochody  osobowe  i  osobowo-towarowe)  lub
rama  (samochody  osobowo-towarowe,  dostawcze,  cięŜarowe).  W  samochodach  napęd  moŜe
być  przenoszony  na:  jedną  oś,  dwie  osie  (głównie  samochody  terenowe)  lub  więcej  osi
(samochody cięŜarowe terenowe).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na bazie samochodów cięŜarowych są budowane pojazdy specjalizowane, jak

np.: koparki samochodowe, dźwigi samochodowe. Przykładowe rozwiązania samochodów
przedstawiają rysunki

23 i 24.

Rys. 23. Samochód dostawczy: a) skrzyniowy, b) do przewozu zwierząt [9]

Rys. 24. Samochód cięŜarowy do przewozu drewna [9]

Zastosowanie samochodów do prac transportowych w rolnictwie

Stosowanie ciągnikowych agregatów transportowych do wykonywania róŜnych zadań

przewozowych  w  rolnictwie  jest  charakterystyczne  dla  początkowego  okresu  motoryzacji
rolnictwa.  Zaletę  stosowania  ciągników  do  wykonywania  prac  transportowych  stanowi
zwiększenie  stopnia  ich  wykorzystania.  Wadą  ciągnikowych  agregatów  transportowych  jest
ich  mała  wydajność  przewozowa,  spowodowana  małą  prędkością  jazdy  ciągnika.  Z  tego
względu  w  transporcie  drogowym  ciągniki  są  stopniowo  wypierane  przez  samochody.
Samochody  stosowane  w  rolnictwie  moŜna  podzielić  na:  dostawcze,  cięŜarowe,  ogólnego
przeznaczenia i specjalizowane.

Przykładem samochodu dostawczego skrzyniowego jest samochód Polonez – Truck

(rys. 23a). Ze względu na małą ładowność znajduje on zastosowanie jako samochód
pomocniczy w gospodarstwach specjalistycznych. Samochody do przewozu zwierząt, oprócz
specjalnych pomostów do załadunku, są wyposaŜone w dodatkowe podłogi, umoŜliwiające
przewóz zwierząt na kilku poziomach, aby lepiej wykorzystać ładowność (rys. 24b).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 27. Samochód cięŜarowy rolniczy (widok z tyłu) [9]

Do pojazdów specjalizowanych zalicza się teŜ samochody do przewoŜenia ładunków

długich (drewno, stal). Elementem składowym takiego pojazdu jest wózek kłonicowy
o regulowanej odległości od tylnej osi samochodu (rys. 28).

Rys. 28. Samochód cięŜarowy dłuŜycowy [9]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie podstawowe zadanie spełniają ciągniki?
2.  Jakie są podstawowe zespoły ciągnika?
3.  Do czego słuŜą samochodów dostawcze w rolnictwie?
4.  Czy  wiesz,  do  jakich  prac  są  wykorzystywane  samochodów  cięŜarowych  ogólnego

przeznaczenia?

5.  Jakie samochody specjalizowane mają zastosowanie w rolnictwie?
6.  Czy roztrząsacz obornika moŜe być wykorzystany jako przyczepa?
7.  Jakie zalety posiada przyczepa jednoosiowa?
8.  Co naleŜy zrobić przed rozpoczęciem podnoszenia skrzyni przyczepy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobieranie mocy ciągnika do agregatu uprawowego.
Pługiem dwuskibowym o szerokości roboczej 0,6 m będzie wykonywana orka siewna na

głębokość 0,2 m, na glebie cięŜkiej – gliniastej. Jaki ciągnik naleŜy uŜyć do orki, aby
optymalnie wykorzystać jego moc uciągu, przy prędkości roboczej 1,7 m/s (6,12 km/h)?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaplanować tok pracy,
2) obliczyć średni opór pługa ze wzoru P

= k a b

gdzie:

– całkowity

opór roboczy pługa,

k – opór jednostkowy gleby przy orce, N/m

[kG/m

a – głębokość orki, m,
b – szerokość orki, m,

3) obliczyć moc uciągu – moc uŜyteczną ciągnika,

= P v

[kW]

gdzie:

– moc uŜyteczna ciągnika,

P – siła uciągu, kN [KM],
v

– prędkość rzeczywista agregatu,

4) doliczyć 15% rezerwy mocy ciągnika,
5) zakładając, Ŝe dla ciągnika kołowego moc uŜyteczna stanowi 60% mocy efektywnej

silnika obliczyć ostateczną moc silnika w jaki musi być wyposaŜony ciągnik,

6) zaprezentować pracę.

rodki dydaktyczne:

−

przybory do pisania,

−

papier A4,

−

kalkulator,

−

poradnik dla ucznia ze wzorami potrzebnymi do obliczeń.

Ćwiczenie 2

Odpowiedz na pytanie czy ciągnikiem wyposaŜonym w silnik o mocy 100 KM moŜna

wykonać orkę przedzimową pługiem pięcioskibowym o szerokości roboczej 2,5 m, na
glebach lekkich, przy prędkości roboczej 1,7 m/s (6,12 km/h).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaplanować tok pracy,
2) obliczyć średni opór pługa ze wzoru P

= k a b

gdzie:

– całkowity

opór roboczy pługa,

k – opór jednostkowy gleby przy orce, N/m

[kG/m

a – głębokość orki, m,
b – szerokość orki, m,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) obliczyć moc uciągu – moc uŜyteczną ciągnika,

= P v

/ 270 [KM]

gdzie:

– moc uŜyteczna ciągnika,

P – siła uciągu, kN [KM],
v

– prędkość rzeczywista agregatu,

4) doliczyć 15% rezerwy mocy ciągnika,
5) zaprezentować pracę.

rodki dydaktyczne:

−

przybory do pisania,

−

papier A4,

−

kalkulator,

−

poradnik dla ucznia ze wzorami potrzebnymi do obliczeń.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić podstawowe zespoły ciągnika ?

2) ocenić przydatność samochodów w rolnictwie?

3) obliczyć moc ciągnika potrzebną do obsługi określonej maszyny

rolniczej?

4) określić róŜnice pomiędzy agregatami prostymi i wieloczynnościowymi?

5) dobierać maszyny i narzędzia rolnicze do wykonywania określonych

zabiegów agrotechnicznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  21  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 40 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Symbolem U oznaczone są maszyny naleŜące do grupy

a)  narzędzi i maszyn uprawowych.
b)  maszyn do nawoŜenia.
c)  maszyn do zbioru ziemiopłodów.
d)  urządzeń transportowych.

2. Orkę średnią wykonuje się na głębokość

a)  do 10 cm.
b)  do 15 cm.
c)  do 25 cm.
d)  do 35 cm.

3. Orka płytka stosowana w celu przykrycia resztek poŜniwnych roślin zbieranych latem to

a)  orka przedzimowa.
b)  orka przedsiewna.
c)  orka razówka.
d)  podorywka.

4. Do wykonania orki agromelioracyjnej uŜywa się pługa lemieszowego

a)  zwykłego.
b)  specjalnego.
c)  specjalistyczne.
d)  do orki głębokiej.

5. Pługi ciągnikowe moŜna stosować na powierzchniach o nachyleniu do

a) 2

b) 8

c) 12

d) powyŜej 15

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Który z elementów nie wchodzi w skład korpusu płuŜnego

a)  lemiesz.
b)  skrzydło odkładnicy.
c)  noga.
d)  piętka.

7. Wymagana głębokość pracy glebogryzarki lekkiej to

a)  5–10 cm.
b)  12–17 cm.
c)  20–30 cm.
d)  około 40 cm.

8. Głębokość pracy glebogryzarki reguluje się za pomocą

a)  podnośnika.
b)  kół podporowych.
c)  prędkości obrotowej wirnika.
d)  prędkości jazdy agregatu.

9. Bronowanie posiewne wykonuje się

a)  bronami bardzo lekkimi.
b)  bronami cięŜkimi.
c)  broną aktywną.
d)  broną wahadłową.

10. W bronie aktywnej zespół roboczy wykonuję ruch

a)  skokowy.
b)  postępowy.
c)  wirowy.
d)  wahadłowy.

11. Kultywator moŜe być wyposaŜony w zęby

a)  noŜowe.
b)  cięŜkie.
c)  sztywne.
d)  długie.

12. Cammpbell to rodzaj

a)  pługa.
b)  brony.
c)  kultywatora.
d)  wału.

13. Intensywne rozkruszanie brył występujących po innych uprawach na glebach średnich

i cięŜkich wykonuje się wałami
a)  gładkimi.
b)  cięŜkimi.
c)  lekkimi.
d)  pierścieniowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Wyrównania powierzchni pól zaoranych przed zimą wykonuje się

a)  włóką.
b)  broną talerzową.
c)  glebogryzarką.
d)  wałem strunowym.

15. Nawozy stosowane podczas nawoŜenia mogą mieć postać

a)  brył.
b)  kamieni.
c)  granulatu.
d)  płatków.

16. Przy dawce od 300 do 1000 kg nawozu na ha stopniowanie regulacji wysiewu powinno

być następujące co
a)  75 kg.
b)  25 kg.
c)  100 kg.
d)  50 kg.

17. Dawka obornika rozrzucanego przez rozrzutnik obornika zawiera się w granicach

a)  2–5 ton.
b)  5–10 ton.
c)  10–60 ton.
d)  60–100 ton.

18. Siewnika punktowego uŜywa się do wysiewu

a)  pszenicy.
b)  pszenŜyta.
c)  owsa.
d)  buraków.

19. Sadzarka automatyczna ziemniaków to sadzarka

a)  przenośnikowa.
b)  punktowa.
c)  szczelinowa.
d)  talerzowa.

20. Podczas opryskiwania drobnokroplistego średnica kropli wynosi

a)  170–200 µm.
b)  150–170 µm.
c)  50–150 µm.
d)  10–50 µm.

21. Symbol 4WD często uŜywany przy oznaczeniach pojazdów oznacza

a)  czworo drzwi.
b)  moŜliwość przewozu 4 osób.
c)  cztero biegową skrzynię biegów.
d)  napęd na 4 koła.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

UŜytkowanie sprzętu rolniczego

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: