Finanse publiczne   

- zagadnienia prawne 

CZ. II

  

dr Jarosław Wierzbicki  

Szkoła Główna Handlowa 

Opracowywanie projektu budżetu 

•  Założenia projektu budżetu państwa na rok 

następny przedstawiane są na Radzie Ministrów 
przez Ministra Finansów;  

•  Materiały do projektu opracowują i przedstawiają 

MF dysponenci części budżetowych;  

•  Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów 

projekt ustawy budżetowej na rok następny z 
uzasadnieniem;  

•  Dysponenci „włączani” – względna autonomia 

budżetowa z procedurą opiniowania przez RM.  

Uzasadnienie projektu ustawy 

budżetowej  

Uzasadnienie zawiera w szczególności: 
• 

główne cele polityki społecznej i gospodarczej; 

• 

założenia makroekonomiczne na rok budżetowy i dwa kolejne lata, dotyczące prognozy: 

–  produktu krajowego brutto i jego składowych, w tym: 

•  wielkości eksportu netto, 
•  popytu krajowego, w tym konsumpcji prywatnej i zbiorowej, 
•  nakładów brutto na środki trwałe, 

–  poziomu cen towarów i usług konsumpcyjnych, 
–  kursu walutowego, 
–  przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej, 
–  poziomu zatrudnienia i bezrobocia, 
–  salda obrotów bieżących; 

• 

przewidywane wykonanie budżetu państwa za rok budżetowy poprzedzający; 

• 

omówienie projektowanych: 

–  przychodów i rozchodów oraz dochodów i wydatków budżetowych, 
–  przychodów i wydatków państwowych funduszy celowych, 
–  zestawień określonych w art. 99 ust. 2 pkt 8 i 9; 

• 

omówienie przewidywanego salda i długu sektora finansów publicznych; 

• 

omówienie wielkości środków własnych Unii Europejskiej oraz środków pochodzących z 

budżetu UE; 

• 

informacje o udzielonych przez Skarb Państwa kwotach poręczeń i gwarancji; 

• 

kierunki prywatyzacji majątku Skarbu Państwa. 

Procedury uchwalania budżetu 

•  Rada Ministrów uchwala projekt ustawy 

budżetowej i wraz z uzasadnieniem 
przedstawia Sejmowi w terminie do dnia 
30 września roku poprzedzającego rok 
budżetowy;  

•  Ustawa budżetowa posiada rangę 

formalną równą pozostałym ustawom.  

Specyfika normatywna ustawy 

budżetowej  

•  Wyłączna inicjatywa ustawodawcza 

przysługuje Radzie Ministrów;  

•  Parlament nie może zwiększyć deficytu 

budżetowego ponad zaproponowany w 
projekcie;  

•  Szczególny terminarz uchwalania;  
•  Roczny okres obowiązywania;  

Specyfika normatywna ustawy 

budżetowej 

•  Szczególny zakres materialny regulacji 

(

zagadnienie dyskusyjne

);  

•  Zakaz wetowania ustawy budżetowej 

przez Prezydenta;  

•  Obowiązek rozliczenia się RM z 

wykonania budżetu i uzysknia 
skwitowania;  

Przetarg planistyczny

  

– dlaczego nikt nigdy nie ma pieniędzy w 

sektorze publicznym?

  

•  Paradoks planowania  
•  Motywacja do wykonania planu.  

Uchwalenie budżetu państwa  

•  Sfera wiążąca ustawy budżetowej;  
•  Zasady dokonywania zmiany w planie 

budżetowym;  

•  Przesłanki rozwiązania parlamentu w 

przypadku nieuchwalenia ustawy 
budżetowej;  

•  Rozwiązania zastępcze w przypadku 

nieuchwalenia ustawy budżetowej lub 
ustawy o prowizorium budżetowym.  

Harmonogram wykonania budżetu  

•  W terminie 21 dni od dnia ogłoszenia ustawy 

budżetowej dysponenci części budżetowych 
przedstawiają Ministrowi Finansów szczegółowy 
plan dochodów i wydatków danej części 
budżetowej, zwany dalej „układem 
wykonawczym” (

128

);  

•  Minister Finansów, w porozumieniu z 

dysponentami części budżetowych opracowuje 
harmonogram realizacji budżetu państwa  
(

129 - brak charakteru dyrektywnego tego planu

).  

Zasady gospodarki finansowej 

(

wykonania budżetu

) 

•  ustalanie, pobieranie i odprowadzanie dochodów budżetu państwa 

następuje na zasadach i w terminach wynikających z obowiązujących 

przepisów; 

•  pełna realizacja zadań następuje w terminach określonych przepisami i 

harmonogramem,  

•  dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot określonych w planie 

finansowym, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych przeniesień i 

zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny, z 

zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych 

nakładów; 

•  przeniesienia wydatków w budżecie państwa mogą być dokonywane na 

zasadach i w zakresie określonych w ustawie o finansach publicznych; 

•  zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru 

najkorzystniejszej oferty, z uwzględnieniem przepisów o zamówieniach 

publicznych, a w odniesieniu.  

Obsługa bankowa budżetu I 

•  Rachunki bankowe:  

–  centralny rachunek bieżący budżetu państwa, z wyodrębnieniem 

rachunków dochodów i wydatków budżetu państwa oraz rachunków 

środków do sfinansowania pożyczkowych potrzeb budżetu państwa; 

–  rachunki bieżące państwowych jednostek budżetowych, z 

wyodrębnieniem rachunków dochodów i wydatków; 

–  rachunki bieżące urzędów obsługujących organy podatkowe, dla 

gromadzenia dochodów budżetu państwa, z wyodrębnieniem 

rachunków dla niektórych rodzajów dochodów; 

–  rachunki bieżące państwowych funduszy celowych, o ile przepisy 

odrębnych ustaw nie stanowią inaczej; 

–  rachunki bieżące zakładów budżetowych i gospodarstw 

pomocniczych jednostek budżetowych; 

–  rachunki pomocnicze; 
–  rachunki bieżące jednostek budżetowych mających siedzibę poza 

granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 

Obsługa bankowa budżetu II 

•  Może być prowadzona przez Narodowy 

Bank Polski lub Bank Gospodarstwa 
Krajowego (ograniczenia związane z 
przyjęciem EURO);  

Blokowanie wydatków 

budżetowych  

•  Okresowy lub obowiązujący do końca roku 

zakaz dysponowania częścią lub całością 
planowanych wydatków;  

•  Przesłanki zastosowania:  

– niegospodarności w określonych jednostkach;  
– opóźnień w realizacji zadań;  
– nadmiaru posiadanych środków;  
– naruszenia zasad gospodarki finansowej.  

Blokowanie wydatków 

budżetowych c.d. 

•  Podmioty uprawnione do wydania decyzji 

blokującej:  

– Minister Finansów - w zakresie całego 

budżetu państwa (

z wyłączeniem podmiotów objętych 

autonomią budżetową

), 

– dysponenci części budżetowych - w zakresie 

ich części budżetu państwa.  

Blokowanie wydatków 

budżetowych c.d.II 

•  W przypadku zagrożenia realizacji ustawy 

budżetowej może nastąpić blokowanie na czas 

oznaczony planowanych wydatków budżetu 

państwa;  

•  Rada Ministrów, po uzyskaniu pozytywnej opinii 

komisji sejmowej właściwej do spraw budżetu 

podejmuje, w drodze rozporządzenia, decyzję o 

blokowaniu wydatków,  

•  Szczegółową klasyfikację wydatków, które 

podlegają blokowaniu, ustala dysponent części 

budżetowej 

Wygasanie wydatków budżetowych  

•  Niezrealizowane kwoty wydatków budżetu państwa 

wygasają;  

•  Wyjątki (wydatki niewygasające):  

–  których planowanym źródłem finansowania są przychody z kredytów 

zagranicznych;  

–  przeznaczone na finansowanie zadań, programów i projektów 

realizowanych ze środków pomocowych;  

–  których źródłem finansowania są dochody własne państwowych 

jednostek budżetowych,  

–  zgromadzone na rachunkach funduszy motywacyjnych.  

•  Do 15 grudnia roku budżetowego Rada Ministrów może 

ustalić, w drodze rozporządzenia, po uzyskaniu w tej sprawie 

opinii komisji sejmowej właściwej do spraw budżetu wykaz i 

plan finansowy wydatków niewygasających.  

Rada Ministrów i jej kompetencje I 

•  Uprawnienia kierownicze w zakresie realizacji 

budżetu państwa (

137

), obejmujące udzielanie w 

drodze rozporządzenia wytycznych obejmujących:  

–  organy administracji rządowej uprawnione do 

dokonywania określonych rodzajów wydatków; 

–  szczegółowy sposób dokonywania wydatków; 
–  szczegółowy sposób i terminy sporządzania informacji z 

wykonania wydatków, oraz jednostki obowiązane do ich 

sporządzania; 

–  jednostki sektora finansów publicznych, w których 

przeprowadza się audyt zewnętrzny; 

–  tryb i zasady wydawania decyzji dotyczących 

zapewnienia finansowania z budżetu państwa projektów 

dofinansowywanych z budżetu Unii Europejskiej. 

Rada Ministrów i jej kompetencje II 

•  Dysponuje rezerwą ogólną budżetu 

państwa (

możliwość upełnomocnienia Prezesa RM i MF

);  

•  Uchwalanie polityki Rządu, na wniosek 

ministra kierującego działem;  

•  Uchwalanie projektów aktów prawnych na 

wniosek ministra kierującego działem  

(

w związku z inicjatywą legislacyjną

);  

•  Przes RM może zwiększyć z rezerwy 

ogólnej wydatki do kwoty 1 mln zł.  

Minister finansów i jego rola   

•  Właściwość w zakresie działów:  

– Finanse publiczne;  
– Budżet;  
– Instytucje finansowe.  

•  W zakresie działu, którym kieruje minister 

jest obowiązany do przygotowywanie na 

posiedzenia RM projektów polityki rządu, 

projektów aktów prawnych, jak również do 

wykonywania polityki rządu.  

Minister finansów  

•  Może zwiększyć z rezerwy ogólnej wydatki 

w kwocie do 0,75 mln zł. (

zawiadamiając o tym 

Prezesa RM

);  

•  W porozumieniu z właściwymi 

dysponentami dokonuje podziału 
niektórych rezerw celowych;  

•  Zarządza długiem skarbu państwa 

(również wolnymi środkami);  

Środki wspólnotowe w krajowym 

systemie finansów publicznych 

•  Środki pochodzące z budżetu UE:  

–  Przeznaczane na cele wynikające z umowy 

międzynarodowej;  

–  Wydatkowane zgodnie z procedurami wspólnotowymi;  
–  Gromadzone na odrębnych rachunkach bankowych, 

wydatkowane do wysokości zgromadzonych kwot;  

•  Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących 

dotacji z budżetu państwa;  

•  Nadzór i ocena wykorzystania środków 

pomocowych;  

•  Prefinansowanie projektów współfinansowanych 

przez UE .   

Zasady sprawozdawczości 

budżetowej  

•  Obowiązek dokumentowania polityki 

finansowej;  

•  Zasady rachunkowości:  

– Przejrzystości;  
– Ciągłości;  
– Istotności;  
– Kontynuacji działalności; memoriału i 

współmierności;  

– Ostrożności.  

Zasady sprawozdawczości 

budżetowej 

•  Zakres sprawozdawczości:  

– Pobieranie i gromadzenie dochodów;  
– Wydatkowanie środków publicznych;  
– Finansowanie deficytu; zaciąganie 

zobowiązań angażujących środki publiczne;  

– Zarządzenie środkami publicznymi; 

zarządzenie długiem publicznym.  

Kontrola finansowa  

•  Przedmiot kontroli:  

–  Procesy związane z gromadzeniem i rozdysponowaniem 

środków publicznych oraz gospodarowaniem mieniem. 

•  Elementy kontroli: 

–  Wstępna ocena celowości zaciągania zobowiązań 

finansowych i dokonywania wydatków; 

–  Badanie i porównanie stanu faktycznego ze stanem 

wymaganym w zakresie dotyczącym procesów 

pobierania i gromadzenia środków publicznych, 

zaciągania zobowiązań finansowych i dokonywania 

wydatków ze środków publicznych, udzielania zamówień 

publicznych oraz zwrotu środków publicznych; 

–  Prowadzenie gospodarki finansowej oraz stosowanie 

procedur dotyczących procesów kontrolnych.  

Kontrola budżetowa 

•  Uprzednia;  
•  Bieżąca;  
•  Następcza.  

•  Zadania Najwyższej Izby Kontroli;  
•  Zasady i charakter prawny udzielania 

absolutorium z wykonania budżetu.  

Audyt wewnętrzny w sektorze 

finansów publicznych 

•  Ogół działań obejmujących: 

–  niezależne badanie systemów zarządzania i kontroli w jednostce, w 

tym procedur kontroli finansowej, w wyniku którego kierownik 

jednostki uzyskuje obiektywną i niezależną ocenę adekwatności, 

efektywności i skuteczności tych systemów;  

–  czynności doradcze, w tym składanie wniosków, mające na celu 

usprawnienie funkcjonowania jednostki.  

•  Elementy oceny:  

–  Zgodność prowadzonej działalności z przepisami prawa oraz 

obowiązującymi w jednostce procedurami wewnętrznymi;  

–  efektywność i gospodarność podejmowanych działań w zakresie 

systemów zarządzania i kontroli;  

–  wiarygodność sprawozdania finansowego oraz sprawozdania z 

wykonania budżetu.  

Audyt wewnętrzny zasady 

•  Wyspecjalizowane służby;  
•  Ochrona stabilności i niezależności pracy 

audytora;  

•  Roczny plan audytu; 
•  Dodatkowe źródło informacji dla 

kierownika jednostki;  

•  Koordynacja audytu wewnętrznego i 

kontroli finansowej.  

Mechanizmy odpowiedzialności w 

sferze finansów publicznych 

•  Odpowiedzialność o charakterze 

powszechnym  

(

prawo karne

);  

•  Odpowiedzialność o charakterze 

powszechnym szczególnym  

(

prawo karne skarbowe

);  

•  Odpowiedzialność wewnętrzna  

(

odpowiedzialność dyscyplinarna i z zakresu dyscypliny 

finansów publicznych

)