Struktura wieku, płci i stanu cywilnego 

Struktura ludności wg wieku i płci 

Determinanty struktury ludności wg płci: 

  przewaga urodzeń męskich, 
  wyższa umieralność mężczyzn od umieralności kobiet, 
  płeć migrantów. 

 
Współczynniki charakteryzujące strukturę ludności według płci: 

  współczynniki udziału, 
  współczynnik feminizacji, 
  współczynnik maskulinizacji. 

 

WSPÓŁCZYNNIKI UDZIAŁU 

 
 
L

t

 – liczba ludności w roku t (30 VI   lub   31 XII   lub średnia) 

K

t

 – liczba kobiet w roku t (30 VI   lub   31 XII   lub średnia) 

M

t

 – liczba mężczyzn w roku t (30 VI   lub   31 XII   lub średnia) 

 

WSPÓŁCZYNNIK FEMINIZACJI (informuje o tym, ile kobiet przypada na 100 mężczyzn)  
 

 
 

WSPÓŁCZYNNIK MASKULINIZACJI

 (informuje o tym, ilu mężczyzn przypada na 100 kobiet) 

 
 
 
Strukturę ludności wg płci i wieku kształtują: 

  dotychczasowe trendy rodności, umieralności, migracji  oraz 
  wojny i inne klęski żywiołowe. 

(Określona struktura wieku ludności wpływa na poziom ruchu naturalnego i migracyjnego) 
 
Grupy ludności wg wieku produkcyjnego i nieprodukcyjnego 

  Wiek przedprodukcyjny: 0-17 
  Wiek produkcyjny kobiet: 18-59 
  Wiek produkcyjny mężczyzn: 18-64 
  Wiek poprodukcyjny kobiet: 60 i więcej 
  Wiek poprodukcyjny mężczyzn: 65 i więcej 
  Wiek produkcyjny mobilny: 18-44 

Modele piramid 

typ progresywny (społeczeństwa młode) 

 

 

typ zastojowy 

 

100

100

t

t

um

t

t

uk

L

M

W

L

K

W

100

t

t

f

M

K

W

100

t

t

m

K

M

W

 

typ regresywny 

 
 

  Model (typ) progresywny – społeczeństwo młode o 

stosunkowo dużej i rosnącej z roku na rok liczbie 
urodzeń, którego cechą charakterystyczną jest stały 
wzrost liczby ludności. 

  Model zastojowy – roczna liczba urodzeń równa się 

rocznej liczbie zgonów oraz każdy następny rocznik 
urodzeń jest liczebnie zbliżony do poprzedniego. 

  Model regresywny – malejąca z roku na rok liczba 

urodzeń. 

 
 

efekt ograniczenia liczby urodzeń 

w okresie drugiej wojny światowej 

(58-62)

(tzw. echo demograficzne)

powojenny

mniejsza liczba 

urodzeń roczników 

poprzedniego niżu 

(wojennego) oraz 

tendencji obniżenia 

urodzeń

wzrost urodzeń 

roczników wyżu 
powojennego w 

okresie jego 

najwyższej 

rozrodczości

 

Podstawowe mierniki charakteryzujące wiek i strukturę ludności wg wieku: 

  mierniki struktury – udział ludności określonych grup wieku w ogólnej liczbie ludności 
  średnia arytmetyczna i mediana (mierniki najbardziej syntetyczne) 

Główne czynniki powodujące starzenie się społeczeństwa: 

  zmniejszająca się corocznie liczba urodzeń, 
  przedłużanie się przeciętnej długości trwania życia, 
  przesuwanie się, przez kolejne grupy wieku ludności, roczników wyżowych i niżowych.  

Im wyższy stopień rozwoju społeczno-gospodarczego, im wyższy poziom opieki społecznej, tym wyższe 
stadium procesu starzenia się ludności.  
Ocenę procesu starzenia się społeczeństwa należy przeprowadzać w oparciu dynamiczne szeregi danych. 
 
 
 

 
 

WSAŹNIK UDZIAŁU LUDNOŚCI W WIEKU PRODUKCYJNYM W OGÓLNEJ LICZBIE LUDNOŚCI 

 

L

p

t

 – liczba ludności w wieku produkcyjnym 

L

t

 – liczba ludności 

 

WSPÓŁCZYNNIK OBCIĄŻENIA LUDNOŚCI W WIEKU PRODUKCYJNYM LUDNOŚCIĄ W WIEKU 

NIEPRODUKCYJNYM 

 

 
 

L

np

t

 – liczba ludności w wieku nieprodukcyjnym 

L

p

t

 – liczba ludności w wieku produkcyjnym 

 

WSPÓŁCZYNNIK OBCIĄŻENIA DEMOGRAFICZNEGO

  obliczany najczęściej w porównaniach 

międzynarodowych 

 

 
L

0-14

 – liczba dzieci w wieku 0-14 lat, 

L

60+

 – liczba osób w wieku 60 lat i więcej, 

L

15-59

 – liczba ludności w wieku 15 – 59 lat. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

WSPÓŁCZYNNIK CHARAKTERYZUJĄCY LICZBĘ DZIECI PRZYPADAJĄCĄ NA OSOBY W WIEKU 

STARSZYM 

 
 
 
 

Struktura ludności wg stanu cywilnego 

 
Stan cywilny: wolny; małżeński; wdowi; rozwiedziony; separowany. 
 
Zawarcie małżeństwa oznacza zawarcie związku między 2 osobami płci odmiennej pociągającego za sobą 
pewne wzajemne prawa i obowiązki. 
 
Rozwód oznacza rozwiązanie związku małżeńskiego przez odpowiednie sądy w formie przewidzianej 
prawem. 
 
Separacja oznacza rozłączenie, rozdzielenie. W małżeństwie jest to rozdział od stołu i łoża, co oznacza, że 
między małżonkami ustaje współżycie, uchylona zostaje wspólność majątkowa, ale żaden z nich nie ma 
prawa wstępować w nowy związek. Przez separację nie następuje bowiem rozwiązanie małżeństwa. Może 
jej żądać każdy z małżonków, a orzeka ją sąd. 
 
 
 
 
 

C

L

L

W

t

p

t

up

C

L

L

W

p

t

np
t

op

100

59

15

60

14

0

L

L

L

W

op

60

9

0

L

L

W

 
 
 

Struktura ludności wg cech społeczno-zawodowych 

 

Ocena społeczno-zawodowej struktury ludności jest przeprowadzana na podstawie kryterium: źródło 
utrzymania (rolnicze, pozarolnicze,  niezarobkowe). 
 
Analizy struktury społeczno-zawodowej ludności dokonuje się również przez obserwację udziału 
zatrudnienia w trzech podstawowych sektorach gospodarki: 
I – rolnictwo i leśnictwo 
II – przemysł i budownictwo 
III – usługi 
 
Udział ludności utrzymującej się ze źródeł rolniczych w ogólnej liczbie ludności regionu może być uznany 
za syntetyczny miernik rozwoju społeczno-gospodarczego. 
 
Klasyfikacja Secomskiego 

 
 
 
 
 
 
 
 

 

Wyszczególnienie 

Kraje słabo 
rozwinięte 
gospodarczo 

Kraje średnio 
rozwinięte 
gospodarczo 

Kraje wysoko 
rozwinięte 
gospodarczo 

Rolnictwo i leśnictwo 
Przemysł i budownictwo 
Usługi 

powyżej 50 
poniżej 25 
poniżej 25 

20-50 
25-45 
25-35 

poniżej 20 
30-40 
35-65