METODY BADANIA POTRZEB PSYCHICZNYCH WEDŁUG KONCEPCJI 

H. MURRAYA. 

 
I. 

OSOBOWOŚĆ WG MURRAYA 

 
1.  Osobowość jednostki jest konstruktem teoretycznym sformułowanym przez teoretyka, 

a nie jedynie opisem zachowania się tej jednostki, 

2.  Osobowość  jednostki  odnosi  się  do  wielu  zdarzeń,  które  w  idealnym  przypadku 

obejmują całe życie jednostki. 

3.  Definicja osobowości powinna uwzględniać zarówno te stałe i powtarzalne, jak nowe i 

jedyne w swoim rodzaju elementy zachowania. 

4.  Osobowość jest czynnikiem organizującym i kierującym zachowaniem jednostki. 
5.  Osobowość jest zlokalizowana w mózgu. 

 

Głównym  celem  teorii  osobowości  Murraya  było  wyjaśnienie  powstawania  i  funkcji 

ludzkich dążeń, poszukiwań, pragnień, życzeń i chęci. Można zatem powiedzieć, że zajmował 
się  on  przede  wszystkim  psychologią  motywacji.  Jego  zdaniem  badanie  tendencji 
kierunkowych  w  zakresie  czynności  umysłowych,  werbalnych  lub  fizycznych  danej  osoby 
stanowi klucz do zrozumienia jej zachowania. 
 
 

II. 

KONCEPCJA POTRZEB PSYCHICZNYCH 

 

Dlatego  koncepcja  potrzeb  psychicznych  stanowi  integralną  część  teorii  osobowości 

Murraya.  Uważał  on  potrzeby  za  siły  motywujące  ludzkie  zachowanie.  Po  intensywnych 
badaniach niewielkiej grupy osób Murray wyodrębnił 20 potrzeb jawnych i osiem utajonych.  

  
Najprościej definiuje się potrzebę jako stan napięcia, domagający się rozładowania. 
 
Murray określa potrzebę psychiczną jako hipotetyczną fizyko – chemiczną siłę działającą 

w  mózgu,  która  organizuje  percepcje,  napęd  do  działania  oraz  określone  grupy  reakcji 
autonomicznych,  słownych,  motorycznych,  wyobrażeniowych  w  celu  zmiany  sytuacji 
niezadowalającej, wyzwalającej stan napięcia jednostki. 
  Potrzeba  psychiczna  jest  konstruktem  hipotetycznym,  o  którego  istnieniu  możemy 

wnioskować  pośrednio  przez  obserwacje  działania  określonego  bodźca,  a  następnie 
wystąpienie określonego schematu reagowania czy działania człowieka.  

  Według  Murraya  potrzeby  psychiczne  mogą  być  wyzwalane  przez  procesy 

endokrynologiczne  i  inne  procesy  zachodzące  wewnątrz  ciała,  częściej  jednak  są 
wyzwalane przez działanie nacisków społecznych. 

 
1. KLASYFIKACJA POTRZEB PSYCHICZNYCH: 
 
a) ze względu na czynniki wyzwalające: 

  potrzeby pierwotne, które są wyzwalane przez procesy fizjologiczne organizmu; 

[np. p. oddychania, jedzenia, przyjemnych doznań zmysłowych, seksualna, wydalania] 
 

  potrzeby wtórne, które zmierzają do zaspokojenia psychicznego lub emocjonalnego. 

 
 
 

b) ze względu na sposób przejawiania się: 

  potrzeby  jawne,  które  przejawiają  się  w  zewnętrznym  „jawnym”  zachowaniu  i 

zaspokajają głównie w procesach myślenia i wyobraźni; 

  potrzeby ukryte, związane są z tymi schematami reagowania, które w procesie rozwoju 

zostały  wyparte  lub  stłumione.  Działanie  w  ukryciu  polega  na  tym,  że  potrzeba  przy 
kontakcie  jednostki  z  określonymi  bodźcami  środowiska  wywołuje  stan  nieokreślonego 
napięcia, opanowuje grę wyobraźni i pośrednio wpływa na zachowanie człowieka. 

 
 
2. PRAWIDŁOWIŚCI FUNKCJONOWANIA POTRZEB PSYCHICZNYCH 
 

a)  ZMIENNE  NASILENIE:  po  okresie  silnego  napięcia  jakiejś  potrzeby  następuje 

osłabienie jej działania jako siły organizującej. 

b)  WIĄZKI:  potrzeby  psychiczne  występują  w  określonych  grupach  –  wiązkach 

(fuzjach).  Zachowanie  człowieka  jest  organizowane  przez  jedną,  aktualnie 
najsilniejszą potrzebę, która podporządkowuje sobie inne. 

 
Np. potrzeba agresywności i dominowania; stowarzyszania i doznawania opieki i oparcia. 
 

c)  KONFLIKTY:  potrzeby  psychiczne  popadają  we  wzajemne  konflikty  wówczas  gdy 

jednocześnie działają dwie siły organizujące o sprzecznych tendencjach. 

 
Np.  p.  agresywności  a  potrzeba  bezpieczeństwa,  p.  autonomii  i  p.  doznawania  opieki  i 

oparcia. 

 
 
III.  KWESTIONARIUSZ  H.  MURRAYA  -  BUDOWA  I  SPOSÓB  PROWADZENIA 

BADANIA 

 
Kwestionariusz  Murraya  służy  do  badania  19  jawnych  potrzeb  psychicznych.  Każdą  z 

potrzeb reprezentuje 10 stwierdzeń, które stanowią operacyjną definicję potrzeby. 

Kwestionariusz  składa  się  z  arkusza  stwierdzeń  i  arkusza  odpowiedzi;  przeznaczony  jest 

do badania młodzieży i osób dorosłych. 

Osoba badana proszona jest o ocenę kolejnych stwierdzeń pod względem tego jak bardzo 

charakteryzują one badanego według 4 kategorii. Gdzie a) bardzo często – prawie codziennie; 
b) dość często – 2 – 3 razy w tygodniu; c) czasami – raz na parę miesięcy; d) bardzo rzadko – 
raz na rok lub rzadziej. 

Stopień  siły  działania  poszczególnych  potrzeb  w  zachowaniu  obliczmy  za  pomocą 

określonego klucza.