Anna Hutnikiewicz

Poradnik metodyczny do biologii w gimnazjum

część 3

Ek

Ek

Ek

Ek

Ekologia i ochrona

ologia i ochrona

ologia i ochrona

ologia i ochrona

ologia i ochrona

Ś R O D O W I S K A

Ś R O D O W I S K A

Ś R O D O W I S K A

Ś R O D O W I S K A

Ś R O D O W I S K A

Projekt ok³adki

Marcin Piwowarski

Konsultacja

Katarzyna Jaszczak

Redakcja

Monika Go³aszewska

Korekta

Beata Pêdziwilk

Formatowanie komputerowe

Tomasz Olszewski

Wszelkie prawa zastrze¿one. Kopiowanie publikacji w ca³oœci lub fragmentach bez zgody wydawnictwa

zabronione.

© Copyright by MAC 

EDUKACJA S.A.

, Kielce 2006

ISBN 83-7315-779-4

MAC 

EDUKACJA S.A.

25-655 Kielce, ul. £ódzka 308

tel. 0 41 366 53 66; faks 041 366 55 55

e–mail: mac@mac.pl; http://www.mac.pl

infolinia: 0 801 802 102

Wstêp ......................................................................................................................... 5
Orientacyjny przydzia³ godzin na realizacjê 3 dzia³ów programowych ................... 7
Rozk³ad materia³u nauczania ..................................................................................... 9
Plan wynikowy nauczania ....................................................................................... 21
Propozycje scenariuszy zajêæ edukacyjnych........................................................... 25

EKOLOGIA

1. Ekologia – nauka interdyscyplinarna ............................................................ 26
2. Cechy populacji ............................................................................................. 27
3. Zale¿noœci pokarmowe w ekosystemie ......................................................... 29
4. Kr¹¿enie materii i przep³yw energii w ekosystemie ..................................... 31
5. Sukcesja ekologiczna .................................................................................... 32
6. Wp³yw czynników œrodowiska na rozmieszczenie gatunków ...................... 33
7. Ró¿norodnoœæ biologiczna ............................................................................ 35
8. Rozmieszczenie biomów na kuli ziemskiej .................................................. 36
9. Rodzaje oddzia³ywañ miêdzy osobnikami i populacjami ............................. 37

10. Wp³yw dzia³alnoœci cz³owieka na funkcjonowanie ekosystemów ............... 39
11. Dzia³alnoœæ cz³owieka a produkcja ¿ywnoœci ............................................... 41

Z ekologi¹ za pan brat (lekcja powtórzeniowa) ............................................ 42

OCHRONA ŒRODOWISKA

12. Zanieczyszczenia powietrza .......................................................................... 44
13. Globalne problemy œrodowiska zwi¹zane z zanieczyszczeniem powietrza . 45
14. Zanieczyszczenia wód................................................................................... 46
15. Przyczyny i sposoby przeciwdzia³ania degradacji gleb ................................ 48
16. Odpady – jak powstaj¹ i jak je zagospodarowaæ?......................................... 49
17. Ha³as w œrodowisku ...................................................................................... 51
18. Odnawialne Ÿród³a energii ............................................................................ 52
19. Energetyka j¹drowa – oczekiwania i obawy ................................................. 53
20. Dzia³ania miêdzynarodowe s³u¿¹ce ochronie œrodowiska ............................ 55

Ochrona œrodowiska (lekcja powtórzeniowa) ............................................... 56

Spis treści

Spis treści

Spis treści

Spis treści

Spis treści

FORMY OCHRONY PRZYRODY

21. Zadania i formy ochrony przyrody w Polsce ................................................ 58
22. Ochrona gatunkowa roœlin, zwierz¹t i grzybów............................................ 59
23. Pomniki przyrody o¿ywionej i nieo¿ywionej ............................................... 60
24. Rezerwaty przyrody ...................................................................................... 62
25. Parki krajobrazowe i ich rola w ochronie przyrody ...................................... 63
26. Parki narodowe – najwy¿sza forma ochrony przyrody w Polsce ................. 64
27. Niektóre instytucje i organizacje dzia³aj¹ce na rzecz ochrony przyrody ...... 66

Formy ochrony przyrody (lekcja powtórzeniowa) ......................................... 67

Testy nr 1–3, a tak¿e karty pracy ucznia, instrukcje oraz krzy¿ówki znajduj¹ siê w œrodku
ksi¹¿ki
Karty odpowiedzi do testów nr 1–3 zamieszczono na stronach: 44, 56, 68

5

Poradnik metodyczny „Biologia III: Ekologia i ochrona œrodowiska”

jest czêœci¹ pakietu edukacyjnego sk³adaj¹cego siê z podrêcznika i zeszy-

tu æwiczeñ dla ucznia. Przygotowany zosta³ na podstawie programu na-

uczania biologii z elementami œcie¿ek edukacyjnych w gimnazjum (numer

dopuszczenia DKW–4014–59/01).

Adresowany jest do wszystkich nauczycieli biologii ucz¹cych w gimna-

zjum. Jego treœci mog¹ byæ bezpoœrednio wykorzystane w pracy nauczy-

ciela lub stanowiæ inspiracjê do pracy dydaktycznej.

W dziale „Rozk³ad materia³u” uwzglêdniono 3 dzia³y programowe (takie

same jak w podrêczniku i zeszycie æwiczeñ), a w nich 27 tematów zajêæ

edukacyjnych oraz 7 godzin do dyspozycji nauczyciela (godziny te roz-

dzielono na 3 lekcje powtórzeniowe i 4 godziny zajêæ terenowych).

W dziale „Plan wynikowy” zamieszczono wymagania na stopnie szkolne,

odnosz¹ce siê do poszczególnych dzia³ów programowych. Jest to propo-

zycja, któr¹ mo¿na wykorzystaæ podczas opracowywania lub modyfikacji

przedmiotowego systemu oceniania.

Dzia³ „Propozycje scenariuszy” obejmuje 27 scenariuszy zajêæ, które

maj¹ s³u¿yæ opracowaniu nowego materia³u, oraz 3 scenariusze dla utrwa-

lenia i sprawdzenia wiedzy uczniów. Zaproponowano te¿ 3 testy z zada-

niami sprawdzaj¹cymi, które celowo nie zawieraj¹ punktacji za prawid³owe

odpowiedzi, aby daæ nauczycielowi dowolnoœæ w ich ustalaniu. Przeliczanie

liczby punktów z testów na stopnie szkolne powinno byæ zgodne ze szkol-

nym systemem oceniania stosowanym w danej szkole.

Scenariusz zajêæ zawiera czêœæ metodyczn¹ i przebieg zajêæ, w którym

uwzglêdniono czas na realizacjê poleceñ i æwiczeñ zawartych w podrêcz-

WSTÊP

6

niku. Scenariusze pisane s¹ pod k¹tem pracy z zeszytem æwiczeñ, bez do-

datkowego zeszytu przedmiotowego, i dlatego nie ma w nich propozycji

notatek z lekcji do zeszytu. Wszelkie dodatkowe informacje uczniowie mog¹

notowaæ w zeszycie æwiczeñ, w miejscu na notatki znajduj¹cym siê na

koñcu ka¿dej lekcji.

Rozwi¹zania metodyczne podane w scenariuszach mo¿na modyfiko-

waæ, dostosowuj¹c je do mo¿liwoœci percepcyjnych uczniów i bazy dydak-

tycznej szko³y.

Propozycje rozwi¹zañ dydaktycznych zamieszczonych w poradniku umo¿-

liwi¹ kszta³towanie u uczniów umiejêtnoœci przedmiotowych i ponadprzed-

miotowych, co pozwoli na systematyczne przygotowanie ich do egzaminu

gimnazjalnego.

Autorka

7

ORIENTACYJNY

PRZYDZIA£ GODZIN

NA REALIZACJÊ TRZECH DZIA£ÓW

PROGRAMOWYCH

W III KLASIE GIMNAZJUM

8

Tytu³ dzia³u programowego

Liczba godzin

na realizacjê

EKOLOGIA

11

OCHRONA ŒRODOWISKA

  9

FORMY OCHRONY PRZYRODY

  7

Razem

27

Godziny zajêæ terenowych  4
Godziny do dyspozycji nauczyciela

na utrwalenie i sprawdzenie wiedzy

  3

Ogó³em w III klasie gimnazjum na naukê biologii przeznaczono 34 godziny.

9

ROZK£AD MATERIA£U

NAUCZANIA BIOLOGII

W III KLASIE GIMNAZJUM

(1 GODZINA TYGODNIOWO)

10

EKOLOGIA

1.

Ekologia 

– 

nauka

interdyscyplinarna

*

poznanie 

ekologii 

jako

nauki 

biologicznej,

*

poznanie podstawowych jednostek ekologicznych.

*

nauki 

biologiczne: 

ekologia

i ochrona 

œrodowiska,

*

podstawowe 

jednostki

ekologiczne: 

osobnik, 

populacja,

biotop, 

ekosystem, 

biom,

biosfera.

*

rozsypanka 

okreœleñ

biologicznych,

*

burza 

mózgów

,

*

analiza 

foliogramu,

*

(ewentualnie 

dywanik

pomys³ów).

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

2.

Cechy 

populacji

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

analiza 

schematów

,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym.

*

cechy 

populacji 

biologicznej:

liczebnoœæ, 

zagêszczenie,

rozmieszczenie, 

œmiertelnoœæ,

rozrodczoœæ, 

struktura 

wiekowa,

*

struktura 

przestrzenna 

populacji.

*

poznanie 

na

przyk³adach, 

czym 

jest

populacja,

*

poznanie 

cech

charakteryzuj¹cych populacjê.

3.

Zale¿noœci 

pokarmowe

w 

ekosystemie

*

analiza 

schematu,

*

analiza 

foliogramów

,

*

uk³adanka 

wyrazowa,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

pogadanka.

*

ekosystem 

jako 

zespó³ 

biocenozy

i biotopu,

*

podzia³ 

ekosystemów

,

*

przyk³ady 

ró¿nych 

ekosystemów

,

*

³añcuchy 

pokarmowe 

w

ekosystemach,

*

sieæ 

pokarmowa,

*

piramida 

ekologiczna,

*

produkcja 

pierwotna 

i wtórna

ekosystemów

,

*

równowaga 

biologiczna.

*

poznanie 

elementów

sk³adowych ekosystemu 

i zasad

jego 

funkcjonowania,

*

poznanie 

zale¿noœci

pokarmowych w 

ekosystemie,

*

poznanie produktywnoœci ekosystemów

.

11

4.

Kr¹¿enie 

materii

i przep³yw 

energii

w 

ekosystemie

*

analiza 

schematu,

*

pogadanka,

*

analiza 

plansz/foliogramów

,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

poznanie 

istoty

procesów zachodz¹cych w 

ekosystemach:

kr¹¿enia 

materii

i przep³ywu 

ener

gii.

*

kr¹¿enie 

materii 

w 

ekosystemie,

*

obieg 

pierwiastków 

w 

przyrodzie

(cykle 

biogeochemiczne),

*

przep³yw 

ener

gii 

w 

ekosystemie.

5.

Sukcesja 

ekologiczna

*

pogadanka,

*

uk³adanka 

obrazkowa,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

rozwi¹zywanie 

krzy¿ówki.

*

poznanie 

istoty

sukcesji 

ekologicznej,

*

poznanie 

ró¿nic

miêdzy 

sukcesj¹

pierwotn¹ 

i wtórn¹.

*

istota 

sukcesji 

ekologicznej,

*

sukcesja 

pierwotna 

na

przyk³adzie 

przekszta³cenia 

pola

uprawnego 

w 

las 

mieszany

,

*

sukcesja 

w

tórna 

w 

zbiorniku

wodnym,

*

znaczenie 

sukcesji 

ekologicznej.

6.

Wp³yw 

czynników

œrodowiska

na 

rozmieszczenie gatunków

*

pogadanka,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

dyskusja.

*

poznanie 

pojêæ:

siedlisko, 

nisza

ekologiczna,

*

poznanie 

wp³ywu

czynników 

œrodowiska

na 

rozmieszczenie

gatunków 

na 

kuli

ziemskiej.

*

siedlisko 

a 

nisza 

ekologiczna,

*

zakres 

tolerancji 

ekologicznej

i jego 

praktyczne 

wykorzystanie,

*

eurybionty 

i stenobionty

,

*

rola 

gatunków 

wskaŸnikowych

w 

przyrodzie,

*

wp³yw 

œwiat³a, 

wody

,

temperatury

, zasolenia 

oraz 

gleby

(m.in. 

jej 

odczynu) 

na

rozmieszczenie 

gatunków

.

12

7.

Ró¿norodnoœæ biologiczna

*

poznanie ró¿norodnoœci biologicznej i poziomów or

ganizacji 

przyrody

,

na 

których 

mo¿na 

j¹

rozpatrywaæ,

*

poznanie 

przyk³adów

ekosystemów 

leœnych,

*

poznanie ekosystemów torfowych i bagiennych 

oraz 

³¹k

i wrzosowisk.

*

ogl¹danie 

filmu,

*

analiza 

wniosków

wynikaj¹cych 

z 

pracy

domowej,

*

dyskusja,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

pogadanka,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

ró¿norodnoœæ 

na 

poziomie

genetycznym, 

gatunkowym

i ekosystemów

,

*

ró¿norodnoœæ 

biologiczna

w 

wilgotnych 

lasach 

strefy

równikowej,

*

przyczyny 

zmniejszania 

siê

ró¿norodnoœci 

biologicznej 

na 

Ziemi,

*

ró¿ne 

typy 

ekosystemów 

leœnych:

gr¹dy

, buczyny

, olsy

, ³êgi, 

bory

,

*

ekosystemy 

torfowiskowych

i bagienne 

oraz 

³¹k 

i wrzosowisk,

*

dzia³ania 

cz³owieka

zapobiegaj¹ce 

zmniejszaniu 

siê

ró¿norodnoœci 

biologicznej

w 

ekosystemach.

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

8.

Rozmieszczenie biomów 

na 

kuli

ziemskiej

*

poznanie 

biomów

wystêpuj¹cych 

na 

kuli

ziemskiej,

*

poznanie charakterystycznych gatunków 

flory 

i fauny

w 

poszczególnych

biomach.

*

analiza 

foliogramów

,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

dyskusja.

*

rozmieszczenie 

biomów 

na 

kuli

ziemskiej,

*

charakterystyka 

tundry

, tajgi,

lasów 

liœciastych 

klimatu

umiarkowanego, 

obszarów

wiecznie 

zielonej 

roœlinnoœci,

wilgotnego 

lasu 

równikowego,

stepu, 

sawanny

, pustyni,

*

wp³yw 

dzia³alnoœci 

cz³owieka

na 

ró¿ne 

biomy

,

*

zmiany 

zachodz¹ce 

w 

wilgotnym

lesie 

równikowym 

pod 

wp³ywem

destrukcyjnej 

dzia³alnoœci

cz³owieka.

13

9.

Rodzaje 

oddzia³ywañ

miêdzy 

osobnikami

i populacjami

*

pogadanka,

*

analiza 

foliogramu,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

analiza 

wykresu 

(uk³ad

drapie¿ca 

– 

ofiara).

*

poznanie 

oddzia³ywañ

nieantagonistycznych i antagonistycznych wystêpuj¹cych w 

przyrodzie 

miêdzy

osobnikami i populacjami.

*

interakcje 

nieantagonistyczne:

mutualizm, 

protokooperacja,

komensalizm,

*

interakcje 

antagonistyczne:

drapie¿nictwo, 

paso¿ytnictwo,

konkurencja.

10.

Wp³yw 

dzia³alnoœci

cz³owieka

na 

funkcjonowanie ekosystemów

*

ogl¹danie 

filmu,

*

wykonanie 

plakatu 

metod¹

mapy 

mentalnej,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

burza 

mózgów

,

*

dyskusja.

*

poznanie 

wp³ywu

cz³owieka 

na

funkcjonowanie ekosystemów

.

*

ingerencja 

cz³owieka

w 

œrodowisko 

przyrodnicze

(antropopresja) 

na 

przestrzeni

dziejów

,

*

wp³yw 

dzia³alnoœci 

cz³owieka

na 

równowagê 

systemów

ekologicznych 

(zmiany

w 

sk³adzie 

gatunkowym 

biocenoz

oraz 

niszczenie 

ca³ych

ekosystemów),

*

przyk³ady 

dzia³añ 

cz³owieka

wp³ywaj¹cych 

na 

œrodowisko

przyrodnicze.

11

.

Dzia³alnoœæ 

cz³owieka

a 

produkcja 

¿ywnoœci

*

ogl¹danie 

filmu,

*

pogadanka,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

gra 

dydaktyczna 

(zabawa

w 

ekosklep 

i supermarket).

*

poznanie 

wp³ywu

cz³owieka 

na 

iloϾ

i jakoœæ 

produkowanej

¿ywnoœci.

*

w

p³yw 

cz³owieka

na 

produktywnoœæ 

ekosystemów

,

*

grupy 

producenckie 

i ich 

rola,

*

zasady 

funkcjonowania

gospodarstw 

ekologicznych,

*

rolnictwo 

konwencjonalne

a 

ekologiczne.

14

Z 

ekologi¹

za 

pan 

brat

(lekcja 

powtórzeniowa)

*

powtórzenie, 

utrwalenie

i sprawdzenie 

wiedzy

dotycz¹cej podstawowych zagadnieñ 

z 

ekologii.

*

test 

nr 

1.

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

OCHRONA 

 ŒRODOWISKA

12.

Zanieczyszczenia

powietrza

*

poznanie 

Ÿróde³

i rodzajów zanieczyszczeñ powietrza 

oraz

sposobów zapobiegania 

im.

*

sk³ad 

chemiczny 

powietrza

atmosferycznego,

*

naturalne 

i sztuczne 

Ÿród³a

zanieczyszczeñ 

powietrza,

*

zanieczyszczenia 

powietrza:

gazowe, 

sta³e 

i ciek³e,

*

skutki 

zanieczyszczenia

powietrza,

*

sposoby 

ograniczania

zanieczyszczeñ.

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

analiza 

schematu,

*

praca 

w 

grupach 

metod¹

mapy 

mentalnej,

*

dyskusja.

13.

Globalne 

problemy

œrodowiska 

zwi¹zane

z 

zanieczyszczeniem

powietrza

*

ogl¹danie 

filmów

,

*

praca 

w 

grupach 

metod¹

metaplanu,

*

analiza 

schematu,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

rozwi¹zywanie 

krzy¿ówki.

*

proces 

powstawania 

kwaœnych

opadów 

i ich 

wp³yw

na 

œrodowisko 

przyrodnicze,

*

efekt 

cieplarniany

, jego 

skutki

oraz 

sposoby 

spowalniania

powstawania 

tego 

efektu,

*

dziura 

ozonowa 

i jej 

wp³yw

na 

istoty 

¿ywe.

*

poznanie 

g³ównych

problemów œrodowiska przyrodniczego wynikaj¹cych z 

zanieczyszczeñ

powietrza.

15

14.

Zanieczyszczenia 

wód

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

analiza 

foliogramu,

*

pogadanka.

*

poznanie 

rodzajów

i Ÿróde³ zanieczyszczenia 

wód,

*

poznanie 

sposobów

ochrony 

wód.

*

biologiczne 

i gospodarcze

znaczenie 

wody

,

*

Ÿród³a 

zanieczyszczeñ 

wód

powierzchniowych,

*

klasy 

czystoœci 

wód,

*

m

etody 

oczyszczania 

wód

œciekowych,

*

Ÿród³a 

zanieczyszczeñ 

wód

stoj¹cych,

*

Ÿród³a 

zanieczyszczeñ 

mórz

i oceanów

,

*

sposoby 

ochrony 

wód.

15.

Przyczyny 

i sposoby

przeciwdzia³ania degradacji 

gleb

*

praca 

w 

grupach

na 

podstawie 

instrukcji

(eksperymenty laboratoryjne),

*

analiza 

foliogramu,

*

pogadanka,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

poznanie 

przyczyn

degradacji 

gleb

i sposobów zapobiegania 

temu

zjawisku.

*

sk³ad 

i ¿yznoœæ 

gleby 

oraz 

jej

funkcje,

*

przyczyny 

degradacji 

gleb,

*

ska¿enie 

gleb 

metalami

ciê¿kimi i jego 

skutki,

*

erozja 

(wyja³awianie) 

gleb

i sposoby 

jej 

ograniczenia,

*

ochrona 

gleb,

*

gleby 

martwe 

i ich

rekultywacja.

16

16.

Odpady 

– 

jak 

powstaj¹

i jak 

je

zagospodarowaæ?

*

poznanie 

mechanizmu

powstawania odpadów

,

*

poznanie 

sposobów

zagospodarowywania odpadów

.

*

gra 

dydaktyczna 

–

rozwi¹zywanie 

problemu,

*

ogl¹danie 

filmu,

*

dyskusja,

*

pogadanka,

*

praca 

w 

grupach 

metod¹

metaplanu,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

rodzaje 

odpadów 

i Ÿród³a 

ich

powstawania,

*

sposoby 

ograniczania 

iloœci

odpadów

,

*

odpady 

przemys³owe 

– 

Ÿród³a

powstawania 

oraz 

sposoby 

ich

zagospodarowania 

i przetwarzania,

*

nielegalne 

wysypiska 

i ich 

wp³yw

na 

œrodowisko,

*

strategia 

gospodarowania

odpadami 

w 

krajach 

Unii

Europejskiej.

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

17.

Ha³as 

w 

œrodowisku

*

poznanie 

Ÿróde³ 

ha³asu

i wibracji 

oraz 

skutków

ich 

oddzia³ywania 

na

cz³owieka 

i œrodo-

wisko.

*

pogadanka,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

analiza 

foliogramu,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

dyskusja,

*

konkurs 

wiedzy

.

*

pojêcie 

ha³asu 

i wibracji,

*

Ÿród³a 

i rodzaje 

ha³asu

(i 

wibracji),

*

skutki 

oddzia³ywania 

ha³asu

i wibracji: 

spo³eczne 

i zdrowotne,

gospodarcze, 

przyrodnicze,

*

sposoby 

ograniczania 

ha³asu.

18.

Odnawialne 

Ÿród³a

energii

*

poznanie odnawialnych 

Ÿróde³

ener

gii,

*

poznanie 

sposobów

wykorzystania odnawialnych 

Ÿróde³

ener

gii,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

analiza 

foliogramów

,

*

dywanik 

pomys³ów

,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

dyskusja.

*

nieodnawialne 

i odnawialne

Ÿród³a 

ener

gii,

*

sposoby 

wykorzystania

odnawialnych 

Ÿróde³ 

ener

gii

(ener

gia 

z 

biomasy

, ener

gia

wody

, geotermalna, 

wiatru,

s³oñca),

17

*

wp³yw 

odnawialnych 

Ÿróde³

ener

gii 

na 

œrodowisko

przyrodnicze.

*

poznanie 

wp³ywu

odnawialnych 

Ÿróde³

ener

gii 

na 

œrodowisko

przyrodnicze.

19.

Energetyka 

j¹drowa

– 

oczekiwania 

i obawy

*

rozwi¹zywanie 

krzy¿ówki,

*

analiza 

mapy

,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

dyskusja 

metod¹

„myœl¹cych 

kapeluszy”.

*

poznanie 

sposobów

wytwarzania 

ener

gii

j¹drowej 

i jej

oddzia³ywania na 

œrodowisko.

*

zasada 

dzia³ania 

elektrowni

j¹drowej,

*

rozmieszczenie 

elektrowni

atomowych 

w

 Europie,

*

wp³yw 

ener

getyki 

j¹drowej

na 

œrodowisko 

(m.in. 

odpady

radioaktywne 

i metody 

ich

sk³adowania, 

ryzyko 

awarii).

20.

Dzia³ania

miêdzynarodowe s³u¿¹ce 

ochronie

œrodowiska

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

praca 

w 

grupach

(przygotowanie 

deklaracji

dla 

w³adz 

swojej 

gminy).

*

zrozumienie 

potrzeby

wspólnych 

dzia³añ

wszystkich 

pañstw

na 

rzecz 

zachowania

równowagi ekologicznej na 

Ziemi.

*

zasada 

zrównowa¿onego 

rozwoju,

*

„Szczyt 

Ziemi” 

w 

Rio 

de 

Janeiro

(1992),

*

g³ówne 

cele 

Agendy 

21,

*

Œwiatowy 

Szczyt

Zrównowa¿onego 

Rozwoju

w 

Johannesbur

gu 

(2002) 

i cele

uchwalonego 

tam 

„Planu

dzia³ania”,

*

dzia³ania 

Polski 

w 

zakresie

polityki 

ekorozwoju.

Ochrona 

œrodowiska

(lekcja 

powtórzeniowa)

*

test 

nr 

2

*

powtórzenie, utrwalenie, i sprawdzenie 

wiedzy

dotycz¹cej 

ochrony

œrodowiska.

18

FORMY 

 O

CHRONY 

 PRZYRODY

21.

Zadania 

i formy

ochrony 

przyrody

w 

Polsce

*

cele 

i zadania 

ochrony 

przyrody

,

*

historia 

ochrony 

przyrody 

w

Polsce,

*

dokumenty 

prawne 

reguluj¹ce

zasady 

ochrony 

przyrody

w 

Polsce,

*

formy 

ochrony 

przyrody

,

*

udzia³ 

Polski 

w

miêdzynarodowych dzia³aniach 

na 

rzecz 

ochrony

przyrody

.

*

mapa 

skojarzeñ,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

pogadanka,

*

analiza 

tabeli,

*

gra 

dydaktyczna

(rozsypanka 

okreœleñ

biologicznych).

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

22.

Ochrona 

gatunkowa

roœlin, 

zwierz¹t

i grzybów

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

ochrona 

gatunkowa 

œcis³a

i czêœciowa,

*

rozpoznawanie 

chronionych

gatunków 

roœlin, 

zwierz¹t

i grzybów

,

*

Polska 

czerwona 

ksiêga 

roœlin

i Polska 

czerwona 

ksiêga

zwierz¹t

,

*

³owiectwo 

i myœlistwo 

a 

ochrona

zwierz¹t,

*

Konwencja 

W

aszyngtoñska

(CITES)

*

poznanie 

zasad

funkcjonowania ochrony 

gatunkowej

roœlin, 

zwierz¹t

i grzybów

.

*

poznanie 

zasad

funkcjonowania ochrony 

przyrody

w 

Polsce.

19

23.

Pomniki 

przyrody

o¿ywionej

i nieo¿ywionej

*

konkurs 

dla 

grup

(rozpoznawanie 

gatunków

chronionych),

*

pogadanka,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

rozwi¹zywanie 

krzy¿ówki.

*

poznanie 

celów

tworzenia 

pomników

przyrody

,

*

poznanie 

obiektów

przyrodniczych bêd¹cych 

pomnikami

przyrody

.

*

cele 

tworzenia 

pomników

przyrody

,

*

przyk³ady 

najbardziej 

znanych

pomników 

przyrody 

o¿ywionej

i nieo¿ywionej 

w 

Polsce,

*

pomniki 

przyrody 

we 

w³asnym

regionie.

24.

Rezerwaty 

przyrody

*

pogadanka,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

burza 

mózgów

.

*

poznanie 

typów

rezerwatów 

i roli, 

jak¹

odgrywaj¹ 

w 

ochronie

przyrody

.

*

rola 

rezerwatów 

w 

ochronie

przyrody

,

*

rezerwaty 

œcis³e 

i czêœciowe,

*

rodzaje 

rezerwatów: 

leœne,

florystyczne, 

faunistyczne,

krajobrazowe, 

torfowiskowe,

przyrody 

nieo¿ywionej, 

stepowe,

wodne, 

s³onoroœlowe.

25.

Parki 

krajobrazowe

i ich 

rola 

w 

ochronie

przyrody

*

rozmowa 

dydaktyczna,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

pogadanka,

*

dyskusja.

*

poznanie 

celów

tworzenia 

parków

krajobrazowych,

*

poznanie 

sposobów

realizacji 

zasad

ekorozwoju 

na 

terenie

parków krajobrazowych.

*

cele 

tworzenia 

parków

krajobrazowych,

*

przyk³ady 

parków

krajobrazowych 

w

 Polsce

i w 

najbli¿szym 

regionie,

*

realizacja 

zasady

zrównowa¿onego 

rozwoju

na 

terenie 

parków

krajobrazowych,

*

obszary 

chronionego 

krajobrazu.

20

26.

Parki 

narodowe 

–

najwy¿sza 

forma

ochrony 

przyrody

w 

Polsce

*

poznanie 

osobliwoœci

przyrodniczych bêd¹cych 

celem

ochrony 

w 

parkach

narodowych w 

Polsce.

*

pogadanka,

*

ogl¹danie 

filmu,

*

uzupe³nianie 

kart 

pracy

,

*

analiza 

tabeli,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

parki 

narodowe 

– 

ich 

cele

i zadania 

oraz 

rola 

tzw

. otulin

wokó³ 

parków

,

*

parki 

narodowe 

w 

Polsce 

i ich

osobliwoœci 

przyrodnicze,

*

rezerwaty 

biosfery

.

Numer 

i temat 

lekcji

Cele 

edukacyjne

Zakr

es 

tr

eœci

Pr

ocedury 

osi¹gania 

cel

ów

Œcie¿ka

27.

Niektóre 

instytucje

i organizacje

dzia³aj¹ce 

na 

rzecz

ochrony 

przyrody

*

poznanie 

instytucji

i or

ganizacji

wspieraj¹cych dzia³ania 

na 

rzecz

ochrony 

przyrody

.

*

pogadanka,

*

praca 

z 

materia³em

Ÿród³owym,

*

rozmowa 

dydaktyczna.

*

instytucje 

odpowiedzialne

za 

ochronê 

przyrody 

i œrodowiska

w 

kraju 

i w 

województwie,

*

wybrane 

or

ganizacje, 

agencje

i instytucje 

miêdzynarodowe

zajmuj¹ce 

siê 

ochron¹

przyrody 

i ró¿norodnoœci

biologicznej oraz 

ich 

zadania,

*

polskie 

or

ganizacje 

dzia³aj¹ce

na 

rzecz 

ochrony 

przyrody

,

*

cele 

i zadania 

Ligi 

Ochrony

Przyrody 

(LOP).

Formy 

ochrony

przyrody

(lekcja 

powtórzeniowa)

*

utrwalenie i sprawdzenie 

wiedzy

o 

ochronie 

przyrody

.

*

test 

nr 

3.

21

PLAN WYNIKOWY

NAUCZANIA BIOLOGII

W III KLASIE GIMNAZJUM

22

WYMAGANIA 

 PROGRAMOWE 

 NA 

 POSZCZEGÓLNE 

 S

T

OPNIE 

 SZKOLNE

dopuszczaj¹cy

dostateczny

dobry

bardzo 

dobry

EKOLOGIA

Uczeñ

:

*

wyjaœni 

znaczenie 

terminów:

rozrodczoœæ, 

œmiertelnoœæ,

struktura 

wiekowa,

*

zdefiniuje 

pojêcia: 

biocenoza

i ekosystem,

*

poda 

przyk³ady 

ekosystemów

naturalnych 

i sztucznych,

*

wska¿e 

poziomy 

troficzne

wystêpuj¹ce 

w 

biocenozie,

*

skonstruuje 

modele 

³añcuchów

pokarmowych w 

ekosystemach,

*

wyjaœni 

pojêcie 

sukcesji

pierwotnej 

i wtórnej,

*

korzystaj¹c 

z 

wykresów

,

odczyta 

zakres 

tolerancji

danego 

gatunku,

*

wymieni 

rodzaje 

ekosystemów

leœnych,

*

scharakteryzuje 

na 

przyk³adach

stosunki 

nieantagonistyczne

i antagonistyczne 

miêdzy

populacjami,

*

wyjaœni, 

co 

to 

jest

antropopresja,

*

wymieni 

przyk³ady 

wp³ywu

cz³owieka 

na 

ekosystemy

.

Uczeñ

:

*

obliczy 

zagêszczenie 

populacji

na 

wybranym 

przyk³adzie,

*

zdefiniuje 

produktywnoϾ

ekosystemów

,

*

omówi, 

pos³uguj¹c 

siê

schematem, 

obieg 

materii

i przep³yw 

ener

gii

w 

ekosystemach,

*

wyjaœni 

na 

przyk³adach

przebieg 

sukcesji 

pierwotnej

i wtórnej,

*

wska¿e 

przyk³ady 

praktycznego

wykorzystania 

wiedzy 

na 

temat

tolerancji 

ekologicznej,

*

wyjaœni, 

dlaczego 

w

ekosystemach 

leœnych

wystêpuje 

najwiêksza

ró¿norodnoœæ 

biologiczna,

*

scharakteryzuje 

wybrane 

biomy

na 

kuli 

ziemskiej,

*

zanalizuje 

wp³yw

zanieczyszczeñ 

powietrza, 

wody

i gleby 

na 

sk³ad 

gatunkowy

biocenoz,

*

w

yjaœni, 

na 

czym 

polega

funkcjonowanie 

gospodarstw

ekologicznych.

Uczeñ

:

*

w

yjaœni 

zwi¹zek 

pomiêdzy

rozrodczoœci¹, 

œmiertelnoœci¹

i struktur¹ 

wiekow¹

a 

liczebnoœci¹ 

populacji,

*

wyjaœni, 

na 

czym 

polega

produktywnoœæ 

ekosystemów

,

*

oceni 

mo¿liwoœci

samoregulacji 

i zachowania

równowagi 

w 

ró¿nych

ekosystemach,

*

w

yjaœni 

na 

wybranych

przyk³adach 

zwi¹zek 

zakresu

tolerancji 

ekologicznej

z 

zasiêgiem 

wystêpowania

gatunku,

*

w

yjaœni 

na 

przyk³adach

znaczenie 

gatunków

wskaŸnikowych,

*

okreœli 

zasady 

postêpowania

cz³owieka 

prowadz¹ce 

do

zachowania 

ró¿norodnoœci

biologicznej,

*

wyjaœni 

wp³yw 

warunków

klimatycznych 

na

zró¿nicowanie 

flory 

i fauny

w 

poszczególnych 

biomach

œwiata,

Uczeñ

:

*

okreœli 

zakres 

ekologii,

*

wymieni 

biotyczne

i abiotyczne 

czynniki

œrodowiska,

*

poda 

definicjê 

populacji

i wymieni 

jej 

cechy

,

*

wymieni 

czynniki

 wp³ywaj¹ce

na 

liczebnoœæ 

populacji,

*

rozró¿ni 

ekosystemy 

naturalne

i sztuczne,

*

wymieni 

g³ówne 

biomy

œwiata,

*

wymieni 

oddzia³ywania

nieantagonistyczne i antagonistyczne 

miêdzy

populacjami 

w 

biocenozie,

*

poda 

przyk³ady 

oddzia³ywañ

miêdzy 

populacjami

i gatunkam

i.

23

Uczeñ

:

*

okreœli 

chemiczny 

sk³ad

powietrza 

atmosferycznego,

*

wymieni 

naturalne 

i sztuczne

Ÿród³a 

zanieczyszczeñ

powietrza,

*

wska¿e 

Ÿród³a 

zanieczyszczeñ

wód 

powierzchniowych,

*

wymieni 

klasy 

czystoœci 

wód,

*

okreœli 

sk³ad 

i f

unkcje 

gleby

,

*

wymieni 

rodzaje 

odpadów

,

*

poda 

znaczenie 

terminów:

ha³as, 

wibracje,

*

rozró¿ni 

nieodnawialne

i odnawialne 

Ÿród³a 

ener

gii.

Uczeñ

:

*

omówi 

skutki 

zanieczyszczeñ

powietrza,

*

wyjaœni 

wp³yw 

kwaœnych

opadów 

na 

œrodowisko

przyrodnicze,

*

omówi, 

jak 

powstaje 

efekt

cieplarniany

,

*

wska¿e 

przyczyny 

tworzenia

siê 

dziury 

ozonowej,

*

omówi 

biologiczne

i gospodarcze 

znaczenie 

wody

,

*

wyjaœni 

metody 

oczyszczania

œcieków

,

*

zinterpretuje 

pojêcia:

degradacja 

i erozja,

*

omówi 

przyczyny 

degradacji

gleb,

*

scharakteryzuje 

Ÿród³a

i rodzaje 

ha³asu 

(i 

wibracji),

Uczeñ

:

*

zanalizuje 

wp³yw

zanieczyszczeñ 

gazowych 

na

powstawanie 

kwaœnych

opadów

,

*

omówi 

konsekwencje

wynikaj¹ce 

z 

niszczenia 

lasów

na 

kuli 

ziemskiej,

*

wyjaœni 

wp³yw 

promieniowania

UV 

na 

or

ganizmy

,

*

wykona 

proste 

eksperymenty

badaj¹ce 

sk³ad 

i funkcje 

gleby

,

*

wyjaœni 

korzyœci 

wynikaj¹ce

z 

segregacji 

œmieci,

*

omówi 

wp³yw 

ha³asu 

i wibracji

na 

or

ganizm 

cz³owieka

i œrodowisko,

*

wyjaœni, 

jak 

ener

getyka 

j¹drowa

wp³ywa 

na 

œrodowisko,

Uczeñ

:

*

zaproponuje 

sposoby

ograniczania 

zanieczyszczeñ,

*

omówi 

skutki

zanieczyszczenia 

wód,

*

wska¿e 

sposoby 

ochrony 

wód,

*

scharakteryzuje 

sposoby

przeciwdzia³ania 

degradacji

gleb,

*

omówi 

ró¿ne 

sposoby

ograniczania 

iloœci 

odpadów

,

*

omówi 

wymagania

technologiczne 

nowoczesnego

wysypiska 

œmieci,

*

zaproponuje 

sposoby

ograniczenia 

ha³asu, 

np.

w 

szkole 

lub 

swojej 

okolicy

,

*

uzasadni 

koniecznoϾ

poszukiwania 

niekonwencjo-

nalnych 

Ÿróde³ 

ener

gii,

OCHRONA 

 ŒRODOWISKA

*

omówi 

przyk³ady 

dzia³añ

cz³owieka przeciwdzia³aj¹cych zaburzeniom 

równowagi

w 

ekosystemach,

*

uzasadni, 

dlaczego 

¿ywnoœæ

produkowana 

metodami

ekologicznymi 

jest 

droga.

24

Uczeñ

:

*

wymieni 

formy 

ochrony

przyrody

,

*

wymieni 

kilka 

chronionych

gatunków 

roœlin, 

zwierz¹t

i grzybów

,

*

w

ymieni 

kilka 

przyk³adów

pomników 

przyrody

,

*

wymieni 

rodzaje 

rezerwatów

przyrody

,

*

w

ska¿e 

najbli¿ej 

po³o¿one

rezerwaty 

przyrody

,

*

poda 

przyk³ady 

parków

narodowych 

w

 Polsce.

Uczeñ

:

*

wyjaœni 

pojêcia: 

park 

narodowy

,

park 

krajobrazowy

, rezerwat

przyrody

, pomnik 

przyrody

,

*

okreœli, 

na 

czym 

polega 

ochrona

œcis³a 

i czêœciowa,

*

wymieni 

najbli¿sze 

parki

krajobrazowe 

i w

ska¿e 

ich

po³o¿enie,

*

wska¿e 

na 

mapie 

Polski 

parki

narodowe 

i dokona 

krótkiej

charakterystyki 

kilku 

z 

nich,

*

wymieni 

i wska¿e 

na 

mapie

kilka 

rezerwatów 

biosfery

zlokalizowanych 

na 

obszarze

Polski,

*

wymieni 

najwa¿niejsze

or

ganizacje 

dzia³aj¹ce 

na 

rzecz

ochrony 

przyrody 

w 

Polsce.

Uczeñ

:

*

omówi 

wk³ad 

polskich

uczonych 

w

 rozwój 

idei

ochrony 

przyrody

,

*

omówi 

g³ówne 

cele 

ochrony

gatunkowej,

*

scharakteryzuje 

obiekty

przyrodnicze 

bêd¹ce 

pomnikami

przyrody 

w 

swoim 

regionie,

*

omówi 

rodzaje 

rezerwatów

i poda 

ich 

przyk³ady

,

*

wymieni 

i scharakteryzuje 

parki

krajobrazowe 

w 

najbli¿szej

okolicy

,

*

omówi 

rolê 

obszarów

chronionego 

krajobrazu,

*

scharakteryzuje 

oraz 

porówna

wybrane 

parki 

narodowe 

Polski.

Uczeñ

:

*

wska¿e 

ró¿nice 

miêdzy

ochron¹ 

gatunkow¹ 

ca³kowit¹

i czêœciow¹,

*

rozpozna 

przyk³ady 

gatunków

roœlin, 

zwierz¹t 

i grzybów

objêtych 

ochron¹,

*

omówi 

zadania 

Konwencji

W

aszyngtoñskiej 

(CITES),

*

wyjaœni 

sposoby 

realizowania

zasad 

zrównowa¿onego

rozwoju 

na 

obszarze 

parków

krajobrazowych,

*

wyjaœni 

rolê 

rezerwatów

biosfery

,

*

wska¿e 

przyk³ady 

w³¹czania

siê 

Polski 

do

miêdzynarodowych 

dzia³añ

na 

rzecz 

ochrony 

przyrody

.

FORMY 

 O

CHRONY 

 PRZYRODY

*

w

ska¿e 

ar

gumenty 

„za”

i „przeciw” 

budowie

elektrowni 

j¹drowych,

*

uzasadni, 

dlaczego 

zasada

ekorozwoju 

jest 

bardzo 

wa¿na

dla 

wszystkich 

pañstw 

œwiata.

*

omówi 

rodzaje 

i sposób

wykorzystania 

odnawialnych

Ÿróde³ 

ener

gii,

*

wyjaœni, 

na 

czym 

polega

zasada 

zrównowa¿onego

rozwoju.

*

wymieni 

dzia³ania 

Polski

w 

zakresie 

polityki

zrównowa¿onego 

rozwoju,

*

zinterpretuje 

dane 

statystyczne,

*

zanalizuje 

dane 

i na 

ich

podstawie 

sporz¹dzi 

diagramy

s³upkowe.

NA

 

OCENÊ

 

CELUJ¥C¥

 

ZAS£UGUJE

 

UCZEÑ

, 

KTÓREGO

 

WIEDZA

 

I

 

UMIEJÊTNOŒCI

 

WYKRACZAJ¥

 

POZA

 

PODST

AW

Ê

 

PROGRAMOW¥

.

WYMAGANIA 

 PROGRAMOWE 

 NA 

 POSZCZEGÓLNE 

 S

T

OPNIE 

 SZKOLNE

dopuszczaj¹cy

dostateczny

dobry

bardzo 

dobry

25

PROPOZYCJE SCENARIUSZY

ZAJÊÆ EDUKACYJNYCH

REALIZOWANYCH

W III KLASIE GIMNAZJUM

26

Cel ogólny

Poznanie ekologii jako nauki biologicznej oraz poznanie podstawowych jed-

nostek ekologicznych.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– okreœliæ, czym zajmuje siê ekologia,

– wymieniæ podstawowe jednostki ekologiczne i wyjaœniæ ich znaczenie,

– wskazaæ w³asne przyk³ady populacji, biocenozy, ekosystemu.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – burza mózgów, (ewentualnie dywanik pomys³ów).

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Foliogram („Vademecum m³odego ekologa”): „Co badaj¹ ekolodzy?”, grafo-

skop, rozsypanka w kopertach (nauki biologiczne i zakres ich badañ), du¿e

arkusze papieru, mazaki, magnesy, szkolne akwarium, (ewentualnie kartecz-

ki samoprzylepne).

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. W celu przypomnienia i utrwalenia poznanych w klasach I i II g³ównych

nauk biologicznych, uczniowie w grupach uk³adaj¹ rozsypankê (propozy-

cja rozsypanki jest zamieszczona na koñcu scenariusza). Przyporz¹dko-

wuj¹ danej nauce w³aœciwy zakres badañ. Sprawdzenie poprawnoœci wy-

konania zadania.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Burza mózgów: Jak rozumiem termin ekologia? Wyjaœnienie pochodze-

nia s³owa ekologia. W podsumowaniu uczniowie wykonuj¹ æwiczenie

nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 4).

2. Wyjaœnienie ró¿nic miêdzy ekologi¹ a ochron¹ œrodowiska.

3. Omówienie jednostek ekologicznych na podstawie analizy foliogramu.

Wprowadzenie pojêæ: osobnik, populacja, biotop, ekosystem, biom, bio-

sfera. W celu utrwalenia poznanych pojêæ uczniowie uzupe³niaj¹ æwicze-

nie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 5).

EKOLOGIA

1. Ekologia – nauka interdyscyplinarna

27

Faza podsumowuj¹ca

Uczniowie,  pracuj¹c  w  grupach,  wykonuj¹  polecenie  nr  1  z  podrêcznika

(str. 10). Wyniki pracy prezentuj¹ na arkuszach papieru (w przypadku braku

akwarium – uczniowie metod¹ dywanika pomys³ów proponuj¹ zakres badañ

i obserwacji, jakie mo¿na prowadziæ, bêd¹c ekologiem).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 6).

2. Cechy populacji

Cel ogólny

Poznanie cech charakteryzuj¹cych populacjê.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– wyjaœniæ, czym jest populacja,

– wymieniæ cechy populacji,

– scharakteryzowaæ na przyk³adach cechy populacji: liczebnoœæ, zagêszcze-

nie, rozmieszczenie, œmiertelnoœæ, rozrodczoœæ, strukturê wiekow¹,

– obliczaæ zagêszczenie populacji,

– omówiæ strukturê przestrzenn¹ populacji,

– korzystaæ z danych statystycznych i w³aœciwie je interpretowaæ.

anatomia

nauka o budowie wewnêtrznej organizmów

fizjologia

nauka o funkcjach ¿yciowych organizmów

histologia

nauka o tlenkach

botanika

nauka o roœlinach

zoologia

nauka o zwierzêtach

morfologia

nauka o budowie zewnêtrznej organizmów

genetyka

nauka o dziedzicznoœci

cytologia

nauka o komórce

28

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Karty pracy (jedna na grupê), roczniki statystyczne, szkolne akwarium.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy na temat podstawowych jednostek eko-

logicznych. Sprawdzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie, pracuj¹c w grupach, prowadz¹ obserwacjê populacji neonek

(lub gupików) w akwarium

1

 i wykonuj¹ zadania nr 1, 2 i 3 z karty pracy

(propozycja karty pracy znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

Sprawdzenie poprawnoœci wykonania zadania.

2. Wspólna analiza schematu z podrêcznika (rys. 3, str. 13) wyjaœniaj¹cego

zmiany liczebnoœci populacji.

3. Rozmowa dydaktyczna na temat œmiertelnoœci i rozrodczoœci w populacji

oraz czynników wp³ywaj¹cych na te cechy.

4. Analiza schematów zamieszczonych w podrêczniku (rys. 4, str. 14) – wy-

jaœnienie pojêcia struktura wiekowa i omówienie jej rodzajów.

5. Praca w grupach z rocznikiem statystycznym – wykonanie zadania nr 5

z karty pracy. Wspólna interpretacja wyników.

6. Praca z materia³em Ÿród³owym (podrêcznik, str. 14–15) – wyjaœnienie ty-

pów rozmieszczenia populacji z podaniem przyk³adów. Uczniowie wyko-

nuj¹ zadanie nr 4 z karty pracy.

Faza podsumowuj¹ca

W celu utrwalenia poznanych wiadomoœci nauczyciel dzieli klasê na dwa

zespo³y. Ka¿dy zespó³ przygotowuje 5 pytañ zwi¹zanych z tematem zajêæ.

Cz³onkowie zespo³ów zadaj¹ sobie pytania na przemian. Zespó³, który udzie-

li najwiêcej poprawnych odpowiedzi, otrzymuje oceny.

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 1, 2 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 7).

Wykonanie w formie pisemnej polecenia nr 2 z podrêcznika (str. 12).

1. W przypadku braku akwarium lekcjê mo¿na przeprowadziæ w terenie, np. wykorzystuj¹c trawnik

przy szkole: wyznaczyæ 1 m

2

 trawnika i na nim prowadziæ obserwacjê, np. mniszka lekarskiego,

wed³ug odpowiednio zmodyfikowanej karty pracy.

29

3. Zale¿noœci pokarmowe w ekosystemie

Cel ogólny

Poznanie struktury i zasad funkcjonowania ekosystemów, a tak¿e zale¿noœci

pokarmowych w ekosystemie oraz produktywnoœci ekosystemów.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wyjaœniæ, co to jest ekosystem, biocenoza i biotop,

 – uzasadniæ zwi¹zki miêdzy biotopem i biocenoz¹,

 – rozró¿niaæ ekosystemy: l¹dowe i wodne oraz naturalne i sztuczne,

 – wyjaœniæ, co to jest ³añcuch pokarmowy,

 – scharakteryzowaæ ogniwa ³añcucha pokarmowego,

 – wyjaœniæ, co to jest sieæ zale¿noœci pokarmowych,

 – analizowaæ piramidê ekologiczn¹ z okreœlaniem poziomów troficznych,

 – wyjaœniæ produktywnoœæ ekosystemów,

 – wskazaæ czynniki wp³ywaj¹ce na wielkoœæ produkcji w ekosystemach,

 – interpretowaæ pojêcie równowagi biologicznej.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Foliogramy („Vademecum m³odego ekologa”): „£añcuch pokarmowy (troficz-

ny)”, „Producenci w ekosystemach (5 przyk³adów)”, „Konsumenci w ekosyste-

mach (5 przyk³adów)”, „£añcuchy pokarmowe tworz¹ sieæ pokarmow¹”, „Pira-

mida ekologiczna”, foliogram przedstawiaj¹cy wielkoœæ produkcji pierwotnej

w wybranych ekosystemach, grafoskop, uk³adanka wyrazowa, kartki papieru.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Krótka kontrola pisemna z zajêæ 1 i 2.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Analiza schematu z podrêcznika (rys. 8, str. 16). Przypomnienie termi-

nów: biocenoza, biotop, ekosystem.

2. Analiza foliogramów – wyjaœnienie pojêæ: ³añcuch pokarmowy, produ-

cenci, konsumenci, destruenci, sieæ pokarmowa. Uzupe³nienie æwiczenia

nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 9).

3. Praca w grupach z uk³adank¹ wyrazow¹ (propozycja uk³adanki jest za-

mieszczona na koñcu scenariusza) przedstawiaj¹c¹ przyk³ady ró¿nych eko-

30

systemów. W pola 5 kó³ wpisano elementy 5 wybranych ekosystemów

(np. las, pole, ³¹ka, jezioro, morze). Uczniowie maj¹ rozpoznaæ te ekosys-

temy, a nastêpnie wybraæ jeden (ka¿da grupa inny). Z organizmów wpisa-

nych w ko³o u³o¿yæ ³añcuch pokarmowy z zaznaczeniem poszczególnych

ogniw (³añcuch pokarmowy zapisuj¹ na kartkach). Prezentacja pracy grup.

4. Praca z materia³em Ÿród³owym (np. podrêcznik, str. 18–19, foliogram) –

piramida ekologiczna jako sposób przedstawienia struktury pokarmowej

ekosystemu.

5. Dalsza  praca  w  grupach  –  wykonanie  polecenia  nr  2  z  podrêcznika

(str. 16). Wspólne wyci¹gniêcie wniosków. Uzupe³nienie æwiczenia nr 2

(zeszyt æwiczeñ, str. 9).

6. Pogadanka wyjaœniaj¹ca produktywnoœæ ekosystemów (produkcja pier-

wotna i wtórna). Wykonanie æwiczenia nr 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 10).

7. Analiza  foliogramu  przedstawiaj¹cego  wielkoœæ  produkcji  pierwotnej

w wybranych ekosystemach (propozycja foliogramu jest zamieszczona

na koñcu scenariusza). Uczniowie okreœlaj¹ g³ówne przyczyny ró¿nej pro-

duktywnoœci przedstawionych ekosystemów.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 5 (zeszyt æwiczeñ, str. 10).

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 3 i 6 (zeszyt æwiczeñ, str. 10–11).

2,5

1,3

0,65

0,003

0,125

2,2

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

123456

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345678

12345

12345

* Masa producentów (³¹czna) dostêpna dla konsumentów.

Ekosystem

Produktywnoœæ pierwotna

netto* (kg/m

2

/rok)

Ekosystem

123

123

123

12345

12345

12345

12345

123

123

12345

12345

12345

123

123

Rafy koralowe
Puszcza troplikalna
Wilgotne lasy strefy umiarkowanej
Uprawy rolne (œrednio)
Wody otwartego oceanu
Pustynia

Produktywnoœæ pierwotna

netto* (kg/m

2

/rok)

2,5
2,2
1,3
0,65
0,125
0,003

31

4. Kr¹¿enie materii i przep³yw energii w ekosystemie

Cel ogólny

Poznanie istoty procesów zachodz¹cych w ekosystemach: kr¹¿enia materii

i przep³ywu energii.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– analizowaæ  schematy  ilustruj¹ce  kr¹¿enie  materii  i  przep³yw  energii

w ekosystemach,

– uzasadniæ, ¿e materia kr¹¿y w uk³adzie zamkniêtym, zaœ energia przep³ywa

w uk³adzie otwartym,

– omówiæ cykl biogeochemiczny wêgla i azotu.

Strategia

Operacyjna.

POLE

ziemniaki,   kapusta,   stonka ziemniaczana,

¿yto,   d¿d¿ownica,    nornica,

kuropatwa,   mysz polna,   pszenica,

 kret,   ba¿ant

LAS

d¹b,   dziêcio³,   krogulec,   sosna,

wiewiórka,   sarna,    lis,   sikorka,   leszczyna,

korniki,   borówka,   jastrz¹b,

g¹sienica zwójki dêbóweczki,   kuna leœna

£¥KA

jastrz¹b,   koniczyna,   pszczo³a,

firletka poszarpana,   czajka,   mszyce,   trzmiel,

œlimak winniczek,   ¿ycica trwa³a,

¿aba,   biedronka

JEZIORO

wydra,   pa³ka wodna,   rogatek,

larwy wa¿ek,   karp,    okoñ,   ukleja,

zatoczek,   rozwielitka,   kaczka krzy¿ówka,

szczupak,   chlorella,   grzybieñ bia³y

MORZE

krab,   okrzemka,   kryl,   morszczyn,

rekin,   krasnorosty,    oczlik,

ga³êzatka,   œledŸ,   orka,

omu³ek jadalny,   dorsz

32

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Œrodki dydaktyczne

Plansze lub foliogramy przedstawiaj¹ce kr¹¿enie materii i przep³yw energii

(np. „Vademecum m³odego ekologa” – plansze/foligramy: „Materia kr¹¿y

w ekosystemie”), grafoskop, plansze obiegu wêgla i azotu w przyrodzie.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy na temat ekosystemów. Sprawdzenie za-

dania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Analiza  schematu  z  podrêcznika  (rys.  12,  str.  20)  –  kr¹¿enie  materii

w ekosystemie.

2. Pogadanka wyjaœniaj¹ca obieg materii na przyk³adzie kr¹¿enia pierwiast-

ków – rola wody, tlenu, azotu i wêgla jako czterech elementów kr¹¿¹cych

w ekosystemie.

3. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. plansze/foliogramy, podrêcz-

nik, str. 20–22) – analiza schematów kr¹¿enia wêgla i azotu w przyrodzie.

Omówienie przez grupy cykli biogeochemicznych wêgla i azotu (z wyko-

rzystaniem plansz/foliogramów).

4. Rozmowa dydaktyczna wyjaœniaj¹ca przep³yw energii w ekosystemach.

Faza podsumowuj¹ca

W celu utrwalenia wiedzy uczniowie wykonuj¹ polecenie nr 1 z podrêcznika

(str. 20) oraz uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 12).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 12).

5. Sukcesja ekologiczna

Cel ogólny

Poznanie istoty sukcesji ekologicznej i jej rodzajów.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wyjaœniæ, na czym polega sukcesja,

 – omówiæ etapy sukcesji pierwotnej i wtórnej na wybranych przyk³adach,

33

 – wskazaæ ró¿nice miêdzy sukcesj¹ pierwotn¹ i wtórn¹,

 – wyjaœniæ znaczenie sukcesji ekologicznej.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Instrukcje dla grup, uk³adanka obrazkowa (2 zestawy): 1. – przedstawiaj¹ca

stadia sukcesji pierwotnej przekszta³caj¹cej pole uprawne w las mieszany,

2. – przedstawiaj¹ca stadia sukcesji wtórnej w zbiorniku wodnym, kartki pa-

pieru, mazaki, magnesy.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy na temat kr¹¿enia materii i przep³ywu

energii w ekosystemie. Sprawdzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka na temat sukcesji i jej rodzajów z wykorzystaniem schematów

z podrêcznika (str. 23–25).

2. Podzia³ klasy na grupy (5-, 6-osobowe)– praca z instrukcj¹ (instrukcje

znajduj¹ siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania). Ka¿da grupa otrzymuje

jedn¹ z uk³adanek obrazkowych i kartki papieru.

Prezentacja pracy grup na tablicy z wykorzystaniem magnesów. Ka¿da gru-

pa omawia dany rodzaj sukcesji lub tylko wybrane jej etapy (w zale¿noœci

od liczby grup).

Faza podsumowuj¹ca

1. Rozmowa dydaktyczna na temat znaczenia sukcesji ekologicznej w przyrodzie.

2. Wykonanie æwiczeñ nr 1 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 13–14).

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 2 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 13).

6. Wp³yw czynników œrodowiska na rozmieszczenie gatunków

Cel ogólny

Poznanie wp³ywu czynników œrodowiska na rozmieszczenie gatunków na kuli

ziemskiej.

34

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wyjaœniæ ró¿nicê miêdzy siedliskiem a nisz¹ ekologiczn¹,

 – wymieniæ czynniki abiotyczne maj¹ce wp³yw na organizmy,

 – wyjaœniæ, co to jest tolerancja ekologiczna,

 – wskazaæ przyk³ady praktycznego wykorzystania wiedzy na temat toleran-

cji ekologicznej,

 – wyjaœniæ rolê gatunków wskaŸnikowych w przyrodzie,

 – omówiæ, jak czynniki œrodowiska wp³ywaj¹ na rozmieszczenie gatunków.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna, dyskusja.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Atlasy drzew i ptaków, arkusze papieru, mazaki.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy na temat sukcesji ekologicznej. Spraw-

dzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka  wyjaœniaj¹ca  znaczenie  terminów:  siedlisko  i  nisza  ekolo-

giczna.

2. Podzia³ klasy na 4 grupy. Uczniowie wykonuj¹ polecenie nr 1 z podrêcz-

nika (str. 26) i korzystaj¹c z atlasów drzew (dwie grupy) i atlasu ptaków

(dwie grupy), uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 15).

3. Rozmowa  dydaktyczna  wyjaœniaj¹ca  pojêcie  tolerancji  ekologicznej.

Wspólna analiza wykresów (rys. 19 i 20) zamieszczonych w podrêczniku

(str. 27). W celu utrwalenia wiedzy uczniowie wykonuj¹ æwiczenie nr 2

(zeszyt æwiczeñ, str. 15).

4. Praca w grupach (5 grup) z materia³em Ÿród³owym (podrêcznik, str. 28–30).

Uczniowie wyjaœniaj¹ wp³yw czynników œrodowiskowych: temperatury

(grupa I), wody (grupa II), œwiat³a (grupa III), zasolenia wód (grupa IV)

i odczynu gleby (grupa V) na rozmieszczenie gatunków na kuli ziemskiej.

Wyniki pracy przedstawiaj¹ na arkuszach papieru w formie graficznej.

Prezentacja pracy grup.

5. Dyskusja na temat praktycznego zastosowania wiedzy o tolerancji ekolo-

gicznej organizmów.

35

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenia nr 3 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 16).

PRACA DOMOWA

Uczniowie, podzieleni na grupy, wykonuj¹ polecenie z podrêcznika (str. 31)

i sporz¹dzaj¹ dokumentacjê z wykonania zadania (æwiczenie nr 1 – zeszyt

æwiczeñ, str. 17).

7. Ró¿norodnoœæ biologiczna

Cel ogólny

Poznanie, co to jest ró¿norodnoœæ biologiczna i na jakich poziomach organi-

zacji przyrody mo¿na j¹ rozpatrywaæ.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wyjaœniæ pojêcie ró¿norodnoœci biologicznej,

 – wymieniæ przyk³ady ró¿norodnoœci biologicznej na ró¿nych poziomach

organizacji przyrody,

 – uzasadniæ, dlaczego ekosystemy leœne wykazuj¹ najwiêksz¹ ró¿norodnoœæ,

 – wymieniæ ró¿ne typy ekosystemów leœnych,

 – omówiæ charakterystyczne cechy wybranych ekosystemów leœnych,

 – krótko scharakteryzowaæ ekosystemy torfowiskowe i bagienne oraz ³¹k

i wrzosowisk,

 – wymieniæ przyczyny zmniejszania siê ró¿norodnoœci biologicznej na Ziemi,

 – okreœliæ zasady postêpowania cz³owieka prowadz¹ce do zachowania ró¿-

norodnoœci biologicznej.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – dyskusja, pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Film („Zielony pakiet”): „Równowaga i harmonia w œrodowisku”, arkusze

papieru, mazaki, zdjêcia ró¿nych typów ekosystemów leœnych, magnesy.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Krótka pisemna kontrola wiedzy z 4 ostatnich zajêæ.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

36

Faza realizacyjna

1. Uczniowie  po  uprzednim  obejrzeniu  filmu  „Równowaga  i  harmonia

w œrodowisku”, na jego podstawie wyjaœniaj¹, co to jest ró¿norodnoœæ

biologiczna i na jakich poziomach organizacji przyrody mo¿na j¹ roz-

patrywaæ oraz uzupe³niaj¹ æwiczenie 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 17).

2. Prezentacja wyników pracy domowej przez grupy oraz analiza wyci¹gniê-

tych wniosków (wp³yw ró¿norodnoœci gatunkowej na funkcjonowanie

i przetrwanie ekosystemu).

3. Dyskusja,  w  czasie  której  uczniowie  szukaj¹  odpowiedzi  na  pytanie:

W  jakich  ekosystemach  istnieje  najwiêksza  ró¿norodnoœæ  biologiczna

i dlaczego?

4. Praca z materia³em Ÿród³owym (podrêcznik, str. 32–33) w celu poznania

ró¿nych typów ekosystemów leœnych.

5. Praca w grupach – ka¿da grupa losowo wybiera jeden typ ekosystemu

leœnego i na arkuszach papieru w sposób graficzny przedstawia jego cha-

rakterystykê (nie podaje jego nazwy!).

Prezentacja prac – jedna grupa przedstawia charakterystykê, pozosta³e od-

gaduj¹, jaki to typ ekosystemu leœnego.

6. Pogadanka na temat ekosystemów torfowiskowych i bagiennych oraz ³¹k

i wrzosowisk.  

Faza podsumowuj¹ca

Rozmowa dydaktyczna na temat: Co cz³owiek mo¿e zrobiæ w celu zachowa-

nia ró¿norodnoœci biologicznej?

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 17).

8. Rozmieszczenie biomów na kuli ziemskiej

Cel ogólny

Poznanie biomów wystêpuj¹cych na kuli ziemskiej.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wyjaœniæ, co to jest biom,

 – wymieniæ g³ówne biomy œwiata i wskazaæ ich rozmieszczenie na mapie,

 – omówiæ charakterystyczne gatunki flory i fauny w poszczególnych bio-

mach,

 – wyjaœniæ wp³yw warunków klimatycznych na zró¿nicowanie flory i fauny

w tych biomach,

 – uzasadniæ na przyk³adach, jak biomy oddzia³uj¹ na siebie,

 – omówiæ wp³yw cz³owieka na biomy œwiata.

37

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, dyskuja.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Foliogramy  („Vademecum  m³odego  ekologa”):  „Cechy  charakterystyczne

biomu”, „Najwa¿niejsze biomy na Ziemi”, „Biomy pó³kuli zachodniej”, „Bio-

my  Eurazji,  Afryki  i  Oceanii”,  grafoskop,  karty  pracy  (jedna  na  grupê),

zdjêcia przedstawiaj¹ce poszczególne biomy.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1.  Przypomnienie i utrwalenie wiedzy z poprzedniej lekcji. Sprawdzenie

zadania domowego.

2.  Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Analiza foliogramów – przypomnienie terminu biom oraz wymienienie

rodzajów biomów i ich wystêpowania na kuli ziemskiej.

2. Rozmowa dydaktyczna na temat g³ównych biomów œwiata z uwzglêdnie-

niem warunków klimatycznych oraz charakterystycznych gatunków flory

i fauny, a tak¿e oddzia³ywanie biomów na siebie.

3. W celu utrwalenia wiadomoœci nauczyciel dzieli klasê na 4-osobowe ze-

spo³y – uczniowie uzupe³niaj¹ karty pracy (wzór karty pracy znajduje siê

w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

Sprawdzenie i omówienie poprawnoœci uzupe³nienia kart pracy.

4. Dyskusja na temat wp³ywu warunków klimatycznych na zró¿nicowanie

flory i fauny na przyk³adzie tundry.

Faza podsumowuj¹ca

1. Æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 19).

2. Rozmowa dydaktyczna na temat wp³ywu cz³owieka na ró¿ne bio-

my œwiata.

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 18).

Rozwi¹zanie krzy¿ówki z kart pracy

(has³o – EPIFIT):

1. koliber, 2. ma³py, 3. wilgotnoœæ, 4. flora, 5. papugi, 6. temperatura

38

9. Rodzaje oddzia³ywañ miêdzy osobnikami i populacjami

Cel ogólny

Poznanie  oddzia³ywañ  wystêpuj¹cych  w  przyrodzie  miêdzy  osobnikami

i populacjami.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wymieniæ typy interakcji wystêpuj¹cych pomiêdzy osobnikami i popula-

cjami,

 – scharakteryzowaæ stosunki nieantagonistyczne i antagonistyczne na przy-

k³adach,

 – analizowaæ wykresy, np. uk³ad drapie¿ca–ofiara,

 – omówiæ na przyk³adach rolê organizmów uczestnicz¹cych w ró¿nych ty-

pach interakcji.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka.

Obserwacyjne – obserwacja naturalnych okazów.

Œrodki dydaktyczne

Korzenie ³ubinu, gabloty z porostami (porosty nadrzewne, porosty naziemne),

foliogram: rodzaje oddzia³ywañ miêdzy populacjami, grafoskop.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy na temat rozmieszczenia biomów na Zie-

mi. Powtórzenie ma formê zgaduj-zgaduli: zgadnij, jaki to biom. Wskaza-

ny uczeñ przedstawia krótk¹ (3 lub 4 zdania) charakterystykê danego bio-

mu i wskazuje ucznia maj¹cego odpowiedzieæ (uczeñ ma okreœliæ, jaki to

biom i pokazaæ jego rozmieszczenie na mapie). Nastêpnie sam opisuje

inny biom i wskazuje kolejnego ucznia do odpowiedzi. Nauczyciel ocenia

wypowiedzi uczniów.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka na temat znanych ju¿ uczniom oddzia³ywañ miêdzy gatunka-

mi i populacjami.

2. Wspólna analiza foliogramu przedstawiaj¹cego podzia³ oddzia³ywañ na

interakcje antagonistyczne i nieantagonistyczne (propozycja foliogramu

jest zamieszczona na koñcu scenariusza).

39

3. Uczniowie w grupach na podstawie materia³u Ÿród³owego (podrêcznik,

str. 40-41) poznaj¹ oddzia³ywania nieantagonistyczne (mutualizm, komen-

salizm i protokooperacjê) oraz prowadz¹ obserwacje korzeni ³ubinu i po-

rostów.

4. Omówienie przez grupy interakcji nieantagonistycznych na wybranych

przyk³adach. Uzupe³nienie æwiczeñ nr 6 i 8 (zeszyt æwiczeñ, str. 22–23).

5. Uczniowie w dalszym ci¹gu pracuj¹ w grupach z materia³em Ÿród³owym

(podrêcznik, str. 41–45) i dokonuj¹ analizy interakcji antagonistycznych.

Nastêpnie uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 20).

6. Omówienie przez grupy na wybranych przyk³adach paso¿ytnictwa, dra-

pie¿nictwa i konkurencji.

7. Wspólna  analiza  wykresu  przedstawiaj¹cego  zale¿noœæ  miêdzy  ofiar¹

i drapie¿c¹ (podrêcznik, rys. 23, str. 42).

8. Wykonanie polecenia nr 1 z podrêcznika (str. 40). Wnioski uczniowie za-

pisuj¹ w zeszycie æwiczeñ (æwiczenie nr 4, str. 21).

Faza podsumowuj¹ca

      Æwiczenie nr 7 (zeszyt æwiczeñ, str. 22).

PRACA DOMOWA

      Æwiczenia nr 2, 3 i 5 (zeszyt æwiczeñ, str. 20–21).

10. Wp³yw dzia³alnoœci cz³owieka na funkcjonowanie ekosystemów

Cel ogólny

Poznanie wp³ywu cz³owieka na funkcjonowanie ekosystemów.

ODDZIA£YWANIE

NIEANTAGONISTYCZNE

ANTAGONISTYCZNE

PROTOKOOPERACJA

PASO¯YTNICTWO

MUTLIALIZM

KOMENSALIZM

(wspó³biesiadnictwo)

DRAPE¯NICTWO

KONKURENCJA

40

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– wyjaœniæ, co to jest antropopresja,

– wymieniæ przyk³ady ingerencji cz³owieka w œrodowisko przyrodnicze na

przestrzeni wieków,

– omówiæ wp³yw dzia³alnoœci cz³owieka na równowagê systemów ekolo-

gicznych (zmiany w sk³adzie gatunkowym biocenoz, niszczenie ca³ych

ekosystemów),

– podaæ przyk³ady dzia³añ cz³owieka wp³ywaj¹cych na œrodowisko przy-

rodnicze,

– omówiæ przyk³ady dzia³añ cz³owieka przeciwdzia³aj¹cych zaburzeniom

równowagi biologicznej w ekosystemach,

– wyjaœniæ, dlaczego cz³owiek nie mo¿e istnieæ bez przyrody.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, burza mózgów, dyskusja.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Film („Zielony pakiet”): wybrane fragmenty dotycz¹ce obszarów dzia³alno-

œci cz³owieka w przyrodzie, arkusze papieru, mazaki.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Krótka kontrola pisemna z 3 ostatnich zajêæ.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie  ogl¹daj¹  film  prezentuj¹cy  obszary  dzia³alnoœci  cz³owieka

w przyrodzie („Zielony pakiet”) – wczeœniej nauczyciel wyjaœnia, na co

maj¹ zwróciæ uwagê podczas ogl¹dania.

2. Praca w grupach (4 grupy): uczniowie przygotowuj¹ plakat przedstawia-

j¹cy wp³yw cz³owieka na ekosystemy (zadanie wykonuj¹ metod¹ mapy

mentalnej na arkuszach papieru).

Prezentacja prac grup.

3. Rozmowa  dydaktyczna  na  temat  zaburzeñ  równowagi  biocenotycznej

i niszczenia ekosystemów pod wp³ywem dzia³añ cz³owieka. Uczniowie

uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 24).

4. Uczniowie metod¹ burzy mózgów szukaj¹ odpowiedzi na pytanie: Jak

przeciwdzia³aæ zaburzeniom równowagi biologicznej w ekosystemach?

Wnioski zapisuj¹ w zeszycie æwiczeñ (æwiczenie nr 2, str. 25).

41

Faza podsumowuj¹ca

Polecenie nr 2 z podrêcznika, str. 46 (dyskusja).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 25).

Uczniowie dowiaduj¹ siê, gdzie w ich województwie funkcjonuj¹ gospodar-

stwa ekologiczne i co siê w nich produkuje.

11. Dzia³alnoœæ cz³owieka a produkcja ¿ywnoœci

Cel ogólny

Poznanie wp³ywu cz³owieka na iloœæ i jakoœæ produkowanej ¿ywnoœci.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – omówiæ na przyk³adach wp³yw cz³owieka na produktywnoœæ ekosystemów,

 – wyjaœniæ, co to s¹ grupy producenckie i jak¹ pe³ni¹ rolê,

 – okreœliæ, co to s¹ gospodarstwa ekologiczne,

 – wyjaœniæ, na czym polega funkcjonowanie gospodarstw ekologicznych,

 – uzasadniæ, dlaczego ¿ywnoœæ produkowana metodami ekologicznymi jest droga,

 – wskazaæ ró¿nice miêdzy rolnictwem konwencjonalnym a ekologicznym.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Film („Zielony pakiet”): „Rolnictwo a postêp”, warzywa i owoce z gospo-

darstw ekologicznych i supermarketu, mapa województwa.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy na temat wp³ywu cz³owieka na eko-

systemy. Sprawdzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Nauczyciel stwarza sytuacjê problemow¹ przez postawienie pytania: Czy

cz³owiek  mo¿e  wp³ywaæ  na  produktywnoœæ  ekosystemów?  Potrzebne

42

informacje uczniowie wyszukuj¹, ogl¹daj¹c film „Rolnictwo a postêp” oraz

korzystaj¹c z podrêcznika, a nastêpnie rozwi¹zuj¹ problem. W podsumo-

waniu uczniowie uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 26).

2. Pogadanka na temat systemu organizacji produkcji rolnej w krajach Unii

Europejskiej. Uzupe³nienie æwiczenia nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 26).

3. Rozmowa dydaktyczna dotycz¹ca roli gospodarstw ekologicznych oraz

ró¿nic miêdzy rolnictwem konwencjonalnym, a ekologicznym.

4. Uczniowie, na podstawie pracy domowej, zaznaczaj¹ na mapie swojego

województwa lokalizacjê gospodarstw ekologicznych oraz omawiaj¹ za-

kres ich produkcji.

Faza podsumowuj¹ca

Zabawa w ekosklep i supermarket.

Nauczyciel dzieli uczniów na 3 grupy i przydziela zadania:

Grupa 1 – pracownicy ekosklepu.

Grupa 2 – pracownicy supermarketu.

Grupa 3 – klienci.

Grupy 1 i 2 maj¹ za zadanie konkretnymi argumentami przekonaæ klientów

do w³asnych towarów. Grupa 3 (klienci) ocenia prezentacje grup 1 i 2 a na-

stêpnie wybiera sklep, w którym dokona zakupów.

PRACA DOMOWA

Wnioski wyp³ywaj¹ce z zabawy uczniowie wykorzystaj¹ do wykonania æwi-

czenia nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 26).

Polecenie nr 2 z podrêcznika (str. 49).

Z ekologi¹ za pan brat (lekcja powtórzeniowa)

Cel ogólny

Powtórzenie,  utrwalenie  i  sprawdzenie  wiedzy  dotycz¹cej  podstawowych

zagadnieñ z ekologii.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Forma organizacyjna

Indywidualna.

Metody

Pomiar i obliczenia statystyczne.

Œrodki dydaktyczne

Test nr 1 (znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

43

K

ARTA

 

ODPOWIEDZI

 – 

TEST

 

NR

 1

Lp.

Prawid³owa odpowiedŸ

1.

narz¹d, organizm, populacja, ekosystem

2.

a) P,   b) F,   c) F,   d) P,   e) P,   f) P

3.

A – skupiskowe, B – przypadkowe, C – równomierne

4.

a)

5.

c)

a) producenci, b) konsumenci I rzêdu, c) konsumenci wy¿szych rzêdów,

d) reducenci
a) A – eurybiont, B – stenobiont, b) A – poniewa¿ ma szeroki zakres

tolerancji wzglêdem œwiat³a

8.

2 – e,  4 – a,  5 – b

9.

A – 2,  B – 3,  C – 1

10.

c)

11.

a)

12.

a) tajga, b) step, c) pustynia

13.

b)

14.

a)
a) populacja rozwijaj¹ca siê, b) rozrodczoœæ > œmiertelnoœæ,

c) A – osobniki stare, B – osobniki doros³e, C – osobniki m³ode

6.

7.

15.

44

Cel ogólny

Poznanie Ÿróde³ i rodzajów zanieczyszczeñ oraz sposobów zapobiegania im.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– omówiæ sk³ad chemiczny powietrza atmosferycznego,

– wymieniæ naturalne i sztuczne Ÿród³a zanieczyszczeñ powietrza,

– podaæ gazowe, sta³e i ciek³e zanieczyszczenia powietrza,

– omówiæ skutki zanieczyszczenia powietrza,

– wskazaæ sposoby ograniczania zanieczyszczeñ.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, dyskusja.

Œrodki dydaktyczne

Plakat prezentuj¹cy sk³ad powietrza atmosferycznego, kartki papieru ze szki-

cem mapy mentalnej, karteczki samoprzylepne.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Nawi¹zanie do dotychczas zdobytej wiedzy na temat wp³ywu cz³owieka

na ekosystemy (biocenozê i biotop).

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna (na podstawie plakatu prezentuj¹cego sk³ad powie-

trza) na temat sk³adu powietrza atmosferycznego i znaczenia zawartych

w nim gazów.

2. Wspólna analiza schematu z podrêcznika (str. 55) – Ÿród³a zanieczysz-

czeñ powietrza.

3. Praca w grupach – uczniowie dyskutuj¹ o tym, jakie s¹ skutki zanieczysz-

czenia powietrza, a wyniki pracy przedstawiaj¹ w postaci mapy mentalnej.

Omówienie przez uczniów wyników pracy.

4. Dalsza praca w grupach – uczniowie szukaj¹ odpowiedzi na pytanie po-

stawione przez nauczyciela: W jaki sposób mo¿na ograniczyæ zanieczysz-

czenia powietrza? Ka¿da grupa otrzymuje kilka karteczek samoprzylep-

nych, na których uczniowie zapisuj¹ swoje propozycje (na jednej kartecz-

ce jeden sposób). Grupy przyklejaj¹ swoje karteczki na tablicy. Wspólna

analiza wyników pracy, wyci¹gniêcie wniosków.

OCHRONA ŒRODOWISKA

12. Zanieczyszczenia powietrza

45

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 27).

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 2, 3, 4 i 5 (zeszyt æwiczeñ, str. 29–30).

Dla chêtnych – wykonanie polecenia nr 2 z podrêcznika (str. 66). Skrzynki

nale¿y przynieœæ na lekcjê, której temat bêdzie brzmia³ „Przyczyny i sposoby

przeciwdzia³ania degradacji gleb” (za 3 tygodnie).

13. Globalne problemy œrodowiska zwi¹zane

z zanieczyszczeniem powietrza

Cel ogólny

Poznanie g³ównych problemów œrodowiska przyrodniczego wynikaj¹cych

z  zanieczyszczenia powietrza.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– zanalizowaæ wp³yw zanieczyszczeñ gazowych na powstawanie kwaœnych

opadów,

– omówiæ wp³yw kwaœnych opadów na œrodowisko przyrodnicze,

– wyjaœniæ, jak powstaje efekt cieplarniany,

– omówiæ skutki efektu cieplarnianego,

– wymieniæ sposoby spowalniania powstawania efektu cieplarnianego,

– omówiæ konsekwencje wynikaj¹ce z niszczenia lasów na kuli ziemskiej,

– wskazaæ przyczyny tworzenia siê dziury ozonowej,

– wyjaœniæ wp³yw promieniowania UV na organizmy.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Filmy („Zielony pakiet”): „ród³a energii”, „Dziura ozonowa”, kartki papie-

ru dla grup, krzy¿ówka dla ka¿dego ucznia.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Sprawdzenie i omówienie pracy domowej.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

46

Faza realizacyjna

1. Uczniowie, po obejrzeniu filmu „ród³a energii”, na jego podstawie wy-

jaœniaj¹, jak powstaj¹ kwaœne opady.

2. Nauczyciel stwarza sytuacjê problemow¹: Dlaczego kwaœne opady stano-

wi¹ zagro¿enie dla œrodowiska przyrodniczego? Uczniowie w grupach

rozwi¹zuj¹ problem metod¹ metaplanu.

Prezentacja  pracy  zespo³ów.  Wyci¹gniêcie  wniosków  i  zapisanie  ich

w zeszycie æwiczeñ (æwiczenie nr 2, str. 31).

3. Wspólna analiza schematu powstawania efektu cieplarnianego (podrêcz-

nik, rys. 28, str. 59).

4. Rozmowa dydaktyczna na temat sposobów przeciwdzia³ania tworzeniu

siê efektu cieplarnianego.

      Wykonanie æwiczenia nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 32).

5. Uczniowie, po uprzednim obejrzeniu filmu „Dziura ozonowa”, wyjaœnia-

j¹, jak ona powstaje, a nastêpnie wykonuj¹ polecenie nr 2 z podrêcznika

(str. 58).

6. Praca w grupach – æwiczenie nr 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 32).

Prezentacja wyników pracy.

Faza podsumowuj¹ca

Uczniowie rozwi¹zuj¹ krzy¿ówkê (propozycja krzy¿ówki znajduje siê w œrod-

ku ksi¹¿ki, do kserowania).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 31).

Rozwi¹zanie krzy¿ówki (has³o – FREONY):

1. atmosfera, 2. siarki, 3. azbest, 4. smog, 5. tlen, 6. py³y.

14. Zanieczyszczenia wód

Cel ogólny

Poznanie rodzajów i Ÿróde³ zanieczyszczenia wód oraz sposobów ochrony

wód.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– omówiæ biologiczne i gospodarcze znaczenie wody,

– wymieni栟ród³a zanieczyszczeñ wód powierzchniowych,

– okreœliæ stan czystoœci g³ównych rzek w Polsce i we w³asnym województwie,

– omówiæ metody oczyszczania œcieków,

– wymieni栟ród³a zanieczyszczeñ wód stoj¹cych,

– wskaza栟ród³a zanieczyszczeñ mórz i oceanów,

– wymieniæ sposoby ochrony wód.

47

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, pogadanka.

Œrodki dydaktyczne

Foliogramy („Vademecum m³odego ekologa”): „Zanieczyszczenia wód grun-

towych i ich oczyszczanie”, grafoskop, karty pracy (jedna na grupê), teksty

Ÿród³owe (np. P. ¯ukowski Degradacja hydrosfery. Wyd. FOSZE, Rzeszów

1994).

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy o zanieczyszczeniach powietrza. Spraw-

dzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna na temat biologicznego i gospodarczego znacze-

nia wody.

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. podrêcznik, str. 62, Degra-

dacja hydrosfery) – poznanie Ÿróde³ zanieczyszczeñ wód powierzchnio-

wych. Nastêpnie uczniowie wykonuj¹ zadanie nr 1 z karty pracy (propo-

zycja karty pracy jest zamieszczona w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

3. Analiza foliogramu – zanieczyszczenia wód gruntowych oraz ich oczysz-

czanie.

4. Dalsza praca w grupach – na podstawie mapy w podrêczniku (rys. 31, str.

63) uczniowie zapoznaj¹ siê z klasami czystoœci wód w rzekach Polski

i uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 33).

5. Pogadanka na temat metod oczyszczania œcieków oraz uzupe³nienie zada-

nia nr 2 z karty pracy.

6. Rozmowa dydaktyczna na temat Ÿróde³ zanieczyszczeñ wód stoj¹cych oraz

mórz i oceanów.

7. Uczniowie w grupach wykonuj¹ zadanie nr 3 z karty pracy – okreœlaj¹

skutki zanieczyszczenia wód.

Prezentacja wyników pracy przez grupy.

Faza podsumowuj¹ca

      Zadania nr 4 i 5 z karty pracy (wnioski z zadania nr 5 uczniowie zapisuj¹

w zeszycie æwiczeñ – æwiczenie nr 3, str. 34).

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 1 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 33 i 35).

48

15. Przyczyny i sposoby przeciwdzia³ania degradacji gleb

Cel ogólny

Poznanie przyczyn degradacji gleb i sposobów zapobiegania temu zjawisku.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– okreœliæ sk³ad i ¿yznoœæ gleby oraz jej funkcje,

– omówiæ przyczyny degradacji gleb,

– wymieniæ skutki ska¿enia gleb metalami ciê¿kimi,

– interpretowaæ znaczenie terminów: degradacja i erozja,

– wskazaæ sposoby przeciwdzia³ania erozji gleb,

– wyjaœniæ terminy: gleby martwe, rekultywacja,

– wykonywaæ proste eksperymenty badaj¹ce sk³ad gleby oraz jej funkcje:

ochronn¹ i hydrologiczn¹.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Badawcze – eksperyment laboratoryjny.

Œrodki dydaktyczne

Próbki gleby, lupy, kartki bia³ego papieru, 4 zlewki, gaza, barwnik (atrament),

gleba gliniasta i gruby piasek, 2 skrzynki z tak¹ sam¹ iloœci¹ gleby (w jednej

z nich posadzono roœliny), 2 konewki o pojemnoœci 2 l z wod¹, 2 miski,

foliogram  („Vademecum  m³odego  ekologa”):  „Z  czego  powstaje  gleba”,

grafoskop, H.H³uszyk, A. Stankiewicz. S³ownik szkolny. Ekologia. Wyd. WSiP,

Warszawa 1997 (dla grup), instrukcje do æwiczeñ.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy na temat zanieczyszczeñ wód i sposobów

zapobiegania im. Sprawdzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Podzia³ klasy na 4 grupy. Uczniowie wykonuj¹ doœwiadczenie nr 1 zgod-

nie z instrukcj¹ (instrukcja znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowa-

nia) – badaj¹ i oceniaj¹ sk³ad gleby. Nastêpnie wspólnie analizuj¹ folio-

gram.

2. Pogadanka na temat funkcji gleby (produkcyjnej, hydrologicznej, sanitar-

nej, krajobrazowej, ochronnej, u¿ytkowej).

49

3. Uczniowie wykonuj¹ doœwiadczenie nr 2 (z instrukcji), wykazuj¹c ochron-

n¹ i hydrologiczn¹ funkcjê gleby.

4. Praca w grupach ze s³ownikiem. Uczniowie wyjaœniaj¹, na czym polega

degradacja gleb, a wnioski zapisuj¹ w zeszycie æwiczeñ (æwiczenie nr 1,

str. 36).

5. Uczniowie wykonuj¹ polecenie nr 2 z podrêcznika (str. 66) w celu pozna-

nia dzia³ania erozji wodnej – doœwiadczenie jest wykonywane przez kilku

chêtnych uczniów dla ca³ej klasy (by³o przygotowane wczeœniej w ra-

mach pracy domowej z lekcji 12).

Omówienie wyników doœwiadczenia – wnioski uczniowie zapisuj¹ w ze-

szycie æwiczeñ (æwiczenie nr 3, str. 37).

Faza podsumowuj¹ca

Rozmowa dydaktyczna na temat g³ównych przyczyn degradacji gleb.

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 36).

Plakat – opracowanie listy dzia³añ zapobiegaj¹cych degradacji gleb.

16. Odpady – jak powstaj¹ i jak je zagospodarowaæ?

Cel ogólny

Poznanie mechanizmu powstawania odpadów i sposobów ich zagospodaro-

wywania.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– wyjaœniæ termin odpady,

– omówiæ rodzaje odpadów i Ÿród³a ich powstawania,

– wskazaæ sposoby ograniczania iloœci odpadów,

– wyjaœniæ korzyœci wynikaj¹ce z segregacji œmieci,

– omówiæ sposoby zagospodarowania i przetwarzania odpadów przemys³owych,

– scharakteryzowaæ szkodliwe dla œrodowiska oddzia³ywania odpadów zgro-

madzonych na nielegalnych wysypiskach,

– omówiæ strategiê gospodarowania odpadami w krajach Unii Europejskiej.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – dyskusja, pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

50

Œrodki dydaktyczne

Film („Zielony pakiet”): „Œmieci, surowce, rzeczy”, arkusze papieru, ksero

foliogramu („Vademecum m³odego ekologa”): „Wysypisko œmieci”.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy o przyczynach degradacji gleb. Spraw-

dzenie zadania domowego oraz prezentacja plakatów.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Podzia³ klasy na grupy – ka¿da grupa wykonuje zadanie: Rodzina ma za-

miar kupiæ nowy telewizor, chocia¿ stary odbiornik jest jeszcze sprawny.

Co mo¿na zrobiæ ze starym telewizorem?

Swoje pomys³y grupy zapisuj¹ na kartkach papieru. Wspólna ocena pomys³ów.

2. Uczniowie ogl¹daj¹ film „Surowce, œmieci, rzeczy”. Nauczyciel wywo³u-

je dyskusjê, stawiaj¹c pytanie: Kiedy przedmioty, wœród których ¿yjemy,

staj¹ siꠜmieciami?

3. Pogadanka na temat rodzajów odpadów i Ÿróde³ ich powstania (uczniowie

zapisuj¹ wnioski na kartkach, w postaci grafu).

4. Uczniowie pracuj¹ w grupach metod¹ metaplanu, przygotowuj¹c plakat

na temat: W jaki sposób mo¿na ograniczyæ szkodliwoœæ oddzia³ywania

odpadów na œrodowisko?

      Prezentacja plakatów.

5. Rozmowa dydaktyczna na temat wp³ywu dzikich wysypisk œmieci na œro-

dowisko.

Faza podsumowuj¹ca

1. Pogadanka omawiaj¹ca strategiê gospodarowania odpadami w kra-

jach Unii Europejskiej.

2.

Æwiczenia nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 39).

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 1 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 38 i 40).

Przygotowanie, na podstawie foliogramu „Wysypisko œmieci”, krótkiej prezentacji

pisemnej na temat wymagañ technologicznych nowoczesnego wysypiska œmieci.

17. Ha³as w œrodowisku

Cel ogólny

Poznanie ró¿nych Ÿróde³ ha³asu i wibracji oraz skutków ich oddzia³ywania na

cz³owieka i œrodowisko.

51

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– wyjaœniæ, czym s¹ ha³as i wibracje,

– scharakteryzowa栟ród³a i rodzaje ha³asu (i wibracji),

– okreœliæ poziom ha³asu w wybranych miejscach wed³ug skali,

– wyjaœniæ, w jaki sposób ha³as i wibracje dzia³aj¹ na cz³owieka i œrodowisko,

– zaproponowaæ sposoby ograniczania ha³asu, np. w szkole lub w swojej okolicy.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna, dyskusja.

Œrodki dydaktyczne

Foliogram („Zielony pakiet”): „Skala dŸwiêku”, grafoskop, karty pracy (jedna

na grupê).

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Krótka kontrola pisemna z 3 ostatnich zajêæ.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka wyjaœniaj¹ca, czym s¹ ha³as i wibracje.

2. Praca w grupach z kart¹ pracy (propozycja karty pracy jest zamieszczona

w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania) i materia³em Ÿród³owym (np. podrêcz-

nik, str. 73–74) – poznanie ró¿nych Ÿróde³ i rodzajów ha³asu.

Uczniowie analizuj¹ foliogram „Skala dŸwiêku”, a nastêpnie uzupe³niaj¹

kartê pracy.

Omówienie wyników i wyci¹gniêcie wniosków.

3. Rozmowa dydaktyczna na temat skutków oddzia³ywania ha³asu na cz³o-

wieka i œrodowisko – analiza grafu w podrêczniku (str. 75).

4. Nauczyciel stwarza sytuacjê problemow¹: Czy nale¿y zmniejszyæ poziom

ha³asu w szkole? Uczniowie, pracuj¹c w grupach, rozwi¹zuj¹ problem.

Prezentacja i omówienie wyniku pracy – uczniowie zapisuj¹ w zeszycie

æwiczeñ (æwiczenie nr 2, str. 41) argumenty „za” i „przeciw” oraz propo-

zycje rozwi¹zania problemu.

Faza podsumowuj¹ca

Nauczyciel dzieli klasê na dwa zespo³y. Ka¿dy zespó³ przygotowuje 6 pytañ

dla  dru¿yny  przeciwnej.  Zespo³y  odpowiadaj¹  na  pytania  na  przemian.

Nauczyciel ocenia za pomoc¹ punktów (od 1 do 3) poprawnoœæ odpowiedzi.

Cz³onkowie zespo³u, który uzyska wiêcej punktów, otrzymuj¹ oceny.

52

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 1 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 41–42).

Wykonanie plakatu pod has³em „Unikaj zbêdnego ha³asu!”.

18. Odnawialne Ÿród³a energii

Cel ogólny

Poznanie odnawialnych Ÿróde³ energii, sposobu ich wykorzystania i wp³ywu

na œrodowisko przyrodnicze.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– rozró¿niæ nieodnawialne i odnawialne Ÿród³a energii,

– omówiæ rodzaje i sposób wykorzystania odnawialnych Ÿróde³ energii,

– wyjaœniæ wp³yw odnawialnych Ÿróde³ energii na œrodowisko przyrodnicze,

– uzasadniæ koniecznoœæ poszukiwania niekonwencjonalnych Ÿróde³ energii.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, dyskusja.

Œrodki dydaktyczne

Karty pracy (jedna na grupê), kartki, foliogramy („Vademecum m³odego ekolo-

ga”): „Nieodnawialne Ÿród³a energii”, „Odnawialne Ÿród³a energii”, „Jak dzia³a

bateria s³oneczna”, „Jak dzia³a generator wiatrowy”, grafoskop.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy o Ÿród³ach ha³asu i wibracji oraz ich

wp³ywie  na  cz³owieka  i  œrodowisko.  Sprawdzenie  zadania  domowego

i prezentacja plakatów.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna na temat odnawialnych i nieodnawialnych Ÿróde³

energii, a nastêpnie analiza foliogramów prezentuj¹cych nieodnawialne

i odnawialne Ÿród³a energii.

2. Praca w grupach – dywanik pomys³ów na temat sposobów wykorzystania

odnawialnych Ÿróde³ energii. Podsumowanie i uzupe³nienie karty pracy

(propozycja karty pracy znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

53

3. Wspólna analiza foliogramów przedstawiaj¹cych schematy dzia³ania ba-

terii s³onecznej i generatora wiatrowego.

4. Dyskusja wywo³ana pytaniem nauczyciela: Dlaczego konieczne jest wy-

korzystywanie niekonwencjonalnych Ÿróde³ energii? W podsumowaniu

uczniowie wykonuj¹ æwiczenie nr 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 44).

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenia nr 1, 2 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 43).

PRACA DOMOWA

Wyszukanie w dostêpnych Ÿród³ach informacji na temat energii j¹drowej i jej

wykorzystania przez kraje europejskie.

19. Energetyka j¹drowa – oczekiwania i obawy

Cel ogólny

Poznanie sposobów wytwarzania energii j¹drowej i jej oddzia³ywania na œro-

dowisko.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– omówiæ, jak powstaje energia w elektrowni j¹drowej,

– podaæ rozmieszczenie elektrowni atomowych w Europie,

– analizowaæ dane i sporz¹dzaæ na ich podstawie diagramy s³upkowe,

– wskazaæ argumenty „za” budow¹ elektrowni atomowej i „przeciw” niej,

– wyjaœniæ, jak energetyka j¹drowa wp³ywa na œrodowisko.

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, dyskusja metod¹ „myœl¹cych kapeluszy”.

Œrodki dydaktyczne

Krzy¿ówka dla ka¿dego ucznia, karteczki dla ca³ej klasy w 5 kolorach (bia³y,

czerwony, niebieski, czarny, ¿ó³ty), szpilki, plakat z oznaczaniem kolorów

i ich funkcji.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. W celu powtórzenia i utrwalenia wiedzy z 3 ostatnich zajêæ, uczniowie

rozwi¹zuj¹ krzy¿ówkê (propozycja krzy¿ówki jest zamieszczona w œrod-

ku ksi¹¿ki, do kserowania).

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

54

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna na temat powstania energii w elektrowniach j¹-

drowych.

2. Analiza  mapy  przedstawiaj¹cej  rozmieszczenie  elektrowni  j¹drowych

w Europie (podrêcznik, rys. 34, str. 80). Uczniowie wykonuj¹ æwiczenia

nr 1 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 45-46).

3. Nauczyciel stwarza sytuacjê problemow¹: Czy w Polsce powinny powstaæ

elektrownie j¹drowe?

Pytanie jest tematem dyskusji, któr¹ uczniowie prowadz¹ metod¹ „myœl¹-

cych kapeluszy”. Nauczyciel przygotowuje karteczki dla klasy w 5 kolo-

rach – jest to 5 kapeluszy, a ka¿dy kolor symbolizuje inny sposób postrze-

gania problemu.

Bia³y – opiera siê na neutralnych faktach, liczbach, danych; argumentuje

na p³aszczyŸnie rzeczowej.

Czerwony – ukazuje emocje i uczucia (pozytywne i negatywne).

Niebieski – odznacza siê ch³odnym dystansem, kontroluje, czuwa nad in-

nymi kapeluszami.

Czarny – widzi wszystko jako niemo¿liwe, negatywne.

¯ó³ty – kieruje siê optymizmem, myœli pozytywnie.

Znaczenie kolorów powinno byæ zapisane na plakacie i zawieszone na tabli-

cy. Uczniowie losuj¹ karteczki w 5 kolorach, które przypinaj¹ szpilkami do

ubrania. Powstaje 5 grup – ka¿da z nich wybiera jedn¹ osobê do dyskusji,

pozostali uczniowie przygotowuj¹ argumenty dla swojego reprezentanta.

Nauczyciel zapisuje na tablicy problem, który bêdzie przedmiotem dys-

kusji. Grupy maj¹ kilka minut na przygotowanie siê do niej (m.in. wyko-

rzystuj¹ materia³y przygotowane w pracy domowej). W czasie dyskusji

nauczyciel pilnuje czasu, aby ka¿dy mia³ szansê zabrania g³osu; ponadto

czuwa nad tym, aby dyskusja zakoñczy³a siê konkretnymi wnioskami.

Faza podsumowuj¹ca

Uczniowie zapisuj¹ argumenty i wnioski z dyskusji w zeszycie æwiczeñ (æwi-

czenie nr 2, str. 45).

Rozwi¹zanie krzy¿ówki (has³o – SOZOLOGIA):

1. biomasa,  2.  biogaz,  3.  erozja,  4.  geotermalna,  5.  decybel,  6.  s³oñce,

7. recykling, 8. ultradŸwiêki, 9. odnawialne.

20. Dzia³ania miêdzynarodowe s³u¿¹ce ochronie œrodowiska

Cel ogólny

Zrozumienie potrzeby wspólnych dzia³añ wszystkich pañstw na rzecz zacho-

wania równowagi ekologicznej na Ziemi.

55

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

– wyjaœniæ, na czym polega zasada zrównowa¿onego rozwoju,

– omówiæ g³ówne cele Agendy 21,

– wymieniæ cele „Planu dzia³ania”,

– przedstawiæ dzia³ania Polski w zakresie polityki zrównowa¿onego rozwoju,

– uzasadniæ, dlaczego zasada ekorozwoju jest bardzo wa¿na dla wszystkich

pañstw œwiata.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna.

Œrodki dydaktyczne

Arkusze papieru, materia³y Ÿród³owe na temat Agendy 21 oraz „Planu dzia³a-

nia”.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy na temat energii j¹drowej.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna wyjaœniaj¹ca ideê zrównowa¿onego rozwoju.

Uczniowie uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 47).

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. podrêcznik, str. 83, mate-

ria³y na temat Agendy 21 oraz „Planu dzia³ania”) – zapoznanie z doku-

mentami „Szczytu Ziemi” w Rio de Janeiro oraz Œwiatowego Szczytu

Zrównowa¿onego Rozwoju w Johannesburgu. Uczniowie przygotowuj¹

krótkie wyst¹pienia o przyjêtych tam dokumentach.

Prezentacja wyników pracy. Uzupe³nienie æwiczeñ nr 2 i 3 (zeszyt æwi-

czeñ, str. 47).

3. Dalsza praca w grupach – uczniowie przygotowuj¹ „deklaracjê lokaln¹”,

      uwzglêdniaj¹c¹ dzia³ania w³adz i spo³ecznoœci lokalnej zgodne z za³o¿e-

niami „Szczytu Ziemi”, któr¹ przedstawi¹ w³adzom miasta (gminy).

Prezentacja prac grup i wspólna ich ocena.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 48).

PRACA DOMOWA

Przygotowanie ulotki informacyjnej dla mieszkañców swojej miejscowoœci,

której celem jest prezentacja idei zrównowa¿onego rozwoju.

56

Ochrona œrodowiska (lekcja powtórzeniowa)

Cel ogólny

Powtórzenie, utrwalenie i sprawdzenie wiedzy dotycz¹cej ochrony œrodowiska.

Strategia

Emocjonalna i operacyjna.

Forma organizacyjna

Indywidualna.

Metody

Pomiar i obliczenia statystyczne.

Œrodki dydaktyczne

Test nr 2 (znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

K

ARTA

 

ODPOWIEDZI

 – 

TEST

 

NR

 2

Lp.

Prawid³owa odpowiedŸ

1.

a) substancji, b) ozon, freon

2.

c)

3.

d)

4.

b)

5.

a) procesy spalania paliw kopalnych
b) wyr¹b wilgotnych lasów równikowych
c) rozwój motoryzacji

6.

b) budowa oczyszczalni œcieków
c) stosowanie nawozów sztucznych

7.

a) P,   b) F,   c) F,   d) P

8.

b)

9.

a) nawozy sztuczne
b) chemiczne œrodki ochrony roœlin
c) monokultury

10.

a) 2,   b) 1,   c) 4,   d) 3

11.

c)

12.

a)

57

Lp.

Prawid³owa odpowiedŸ

13.

a) wszelkie niepo¿¹dane, nieprzyjemne i dokuczliwe dŸwiêki
    wp³ywaj¹ce negatywnie na cz³owieka i zwierzêta.
b) towarzysz¹ce ha³asowi drgania mechaniczne przenoszone
     za poœrednictwem cia³ sta³ych.

14.

a) obni¿enie sprawnoœci uczenia siê
b) choroby zawodowe, np. g³uchota
c) zwiêkszenie nerwowoœci i agresji
d) obni¿enie sprawnoœci dzia³ania

15.

a) energiê wodn¹
b) energiê geotermaln¹
c) energiê wiatru
d) energiê s³oneczn¹
e) energiê z biomasy

58

FORMY OCHRONY PRZYRODY

21. Zadania i formy ochrony przyrody w Polsce

Cel ogólny

Poznanie zasad funkcjonowania ochrony przyrody w Polsce.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ g³ówne cele i zadania ochrony przyrody,

 – omówiæ historiê ochrony przyrody w Polsce,

 – wymieniæ dokumenty prawne reguluj¹ce zasady ochrony przyrody w Polsce,

 – omówiæ formy ochrony przyrody,

 – wskazaæ przyk³ady w³¹czania siê Polski do miêdzynarodowych dzia³añ

w zakresie ochrony przyrody,

 – wymieniæ przyk³ady wystêpowania ró¿nych form ochrony przyrody w swoim

regionie.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, pogadanka.

Œrodki dydaktyczne

Encyklopedia i s³owniki biologiczne, atlasy, przewodniki i foldery o regionie,

koperty z kartkami, na których przedstawiono formy ochrony przyrody i ich

opisy (dla ka¿dego zespo³u).

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Podzia³ klasy na grupy, tworzenie mapy skojarzeñ z has³em ,,ochrona przy-

rody”, a nastêpnie wspólna analiza map.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna na temat historii ochrony przyrody w Polsce.

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. encyklopedia, s³owniki

biologiczne) – poznanie sylwetek Polaków zas³u¿onych w dziedzinie ochrony

przyrody (ka¿da grupa prezentuje jedn¹ postaæ).

3. Pogadanka na temat podstaw prawnych reguluj¹cych zasady ochrony przy-

rody w Polsce. Uzupe³nienie æwiczenia nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 49).

4. Wspólna analiza tabeli w podrêczniku (za³¹cznik nr 1, str. 109–110) –

formy ochrony przyrody.

59

5. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. atlasy, przewodniki i foldery

o regionie) – uczniowie wykonuj¹ polecenie nr 2 (podrêcznik, str. 86) i na

podstawie zebranych informacji uzupe³niaj¹ æwiczenie nr 2 (zeszyt æwi-

czeñ, str. 49).

6. Rozmowa dydaktyczna na temat dzia³añ Polski na arenie miêdzynarodo-

wej w dziedzinie ochrony przyrody.

Faza podsumowuj¹ca

Podzia³ klasy na grupy – ka¿da grupa otrzymuje kopertê z kartkami, na któ-

rych zapisane s¹ formy ochrony przyrody i ich opisy. Zadaniem uczniów jest

dopasowanie w³aœciwych opisów do odpowiednich form ochrony przyrody.

Sprawdzenie poprawnoœci wykonania zadania.

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 3 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 50).

Dla chêtnych – przedstawienie wyników pracy (polecenie nr 2 z podrêcznika,

str. 86) w formie graficznej wed³ug indywidualnego pomys³u.

Dla chêtnych – wyszukanie w dostêpnych Ÿród³ach informacji na temat pod-

pisanej przez Polskê Konwencji Waszyngtoñskiej (CITES).

22. Ochrona gatunkowa roœlin, zwierz¹t i grzybów

Cel ogólny

Poznanie zasad funkcjonowania ochrony gatunkowej roœlin, zwierz¹t i grzybów.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ, na czym polega ochrona œcis³a i czêœciowa,

 – wymieniæ przyk³ady chronionych gatunków roœlin, zwierz¹t i grzybów,

 – rozpoznaæ chronione gatunki roœlin, zwierz¹t i grzybów,

 – wyjaœniæ, co zawiera Polska czerwona ksiêga roœlin i Polska czerwona

ksiêga zwierz¹t,

– omówiæ znaczenie ³owiectwa i myœlistwa dla ochrony zwierz¹t,

 – wyjaœniæ, czego dotyczy Konwencja Waszyngtoñska (CITES).

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna.

60

Œrodki dydaktyczne

Plansze: ,,Zwierzêta chronione”, „Roœliny chronione”, Polska czerwona ksiê-

ga roœlin,  Polska czerwona ksiêga zwierz¹t, atlasy roœlin i zwierz¹t, karty

pracy (jedna na grupê).

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Powtórzenie i utrwalenie wiedzy o formach ochrony przyrody w Polsce.

Sprawdzenie zadania domowego i prezentacja projektów graficznych.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Omówienie, na czym polega ochrona gatunkowa œcis³a i czêœciowa. Uzu-

pe³nienie æwiczenia nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 51).

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. atlasy, plansze, podrêcz-

nik, str. 88–93) – uczniowie poznaj¹ chronione gatunki roœlin, zwierz¹t

i grzybów, a nastêpnie uzupe³niaj¹ kartê pracy (propozycja karty pracy

znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

3. Rozmowa dydaktyczna na temat Polskiej czerwonej ksiêgi roœlin i Pol-

skiej czerwonej ksiêgi zwierz¹t. Uczniowie poznaj¹ kategorie zagro¿eñ

zamieszczonych w ksiêgach oraz przyk³ady zarejestrowanych gatunków.

4. Zadania Konwencji Waszyngtoñskiej (CITES) – wyst¹pienia uczniów, któ-

rzy przygotowali pracê domow¹ dla chêtnych.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenia nr 2, 3 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 51–52).

PRACA DOMOWA

Przygotowanie informacji o pomnikach przyrody o¿ywionej i nieo¿ywionej

we w³asnym regionie.

23. Pomniki przyrody o¿ywionej i nieo¿ywionej

Cel ogólny

Poznanie obiektów przyrodniczych uznanych za pomniki przyrody oraz ce-

lów, w jakich s¹ tworzone.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ, co to jest pomnik przyrody,

 – wskazaæ cele tworzenia pomników przyrody,

 – wymieniæ przyk³ady najbardziej znanych pomników przyrody o¿ywionej

i nieo¿ywionej w Polsce,

 – scharakteryzowaæ pomniki przyrody w swoim regionie.

61

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Grupowa i zbiorowa.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Przewodniki turystyczne po regionie (dla grup), albumy, zdjêcia wybranych

pomników przyrody, prezentacje multimedialne pomników przyrody ze swo-

jego regionu, miasta, mapa swojego regionu, koperty dla grup ze zdjêciami

chronionych gatunków roœlin i zwierz¹t.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Konkurs grupowy znajomoœci chronionych gatunków roœlin i zwierz¹t

w Polsce. Podzia³ klasy na 4-osobowe grupy. Ka¿da z nich losuje kopertê

ze zdjêciami 3 gatunków roœlin i 3 gatunków zwierz¹t chronionych w Pol-

sce. Zadaniem grup jest rozpoznanie tych gatunków (podanie ich nazw).

Nauczyciel sprawdza poprawnoœæ wykonania zadania i dokonuje oceny.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka  na  temat  pomników  przyrody  jako  jednej  z  form  ochrony.

Uczniowie poznaj¹ przyk³ady najbardziej znanych pomników przyrody

w Polsce.

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. przewodniki turystyczne po

regionie, materia³y przygotowane w pracy domowej) – uczniowie przygo-

towuj¹ prezentacjê wybranych pomników przyrody ze swojego regionu.

Nauczyciel czuwa nad doborem przyk³adów tak, aby ka¿da grupa przed-

stawia³a inny pomnik przyrody. Sprawozdawcy z poszczególnych grup

prezentuj¹  pracê  zespo³ów,  wykorzystuj¹c  dostêpne  zdjêcia,  albumy.

Nauczyciel uzupe³nia wyst¹pienia uczniów i dokonuje oceny.

3. Rozmowa dydaktyczna na temat pomników przyrody o¿ywionej we w³a-

snym mieœcie uzupe³niona prezentacj¹ multimedialn¹ wybranych przy-

k³adów.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 55).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 54).

Dla chêtnych – opracowanie tematu z æwiczenia 1 (szlak wêdrówki tras¹ po-

mników przyrody znajduj¹cych siê w swojej okolicy) w postaci prezentacji

komputerowej (praca indywidualna lub grupowa).

62

24. Rezerwaty przyrody

Cel ogólny

Poznanie typów rezerwatów i roli, jak¹ odgrywaj¹ w ochronie przyrody.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ, co to jest rezerwat przyrody,

 – omówiæ rolê rezerwatów w ochronie przyrody,

 – wyjaœniæ ró¿nicê miêdzy rezerwatem œcis³ym i czêœciowym,

 – omówiæ rodzaje rezerwatów i podaæ przyk³ady,

 – wskazaæ przyk³ady rezerwatów wystêpuj¹cych w najbli¿szej okolicy.

Strategia

Operacyjna.

Forma organizacyjna

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – pogadanka, burza mózgów.

Œrodki dydaktyczne

Karty pracy (I – dla ka¿dego ucznia, II – jedna na grupê), przewodniki tury-

styczne po regionie, albumy przedstawiaj¹ce ró¿ne rezerwaty przyrody, ulot-

ki LOP.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o pomnikach przyrody. Sprawdzenie

zadania domowego oraz prezentacja projektów.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka na temat podzia³u rezerwatów ze wzglêdu na cel i przedmiot

ochrony.

Uczniowie uzupe³niaj¹ zadanie nr 1 z karty pracy I (propozycja karty pracy

znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

2. Praca w grupach – uczniowie na podstawie materia³u Ÿród³owego (np.

przewodniki po regionie) wykonuj¹ polecenie nr 1 z podrêcznika (str. 97).

Nastêpnie uzupe³niaj¹ zadania nr 1 i 2 z karty pracy II (propozycja karty

pracy jest zamieszczona w œrodku ksi¹¿ki, do kserowania).

Omówienie wyników pracy – uczniowie wskazuj¹ na mapie po³o¿enie

omawianych rezerwatów.

3. Burza mózgów dotycz¹ca roli, jak¹ w ochronie przyrody odgrywaj¹ re-

zerwaty. Uzupe³nienie æwiczenia nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 56).

63

Faza podsumowuj¹ca

Tworzenie  opowiadania  na  temat  roli  i  rodzajów  rezerwatów  przyrody.

Nauczyciel rozpoczyna opowiadanie, póŸniej wskazuje ucznia, który konty-

nuuje jego wypowiedŸ tak, aby powsta³a logiczna ca³oœæ. Nastêpnie uczeñ

ten wskazuje kolejnego ucznia, ten kolejnego, a¿ do wyczerpania tematu.

PRACA DOMOWA

Æwiczenia nr 2 i 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 56–57).

Wykonanie polecenia nr 2 z podrêcznika (str. 97).

25. Parki krajobrazowe i ich rola w ochronie przyrody

Cel ogólny

Poznanie celów tworzenia parków krajobrazowych i sposobów realizacji zasad

ekorozwoju na tych terenach.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ, co to jest park krajobrazowy,

 – wyjaœniæ cele tworzenia parków krajobrazowych i ich rolê w ochronie

przyrody,

 – wymieniæ  i  scharakteryzowaæ  wybrane  parki  krajobrazowe  w  Polsce

i w najbli¿szej okolicy,

 – wyjaœniæ sposoby realizacji zasad zrównowa¿onego rozwoju na obszarze

parków krajobrazowych,

 – omówiæ rolê obszarów chronionego krajobrazu.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

S³owne – rozmowa dydaktyczna, pogadanka, dyskusja.

Œrodki dydaktyczne

Materia³y Ÿród³owe dotycz¹ce parków krajobrazowych znajduj¹cych siê we

w³asnym regionie (broszury LOP, albumy, przewodniki turystyczne), arkusze

papieru, mapa regionu.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o rezerwatach przyrody. Sprawdzenie

zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

64

Faza realizacyjna

1. Rozmowa dydaktyczna na temat roli, jak¹ spe³niaj¹ parki krajobrazowe

w realizacji zadañ ochrony przyrody.

Uzupe³nienie æwiczenia nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 58).

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym (np. broszury LOP, albumy,

przewodniki turystyczne) – uczniowie poznaj¹ parki krajobrazowe znaj-

duj¹ce siê w najbli¿szej okolicy.

Nastêpnie przygotowuj¹ prezentacjê jednego wybranego parku krajobrazo-

wego, uwzglêdniaj¹c jego po³o¿enie, obszar, najcenniejsze walory i realizo-

wane w nim zadania (do jej przygotowania wykorzystuj¹ arkusze papieru

i mapê regionu).

Prezentacja prac zespo³ów.

3. Pogadanka na temat obszarów chronionego krajobrazu i ich roli.

4. Dyskusja wywo³ana pytaniem zawartym w æwiczeniu nr 2 (zeszyt æwi-

czeñ, str. 58): W jaki sposób na obszarze parków krajobrazowych realizo-

wana jest zasada zrównowa¿onego rozwoju?

Wnioski z dyskusji uczniowie zapisuj¹ w zeszycie æwiczeñ.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 58).

PRACA DOMOWA

Æwiczenie nr 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 59).

Dla  chêtnych  –  u³o¿enie  krzy¿ówki  do  has³a  PARK  KRAJOBRAZOWY

z wykorzystaniem wiedzy z dzia³u „Formy ochrony przyrody”.

26. Parki narodowe – najwy¿sza forma ochrony przyrody w Polsce

Cel ogólny

Poznanie osobliwoœci przyrodniczych bêd¹cych celem ochrony w parkach

narodowych w Polsce.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – okreœliæ, co to jest park narodowy,

 – omówiæ cele i zadania parków narodowych,

 – wyjaœniæ rolê tzw. otulin wokó³ parków narodowych,

 – wymieniæ i wskazaæ na mapie parki narodowe w Polsce,

 – scharakteryzowaæ osobliwoœci wybranych parków narodowych,

 – wyjaœniæ, czym s¹ rezerwaty biosfery i jak¹ pe³ni¹ funkcjê,

 – uzasadniæ, dlaczego Bia³owieski Park Narodowy zosta³ uznany za Obiekt

Dziedzictwa Œwiatowego.

65

Strategia

Operacyjna i emocjonalna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i indywidualna.

Metody

S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Obserwacyjne – obserwacja zastêpczych œrodków dydaktycznych.

Œrodki dydaktyczne

Film „Parki Narodowe Polski”

1

, karty pracy oraz mapki konturowe Polski dla

ka¿dego ucznia.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o parkach krajobrazowych. Spraw-

dzenie zadania domowego.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka na temat celów i historii funkcjonowania parków narodowych

na œwiecie i w Polsce.

2. Uczniowie wykonuj¹ polecenie nr 1 z podrêcznika (str. 103) oraz æwicze-

nie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 60).

3. Uczniowie po obejrzeniu fragmenty filmu „Parki Narodowe Polski”, uzupe³-

niaj¹ indywidualnie kartê pracy (propozycja karty pracy znajduje siê w œrodku

ksi¹¿ki, do kserowania) – ca³y film trwa ponad godzinê, dlatego w czasie

jednej jednostki lekcyjnej mo¿na wybraæ kilka przyk³adów parków (np. gór-

ski, nizinny, wy¿ynny, nadmorski i park po³o¿ony najbli¿ej miejsca zamiesz-

kania uczniów).

Omówienie przez uczniów prezentowanych parków na podstawie uzupe³-

nionych kart pracy.

4. Analiza tabeli z podrêcznika (za³¹cznik nr 2, str. 111–112) – przegl¹d pozo-

sta³ych parków narodowych. Uczniowie zwracaj¹ uwagê, który z parków

jest najstarszy, który najm³odszy, obszarowo najwiêkszy i najmniejszy.

5. Pogadanka na temat roli tzw. otulin wokó³ parków narodowych.

6. Rozmowa dydaktyczna na temat rezerwatów biosfery. Uczniowie na map-

kach konturowych Polski zaznaczaj¹ po³o¿enie parków narodowych, któ-

re zosta³y w³¹czone do Miêdzynarodowej Sieci Biosfery UNESCO.

Uzupe³nienie æwiczenia nr 3 (zeszyt æwiczeñ, str. 61).

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenia nr 2 i 4 (zeszyt æwiczeñ, str. 60 –61).

1. W przypadku braku dostêpu do filmu mo¿na wykorzystaæ dostêpne teksty Ÿród³owe, np. czasopisma

„Przyroda polska”, broszury LOP itp.

66

PRACA DOMOWA

Wyszukanie informacji na temat dzia³alnoœci ko³a LOP w swoim mieœcie

i w swojej szkole.

27. Niektóre instytucje i organizacje dzia³aj¹ce

na rzecz ochrony przyrody

Cel ogólny

Poznanie instytucji i organizacji wspieraj¹cych dzia³ania na rzecz ochrony

przyrody.

Cele szczegó³owe

Uczeñ potrafi:

 – wymieniæ instytucje odpowiedzialne za ochronê przyrody i œrodowiska

w kraju i w województwie,

 – omówiæ zadania wybranych organizacji, agencji i instytucji miêdzynaro-

dowych zajmuj¹cych siê ochron¹ przyrody i ró¿norodnoœci biologicznej,

 – wymieniæ polskie organizacje dzia³aj¹ce na rzecz ochrony przyrody,

 – okreœliæ podstawowe zadania Ligi Ochrony Przyrody (LOP),

 – wskazaæ najpilniejsze zadania w zakresie ochrony przyrody w swoim miej-

scu zamieszkania.

Strategia

Operacyjna.

Formy organizacyjne

Zbiorowa i grupowa.

Metody

 S³owne – pogadanka, rozmowa dydaktyczna.

Œrodki dydaktyczne

Arkusze papieru, materia³y Ÿród³owe dla grup na temat organizacji, agencji

i instytucji miêdzynarodowych dzia³aj¹cych na rzecz ochrony przyrody, bro-

szury i ulotki LOP.

Przebieg zajêæ

Faza przygotowawcza

1. Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o parkach narodowych.

2. Podanie celów i tematu zajêæ.

Faza realizacyjna

1. Pogadanka na temat dzia³alnoœci instytucji odpowiedzialnych za ochronê

przyrody i œrodowiska w kraju i w województwie.

67

2. Praca w grupach z materia³em Ÿród³owym – uczniowie poznaj¹ miêdzy-

narodowe pozarz¹dowe organizacje zajmuj¹ce siê ochron¹ przyrody i ró¿-

norodnoœci biologicznej.

Wyniki pracy przedstawiaj¹ graficznie na arkuszach papieru. Prezentacja

prac.

3. Rozmowa dydaktyczna na temat polskich organizacji wspieraj¹cych ochro-

nê przyrody.

4. Prezentacja na temat historii i g³ównych zadañ LOP, przygotowana przez

cz³onków szkolnego ko³a LOP.

5. Uczniowie w grupach wykonuj¹ æwiczenie nr 2 (zeszyt æwiczeñ, str. 62).

Prezentacja wyników pracy grupowej.

Faza podsumowuj¹ca

Æwiczenie nr 1 (zeszyt æwiczeñ, str. 62).

Formy ochrony przyrody (lekcja powtórzeniowa)

Cel ogólny

Utrwalenie i sprawdzenie wiedzy o ochronie przyrody.

Strategia

Emocjonalna i operacyjna.

Forma organizacyjna

Indywidualna.

Metody

Pomiar i obliczenia statystyczne.

Œrodki dydaktyczne

Test nr 3 (znajduje siê w œrodku ksi¹¿ki do kserowania).

68

Lp.

Prawid³owa odpowiedŸ

  1.

b)

  2.

b),   c),   d),   g)

  3.

a) P,   b) P,   c) F,   d) P

  4.

c)

  5.

a)

  6.

a) Owczary, b) Grabowiec, c) Bia³e £ugi, d) Che³mowa Góra,

e) w¹wóz Homole, f) Miedzianka

  7.

a) Gorczañski, b) Tatrzañski, c) Œwiêtokrzyski, d) Bia³owieski

  8.

b)

  9.

c)

10.

b)

11.

b)

12.

Np.: Biebrzañski, Bia³owieski, Bieszczadzki, Karkonoski, S³owiñski,
Tatrzañski

13.

Powo³ano j¹ w celu ograniczenia nadmiernej eksploatacji i handlu

dzikimi gatunkami roœlin i zwierz¹t. Kraje, które j¹ podpisa³y,

zobowi¹za³y siê do dostosowania w³asnego prawodawstwa do wymo-

gów konwencji i pe³nego ich respektowania.

14.

a)

15.

WWF – Œwiatowy Fundusz na Rzecz Przyrody

LOP – Liga Ochrony Przyrody

IUCN – Œwiatowa Unia Ochrony Przyrody

FAO – Œwiatowa Organizacja do Spraw Wy¿ywienia

K

ARTA

 

ODPOWIEDZI

 – 

TEST

 

NR

 3