ZKI_1

2010-10-04

Zarządzanie kapitałem
intelektualnym

dr Jadwiga Bakonyi

jadwiga.bakonyi@humanitas.edu.pl

Warunki zaliczenia przedmiotu

Wykład – 16 godzin

Materiały udost

pniane na stronie

Na ostatnim wykładzie b

podane

zagadnienia do egzaminu

Egzamin:

I termin – pisemny

II termin – pisemny

III termin - ustny

Plan wykładu:

Kapitał intelektualny – wprowadzenie

Rys historyczny

Zmiana warunków konkurencyjno

ci przedsi

biorstw

Wiedza a kapitał intelektualny

Kierunki bada

Koncepcje kapitału intelektualnego

Poj

cie kapitału intelektualnego

Interesariusze informacji o kapitale intelektualnym

Zarz

dzanie kapitałem intelektualnym

Kategoryzacja kapitału intelektualnego

2010-10-04

Plan wykładu:

Pomiar i wycena kapitału intelektualnego kapitału intelektualnego

Cel pomiaru

Korzy

ci z pomiaru

Wska

niki, mierniki, metryki

Najbardziej znane wska

niki pomiaru kapitału intelektualnego

Cztery grupy metod pomiaru kapitału intelektualnego

Wybrane metody i narz

dzia pomiaru i wyceny IC

Nawigator Skandii

Monitor Aktywów Niematerialnych

VAIC

KCE

MV/BV

Wska

nik Q-Tobina

EVA

Broker technologii

Raport o kapitale intelektualnym Polski

Przykłady zarz

dzania kapitałem intelektualnym

Literatura:

Brdulak J. J., Zarz

dzanie wiedz

a proces innowacji produktu. Budowanie

przewagi konkurencyjnej firmy, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie –
Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2005.

Chody

ski A., Wiedza i kompetencje ekologiczne w strategiach rozwoju

przedsi

biorstw, Difin, Warszawa 2007.

Edvinsson L., Malone M. S.: Kapitał intelektualny, Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 2001.

Grudzewski W. M., Hejduk I. K., Zarz

dzanie wiedz

w przedsi

biorstwach,

Difin, Warszawa 2004.

Jarugowa A., Fijałkowska J., Rachunkowo

ść

i zarz

dzanie kapitałem

intelektualnym. Koncepcje i praktyka, O

rodek Doradztwa i Doskonalenia

Kadr, Gda

sk 2002.

Kasiewicz S., Rogowski W., Kici

ska M., Kapitał intelektualny. Spojrzenie z

perspektywy interesariuszy, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006.

Mikuła B., Piertuszka Ortyl A., Potocki A., Zarz

dzanie przedsi

biorstwem XXI

wieku, Difin, Warszawa 2002.

Mroziewski M., Kapitał intelektualny współczesnego przedsi

biorstwa, Difin,

Warszawa 2008.

WaŜne daty:

1975 – pierwsza oficjalna publikacja, w której
u

yto okre

lenia „Kapitał Intelektualny”

1987 – powołanie „Grupy Konrada”

1995 – pierwsza formalna definicja „Kapitału
Intelektualnego”

2010-10-04

Wiedza, jako czynnik budowy pozycji
konkurencyjnej przedsiębiorstwa

Konkurencyjność

Zdolno

ść

do sprawnego realizowania celów,

maj

ca na uwadze osi

gni

cie przewagi nad

rywalami tak, aby była mo

liwie du

a i trwała

Wiedza, jako czynnik budowy pozycji
konkurencyjnej przedsiębiorstwa

W nowoczesnych firmach czynnikami
konkurencyjnymi s

elementy, które

na przyporz

dkowa

do rodzajów

aktywów niematerialnych:

aspekt ludzki – zarz

dzanie, pracownicy.

aspekt strukturalny – innowacje, technologie,
marka.

aspekt relacyjny - klienci, alianse strategiczne.

aspekt społeczny -

rodowisko.

2010-10-04

Zarządzanie wiedzą - cele

Głównym celem zarz

dzania wiedz

jest

przekształcanie zasobów wiedzy organizacji i
otoczenia w trwał

warto

ść

Wymaga to identyfikacji przepływu informacji w
organizacji i pogrupowania zasobów wiedzy, co
ułatwi okre

lenie, którymi obszarami wiedzy chcemy

zarz

dza

Zarządzanie wiedzą - definicje

Zarz

dzanie wiedz

to strategia i procesy

umo

liwiaj

ce tworzenie i obieg wiedzy w

organizacji, poprzez które kreuje ona warto

ść

słu

Ŝą

samej organizacji i jej klientom.

Zarz

dzanie wiedz

to ci

gły proces zarz

dzania

wszelkimi rodzajami wiedzy w celu zaspokojenia
obecnych i przyszłych potrzeb, identyfikacji
istniej

cych b

nabytych aktywów wiedzy i

wykorzystania nowych mo

liwo

ci.

Zarządzanie wiedzą - strategie

Istnienie ró

norodnych

ródeł wiedzy uzasadnia

wyodr

bnienie dwóch podej

ść

do zarz

dzania wiedz

Strategia kodyfikacji skupia uwag

na wiedzy

sformalizowanej (dokumenty elektroniczne i
komputerowe bazy danych);

Strategia personalizacji koncentruje si

na wiedzy

zawartej w umysłach pracowników.

Sprawny system zarz

dzania wiedz

nie mo

koncentrowa

tylko na jednym z obszarów, zwykle

jedna ze strategii przejmowana jest jako dominuj

ca,

druga jest strategi

wspomagaj

2010-10-04

Zarządzanie wiedzą a kapitał intelektualny

Zarz

dzanie wiedz

- uruchomienie, wła

ciwe

wykorzystania kapitału intelektualnego

Zarz

dzanie wiedz

to zbiór wytycznych,

procedur i systemów odnosz

cych si

tworzenia, gromadzenia, ochrony i
wykorzystania kapitału intelektualnego firmy

Zarządzanie wiedzą a struktura kapitału
intelektualnego – (przykład wg A. Brooking)

Związki kapitału intelektualnego i zarządzania wiedzą
z realizowanymi i przyjmowanymi strategiami
przedsiębiorstwa

2010-10-04

Obszary badań kapitału intelektualnego

Ograniczenia badań prowadzonych
obecnie:

Badania maj

sto charakter teoretyczny

Badania s

ilustrowane pojedynczymi przykładami, co

nie daje podstaw do uogólnie

Badania dotycz

w wi

kszo

ci przypadków

szczególnych bran

(IT, instytucje finansowe)

Brak definicji, standardów pomiaru, wyceny i
raportowania kapitału intelektualnego

Termin kapitał intelektualny jest uŜywany
wymiennie (utoŜsamiany) z:

Aktywa intelektualne (intellectual assets),

Aktywa niematerialne (intangible assets),

Aktywa wiedzy (knowledge assets).

2010-10-04

Pojęcie kapitału intelektualnego

„Kapitał intelektualny oznacza posiadan

wiedz

, do

wiadczenie, technologi

organizacyjn

, stosunki z klientami i

umiej

tno

ci zawodowe, które daj

[…]

przewag

konkurencyjn

na rynku.” –

L. Edvinsson i M.S. Malone

Edvinsson L., Malone M. S.: Kapitał intelektualny,
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.

Inne określenia:

Kapitał intelektualny obejmuje wiedz

, informacje, własno

ść

intelektualn

i do

wiadczenie oraz sum

wszystkiego, co ka

w firmie wie i mo

e by

wykorzystane do tworzenia

bogactwa. -T. Stewart.

Kapitał intelektualny organizacji to suma kapitałów osobistych
pracowników wraz z kapitałem ludzkim poszczególnych
partnerów. -J. Stru

yna.

Suma ukrytych aktywów nieuwzgl

dnionych w sprawozdaniach

finansowych, obejmuj

ca zarówno to, co zostaje w głowach

pracowników, jak i to, co zostaje po wyj

ciu pracowników do

domu. – G. Ross i J. Ross.

Cechy charakterystyczne kapitału
intelektualnego:

Jest oparty na wiedzy.

Jest ró

nic

dzy warto

rynkow

firmy, a

warto

prezentowan

przez tradycyjn

sprawozdawczo

ść

finansow

Nie pasuje do tradycyjnego modelu rachunkowo

Składaj

na niego ró

ne kategorie, o odmiennym

charakterze.

Wła

ciwie wykorzystany ułatwia przedsi

biorstwu

uzyskanie przewagi konkurencyjnej.

2010-10-04

Rodzaje odbiorców informacji o kapitale
intelektualnym firmy:

Interesariusze wewn

trzni

kadra zarz

dzaj

pracownicy danej firmy.

Interesariusze zewn

trzni

obecnych wła

cicieli,

potencjalnych odbiorców,

wierzycieli (instytucje finansowe),

klientów i dostawców,

społecze

stwo,

organy rz

dowe i samorz

dowe,

regulatorów i legislatorów rynku kapitałowego i
kredytowego,

twórców polityki gospodarczej

Wzajemne relacje między róŜnymi grupami
interesariuszy

Interesariusze wewnętrzni

Proces zarz

dzania kapitałem intelektualnym

obejmuje:

definiowanie,

kategoryzacj

identyfikacj

pomiar,

prezentowanie

kapitału intelektualnego wewn

trz firmy.

W procesie tym s

wykorzystywane modele kapitału

intelektualnego.

2010-10-04

Zagadnienia, którymi są zainteresowani
interesariusze wewnętrzni:

co to s

aktywa niematerialne,

jakie składniki obejmuje kapitał intelektualny,

jak w firmie identyfikowa

oraz opisywa

elementy i składniki

poszczególnych kategorii kapitału intelektualnego,

w jaki sposób dokonywa

pomiaru poszczególnych elementów i

składników aktywów niematerialnych,

według jakiego schematu i w jaki sposób prezentowa

kapitał

intelektualny wewn

trz firmy,

jak zarz

dza

kapitałem intelektualnym, aby zwi

ksza

warto

ść

firmy,

czy i w jaki sposób raportowa

o kapitale intelektualnym na

zewn

trz firmy,

jak wycenia

kapitał intelektualny, aby przedstawia

prawdziw

warto

ść

firmy interesariuszom zewn

trznym.

Interesariusze zewnętrzni

Wycena kapitału intelektualnego obejmuje
okre

lenie warto

ci ł

cznego kapitału

intelektualnego na podstawie jednego miernika lub
systemu kilku mierników.

Stosowane odpowiednie metody wyceny kapitału
intelektualnego.

Raportowanie kapitału intelektualnego
przekazywanie na zewn

trz organizacji informacji i

wiedzy o aktywach niematerialnych firmy.

liwo

ść

okre

lenia prawdziwej, rzetelnej i wła

ciwej

warto

ci firmy.

Zagadnienia, którymi są zainteresowani
interesariusze zewnętrzni:

jak identyfikowa

i wycenia

poszczególne składniki aktywów

niematerialnych w danej firmie,

gdzie szuka

stosownych informacji o wielko

ci, jako

ci, stopniu

wykorzystania aktywów niematerialnych danej firmy,

w jakim stopniu i zakresie kapitał intelektualny stanowi o obecnej
i przyszłej warto

ci firmy oraz o jej konkurencyjno

ci,

czy firma istotnie si

ró

ni od swoich konkurentów potencjałem

oraz stopniem i efektywno

wykorzystania aktywów

niematerialnych,

w jakim stopniu firma jest zale

na od danego składnika kapitału

intelektualnego,

czy istnieje ryzyko utraty danego składnika aktywów
niematerialnych, jaki jest poziom tego ryzyka i jakie mog

tego konsekwencje,

które firmy opieraj

swoj

warto

ść

głównie na kapitale

intelektualnym.

2010-10-04

Jak i które informacje o IC są
wykorzystywane przez róŜne grupy?

Kadra zarz

dzaj

Do zarz

dzania kapitałem intelektualnym;

Pracownicy

Do określenia swojej roli i znaczenia w firmie;

Do budowania własnej wartości.

Obecni wła

ciciele i

potencjalni inwestorzy

Do wyceny warto

ci firmy i opłacalno

ci inwestowania w ni

;

Wierzyciele

Zdolno

ść

do spłaty długów

Regulatorzy i legislatorzy
rynku kapitałowego

Opracowanie standardów

Twórcy standardów
rachunkowo

Opracowanie standardów raportowania

Twórcy polityki
gospodarczej

Prowadzenie polityki wspieraj

cej innowacyjno

ść

Społecze

stwo

Formułowanie strategii rozwoju społecze

stwa

Klienci i dostawcy

Budowanie wzajemnych relacji

Zarządzanie IC

Wymaga nast

puj

cych działa

Identyfikacja i kategoryzacja IC

Pomiar i przechowanie informacji dotycz

cych IC

Ochrona posiadanego IC

Powi

kszanie i odnawianie IC

Upowszechnianie koncepcji IC

Na potrzeby wewn

trzne ka

da firma mo

e wypracowa

własny

model zarz

dzania IC, powinien by

dobrze zdefiniowany, mie

okre

lone kategorie i sposób pomiaru.