Wykład 5 Wprowadzenie do 

teorii dobrobytu

• Polityka państwa: kontrola cen

• Koszty opodatkowania

• Rynki a dobrobyt

• Rynki a dobrobyt

• NadwyŜka konsumenta

• NadwyŜka producent

• Efektywność rynku

Regulacja cen: cena maksymalna

P

S

D

Skuteczna, gdy niŜsza od 
ceny równowagi:

Q

niedobór

p 

max

ceny równowagi:
-nadwyŜkowy popyt
- wzrost ilości

-zmniejszenie nadwyŜki 

producenta

Regulacja cen: cena minimalna

P

S

D

nadwyŜka

p 

min

Skuteczna, gdy wyŜsza 
od ceny równowagi:

Q

od ceny równowagi:
-nadwyŜkowa podaŜ  
- ograniczenie ilości

- zmniejszenie nadwyŜki          

konsumenta

Skutki opodatkowania

• NałoŜenie podatków na nabywców 

przesuwa krzywą popytu

• NałoŜenie podatku na sprzedawców 

• NałoŜenie podatku na sprzedawców 

przesuwa krzywą podaŜy

• W kaŜdym przypadku cena płacona przez 

nabywców rośnie a otrzymywana przez 
sprzedawców maleje

Podatki: przesunięcie krzywej 

popytu 

S

p

Nakładanie podatku na 
nabywców powoduje iŜ 
na rynku występują 
dwie ceny:

D

p

e

D

’

p

d

p

s

• cena, którą płaci 
nabywca
• cena którą otrzymuje
sprzedawca

Podatki: przesunięcie krzywej 

podaŜy 

S

p

Nakładanie podatku na 
sprzedawców powoduje 
iŜ na rynku występują 
dwie ceny:

S

’

D

p

e

p

d

p

s

• cena, którą płaci 
nabywca 

cena którą otrzymuje

dostawca

Podatki: inny sposób określania 

wpływu podatku 

S

p

Wysokość podatku t

P

D

p

d

p

s

Wysokość podatku t

Q

Przychód z 
opodatkowa
nia

Klin podatkowy

• RóŜnica między ceną płacona przez nabywców 

a otrzymywaną przez sprzedawców

• Skutki:

• Skutki:

– zmniejszenie nadwyŜki sprzedawców i nabywców

– zmniejszenie wielkości produkcji

– zwiększenie przychodów państwa

– strata  dobrobytu 

Pusta strata podatkowa 

S

p

Powierzchnia B+D

mierzy pustą stratę

podatkową

P

NałoŜenie podatków
powoduje straty 
nadwyŜki:
• konsumenta 

A+B

D

p

d

p

s

Q

B

A

C

• konsumenta 

A+B

•producenta 

C+D

oraz powoduje tzw.
jałową stratę 
dobrobytu 

B+D

Przerzucanie podatków

W przypadku 

doskonale 

elastycznej 

krzywej podaŜy 

cały podatek 

przerzucany jest na 

P

S

’

t

P

e

+t

przerzucany jest na 

konsumenta

Q

D

q

e

p

e

S

S

’

t

q

1

Przerzucanie podatków

W przypadku 

doskonale 

nieelastycznej 

krzywej podaŜy 

podatek nie moŜe 

być przerzucony na 

P

S

być przerzucony na 

konsumenta

Q

D

q

e

p

e

t

p

e

-t

Ekonomia dobrobytu

• Badanie wpływu alokacji na dobrobyt 

ekonomiczny

• Korzyści z udziału w transakcjach 

• Korzyści z udziału w transakcjach 

rynkowych

• MoŜliwości ich zwiększenia 

NadwyŜka konsumenta

• Skłonność do płacenia: maksymalna kwota, 

którą nabywca chce zapłacić za dobro 

• NadwyŜka: róŜnica miedzy skłonnością do 

• NadwyŜka: róŜnica miedzy skłonnością do 

płacenia a ceną rynkową

Ceny graniczne i nadwyŜka 

konsumenta

NadwyŜka brutto

NadwyŜka netto

P

P

x

x

1 2

P

3 4 5

1

2

3 4

5

NadwyŜka konsumenta

• RóŜnica pomiędzy 

maksymalną sumą 
jaką konsument jest 
skłonny zapłacić za 

P

skłonny zapłacić za 
daną ilość dobra a 
kwotą jaką naprawdę 
płaci

X

D

Zmiana nadwyŜki konsumenta

Zmiana nadwyŜki konsumenta: 

spadek ceny powoduje wzrost 
nadwyŜki o 

R+T

•

R

wyraŜa przyrost nadwyŜki 

dotychczasowych 

P

T

dotychczasowych 
konsumentów, 

• T

oznacza wartość konsumpcji 

nowych konsumentów (przyrost 
nadwyŜki)

X

D

x

’’

x

’

p

’’

p

’

R

NadwyŜka konsumenta stanowi 
miarę dobrobytu ekonomicznego 
w warunkach respektowania  

w warunkach respektowania  
preferencji nabywców

NadwyŜka producenta

• Koszt (ekonomiczny) – wartość 

wszystkiego, z czego musi zrezygnować 
sprzedawca, by wyprodukować dobro

sprzedawca, by wyprodukować dobro

• NadwyŜka producenta: róŜnica miedzy ceną 

rynkową a kosztem

Ceny graniczne i nadwyŜka 

producenta

NadwyŜka brutto

NadwyŜka netto

P

P

x

x

1 2

P

3 4 5

1

2

3 4

5

NadwyŜka producenta 

P

S

RóŜnica pomiędzy
kwotą jaką producent
uzyskuje ze sprzedaŜy

NadwyŜka

producenta

X

uzyskuje ze sprzedaŜy
a kosztem

x

*

T

Zmiana nadwyŜki producenta 

P

S

Wzrost ceny z p

’

do p

’’ 

powoduje zmianę 
nadwyŜki o R+T:
•prostokąt R pokazuje 
wzrost nadwyŜki 

p’’

T

X

wzrost nadwyŜki 
spowodowany 
wzrostem ceny
•trójkąt T to  nadwyŜka 
ze sprzedaŜy 
dodatkowych jednostek

x’’

x’

p’

R

NadwyŜka

producenta

Zmiana nadwyŜki producenta 

P

S

Spadek ceny z p

’

do p

’’ 

powoduje zmianę 
nadwyŜki o R+T:
•prostokąt R pokazuje 
spadek nadwyŜki 

T

X

spadek nadwyŜki 
spowodowany 
spadkiem ceny
•trójkąt T to  strata 
sprzedaŜy dodatkowych 
jednostek

x’’

x’

p’’

p’

R

NadwyŜka producenta stanowi 
miarę dobrobytu ekonomicznego 
sprzedawców

sprzedawców

NadwyŜka producenta i konsumenta: 

rynek konkurencyjny

P

S

W równowadze
zarówno konsumenci
jak i producenci 
maksymalizują

NadwyŜka

producenta

X

NadwyŜka
konsumenta

D

x

*

maksymalizują
swoje nadwyŜki

Efektywność równowagi rynkowej: 

rynek konkurencyjny

P

S

W równowadze
zarówno konsumenci
jak i producenci 
maksymalizują

X

D

maksymalizują
swoje nadwyŜki

Wartość dla nabywców większa 
niŜ koszt dla sprzedawców

Wartość dla nabywców mniejsza niŜ 
koszt dla sprzedawców

Efektywność rynków

• W równowadze wszyscy uczestnicy wymiany 

maksymalizują swe nadwyŜki

• Alokacja rynkowa jest efektywna

– przydziela wytworzone dobra tym nabywcom 

– przydziela wytworzone dobra tym nabywcom 

którzy cenią je najwyŜej

– zapewnia wytwarzanie po najniŜszych kosztach

– maksymalizuje sumę nadwyŜek wszystkich 

uczestników wymiany: nabywców i sprzedawców

• Dylematy: efektywność a sprawiedliwość