tech_ogrodnik_321[03].Z4.05

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawy funkcjonowania rynku rolnego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Istota marketingu w organizacji zbytu produktów ogrodniczych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. 4.3. Elementy marketingu w organizacji zbytu produktów ogrodniczych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. 4.4. Przygotowanie produktów ogrodniczych do sprzedaŜy

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o organizacji zbytu produktów

ogrodniczych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, podstawowe wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania
umiejętności z zakresu jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatnych do sprawdzenia, czy juŜ opanowałeś podane treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. Pozytywny
wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej.
Wynik negatywny będzie wskazaniem, Ŝe powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić
umiejętności z pomocą nauczyciela,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań testowych, który pozwoli Ci sprawdzić,
czy opanowałeś materiał w stopniu umoŜliwiającym zaliczenie całej jednostki
modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami ekonomicznymi,

−

posługiwać się podstawową terminologią dotyczącą potrzeb i zaspokajania potrzeb,

−

klasyfikować potrzeby,

−

określać dobra substytucyjne i komplementarne,

−

objaśniać pojęcie produktu, towaru, asortymentu,

−

identyfikować podmioty gospodarki rynkowej,

−

określać zasady uzyskania certyfikatu Integrowanej Produkcji Ogrodniczej,

−

określać zadania instytucji wspierających rolnictwo,

−

stosować przepisy prawa rolnego,

−

stosować przepisy prawa dotyczące bezpieczeństwa Ŝywnościowego,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

korzystać z technologii informacyjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić cechy rynku Ŝywnościowego i rolnego,

−

rozróŜnić czynniki kształtujące popyt i podaŜ produktów ogrodniczych,

−

scharakteryzować rodzaje zachowań konsumentów i producentów na rynku,

−

wyjaśnić pojęcia: elastyczność cenowa, dochodowa, mieszana, elastyczność popytu,
elastyczność podaŜy,

−

wyjaśnić mechanizm kształtowania cen na produkty ogrodnicze,

−

określić rolę marketingu w działalności przedsiębiorstwa,

−

określić znaczenie i kryteria segmentacji rynku,

−

scharakteryzować działania przedsiębiorstwa związane z produktem, ceną, kanałami
dystrybucji,

−

rozróŜnić podmioty marketingu i określić ich zachowania marketingowe,

−

określić rodzaje komunikacji marketingowej,

−

określić funkcje i zadania rynku hurtowego oraz giełdy towarowej,

−

określić i zastosować metody zapewnienia jakości sprzedawanych produktów
ogrodniczych,

−

posortować i skalibrować warzywa i owoce zgodnie z normami,

−

przygotować i zastosować opakowania do określonych produktów ogrodniczych,

−

zastosować przepisy dotyczące bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy podczas pakowania i przygotowywania
produktów ogrodniczych do sprzedaŜy,

−

określić korzyści z handlu zagranicznego produktami ogrodniczymi i spoŜywczymi,

−

określić korzyści dla producentów i handlu hurtowego owoców z obecności w systemie
EUREPGAP.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawy funkcjonowania rynku rolnego

4.1.1. Materiał nauczania

Gospodarka rynkowa to mechanizm prowadzący do rozmieszczenia czynników produkcji

pomiędzy alternatywne moŜliwości ich wykorzystania oraz podział wytworzonych produktów
pomiędzy poszczególne jednostki, który dokonuje się głównie za pośrednictwem rynku, przy
niewielkim wpływie państwa [2, s. 1].

W gospodarce rynkowej, tzn. takiej, w której o cenach dóbr i usług decyduje rynek, a nie

państwo, funkcjonują podmioty, które samodzielnie podejmują decyzje o swojej działalności.
Podmiotami gospodarki rynkowej są: gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, gospodarstwa
rolne, instytucje finansowe, administracja państwowa, władza lokalna [13, s. 14].

Cechami gospodarki rynkowej są: dominacja prywatnej własności środków produkcji nad

własnością  publiczną;  autonomiczność  w  podejmowaniu  decyzji  dotyczących  działalności
gospodarczej;  swobodne  kształtowanie  się  cen  większości  towarów  i  usług  na  rynku;  brak
bezpośredniej  ingerencji  państwa  w  wewnętrzne  sprawy  przedsiębiorstwa/gospodarstwa
rolnego;  wolność  wyboru  w  podejmowaniu  wszelkich  decyzji  gospodarczych;  konkurencja
między  przedsiębiorstwami,  która  prowadzi  do  dostarczania  na  rynek  dóbr  i  usług  bardziej
atrakcyjnych  dla  konsumenta;  system  cen,  który  regulowany  jest  przez  rynek  (państwo
ingeruje  w  ustalanie  cen,  np.  na  niektóre  płody  rolne  ustalając  ceny  minimalne  lub  stosując
dopłaty do cen na niektóre płody rolne) [2, s. 2].

Rynek jest to zjawisko obejmujące całokształt stosunków wymiennych zachodzących

między sprzedającymi i kupującymi [4, s. 70].

Rys. 1. Rodzaje rynków według przedmiotu wymiany [4, s. 70]

W ramach rynku dóbr i usług funkcjonuje rynek rolny. Rynek rolny jest to ogół

stosunków  wymiennych  towarowo  pienięŜnych  między  producentami  rolnymi  sprzedającymi
produkty  rolne  oraz  nabywającymi  środki  do  produkcji  rolnej  i  dobra  inwestycyjne
a przedsiębiorstwami  realizującymi  skup  produktów  rolnych  i  zaopatrzenie  w  środki  do
produkcji rolnej.

przedsiębiorca

zaopatrujący

w środki

do produkcji

rolnej

rodki do produkcji

pieniądz

producent

rolny

produkty rolne

pieniądz

przedsiębiorstwa

/konsumenci

nabywający

produkty rolne/

Rys. 2. Wymiana towarowo-pienięŜna na rynku rolnym

Specyficzne cechy rynku rolnego:

−

sezonowość,

−

duŜa bezwładność,

Rynek

Rynek dóbr i usług

Rynek pracy

Rynek finansowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

dostosowanie popytu do podaŜy.

Znaczna część produkcji rolniczej ma charakter cykliczny; produkcja rolnicza ma

względnie  długi  cykl  produkcji;  poziom  produkcji  rolnej  uzaleŜniony  jest  od  warunków
glebowych,  klimatycznych  i  pogodowych;  część  produktów  roślinnych  charakteryzuje  się
krótkim  okresem  do  spoŜycia  i  przetwórstwa;  popyt  na  produkty  rolno-Ŝywnościowe  cechuje
niska  cenowa  i  dochodowa  elastyczność  popytu;  ceny  gotowych,  przetworzonych  produktów
Ŝ

ywnościowych rosną szybciej niŜ ceny surowców rolnych do ich wytwarzania; rolnictwo jest

w znacznej części producentem surowców do własnej produkcji [3, s. 20].

Elementami rynku są: cena, popyt, podaŜ. Cena jest to wyraŜona w jednostce pienięŜnej

wartość dóbr i usług. Szczegółowe informacje dotyczące ceny zawarte są w rozdziale
dotyczącym narzędzi marketingu.

Popyt jest to ilość dóbr i usług, jakie nabywcy gotowi są nabyć po danej cenie,

w określonym miejscu i czasie, przy załoŜeniu, Ŝe inne czynniki pozostają stałe. Graficzną
zaleŜność popytu od ceny przedstawia rys. 3.

Czynniki wpływające na popyt produktów ogrodniczych: cena danego dobra, dochody

konsumentów, cena dóbr substytucyjnych, liczba konsumentów, gusty i preferencje
konsumentów, moda, tradycje, działania promocyjne [2, s. 45].

D – popyt na dane dobro
P – cena danego dobra
Q – ilość zakupionego dobra

Rys. 3. ZaleŜność popytu od ceny

Rys.3. pokazujący zaleŜność popytu od ceny prezentuje prawo popytu, które stanowi, Ŝe

przy spadku ceny na określone dobro, ilość zakupionego dobra wzrasta, natomiast przy
wzroście ceny na dane dobro ilość zakupionego dobra będzie spadać.

Istnieją dobra, których popyt silnie reaguje na zmianę ceny, tzn., gdy cena danego dobra

wzrośnie, to konsumenci znacznie ograniczają jego zakup, zaś przy spadku ceny na określone
dobro,  konsumenci  zakupują  tego  dobra  więcej.  Istnieją  równieŜ  dobra,  które  mimo  wzrostu
lub  spadku  ceny,  konsumenci  kupują  w  tych  samych  ilościach,  co  poprzednio.  Do  mierzenia
wielkości  reakcji  konsumentów  słuŜy  współczynnik  cenowej  elastyczności  popytu.  Oznacza
on  względną  (procentową)  zmianę  popytu  pod  wpływem  względnej  (procentowej)  zmiany
ceny.  Informuje  nas,  o  ile  procent  zmieniła  się  wielkość  popytu  na  skutek  jednoprocentowej
zmiany ceny [4, s. 74].

∆

[5, s. 76]

Gdzie:

∆

= D

-D

∆

= P

-P

– współczynnik cenowej elastyczności popytu,

0 –

wielkość popytu przed zmianą ceny,

– wielkość popytu po zmianie ceny,

– cena początkowa,

– cena

po zmianie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Popyt

będzie

elastyczny,

kiedy

współczynnik cenowej elastyczności popytu
jest większy od jedności (E

>1), to oznacza,

e procentowa zmiana popytu jest większa

niŜ procentowa zmiana ceny. Popyt jest
elastyczny na dobra luksusowe np. kawior,
łosoś, salami, polędwica [4, s. 76].

Popyt D

Cena

Ilość dobra

Rys. 4. Popyt elastyczny

Popyt  mało  elastyczny,  występuje  wtedy,
gdy  współczynnik  cenowej  elastyczności
popytu  jest  mniejszy  od  jedności,  ale
większy  od  zera  (0<  E

<1), oznacza to, Ŝe

procentowa  zmiana  wielkości  popytu  jest
mniejsza  od  procentowej  zmiany  ceny.
Przykładem  dóbr  charakteryzujących  się
popytem  mało  elastycznym  są  artykuły
pierwszej  potrzeby,  Ŝywność  stanowiąca
podstawę diety rodziny [5, s. 76].

Popyt D

Cena

Ilość dobra

Rys. 5. Popyt mało elastyczny

Popyt proporcjonalnie elastyczny, występuje
wtedy,

gdy

współczynnik

cenowej

elastyczności popytu jest równy jedności
(E

=1)

to oznacza, Ŝe procentowa zmiana

wielkości  popytu  jest  równa  procentowej
zmianie  ceny.  Popyt  jest  proporcjonalnie
elastyczny  na  dobra  standardowe,  np.  tytoń,
kawa, herbata.

Popyt D

Cena

Ilość dobra

Rys. 6. Popyt proporcjonalnie elastyczny

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Popyt  sztywny,  występuje  wtedy,  gdy
współczynnik  cenowej  elastyczności  popytu
jest  równy  zeru  (E

=0), to oznacza, Ŝe

procentowa zmiana cen nie powoduje Ŝadnej
zmiany  wielkości  popytu.  Przykładem  dóbr
charakteryzujących  się  sztywnym  popytem
są  podstawowe  artykuły  Ŝywnościowe  np.
sól, chleb, mąka.

Popyt D

Cena

= Q

Ilość dobra

Rys. 7. Popyt sztywny

Istnieją równieŜ na rynku paradoksy, gdzie wzrastającej cenie towarzyszy wzrost popytu.

Przypadek  Giffena  dotyczy  dóbr  podstawowych  (np.  ziemniaki),  które  konsumenci  będą
kupować,  nawet  wtedy,  kiedy  cena  będzie  rosła,  gdyŜ  i  tak  są  tańsze  od  innych  dóbr.
Przypadek  Veblena  dotyczy  dóbr  luksusowych,  polega  na  tym, Ŝe niektórzy konsumenci, aby
się  dowartościować,  będą  kupować  tym  więcej  danego  dobra,  im  cena  będzie  bardziej
wzrastać.

Zmiany popytu są równieŜ uzaleŜnione od dochodów konsumentów. Do mierzenia tych

reakcji  konsumentów  słuŜy  dochodowa  elastyczność  popytu.  Jest  to  względna  (procentowa)
zmiana  popytu  na  dane  dobro  pod  wpływem  względnej  (procentowej)  zmiany  dochodów
konsumenta.  Współczynnik  pozwala  określić,  o  ile  procent  wzrośnie  popyt  na  dane  dobro,
jeŜeli dochód konsumenta wzrośnie (spadnie) o 1%. Elastyczność dochodową moŜna mierzyć,
pod warunkiem, Ŝe ceny są stałe.

∆

[5, s. 74]

Gdzie:

∆

D= D

-D

∆

J= J

-J

– współczynnik dochodowej elastyczności popytu,

0 –

wielkość popytu przed zmianą ceny,

– wielkość popytu po zmianie ceny,

– wielkość dochodu początkowego,

– wielkość dochodu

po zmianie.

Rodzaje dochodowej elastyczności popytu [5, s. 74]:

Popyt elastyczny (E

>1) popyt zmienia się więcej niŜ proporcjonalnie w stosunku do

zmian dochodów. Występuje w przypadku wydatków na dobra z grupy wyŜszego rzędu, np.
samochody luksusowe, podróŜe, środki produkcji (ciągniki, kombajny).

Popyt proporcjonalny (E

=1) popyt zmienia się proporcjonalnie do zmian dochodów.

Wydatki na te dobra stanowią na ogół stały procent w budŜecie gospodarstw domowych.
Proporcjonalną elastycznością charakteryzują się wydatki na dobra normalne np. odzieŜ,
obuwie, wyposaŜenie gospodarstw domowych.

Popyt mało elastyczny (E

<1) popyt rośnie lub maleje wolniej niŜ następują zmiany

dochodów. Sytuacja, o której mowa dotyczy głównie wydatków na dobra podstawowe np.
Ŝ

ywność.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Popyt sztywny (E

=0) popyt jest niezaleŜny od zmiany dochodów, dotyczy to głównie

wydatków na lekarstwa.

Popyt ujemny (E

<0) Wzrost dochodów powoduje spadek popytu na dane dobro, gdyŜ

nabywcy wraz ze wzrostem zamoŜności przestawiają się na lepsze jakościowo substytuty,
przykładem dóbr charakteryzujących się popytem ujemnym są ziemniaki, chleb.

W przypadku dochodowej elastyczności popytu istnieje prawidłowość (Prawo Engla),

która mówi o tym, Ŝe w miarę wzrostu przeciętnego dochodu na jednego członka rodziny,
zmniejsza się procentowy udział wydatków na Ŝywność oraz inne dobra niŜszego rzędu (np.
ziemniaki, chleb), a zwiększa się udział wydatków na dobra wyŜszego rzędu (np. kultura).

Prawo to działa w odniesieniu do rodzin średniozamoŜnych [2, s. 56].

Popyt na Ŝywność charakteryzuje się pewnymi specyficznymi cechami [2, s. 54]: popyt na
Ŝ

ywność musi być zaspokajany regularnie, nie moŜna odłoŜyć zakupu Ŝywności w czasie;

ywność nie ma substytutów poza produktami rolno-Ŝywnościowymi; popyt na Ŝywność

cechuje się relatywnie niską elastycznością cenową i dochodową; elastyczność dochodowa
i cenowa popytu jest zróŜnicowana w obrębie produktów Ŝywnościowych, czyli produkty
wyŜej przetworzone cechują się wyŜszą elastycznością cenową i dochodową.

PodaŜ jest to ilość dóbr i usług, jakie producenci są gotowi sprzedać po danej cenie

w określonym  miejscu  i  czasie,  przy  załoŜeniu,  Ŝe  inne  czynniki  pozostają  stałe.  Czynniki
wpływające  na  podaŜ  produktów  ogrodniczych:  ceny  danego  dobra,  ceny  środków  do
produkcji,  warunki  klimatyczno-glebowe,  technologia  produkcji,  moŜliwości  pozyskania
kapitału, sytuacja gospodarcza kraju, polityka zagraniczna kraju.

S – podaŜ,
P – cena,
Q – ilość oferowanego dobra

Rys. 8. ZaleŜność podaŜy od ceny

Graficzna zaleŜność podaŜy od ceny prezentuje prawo podaŜy, które mówi, Ŝe przy

spadku  ceny  na  dane  dobro,  ilość  zaoferowanego  dobra  do  sprzedaŜy  spada,  natomiast  przy
wzroście  ceny  na  dane  dobro  ilość  zaoferowanego  do  sprzedaŜy  dobra  będzie  wzrastać.
Elastyczność  cenowa  podaŜy  jest  to  względna  (procentowa)  zmiana  podaŜy  produktów
rolnych pod wpływem zmiany ceny tych produktów.

∆

[5, s. 77]

Gdzie:

∆

S= S

-S

∆

P= P

-P

– współczynnik dochodowej elastyczności popytu,

– wielkość popytu przed zmianą ceny,

– wielkość popytu po zmianie ceny,

– wielkość dochodu początkowego,

– wielkość dochodu

po zmianie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PodaŜ elastyczna (E

>1), gdy procentowa,

zmiana  wielkości  podaŜy  jest  większa  od
procentowej  zmiany  ceny.  Przypadek  ten
dotyczy produktów, które moŜna przechować
w  gospodarstwie  ogrodniczym, a sprzedać je
wówczas,  gdy  cena  na  dany  produkt
wzrośnie [2, s. 66].

PodaŜ S

Cena

Ilość dobra

Rys. 9. PodaŜ elastyczna

PodaŜ

nieelastyczna

(O<E

<1),

gdy

procentowa  zmiana  wielkości  podaŜy  jest
mniejsza  od  procentowej  zmiany  ceny.
Przypadek  ten  dotyczy  wielu  produktów
ogrodniczych, których produkcja jest w toku,
gdyŜ  w  przypadku  wzrostu  cen,  nie  moŜna
natychmiast  zwiększyć  np.  obszaru  sadu
[2, s. 66].

PodaŜ S

Cena

Ilość dobra

Rys. 10. PodaŜ nieelastyczna

PodaŜ proporcjonalnie elastyczna (E

=1),

gdy  procentowa  zmiana  wielkości  podaŜy
jest  równa  procentowej  zmianie  ceny.
Przypadek  ten  dotyczy  produktów,  których
moŜna wytworzyć więcej w średnim okresie,
np.  warzywa  o  krótkim  cyklu  produkcji
[2, s. 66].

PodaŜ S

Cena

Ilość dobra

Rys. 11. PodaŜ proporcjonalnie elastyczna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PodaŜ sztywna (E

=0), gdy wielkość podaŜy

pozostaje  bez  zmian,  niezaleŜnie  od  zmian
ceny.  Przypadek  ten  dotyczy  produktów  juŜ
wyprodukowanych  i  nie  zaleŜnie  od  zmiany
ceny,

nie

moŜna

zmienić

wielkości

produkcji.  Poza  tym  z  punktu  widzenia
jakości  (np.  owoców  miękkich)  naleŜy
produkt  sprzedać  w  optymalnym  momencie
[2, s. 66].

PodaŜ S

Cena

Ilość dobra

Rys. 12. PodaŜ sztywna

PodaŜ doskonale elastyczna (E

<0), gdy

podaŜ  danego  produktu  moŜe  się  zwiększyć,
pomimo  spadku  ceny  lub  podaŜ  danego
produktu  moŜe  się  zmniejszyć  pomimo
wzrostu

ceny.

Przypadek

ten

moŜe

występować

latach

urodzaju

lub

nieurodzaju  plonów.  W  latach  urodzaju  np.
owoców  miękkich,  ceny  na  rynku  spadają,
a podaŜ  nadal  wzrasta.  Natomiast  w  latach
nieurodzaju  podwyŜka  cen  nie  będzie  miała
Ŝ

adnego wpływu na zwiększenie podaŜy

[2, s. 66].

PodaŜ S

Cena

Ilość dobra

Rys. 13. PodaŜ doskonale elastyczna

Mała elastyczność podaŜy produktów rolno-Ŝywnościowych uzaleŜniona jest od

następujących  czynników  [5,  s.  78]:  trudności  w  przestawieniu  produkcji  rolniczej  na  nowe
kierunki;  brak  środków  na  dokonywanie  przestawień  w  produkcji;  niska  towarowość
produkcji;  długi  okres  produkcji;  relatywnie  wysokie  ryzyko  produkcji;  róŜnorodne  reakcje
poszczególnych rolników na zmianę cen.

Ogół procesów dostosowawczych na rynku rolniczym, na który składają się popytowo-

podaŜowe sprzęŜenia między sprzedającymi a kupującymi, określone jest mianem
mechanizmu rynkowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 14. Mechanizm rynkowy na rynku rolnym [2, s. 27]

Elementy  rynku  (popyt,  podaŜ,  cena)
ulegają  ciągłym  zmianom  pod  wpływem
decyzji  i  działań  podmiotów  rynku.
W momencie,  gdy  ilość  dóbr  i  usług,
która  kupujący  zamierzają  nabyć  po
danej  cenie,  odpowiada  ilości  dóbr
i usług,  którą  producenci  zamierzają
dostarczyć  i  sprzedać  po  danej  cenie  na
rynku, mamy do czynienia z równowagą
rynkową.  Cena,  po  której  ta  transakcja
dojdzie  do  skutku,  nazywa  się  ceną
równowagi  (punkt  przecięcia  krzywej
popytu i podaŜy) [13, s. 80].

Cena

Ilość dobra

Rys. 15. Mechanizm rynkowy

W  przypadku  podaŜy  większej  od  popytu  występuje  zjawisko  nadwyŜki  rynkowej.  Nadmiar
podaŜy  uruchamia  konkurencję  między  sprzedającymi,  w  wyniku,  czego  cena  będzie
obniŜana, aby znaleźć nabywców na dane dobro. NiŜsza cena zachęci kupujących do nabycia
danego  dobra,  w  wyniku,  czego  nastąpi  wzrost  popytu  i  zmniejszy  się  wielkość  podaŜy  do
momentu osiągnięcia ceny równowagi.

Natomiast, gdy popyt będzie większy od podaŜy, wystąpi zjawisko niedoboru

rynkowego.  Niska  cena  zachęca  wielu  kupujących  do  nabycia  danego  dobra,  występuje
konkurencja  między  kupującymi,  w  wyniku,  czego  cena  dobra  będzie  wzrastać.  WyŜszy
poziom  cen  ograniczy  zainteresowanie  wśród  kupujących,  a  zwiększy  skłonność  do
zwiększenia wielkości podaŜy.

Cena

PodaŜ produktów

rolnych

PodaŜ środków do

produkcji rolnej

Popyt na produkty

rolne

Popyt na środki do

produkcji rolnej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń:

1.  Jak rozumiesz pojęcie gospodarki rynkowej?
2.  Jak rozumiesz pojęcie rynku rolnego i jego specyficzne cechy?
3.  Jak przebiega graficznie prawo popytu?
4.  Jaka jest zaleŜność popytu od zmiany ceny?
5.  Jak przebiega graficznie prawo podaŜy?
6.  Jaka jest zaleŜność podaŜy od zmiany ceny?
7.  Jak brzmi formuła dochodowej i cenowej elastyczności popytu?
8.  Jakie znasz rodzaje cenowej elastyczności popytu?
9.  Jakie znasz rodzaje dóbr, na które popyt jest elastyczny, nieelastyczny i sztywny?
10.  Jaka jest formuła cenowej elastyczności podaŜy?
11.  Jakie znasz rodzaje cenowej elastyczności podaŜy?
12.  Na które dobra podaŜ jest elastyczna, nieelastyczna i sztywna?
13.  Na czym polega prawo Engla, Veblena, Giffena?
14.  Dlaczego  produkty  rolno-Ŝywnościowe  charakteryzują  się  niską  elastycznością  popytu

i podaŜy?

15.  Jakie są specyficzne cechy popytu na Ŝywność?
16.  Jakie czynniki wpływają na małą elastyczność podaŜy?
17.  Kiedy mamy do czynienia z nadwyŜką, a kiedy z niedoborem produktów na rynku?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie danych z raportów rynkowych, oceń zmiany cen na produkty rolno-

ywnościowe. Porównaj ceny produktów rolno-Ŝywnościowych z cenami środków do

produkcji rolnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyszukać ceny produktów rolno-Ŝywnościowych w raportach rynkowych,
2)  dokonać analizy kształtowania się cen w czasie,
3)  porównać  ceny  produktów  rolno-Ŝywnościowych  z  cenami  środków  do  produkcji  rolnej

i ocenić zmiany cen w czasie,

4) spostrzeŜenia zapisać w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

raporty rynkowe produktów rolno-Ŝywnościowych i środków do produkcji rolnej.

Ćwiczenie 2

Pan Krecik prowadzi cukiernię, w której sprzedaje firmowe ciasteczka po 2 zł za sztukę.

WskaŜ,  które  i  dlaczego  z  poniŜszych  sytuacji  będą  miały  wpływ  na  wielkość  popytu  na
ciasteczka:
a)  w najbliŜszym czasie będą popularne imieniny,
b)  w pobliŜu powstała nowa cukiernia,
c)  Pan Krecik obniŜył cenę ciasteczek firmowych o 0,50 zł,
d)  Pan Krecik zamieścił kilka reklam swojej cukierni w lokalnej prasie i w lokalnym radio,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

e) okoliczna szkoła wraz z ośrodkiem zdrowia zorganizowała w mieście kilka spotkań

dotyczących zdrowego odŜywiania, podczas których informowano o złych skutkach
jedzenia słodyczy,

f) Pan Krecik podwyŜszył płace swoim pracownikom,
g) w miasteczku zlikwidowano przedsiębiorstwo, które dawało zatrudnienie znacznej części

mieszkańców,

h) Pan Krecik rozbudował swoją cukiernię i urządził w niej kawiarnię,
i)

Pan Krecik częściowo sfinansował festyn dla dzieci.
Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyjaśnić pojęcie popytu i czynników wpływających na kształtowanie się popytu,
2)  przeczytać uwaŜnie zapisane sytuacje,
3)  przeanalizować  powyŜsze  sytuacje  (kaŜdą  sytuację  potraktuj  odrębnie)  i  określić  ich

wpływ na kształtowanie się popytu na ciasteczka,

4) uwagi do poszczególnych sytuacji wpisać do zeszytu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

poradnik dla ucznia,

–

kartki papieru i pisaki.

Ćwiczenie 3

W pierwszym tygodniu lipca cena 1 kg malin wynosiła 15 zł, konsumenci gotowi byli

kupić po tej cenie 10 kg w ciągu tygodnia. W następnym tygodniu cena wzrosła do 20 zł, ale
po tej cenie konsumenci gotowi byli zakupić 8 kg malin. Oblicz współczynnik cenowej
elastyczności popytu i zinterpretuj wynik, określ rodzaj elastyczności, przedstaw graficznie
zmiany popytu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obliczyć współczynnik cenowej elastyczności popytu i zinterpretować wynik
2)  na podstawie otrzymanego wyniku, określić rodzaj cenowej elastyczności popytu,
3)  dane z zadania nanieść na wykres i narysować krzywą popytu,
4)  wyniki swoich prac zapisać w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plansze przedstawiające graficznie rodzaje cenowej elastyczności popytu,

–

literatura zgodna z wykazem w poradniku dla ucznia.

Ćwiczenie 4

W pierwszym tygodniu lipca cena 1 kg polędwicy wynosiła 20 zł, konsumenci gotowi

byli kupić po tej cenie 1 kg w ciągu tygodnia. W następnym tygodniu cena spadła do 18 zł, po
tej cenie konsumenci gotowi byli zakupić 1,5 kg polędwicy. Oblicz współczynnik cenowej
elastyczności popytu i zinterpretuj wynik, określ rodzaj elastyczności, przedstaw graficznie
zmiany popytu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obliczyć współczynnik cenowej elastyczności popytu i zinterpretować wynik

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2)  na podstawie otrzymanego wyniku, określić rodzaj cenowej elastyczności popytu,
3)  dane z zadania nanieść na wykres i narysować krzywą popytu
4)  wyniki swoich prac zapisać w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plansze przedstawiające graficznie rodzaje cenowej elastyczności popytu,

–

literatura zgodna z wykazem w poradniku dla ucznia.

Ćwiczenie 5

W pierwszym tygodniu lipca cena 1 szt. chleba wynosiła 1,10 zł, konsument gotów był

kupić po tej cenie 2 chleby dziennie. W następnym tygodniu cena wzrosła do 1,40 zł, po tej
cenie konsument gotów był zakupić równieŜ 2 chleby dziennie. Oblicz współczynnik cenowej
elastyczności popytu i zinterpretuj wynik, określ rodzaj elastyczności, przedstaw graficznie
zmiany popytu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obliczyć współczynnik cenowej elastyczności popytu i zinterpretować wynik,
2)  na podstawie otrzymanego wyniku, określić rodzaj cenowej elastyczności popytu,
3)  dane z zadania nanieść na wykres i narysuj krzywą popytu,
4)  wyniki swoich prac zapisać w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plansze przedstawiające graficznie rodzaje cenowej elastyczności popytu,

–

literatura zgodna z wykazem w poradniku dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) objaśnić cechy gospodarki rynkowej?

2) objaśnić specyficzne cechy rynku rolnego?

3) wskazać zaleŜności między zmianą ceny a wielkością popytu w cenowej

elastyczności popytu?

4) wskazać zaleŜności między zmianą dochodu a wielkością popytu

w dochodowej elastyczności popytu?

5) wskazać zaleŜności między zmianą ceny a wielkością podaŜy w cenowej

elastyczności podaŜy?

6) objaśnić specyficzne cechy popytu na produkty rolno-Ŝywnościowe?

7) objaśnić czynniki wpływające na podaŜ produktów rolno-Ŝywnościowych?

8) objaśnić mechanizm rynkowy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Istota

marketingu

organizacji

zbytu

produktów

ogrodniczych

4.2.1. Materiał nauczania

Marketing to zespół działań przedsiębiorstwa zaangaŜowanego w przepływ produktów

spoŜywczych i usług z miejsca ich pierwotnej produkcji ogrodniczej do rąk ostatecznego
konsumenta (marketing produkcji rolno-Ŝywnościowej) [1, s. 96]. Marketing jest to świadome
działanie podmiotu gospodarczego polegające na osiąganiu zamierzonych celów rynkowych
poprzez prowadzenie skutecznych działań:

−

trafnego rozpoznawania oraz kształtowania potrzeb i preferencji nabywców,

−

wytwarzania produktów i usług odpowiadających potrzebom klientów,

−

rozprowadzania produktów w systemie dystrybucji,

−

prowadzenia transakcji rynkowych na dogodnych warunków [5, s. 63].

Rys. 16. Istota marketingu [10, s. 15]

Funkcje marketingu:
1) Funkcja wymiany – ostateczny nabywca otrzymuje poŜądany produkt od innej osoby

poprzez zaoferowanie czegoś w zamian [5, s. 63].

2) Funkcja fizyczna – przemieszczanie towarów przez łańcuch dystrybucji (magazynowanie,

transport, przetwórstwo).

3) Funkcje ułatwiające (udogodnienia):

−

klasyfikowanie i standaryzacja produktów,

−

finansowanie – koszty związane z finansowaniem sprzedaŜy na kolejnych szczeblach
kanału marketingowego przejmowane są przez poszczególnych pośredników,

−

ponoszenie ryzyka – ryzyko związane z realizacją funkcji danego kanału marketingowego
przejmowane jest przez poszczególnych pośredników [5, s. 63].
W celu zaspokojenia potrzeb konsumenta, oferta rynkowa powinna być dostosowana do

tych potrzeb. W związku z tym wprowadzając produkty lub usługi na rynek naleŜy dokonać
segmentacji rynku, czyli wyodrębnić względnie jednakowe grupy konsumentów według
róŜnych kryteriów, które upodabniają ich postępowanie na rynku [10, s. 56].

Znaczenie segmentacji rynku [10, s. 60]:

−

słuŜy badaniu precyzyjnego określenia zróŜnicowania potrzeb nabywców i motywów dla
których kupują oni dany produkt,

−

pozwala trafniej ocenić atuty i słabości firmy,

−

pozwala bardziej efektywnie ulokować środki finansowe przeznaczone na marketing,

−

pomaga precyzyjnie i w sposób bardziej praktyczny określić cele rynkowe firmy,
kontrolować i korygować działania marketingowe.

rozpoznać

przygotować

skoordynować

dostarczyć

osiągnąć

potrzeby odbiorców

odpowiednią ofertę rynkową

działania personelu produkcyjnego,
handlowego i słuŜb finansowych

satysfakcji

cel przedsiębiorstwa

Marketing

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KRYTERIUM SEGMENTACJI

geograficzne demograficzne

ekonomiczne

psychologiczne

sposób postępowania

na rynku

– region,
– stopień

urbanizacji
rynku
lokalnego,

– klimat

–  wiek,
–  płeć,
–  wielkość

i etap Ŝycia
gospodarstwa
domowego

–  spoŜycie,
–  dochód,
–  zawód,
–  wykształcenie,
–  stan posiadania

gospodarstwa
domowego

–  styl Ŝycia,
–  motywacje
–  i postawy,
–  hierarchia

wartości,

– normy estetyczne

– kupujący towar

regularnie/okazjonalnie,

– ceniący jakość

produktu/wysoki poziom
usług,

– chcący zapłacić najniŜszą

cenę,

– nie uŜywający danego

produktu,

–  byli uŜytkownicy,
–  potencjalni uŜytkownicy,
–  uŜywający w małych /

rednich / duŜych

ilościach,

– dobrze poinformowani,
– nieuświadomieni

Rys. 17. Kryteria segmentacji rynku [10, s. 58]

Czynniki kierujące postępowaniem i decyzjami konsumentów na rynku [10, s. 23]:

−

potrzeby konsumentów – poczucie braku czynnika niezbędnego człowiekowi do dobrego
samopoczucia fizycznego i psychicznego,

−

motywy postępowania – potrzeby odczuwane dostatecznie intensywnie, by skłonić
jednostkę do poszukiwania sposobów ich zaspokojenia,

−

wartości – to rzeczy materialne, idee, cechy ludzi i rzeczy wysoko cenione w danej
społeczności,

−

cechy osobowe konsumentów (demograficzne, ekonomiczne, psychologiczne),

−

rodowisko społeczne konsumenta – na zachowania rynkowe konsumenta oddziaływują

grupy, z którymi konsument ma kontakt bezpośredni lub pośredni (rodzina, znajomi,
koledzy, sąsiedzi); grupy na których konsument się wzoruje.
O powodzeniu sprzedaŜy produktów lub usług i ograniczeniu ryzyka podejmowanych

decyzji,  często  przesądzają  posiadane  informacje  o  popycie,  konkurencji  lub  zachowaniach
konsumentów. Źródłem tych informacji są badania marketingowe.
Badania  marketingowe  –  jest  to  zbiór  technik  i  zasad  systematycznego,  zaplanowanego
gromadzenia, przetwarzania i analizowania informacji o rynku, konsumpcji, potrzebach ludzi,
motywach  ich  postępowania  oraz  o  efektach  podjętych  lub  planowanych  działań
marketingowych. [4, s. 73]

Badania marketingowe polegają na [1, s. 138]:

−

opracowania planu marketingowego i jego realizacji,

−

wskazywaniu rodzaju informacji potrzebnych do wyboru strategii marketingowej,

−

projektowaniu metody gromadzenia tych informacji,

−

organizowaniu procesu zbierania informacji,

−

analizie zebranych informacji oraz wynikających z niej wniosków.
Etapy badań marketingowych [1, s. 141]:

1) definiowanie problemów badawczych; pozwala na:

−

lepsze zrozumienie i zidentyfikowanie informacji potrzebnych do jego rozwiązania,

−

sformułowanie przejrzystych celów badań,

−

właściwe rozplanowanie badań prowadzące do rozwiązania problemu,

2) planowanie badań, polega na wybraniu i określeniu sposobu, w jakim badania zostaną

przeprowadzone. NaleŜy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zidentyfikować i określić moŜliwe sposoby przeprowadzenia badań,

−

ocenić informacje, które kaŜdy ze sposobów moŜe dostarczyć,

−

porównać moŜliwe do uzyskania informacje z kosztami ich zebrania oraz
z potencjalnymi zyskami,

3) przeprowadzenie badań – zbierane są informacje według wcześniej ustalonego planu

i metody,

4) przetwarzanie i analiza danych,
5) przygotowanie raportu z badań i prezentacja wyników.

Warunkiem podjęcia prawidłowej decyzji w przedsiębiorstwie jest posiadanie

odpowiednich informacji.

Źródła informacji i danych marketingowych

Informacje wtórne

są to istniejące juŜ dane zbierane i

opublikowane w innych celach niŜ określone

badania marketingowe

Informacje pierwotne

są to informacje i dane
pozyskiwane od
potencjalnych
konsumentów na
wybranych rynkach
poprzez:

Dane wewnętrzne

Dane

zewnętrzne

dostępne są w samym

przedsiębiorstwie, które jest

obiektem badania

pochodzą z róŜnych publikacji

poza

przedsiębiorstwem

Są to dane:
–  księgowe,
–  dotyczące wielkości sprzedaŜy,
–  personalne,
–  pochodzące z księgi skarg i wniosków

Są to dane pochodzące z:

–

publikacji rządowych,

–

publikacji GUS,

–

publikacji innych instytucji
badawczych,

–

publikacji prasowych,

–

publikacji zrzeszeń
i związków branŜowych,

–

raportów agencji badań
marketingowych,

–

komputerowych baz
danych

–

wywiady,

–

obserwacje,

–

eksperymenty,

–

badania ankietowe

Rys. 18. Źródła informacji i danych marketingowych [8, s. 149]

Wywiad – polega na przeprowadzeniu rozmowy przez badacza z osobą badaną

(respondentem). Zaletą tej metody jest moŜliwość uzyskania przez badacza dodatkowych
wyjaśnień, które przyczyniają się do uzyskania większej dokładności udzielonych przez
respondenta odpowiedzi [6, s. 35].

Obserwacja – polega na gromadzeniu i rejestrowaniu informacji o faktach i zdarzeniach,

których świadkiem jest osoba prowadząca badanie [6, s. 38].

Eksperymenty – polegają na badaniach zjawisk zachodzących pod wpływem czynnika

wprowadzonego przez badającego lub w kontrolowanych przez niego warunkach [6, s. 40].

Badania ankietowe – polegają na tym, Ŝe wszyscy respondenci uczestniczący w badaniu

otrzymują taki sam kwestionariusz ankietowy i ich zadanie polega na udzieleniu odpowiedzi
na zamieszczone pytania [6, s. 36].

Zasady podczas sporządzania kwestionariusza ankiety [1, s. 149]:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1) język i słownictwo ankiet – dobór słów, jasność i jednoznaczność odpowiedzi,
2) porządek pytań w ankiecie; powinny układać się w pewne logiczne ciągi, zaczynające się

od pytań prostych, a kończące na najtrudniejszych,

3) forma pytań ankietowych:

−−−−

pytania zamknięte, gdzie podaje się pewną liczbę odpowiedzi wariantowych,
a respondent proszony jest o wybranie jednej lub kilku z nich,

−−−−

pytania otwarte, które pozwalają respondentowi na swobodne sformułowanie
odpowiedzi oraz samodzielne ich kwalifikowanie,

4) instrukcje dla respondenta, w których zamieszczone jest dokładne wytłumaczenie

respondentowi, czemu słuŜy ankieta i w jaki sposób powinien odpowiedzieć na pytania.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń:

1.  Co oznacza pojęcie marketingu?
2.  Jakie funkcje spełnia marketing?
3.  Jaka rolę spełnia marketing w działalności przedsiębiorstwa?
4.  Jakie występują kryteria segmentacji rynku?
5.  Jakie czynniki kierują postępowaniem i decyzjami konsumentów na rynku?
6.  Co oznacza pojęcie badania marketingowe?
7.  Jaka jest kolejność etapów badań marketingowych?
8.  W jaki sposób pozyskiwane są informacje pierwotne?
9.  W jaki sposób pozyskiwane są informacje wtórne?
10. Jakie są zasady sporządzania kwestionariusza ankiety?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dostępnych informacji wtórnych sporządź notatkę na temat rynku owoców

i warzyw dotyczącą prognozy wielkości produkcji i cen owoców i warzyw.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować informacje wtórne na temat rynku owoców i warzyw,
2)  sporządzić notatkę dotyczącą prognozy wielkości produkcji owoców i warzyw,
3)  sporządzić notatkę dotyczącą prognozy cen owoców i warzyw.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

raporty rynkowe,

−

kartki papieru, pisaki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dla podanych produktów, określ po trzy moŜliwe segmenty rynku nabywców:

−

papaja

−

banany

−

jabłka

−

truskawki

–  rukola
–  sałata lodowa
–  ksiąŜki
–  samochody

–  komputer
–  produkty spoŜywcze pakowane w duŜe opakowania
–  gotowe pierogi
–  wycieczki turystyczne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) do kaŜdego wymienionego produktu w tabeli przyporządkować po trzy potencjalne

segmenty rynku,

2) zapisać przykłady na kartkach papieru.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tabele z przykładami produktów,

−

papier,

−

kolorowe pisaki.

Ćwiczenie 3

Na osiedlu mieszkaniowym zamierzasz otworzyć sklep owocowo-warzywny. Potrzebujesz

informacji, które pomogą Ci ocenić szansę powodzenia tego przedsięwzięcia. Do poniŜszej
tabeli wpisz, jakie informacje musisz uzyskać i w jaki sposób tego dokonasz.

Rodzaj informacji

Sposób uzyskania informacji

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) w kolumnie „Rodzaj informacji” wypisać, jakie informacje są Ci potrzebne, abyś miał zbyt

towarów w swoim sklepie,

2) w kolumnie zapisać, w jaki sposób zamierzasz powyŜsze informacji zdobyć,

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wzór tabeli,

−

papier,

−

kolorowe pisaki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Zamierzasz otworzyć sklep owocowo – warzywny na osiedlu mieszkaniowym. Jednym ze

sposobów pozyskania informacji na temat potencjalnych klientów i ich preferencji jest
przeprowadzenie

badania

ankietowego.

Mając

uwadze

zasady

sporządzania

kwestionariusza ankiety, skonstruuj taki kwestionariusz.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) uwaŜnie przeczytać zasady sporządzania kwestionariusza ankiety,
2) sporządzić kwestionariusz ankiety.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przykładowe kwestionariusze ankiet,

−

poradnik dla ucznia

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) objaśnić pojęcie i funkcje marketingu?

2) objaśnić znaczenie i kryteria segmentacji rynku?

3) wskazać czynniki kierujące postępowaniem i decyzjami konsumentów na

rynku?

4) objaśnić pojęcie i scharakteryzować badania marketingowe?

5) objaśnić sposoby pozyskiwania informacji pierwotnych?

6) wskazać źródła informacji wtórnych?

7) objaśnić zasady sporządzania kwestionariusza ankiety?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Elementy marketingowe w organizowaniu zbytu produktów

ogrodniczych

4.3.1. Materiał nauczania

Do elementów (narzędzi) marketingu zalicza się: produkt, cenę, dystrybucję i promocję.

Produkt  to  dobro  materialne  lub  usługa  pozwalające  na  zaspokojenie  określonej  potrzeby
konsumenta [6, s. 63]. W celu zachęcenia konsumenta do zakupu, produkt powinien spełniać
następujące funkcje (w ujęciu marketingowym) [6, s. 64]:
1)  zaspokojenie potrzeb nabywców,
2)  łatwość uŜytkowania produktów,
3)  wraŜenie wizualne, czyli odpowiedni kształt i kolorystyka produktów.

W strukturze produktu wyodrębnia się trzy warstwy tzw. poziomy produktów [8, s. 104]:

1)  rdzeń produktu (istota produktu),
2)  produkt rzeczywisty (produkt postrzegany),
3)  produkt poszerzony (o dodatkowe korzyści).

Rys. 19. Trzy warstwy (poziomy) produktu [8, s. 105]

W ramach produktu rzeczywistego wyodrębnia się: jakość, markę, opakowanie i oznakowanie
produktu.

Jakość jest to zbiór cech produktu i stopień spełnienia przez produkt wymagań. Produkty

dobrej jakości posiadają wszystkie cechy i spełniają wszystkie wymagania stawiane przez
nabywców i narzucone przez prawo [6, s. 67].

Marka jest to nazwa, pojęcie, znak, symbol, rysunek lub kombinacja tych elementów,

stworzone w celu oznaczenia produktu i jego odróŜnienia od innych marek, oferowanych
przez konkurentów [8, s. 108].

Produkt

rzeczywisty

marka

opakowanie

jakość

Rdzeń

produktu

oznakowanie

gwarancja

naprawy

dostawa

Produkt

poszerzony/korzyści

dodatkowe

Instrukcja

obsługi

reklama

cje

kredyt

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Korzyści dla konsumenta ze stosowania marki przez producentów:

−

marka ochrania interesy konsumentów przez zapewnienie stałej jakości, niezaleŜnie od
miejsca zakupu,

−

dostarcza satysfakcji psychologicznej, szczególnie, gdy z marką wiąŜe się prestiŜ,

−

ułatwia zakupy, gdyŜ dobre marki są łatwo identyfikowane i umieszczane w widocznych
miejscach,

−

łączy się z ciągłym doskonaleniem produktu.

Korzyści dla producenta/sprzedawcy ze stosowania marki:

−

marka pozwala na uzyskanie lojalności klientów,

−

marka ułatwia utrzymywanie przewagi nad konkurentami oraz odpowiednio wysokiego
poziomu cen,

−

marka ułatwia producentowi wejście na rynek z nowym produktem [8, s. 108].

Opakowanie spełnia następujące funkcje w odniesieniu do produktu:

−

funkcję ochronną – zabezpieczenie wartości uŜytkowej towaru,

−

funkcję promocyjną – tworzenie wizerunku produktu,

−

funkcję informacyjną – zestaw informacji umieszczonych na opakowaniu na temat
producenta, produktu i jego uŜytkowaniu,

−

usprawniającą organizację w obrocie krajowym [8, s. 109].
Oznakowanie produktu pozwala klientowi na uzyskanie podstawowych informacji

o produkcie. Informacje, jakie powinny być umieszczone na kaŜdym produkcie to:

−

nazwa produktu i producenta,

−

cena detaliczna produktu,

−

charakterystyka produktu (składniki, z jakich produkt jest wykonany, data produkcji,
sposób uŜytkowania i termin przydatności [6, s. 71].

Oznakowanie produktów spoŜywczych określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania środków spoŜywczych i dozwolonych
substancji dodatkowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1856 z późn. zm.).

Ze względu na przeznaczenie produktów, ich trwałość i częstotliwość zakupu wyróŜnia się

następujące rodzaje produktów (tzw. klasyfikację produktów) [8, s. 105]:
1) Produkty zaopatrzeniowe (produkcyjne) są wykorzystywane w procesach produkcji innych

dóbr i usług:

−

dobra inwestycyjne, surowce, materiały, półprodukty,

2) Produkty konsumpcyjne – dobra i usługi przeznaczone dla końcowego (finalnego)

konsumenta:
A. Ze względu na trwałość i materialność dzielą się na:

– dobra nietrwałe, o krótkim okresie uŜytkowania, uŜywane do bieŜącej konsumpcji,
– dobra trwałe o długotrwałym okresie uŜytkowania, których uŜywa się przez

dłuŜszy czas,

– usługi – są to czynności wykonywane przez osoby posiadające odpowiednie

kwalifikacje w celu zaspokojenia potrzeb innych ludzi [6, s. 65].

B. Ze względu na częstotliwość dokonywania zakupów i oczekiwania konsumentów

dotyczących warunków zakupów [6, s. 66]:

−

produkty  powszechnego  i  wygodnego  zakupu  –  produkty  kupowane  często
i rutynowo,  bez  większego  zastanowienia,  zuŜywając  na  ich  zakup  mało  czasu;
wśród nich wyróŜnić moŜna:
a)  produkty podstawowe (środki spoŜywcze),
b)  produkty nabywane pod wpływem impulsu (np. słodycze, gadŜety),
c)  produkty nagłej potrzeby (np. środki opatrunkowe),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

produkty wybieralne – produkty, które są kupowane po zastanowieniu, po
wcześniejszych poszukiwaniu informacji o danym produkcie w celu dokonania
satysfakcjonującego wyboru (np. komputer, maszyny),

−

produkty epizodycznego (sporadycznego) zakupu – produkty rzadko kupowane,
produkty te posiadają pewne niepowtarzalne cechy, cena tych produktów jest
zazwyczaj wysoka (np. ciągnik znanej marki, suknia ślubna).

Od momentu wejścia produktu na rynek wielkość sprzedaŜy w czasie, będzie się

zmieniała. Cykl Ŝycia produktu to okres, w którym produkt pozostaje na rynku. Okres ten
rozpoczyna się w momencie wprowadzenia produktu na rynek, a kończy się z chwilą
zaprzestania sprzedaŜy produktu [6, s. 75].

SprzedaŜ

Zysk

projektowanie

produktu

wprowadzanie na

rynek

wzrost

dojrzałość

schyłek

Czas

Rys. 20. Typowy przebieg cyklu Ŝycia rynkowego produktu [10, s. 124]

Rozwój produktu obejmuje okres od pomysłu do wejścia produktu na rynek (powstanie

idei  produktu,  rozwój,  testowanie  koncepcji  produktu,  analiza  branŜy,  rozwój  produktu,  testy
rynkowe  [5,  s.  86].  W  tej  fazie  produktu  inwestuje  się  w  projektowanie  produktu.  Pierwszą
fazą  rynkowego  cyklu  Ŝycia  produktu  jest  wprowadzenie  produktu  na  rynek.  Nabywcy
poznają  produkt,  sprzedaŜ  produktu  rośnie  powoli,  zysk  jest  ujemny  lub  znikomy,  gdyŜ
sprzedaŜ  jest  niewielka,  a  koszty  dystrybucji  i  promocji  wysokie,  niezbędna  jest  intensywna
promocja dla uświadomienia nabywcom faktu istnienia produktu na rynku i skłonienia ich do
zakupu.

Drugą fazą cyklu Ŝycia produktu jest wzrost. JeŜeli produkt uzyskuje akceptację

nabywców to następuje szybki wzrost sprzedaŜy, podwyŜsza się cenę, rośnie zysk, maleje
jednostkowy koszt produkcji, intensywność promocji utrzymuje się na poprzednim poziomie,
produkt moŜna doskonalić i wprowadzać jego nowe odmiany, wkraczać z produktem na nowe
rynki i oferować go nowym segmentom odbiorców, wykorzystywać nowe kanały dystrybucji.

Trzecią fazą cyklu Ŝycia produktu jest dojrzałość produktu. Rynek nasyca się nowym

produktem, tempo wzrostu sprzedaŜy słabnie, produkt wchodzi w etap dojrzałości, który trwa
z reguły znacznie dłuŜej niŜ poprzednie etapy. Produkt oferowany juŜ jest na nowych rynkach,
nowym segmentom odbiorców, ceny utrzymywane są na tym samym poziomie, a w końcowej
części tej fazy ceny są obniŜane, uruchamia się kampanie reklamowe i inne narzędzia
promocji. Rozpoczyna się modyfikowanie produktu (ulepszanie cech uŜytkowych produktu,
dodawanie nowych cech lub funkcji).

Czwartą fazą cyklu Ŝycia produktu jest schyłek. Ze względu na postęp techniczny, zmianę

preferencji odbiorców i działania innych czynników, kaŜdy produkt wchodzi w etap schyłku.
Producent moŜe wycofać produkt z rynku, moŜe ograniczyć liczbę odmian oferowanego
produktu,

zaoferować

produkt

węŜszemu

segmentowi

rynku,

ograniczyć

liczbę

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykorzystywanych kanałów dystrybucji, ograniczyć działania promocyjne, obniŜyć cenę
[10, s. 124].

Kolejnym elementem marketingu, oprócz produktu, jest cena, czyli ilość pieniędzy, którą

musi wydać nabywca w związku z zakupem określonego produktu. Czynniki wpływające na
poziom cen [6, s. 92]:

−

oczekiwania nabywców,

−

istniejący na rynku popyt na produkty,

−

koszty, jakie ponosi przedsiębiorstwo w związku z wytwarzaniem produktu,

−

ceny podobnych produktów zaspakajających tę samą potrzebę (konkurencja),

−

oryginalność produktu i jego niepowtarzalność.

Metody ustalania cen:
1) Metoda kosztowa

−

polega na tym, Ŝe cena jest sumą kosztów (stałych i zmiennych), jakie

przedsiębiorstwo poniosło w związku z wytworzeniem określonego produktu,
i poŜądanego zysku.

2) Metoda popytowa

−

polega na tym, Ŝe podstawą wyznaczenia ceny jest istniejący lub

przewidywany popyt. Dokonywana jest segmentacja rynku, a następnie badania
marketingowe, które pozwalają na określenie wielkości popytu i cenowej elastyczności
popytu.

3) Metoda ustalania cen na podstawie cen produktów konkurencyjnych - polega na tym, Ŝe

podstawą wyznaczenia ceny są ceny produktów konkurencyjnych. Punktem wyjścia do
ustalenia ceny jest cena przewodnia na nowy produkt, czyli cena, po której sprzedaje swoje
produkty firma mająca największy udział na rynku lub średnia cena na dany produkt.

Strategia najwyŜszej

jakości

Strategia wysokiej

jakości

Strategia super okazji

śr

Strategia przeładowania

Strategia średniej

wartości

Strategia dobrej okazji

Strategia zdzierstwa

Strategia pozornej

oszczędności

Strategia oszczędności

wysoka

rednia

niska

ść

Cena

Rys. 21. ZaleŜność pomiędzy ceną produktu a jego jakością wyodrębniają strategie jakościowo-cenowe

[8, s. 110]

Podczas wprowadzania nowego produktu na rynek stosowane są następujące strategie

cenowe:

−

„zbieranie  śmietanki”,  polegająca  na  tym,  Ŝe  cena  produktu  w  fazie  wprowadzania  na
rynek  jest  duŜo  wyŜsza  od  ceny,  po  jakiej  sprzedawany  jest  produkt  w  kolejnych  fazach
jego  cyklu  Ŝycia  na  rynku.  Strategia  ta  przynosi  poŜądane  efekty  w  sytuacjach,  gdy  na
rynku  jest  mała  konkurencja  lub  nie  następuje  w  ogóle  oraz  w  przypadku  nowych
produktów o innowacyjnych cechach;

−

strategia  penetracji  rynku,  polegająca  na  tym,  Ŝe  cena produktu w fazie wprowadzania na
rynek  jest  niska  wskutek  czego  istnieje  większe  prawdopodobieństwo,  iŜ  w  kolejnym
czasie  produkt  zdobędzie  duŜą  liczbę  nabywców.  Stosowana  jest  przewaŜnie  przy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

współczynniku elastyczności cenowej popytu, na tyle wysokim, aby niŜsza cena
wywoływała duŜy wzrost wielkości sprzedaŜy. Wysoka wielkość sprzedaŜy i duŜy udział
w rynku prowadzi do niŜszych kosztów [6, s. 99];

−

równe ceny, czyli konkurowanie wartością dodatnią.
Następnym elementem marketingu, oprócz produktu i ceny jest dystrybucja, która oznacza

zbiór działań i decyzji związanych z udostępnieniem wytworzonych produktów finalnym
odbiorcom. Działania te obejmują:

−

przemieszczanie produktów z miejsca wytworzenia do miejsca końcowego przeznaczenia
(logistyka),

−

dostarczanie towarów we właściwym czasie np. nasiona, sadzonki,

−

kompletowanie asortymentu towarów (np. materiał siewny i zaprawy nasienne),

−

tworzenie optymalnych warunków zakupu [5, s. 92].
Kanał dystrybucji to sposób powiązań i kolejności ogniw (instytucji, osób) za

pośrednictwemm, których dokonuje się przemieszczenia produktów. Z funkcjonowaniem
kanałów dystrybucji łączy się:

−

zmiana praw własności,

−

transport,

−

magazynowanie,

−

przekazywanie informacji,

−

finansowanie transportu, magazynowania,

−

promowanie [8, s. 116].
Kanał bezpośredni – występuje wtedy, gdy producent sam sprzedaje swoje produkty

ostatecznemu nabywcy, np.: ogrodnik sprzedający warzywa na basenie. Zalety korzystania
z bezpośredniego kanału dystrybucji:

−

szybki przepływ informacji,

−

moŜliwość szybkiego reagowania na zmiany popytu,

−

pełna kontrola nad przepływem produktu,

−

przejmowanie przez producentów marŜy handlowej,

−

moŜliwość ustalania niskich (konkurencyjnych) cen [1, s. 125].

Rys. 22. Schemat bezpośredniego kanału dystrybucji

Kanał bezpośredni jest wykorzystywany, gdy:

−

liczba nabywców jest ograniczona (moŜna ich zidentyfikować),

−

nabywcy znajdują się w nieduŜej odległości,

−

popyt jest równomierny (nie ma potrzeby magazynowania) [1, s. 125].
Kanał pośredni występuje wtedy, gdy w drodze produktu między producentem

a ostatecznym nabywcą uczestniczą pośrednicy (punkt skupu, hurtownia, sprzedawca
detaliczny). Kanał dystrybucji krótki – między producentem a ostatecznym nabywcą
występuje tylko jeden pośrednik.

Rys. 23. Schemat kanału dystrybucji pośredniego krótkiego

Kanał dystrybucji długi, występuje wtedy, kiedy pomiędzy producentem, a ostatecznym

nabywcą występuje więcej niŜ jeden pośrednik.

Producent

Pośrednik

Ostateczny nabywca

Producent

Ostateczny nabywca

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 24. Schemat kanału dystrybucji pośredniego długiego

Kanał dystrybucji szeroki występuje wtedy, gdy na poszczególnych etapach dystrybucji

uczestniczy duŜa liczba podmiotów np. w dystrybucji owoców uczestniczy duŜa liczba
hurtowni i sprzedawców detalicznych.

Rys. 25. Schemat kanału dystrybucji szerokiego

Kanał dystrybucji wąski występuje wtedy, gdy na poszczególnych etapach dystrybucji

uczestniczy

niewiele

podmiotów

np.

dystrybucji

specjalistycznych

maszyn

wykorzystywanych w ogrodnictwie występuje mała ilość dealerów.

Rys. 26. Schemat kanału dystrybucji wąskiego

Zalety korzystania z pośredniego kanału dystrybucji:

−

niŜsze koszty dystrybucji dla producenta,

−

większy obszar dystrybucji,

−

moŜliwy jest szerszy zakres usług dla konsumentów o zróŜnicowanych wymaganiach
[1, s. 126].
Wybór kanału dystrybucji zaleŜy od:

−

rodzaju rynku,

−

rodzaju i cech produktu,

−

wielkości i pozycji przedsiębiorstwa,

−

konkurencji.
Przykłady stosowanych kanałów dystrybucji w rolnictwie/ogrodnictwie [1, s. 128]:

Producent

Pośrednik 1

Pośrednik 2

Ostateczny nabywca

Producent

Pośrednik

Ostateczny nabywca

Producent

Pośrednik

Ostateczny nabywca

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

bezpośrednia sprzedaŜ z gospodarstwa,

−

własny punkt sprzedaŜy detalicznej,

−

dostawy do lokalnych skupów,

−

bezpośrednie dostawy do hoteli, restauracji,

−

sprzedaŜ do hurtowni,

−

sprzedaŜ poprzez giełdę rolno-ogrodniczą,

−

sprzedaŜ do przetwórni,

−

sprzedaŜ grupową.
Jednym ze stosowanych kanałów dystrybucji produktów ogrodniczych jest sprzedaŜ

poprzez giełdę towarową lub rynek hurtowy.

Giełda towarowa jest rynkiem formalnym, na którym zawierane są transakcje kupna-

sprzedaŜy w ściśle określonym czasie, ujednoliconymi towarami, (co do ilości i jakości),
według ściśle określonych zasad. Giełda jest rynkiem, na którym dokonuje się transakcji bez
fizycznej obecności towarów. Giełda towarowa spełnia następujące funkcje [2, s. 78]:

−

usprawnia obrót towarowy,

−

ogranicza ryzyko związane z niekorzystnymi zmianami cen,

−

publikuje notowania,

−

ustanawia standardy klasyfikacyjne uŜywane równieŜ poza giełdami,

−

oddziałuje na organizację i warunki handlu prowadzonego poza giełdą.
Rynek hurtowy to zorganizowane miejsce spotkań kupujących i sprzedających,

wyposaŜone w nowoczesną infrastrukturę handlową. Cechą rynku hurtowego jest duŜa skala
transakcji, obecność towaru podczas transakcji i sprzedaŜ w określonych porach dnia. Rynek
hurtowy spełnia następujące funkcje [1, s. 58 ]:

−

stabilizuje ceny,

−

eliminuje wahania w podaŜy rynkowej,

−

standaryzuje produkty.
Ostatnim elementem marketingu, oprócz produktu, ceny i dystrybucji jest promocja.

Promocja (komunikacja marketingowa) – to działania informacyjne na rynku mające na celu
umocnienie pozycji rynkowej danego podmiotu [5, s. 101]. Producent moŜe komunikować się
z konsumentem, ostatecznym nabywcą wykorzystując narzędzia promocji, takie jak:

−

reklama,

−

sprzedaŜ osobista,

−

promocja sprzedaŜy,

−

sponsoring.
Reklama to swoista, płatna masowa forma przekazywania informacji przez określonego

nadawcę dotyczących produktów lub przedsiębiorstwa [6, s. 131]. Informacja przekazywana
jest przy wykorzystaniu:

−

rodków: mowy, dźwięków, tekstu i obrazu,

−

nośników reklamy: prasy, radia, telewizji, poczty, spotkaniami z odbiorcami.

Treści przekazywane za pomocą reklamy mogą mieć charakter [6, s. 132]:
1) apelu, którego istotą moŜe być:

−

przekazywanie korzyści, jakie odniesie konsument dokonując zakupu, czyli apel
racjonalny,

−

odniesienie się do uczuć odbiorcy, do którego adresowana jest reklama, czyli apel
emocjonalny,

−

nawiązanie do powszechnie uznanych za właściwe zasad postępowania ludzi, czyli
apel moralny,

2) pytania,
3) sloganu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawowe elementy ogłoszenia reklamowego [5, s. 103]:

−

nagłówek i apel reklamowy – w postaci sloganu; krótki, łatwy do objęcia wzrokiem.
W nagłówku zawarty jest podstawowy apel reklamowy pisany z reguły większą czcionką,

−

sugestie pobudzające do działania,

−

nadawca reklamy,

−

cena.
SprzedaŜ osobista – polega na prowadzeniu między sprzedawcą a kupującym rozmowy

sprzedaŜowej w czasie, której sprzedawca informuje klienta o zaletach oferowanego produktu
i korzyściach, jakie odniesie kupujący po nabyciu produktu [6, s. 131].

Public

relations

–

zespół

celowo

zorganizowanych

działań,

zapewniających

przedsiębiorstwu systematyczne komunikowanie się ze swoim otoczeniem.
Ś

rodki wykorzystywane podczas public realations [5, s. 105]:

−

rodki identyfikacji przedsiębiorstwa (np. papier firmowy, wizytówki, wystrój wnętrz),

−

informacja telefoniczna,

−

wiadomości drukowane i audiowizualizowane (raporty roczne, biuletyny, slajdy, płyty CD),

−

aktywność publiczna (sponsorowanie imprez, akcji charytatywnych),

−

pozostałe informacje o firmie oraz inne wydarzenia np.: pokazy, rocznice, konferencje.
Promocja sprzedaŜy – obejmuje działania, które mają przyczynić się do podniesienia

wartości i atrakcyjności produktu (usługi). Promocja sprzedaŜy moŜe być stosowana
w krótkim okresie i powinna wywołać relatywnie szybkie efekty w postaci zwiększenia
sprzedaŜy [5, s. 106].

Rys. 27. Stosowanie promocji sprzedaŜy [6, s. 142]

Techniki promocji sprzedaŜy (techniki aktywizacji sprzedaŜy) [6, s. 143]:

−

sprzedaŜ premiowana upominkiem,

−

obniŜenie ceny,

−

konkursy, loterie, gry,

−

testowanie produktów,

−

sponsoring – polega na dofinansowaniu indywidualnych sportowców, klubów sportowych,
imprez sportowych lub kulturalnych w zamian za moŜliwość eksponowania swojego znaku
towarowego [5, s. 106].

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń:

1.  Jakie moŜna wyróŜnić elementy (narzędzia) marketingowe?
2.  Jakie funkcje w ujęciu marketingowym posiada produkt?
3.  Jakie moŜna wyróŜnić trzy poziomy (warstwy) produktu?
4.  Jak moŜna wyjaśnić pojęcie jakości produktu?
5.  Jak moŜna wyjaśnić pojęcie marki?
6.  Jakie są korzyści dla producenta i konsumenta ze stosowania marki?
7.  Jakie funkcje spełnia opakowanie w odniesieniu do produktu?

Promocja sprzedaŜy

Stosowana wobec

klientów

Stosowana wobec sprzedawców

Stosowana wobec

pośredników

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Jakie informacje powinny być umieszczone na opakowaniu produktu?
9. Jakie są tendencje sprzedaŜy i zysku w poszczególnych fazach Ŝycia produktu?
10. Jakie czynniki wpływają na poziom cen produktu?
11. Jakimi metodami moŜna ustalić ceny produktów/usług?
12. Jak moŜna wyjaśnić pojęcie dystrybucji i kanału dystrybucji?
13. Czym charakteryzują się poszczególne rodzaje kanałów dystrybucji?
14. Jakie funkcje spełnia rynek hurtowy i giełda towarowa?
15. Jak moŜna wyjaśnić pojęcie promocji?
16. Czym charakteryzują się poszczególne rodzaje komunikacji marketingowej?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Uwzględniając

trzy poziomy produktu, dopisz do rdzenia produktu występujące przykłady

produktu rzeczywistego i poszerzonego.

Rdzeń produktu

Produkt rzeczywisty

Produkt poszerzony

Ogórki konserwowe
Sok owocowy
Opryskiwacz
Ciągnik sadowniczy
Sałata lodowa
Drzewka owocowe
Deszczownia
Nawozy mineralne
Nasiona
Jabłka

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować elementy trzech poziomów produktu,
2) do wymienionych rodzajów produktu dopisać występujące potencjalnie elementy produktu

rzeczywistego,

3) do wymienionych rodzajów produktu dopisać występujące potencjalnie elementy produktu

poszerzonego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wzór tabeli

−

poradnik dla ucznia,

−

papier,

−

pisaki.

Ćwiczenie 2

Dokonaj klasyfikacji wymienionych produktów na produkty trwałe, nietrwałe, usługi,

produkty powszechnego zakupu, wybieralne i epizodycznego zakupu.

mięso  drobiowe,  jabłka,  truskawki,  woda  mineralna,  ciągnik  sadowniczy,  naprawa  ciągnika,
suknia  ślubna,  podróŜ  poślubna,  telewizor,  odtwarzacz  DVD,  masaŜ,  przeróbki  krawieckie,
bułki,  samochód,  wczasy,  guma  do  Ŝucia,  bandaŜe,  tabletki  od  bólu  głowy,  czekoladki,
komputer.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do produktów trwałych,
2) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do produktów

nietrwałych,

3) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do usług,
4) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do produktów

powszechnego zakupu,

5) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do produktów

wybieralnych,

6) z podanych przykładów produktów wybrać te, które zaliczane są do produktów

epizodycznego zakupu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

papier,

−

pisaki.

Ćwiczenie 3

Wpisz w tabeli (uŜywając zwrotów: wzrost, spadek, utrzymanie na podobnym poziomie),

jak będzie się przedstawiała wielkość sprzedaŜy, wysokość ceny i wielkość zysku
w poszczególnych fazach cyklu Ŝycia produktu.

Wyszczególnienie

Wprowadzenie produktu

Wzrost

Dojrzałość

Spadek

Wielkość sprzedaŜy

Wysokość ceny

Wielkość zysku

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować podrozdział z poradnika,
2) zapisać w tabeli (uŜywając zwrotów: wzrost, spadek, utrzymanie na podobnym poziomie),

jak kształtuje się wielkość sprzedaŜy w poszczególnych fazach cyklu Ŝycia produktu,

3) zapisać w tabeli (uŜywając zwrotów: wzrost, spadek, utrzymanie na podobnym poziomie),

jak kształtuje się wysokość ceny w poszczególnych fazach cyklu Ŝycia produktu,

4) zapisać w tabeli (uŜywając zwrotów: wzrost, spadek, utrzymanie na podobnym poziomie),

jak kształtuje się wielkość zysku w poszczególnych fazach cyklu Ŝycia produktu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wzór tabeli,

−

poradnik dla ucznia,

−

pisaki.

Ćwiczenie 4

Ustal cenę jednostkową na jabłka, pomidory, marchew znanymi ci metodami.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować podrozdział poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować raporty rynkowe,
3)  ustalić cenę jednostkową na jabłka, pomidory i marchew.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

raporty rynkowe,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 5

Zaplanuj kanały dystrybucji, przez który przepływają warzywa, owoce i kwiaty od

producenta do ostatecznego nabywcy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować podrozdział poradnika dla ucznia,
2)  zaplanować kanał dystrybucji, przez który przepływają warzywa,
3)  zaplanować kanał dystrybucji, przez który przepływają owoce,
4)  zaplanować kanał dystrybucji, przez który przepływają kwiaty.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

papier,

−

pisaki.

Ćwiczenie 6

Do wymienionych produktów/usług zaplanuj sposób komunikacji marketingowej, który,

Twoim zdaniem, najlepiej będzie informował konsumenta o produktach/usługach
występujących na rynku. Wybór uzasadnij.

Produkty/usługi

Sposób komunikacji marketingowej

–

prowadzenie gospodarstwa agroturystycznego

–

szkółka drzew i krzewów

–

soki owocowe

–

produkty z gospodarstwa ekologicznego

–

maszyny i narzędzia ogrodnicze

–

nawozy mineralne, nasiona i sadzonki

−

telewizja regionalna

−

telewizja
ogólnopolska

−

radio

−

radio lokalne

−

gazeta lokalna

−

gazeta ogólnopolska

−

prasa branŜowa

−

reklama kinowa

−

reklama pocztowa

−

sprzedaŜ osobista

−

akwizycja

−

prasa kobieca

−

reklama na środkach
komunikacji miejskiej

−

plakaty

−

billboardy

−

ulotki

−

inne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) do kaŜdego wymienionego produktu i usługi, zaplanować, które ze sposobów komunikacji

marketingowej będą najlepiej informowały o dostępności na rynku produktów i usług,

2) zapisać propozycje na papierze,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) uzasadnić, dlaczego Twoim zdaniem, zaproponowane przez Ciebie sposoby komunikacji

będą najlepiej informowały klienta o danym produkcie/usłudze.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  wzór tabeli,
–  papier,
–  pisaki.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić elementy (narzędzia)marketingowe?

2) przedstawić graficznie i objaśnić trzy poziomy (warstwy) produktu?

3) objaśnić pojęcie jakości produktu i marki?
4) objaśnić funkcje, jakie spełnia opakowanie w odniesieniu do produktu?

5) objaśnić klasyfikację produktu?

6) scharakteryzować fazy cyklu Ŝycia produktu?

7) wskazać czynniki wpływające na poziom cen produktu?

8)  objaśnić metody ustalania cen?
9)  scharakteryzować rodzaje kanałów dystrybucji?
10)  objaśnić funkcje rynku hurtowego i giełdy towarowej?
11)  scharakteryzować rodzaje komunikacji marketingowej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Przygotowanie produktów ogrodniczych do sprzedaŜy

4.4.1. Materiał nauczania

Minimalne wymagania jakościowe dla wszystkich produktów są praktycznie jednakowe.

Zgodnie z nimi produkty powinny być:

−

całe (w zaleŜności od produktu są moŜliwe uwagi);

−

zdrowe; nie dopuszcza się produktów z objawami gnicia lub zepsucia, które czynią je
niezdatnymi do spoŜycia;

−

czyste, praktycznie wolne od jakichkolwiek widocznych zanieczyszczeń obcych
(w zaleŜności od produktu dopuszczalne są odchylenia dotyczące śladów ziemi);

−

praktycznie wolne od szkodników;

−

praktycznie wolne od uszkodzeń spowodowanych przez szkodniki;

−

bez nadmiernego zawilgocenia powierzchniowego;

−

bez obcych zapachów i/lub smaków;

−

dostatecznie rozwinięte i odpowiednio dojrzałe;

−

inne dodatkowe wymagania w zaleŜności od produktu.

Stopień rozwoju i jakość produktów powinny być takie, aby mogły wytrzymać transport
i manipulacje oraz dotrzeć do miejsca przeznaczenia zachowując zadowalającą jakość.
Przykłady owoców i warzyw niespełniających minimalnych wymagań jakościowych
przedstawione są na fotografiach 1–4.

Fot. 1. Cebula nie spełniająca minimalnych wymagań

jakościowych [12]

Fot. 2. Jabłko nie spełniające minimalnych

wymagań jakościowych [12]

Fot. 3. Marchew nie spełniająca minimalnych

wymagań jakościowych [12]

Fot. 4. Kalafior nie spełniający minimalnych

wymagań jakościowych [12]

Wymagania jakościowe dla poszczególnych klas są zróŜnicowane dla róŜnych produktów.

Ogólnie dotyczą one stopnia rozwoju, dojrzałości, barwy i kształtu produktów.
Produkty w klasie Ekstra powinny:

−

być najwyŜszej jakości,

−

posiadać cechy charakterystyczne dla danej odmiany i/lub typu handlowego,

−

być wolne od wad z wyjątkiem bardzo niewielkich wad powierzchniowych, pod
warunkiem, Ŝe nie wpływają one ujemnie na ogólny wygląd produktów, ich jakość,
utrzymanie jakości oraz prezentację w opakowaniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Fot. 5. Jabłka w klasie Ekstra [12]

Fot. 6. Marchew w klasie Ekstra [12]

Fot. 7. Kalafior w klasie Ekstra [12]

Produkty w klasie I:

−

powinny być dobrej jakości,

−

powinny mieć cechy charakterystyczne dla danej odmiany i/lub typu handlowego,

−

mogą mieć niewielkie wady, pod warunkiem, Ŝe nie wpływają one ujemnie na ogólny
wygląd produktów, ich jakość, utrzymanie jakości oraz prezentację w opakowaniu.

Fot. 8. Cebula w klasie I [12]

Fot. 9. Jabłka w klasie I [12]

Fot. 10. Marchew w klasie I [12]

Fot. 11. Kalafior w klasie I [12]

Do klasy II zalicza się produkty, które nie mogą być zakwalifikowane do wyŜszych klas,

ale spełniają wyŜej określone wymagania minimalne. Dopuszcza się występowanie wad, pod
warunkiem, Ŝe produkty zachowają swoje cechy charakterystyczne, co do jakości, utrzymania
jakości oraz prezentacji.

Fot. 12. Cebula w klasie II [12]

Fot. 13. Jabłka w klasie II [12]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Fot. 14. Marchew w klasie II [12]

Fot. 15. Kalafior w klasie II [12]

Dopuszczalne są tolerancje jakościowe w kaŜdym opakowaniu dla produktów, które nie

spełniają wymagań dla określonej klasy:
– w klasie Ekstra dopuszcza się 5% liczbowo lub masowo produktów niespełniających

wymagań tej klasy, ale zgodnych z wymaganiami dla klasy I, lub wyjątkowo mieszczących
się w tolerancjach dla tej klasy,

– w klasie I dopuszcza się 10% liczbowo lub masowo produktów niespełniających wymagań

tej klasy, ale zgodnych z wymaganiami dla klasy I, lub wyjątkowo mieszczących się
w tolerancjach dla tej klasy,

– w klasie II dopuszcza się 10% liczbowo lub masowo produktów niespełniających

wymagań tej klasy ani wymagań minimalnych, z wyjątkiem produktów z objawami gnicia,
silnymi odgnieceniami lub ze śladami innego zepsucia, które czynią je niezdatnymi do
spoŜycia.
W kaŜdym opakowaniu produkty powinny być jednolite, pod względem pochodzenia, tej

odmiany, jakości oraz wielkości. Dla kaŜdego produktu, w standardach jakości handlowej, określony
jest sposób jego prezentacji w opakowaniach np. ułoŜenie warstwami, wiązanie w pęczki.

Opakowania nie powinny zawierać Ŝadnych zanieczyszczeń zewnętrznych. Materiały

stosowane  do  wykładania  wnętrza  opakowania  powinny  być  nowe,  czyste  i  powinny
zapobiegać  uszkodzeniom  zewnętrznym  i  wewnętrznym  produktu.  UŜycie  materiałów,
zwłaszcza  papieru  ze  specyfikacją  handlową  jest  dozwolone  pod  warunkiem,  Ŝe  nadruk  lub
etykieta zostaną wykonane nietoksycznym tuszem lub klejem.

Informacje na kaŜdym opakowaniu w ramach standardów jakości, powinny być

zamieszczone  na  tej  samej  stronie,  w  sposób  czytelny,  trwały  i  widoczny  z  zewnątrz.  Na
kaŜdym opakowaniu, powinny znaleźć się następujące informacje:
–  nazwa i adres pakującego i/lub wysyłającego,
–  nazwa produktu, jeśli zawartość opakowania nie jest widoczna z zewnątrz,
–  nazwa odmiany i/lub typu handlowego w zaleŜności od produktu,
–  kraj  pochodzenia  i  nieobowiązkowo  rejon  uprawy  lub  nazwa  krajowa,  regionalna  lub

lokalna,

–  klasa jakości,
–  wielkość, (jeśli sortowano według wielkości),
–  masa netto / liczba sztuk w opakowaniu (dotyczy opakowań jednostkowych).

W przypadku towarów transportowanych luzem, ładowanych bezpośrednio na środki

transportu, informacje powinny zostać zamieszczone w dokumencie towarzyszącym lub
wykazane w awizie umieszczonym w widocznym miejscu w środkach transportu.

Na etapie sprzedaŜy detalicznej produktów opakowanych, wymagane szczegółowe dane

powinny być czytelne i umieszczone w widocznym miejscu. Produkty mogą być sprzedawane
bez  opakowania  (np.  świeŜe  owoce  i  warzywa)  pod  warunkiem,  Ŝe  detalista  wystawi  towar
przeznaczony  na  sprzedaŜ  wraz  z  etykietą,  która  jest  umieszczona  w  widocznym  miejscu
i zawiera czytelne informacje odnośnie standardów jakości handlowej określające:
–  nazwę produktu / odmianę,
–  pochodzenie produktu,
–  klasę jakości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Fot. 16 Opakowanie cebuli [12]

Fot. 17 Opakowanie jabłek [12]

Fot. 18 Opakowanie marchwi [12]

Fot. 19 Opakowanie kalafiora [12]

Istotnym działaniem w obrocie produktami Ŝywnościowymi jest zapewnienie

bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności.

Bezpieczeństwo zdrowotne Ŝywności jest to ogół warunków, jakie muszą być spełnione

i działań, jakie muszą być podjęte na wszystkich etapach produkcji i obrotu Ŝywnością w celu
zapewnienia zdrowia i Ŝycia człowieka.

W Polsce, realizacją polityki Ŝywnościowej kraju oraz ochroną interesów konsumentów

i producentów  Ŝywności  zajmuje  się  Inspekcja  Jakości  Handlowej  Artykułów  Rolno-
-SpoŜywczych  (IJHARS).  Działania  IJHARS  obejmują  przede  wszystkim  ochronę
konsumentów  i  walkę  z  fałszowaniem  na  rynku  produktów  Ŝywnościowych,  eliminację
nieuczciwej  konkurencji  producenckiej  oraz  promocję  jakości  polskiej  Ŝywności  poprzez
propagowanie  znaków  i  certyfikatów  jakości.  System  kontroli  Ŝywności  IJHARS  zapewnia
konsumentom  dostęp  do  rzetelnych  informacji  na  temat  artykułów  rolno-spoŜywczych  oraz
zapobiega  nieuczciwym  praktykom  rynkowym.  Ułatwia  on  równieŜ  wymianę  handlową  –
zarówno  z  państwami  trzecimi,  jak  i  na  obszarze  jednolitego  rynku  wewnętrznego  UE  [11].
Zadania IJHARS [9]:
1)  nadzór nad jakością handlową artykułów rolno-spoŜywczych,
2)  kontrola warunków składowania i transportu artykułów rolno-spoŜywczych,
3)  gromadzenie i przetwarzanie informacji o sytuacji na rynkach rolnych,
4)  współpraca  z  właściwymi  organami  administracji  rządowej  w  województwie,  organami

innych inspekcji, urzędami celnymi, Policją, jednostkami samorządu terytorialnego oraz
państwowymi jednostkami organizacyjnymi realizującymi politykę rolną państwa,

5) współpraca lub uczestnictwo w międzynarodowych organizacjach zajmujących się

jakością handlową artykułów rolno-spoŜywczych oraz międzynarodowym obrotem
artykułami rolno-spoŜywczymi,

6) prowadzenie szkoleń w zakresie przepisów i wymagań dotyczących jakości handlowej lub

ustalania klas jakości handlowej oraz metod i badań artykułów rolno-spoŜywczych,

7) współpraca z urzędowymi jednostkami kontrolnymi w innych państwach w zakresie

kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych, w tym wymienianie informacji
lub próbek artykułów rolno-spoŜywczych.
O jakości produkcji ogrodniczej w gospodarstwie świadczy posiadanie certyfikatu

EUREPGAP  -  European  Good  Agruculture  Practice  -europejska  dobra  praktyka  rolnicza.
System  EUREPGAP  określa  zasady  produkcji  owoców  i  warzyw  oraz  gwarantuje,  Ŝe  kaŜdy
krok  produkcji  pierwotnej  przebiega  zgodnie  z  międzynarodowymi i krajowymi standardami,
regulacjami uwzględniającymi bezpieczną produkcję Ŝywności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Producenci zainteresowani wdroŜeniem zasad EUREPGAP muszą udowodnić, Ŝe

w trakcie produkcji dbali o jakość, aby produkty były zdrowe dla konsumenta, starali się jak
najmniej ingerować w środowisko, uŜywali jedynie niezbędnych i dopuszczalnych środków
ochrony roślin oraz nawozów zgodnie z wymogami produkcji integrowanej.

Konieczne jest systematyczne prowadzenie dokumentacji wszelkich prac w gospodarstwie

tak, aby moŜna było odtworzyć kaŜdy etap produkcji, gdyŜ w systemie EUREPGAP
certyfikowany jest przede wszystkim sposób produkcji, a nie określony produkt.
Wymagania i zalecenie dla producentów owoców i warzyw ustalone przez EUREPGAP
obejmują kilkanaście zagadnień związanych z produkcją rolną:

−

identyfikowalność produktów,

−

prowadzenie zapisów i kontrola wewnętrzna,

−

odmiany i sadzonki,

−

informacje o polu i zarządzanie polem,

−

zarządzanie glebą i podłoŜem,

−

stosowanie nawozów,

−

nawadnianie,

−

ochrona upraw,

−

zbiór,

−

prowadzenie produkcji (higiena, mycie po zbiorze),

−

zarządzanie odpadami i ściekami, recykling,

−

ochrona zdrowia pracowników i bezpieczeństwo pracy,

−

zagadnienia środowiskowe,

−

reklamacje.
W celu dokładnego prześledzenia procesu produkcji warzyw i owoców, producent jest

zobowiązany  podać  numer  danego  pola,  bardzo  szczegółowo  opisać  wszystkie  czynności
związane  z  uprawą,  zbiorem,  pakowaniem  i wysyłką swoich produktów. Szczegółowe zapisy
związane z produkcją oraz obrotem warzyw i owoców w systemie EUREPGAP są konieczne,
aby  umoŜliwić  ustalenie  pochodzenia  danej  partii  tych  produktów.  Zasady  EUREPGAP
stanowią  europejski  standard  dla  świeŜych  owoców  i  warzyw.  Do  korzyści  wynikających
z wdroŜenia systemu EUREPGAP moŜna zaliczyć:

−

gwarancję, Ŝe produkt jest bezpieczny i wysokiej jakości, a przez to lepszy wizerunek na
rynku,

−

zgodność z międzynarodowymi standardami, co pozwala na zdobywanie nowych rynków
zbytu,

−

obniŜenie kosztów produkcji,

−

minimalizowanie szkodliwego wpływu na środowisko.
Standaryzacja owoców i warzyw ułatwia zdobywanie nowych rynków zbytu zarówno

w kraju, jak i za granicą. Prowadzenie wymiany handlowej z innymi krajami przynosi
następujące korzyści:
-

korzyści komparatywne, umoŜliwiające eksport produktów wytwarzanych taniej
i importowania tych, które są wytwarzane droŜej w danym kraju,

transfer nowych technologii i postępu w rolnictwie, co moŜe warunkować obniŜki kosztów
produkcji,

pozytywne oddziaływanie na inne działy gospodarki (wzrost zatrudnienia, dochodów,
lepsze wykorzystanie potencjału krajowego itp.),

poprawa jakości produktów, wzbogacanie oferty rynkowej, działań marketingowych,
obniŜanie kosztów produkcji i obrotu [5, s. 134].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń:

1. Jakie są określone minimalne wymagania jakościowe dla produkcji ogrodniczej?
2. Jakie wymagania jakościowe powinny spełniać produkty ogrodnicze dla klasy Ekstra,

I i II?

3. Na czym polegają tolerancje jakościowe dla produktów nie spełniających wymagań dla

określonej klasy?

4.  Jakie informacje powinny być zamieszczone na opakowaniu produktów ogrodniczych?
5.  W jaki sposób powinny być oznakowane produkty ogrodnicze transportowane luzem?
6.  W jaki sposób powinny być oznakowane produkty ogrodnicze w sprzedaŜy detalicznej?
7.  Jak rozumiesz pojęcie bezpieczeństwa Ŝywnościowego?
8.  Jakie zadania spełnia IJHARS?
9.  Na czym polega produkcja ogrodnicza zgodna z zasadami EUREPGAP?
10. Jakie mogą wystąpić korzyści dla kraju prowadzącego handel zagraniczny?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj klasyfikacji produktów ogrodniczych (cebula, jabłka, gruszki, kalafiory, kapusta,

marchew, ogórki, papryka, pomidory, sałata, śliwki, truskawki) na spełniające i nie spełniające
minimalne wymagania jakościowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  dokładnie obejrzeć produkty,
3)  zapoznać  się  ze  szczegółowymi  wymaganiami  jakościowymi  produktów  dopuszczonych

do obrotu,

4) zgodnie z wymaganiami podzielić produkty na te, które spełniają minimalne wymagania

jakościowe i na te, które tych wymagań nie spełniają.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wymagania handlowe dla świeŜych owoców i warzyw wprowadzonych do obrotu.
Broszura interpretacyjna do standardu jakości handlowej. IJHARS Warszawa 2003,

−

owoce i warzywa (lub fotografie owoców i warzyw) spełniające i nie spełniające
wymagania jakościowe,

−

papier i pisaki.

Ćwiczenie 2

Zakwalifikuj produkty ogrodnicze (cebula, jabłka, gruszki, kalafiory, kapusta, marchew,

ogórki, papryka, pomidory, sałata, śliwki, truskawki) spełniające minimalne wymagania
jakościowe do klasy Ekstra, klasy I i II, które będą eksportowane do Niemiec.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić zasady bezpiecznej pracy,
2) dokładnie obejrzeć produkty,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) zapoznać się ze szczegółowymi wymaganiami klas jakości produktów ogrodniczych,
4) zgodnie z wymaganiami zakwalifikować produkty do klasy Ekstra, klasy I i II.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wymagania handlowe dla świeŜych owoców i warzyw wprowadzonych do obrotu.
Broszura interpretacyjna do standardu jakości handlowej. IJHARS Warszawa 2003,

−

owoce i warzywa (lub fotografie owoców i warzyw) spełniające wymagania dla klasy
Ekstra, klasy I i II,

−

papier i pisaki.

Ćwiczenie 3

Zaplanuj, jakiego rodzaju opakowania są Ci potrzebne w celu przygotowania do sprzedaŜy

cebuli, jabłek, gruszek, kalafiorów, kapusty, marchwi, ogórków, papryki pomidorów, sałaty,
ś

liwek, truskawek.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  określić szczegółowe wymagania dotyczące opakowań produktów ogrodniczych,
3)  dobrać opakowania do poszczególnych owoców i warzyw.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wymagania handlowe dla świeŜych owoców i warzyw wprowadzonych do obrotu,

−

broszura interpretacyjna do standardu jakości handlowej. IJHARS Warszawa 2003,

−

papier i pisaki.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wskazać minimalne wymagania jakościowe dla produkcji ogrodniczej?

2) wskazać wymagania jakościowe dla klasy Ekstra, I i II?

3) objaśnić, na czym polegają tolerancje jakościowe dla produktów nie

spełniających wymagań dla określonej klasy?

4) wymienić, jakie informacje powinny być zamieszczone na opakowaniu

produktów ogrodniczych?

5) objaśnić w jaki sposób powinny być oznakowane produkty ogrodnicze

transportowane luzem?

6) objaśnić w jaki sposób powinny być oznakowane produkty ogrodnicze

w sprzedaŜy detalicznej?

7) wyjaśnić pojęcie bezpieczeństwa Ŝywnościowego?

8) objaśnić zasady produkcji ogrodniczej zgodne z EUREPGAP?

9) objaśnić korzyści wynikające z handlu zagranicznego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  pisemny  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości

odpowiedzi. Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 35 minut.

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. JeŜeli wskaźnik cenowej elastyczności popytu wynosi 1, to oznacza, Ŝe

a)  wielkość popytu zmienia się wprost proporcjonalnie do zmiany ceny.
b)  wielkość popytu zmienia się bardziej niŜ cena.
c)  wielkość popytu jest stała, nie zmienia się wraz ze wzrostem cen.
d)  wielkość popytu zmienia się wolniej niŜ cena.

2. Zmiana popytu na jabłka moŜe być efektem

a)  moŜliwości pozyskania kapitału przez producentów rolnych.
b)  zmiany ceny jabłek.
c)  ceny środków do produkcji rolnej.
d)  moŜliwości pozyskania kapitału przez producentów.

3. Na rynku wystąpi zjawisko niedoboru produktów przy cenie

a) P

=30 zł

b) P

=35 zł

c) P

=40 zł

d) P

=45 zł

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. JeŜeli E

=2,3 to

a)  wzrost ceny o 2,3% spowodował wzrost podaŜy o 1%.
b)  jednoprocentowa podwyŜka ceny spowodowała wzrost podaŜy produktów o 2,3%
c)  jednoprocentowa obniŜka ceny spowodowała wzrost podaŜy produktów o 2,3%.
d)  jednoprocentowy spadek podaŜy produktów spowodował wzrost ceny o 2,3%.

5. Prawdziwe jest stwierdzenie, Ŝe

a)  wzrost dochodu konsumenta, spowoduje duŜy wzrost popytu na chleb.
b)  obniŜka cen chleba, spowoduje duŜy wzrost popytu na chleb.
c)  popyt na chleb nie zwiększy się pod wpływem wzrostu dochodu konsumenta.
d)  popyt na chleb zwiększa dwukrotnie w stosunku do zmiany ceny chleba.

6. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się tym, Ŝe

a) państwo bezpośrednio ingeruje w wewnętrzne sprawy przedsiębiorstwa/gospodarstwa

rolnego.

b)  dominacja publicznej własności środków produkcji nad prywatną własnością.
c)  występuje swoboda w podejmowaniu decyzji dotyczących działalności gospodarczej.
d)  brak występowania konkurencji między przedsiębiorstwami.

7. Segmentacja rynku to

a) wyodrębnienie jednorodnych grup konsumentów według róŜnych kryteriów, które

upodabniają ich postępowanie na rynku.

b) świadome działanie podmiotu gospodarczego polegające na osiąganiu zamierzonych

celów rynkowych, poprzez prowadzenie skutecznych działań.

c) działania przedsiębiorstwa zaangaŜowanego w przepływ produktów i usług z miejsca

wytworzenia do miejsca konsumpcji.

d) droga jaką przebywa produkt od producenta do konsumenta.

8. Wywiad, obserwacja, badania ankietowe to źródła informacji

a)  wtórnej.
b)  wtórnej wewnętrznej.
c)  wtórnej zewnętrznej.
d)  pierwotnej.

9. Dane dotyczące wielkości sprzedaŜy produktów ogrodniczych w gospodarstwie moŜna

uzyskać z
a)  badań ankietowych wśród mieszkańców danego regionu.
b)  publikacji Głównego Urzędu Statystycznego.
c)  zapisów dotyczących sprzedaŜy prowadzonych przez właściciela gospodarstwa.
d)  księgi skarg i wniosków

10. Produktem poszerzonym w przypadku ciągnika sadowniczego są

a) nazwa wraz z symbolem, która jest stosowana w celu oznaczenia ciągnika

sadowniczego i odróŜnienia go od oferowanych przez konkurencję.

b)  informacje dotyczące nazwy produktu i producenta.
c)  informacje dotyczące daty produkcji i sposobu obsługi.
d)  moŜliwości zakupu ciągnika sadowniczego na raty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Jabłka zakupione przez cukiernię z przeznaczeniem na szarlotkę, zaliczane są do

produktów
a)  konsumpcyjnych.
b)  zaopatrzeniowych.
c)  trwałych.
d)  nagłej potrzeby.

12. W fazie schyłku cyklu Ŝycia produktu zysk ze sprzedaŜy produktu

a)  jest ujemny.
b)  utrzymuje się na niezmienionym poziomie.
c)  wzrasta.
d)  maleje.

13. Największy poziom sprzedaŜy produktu w cyklu Ŝycia rynkowego jest w fazie

a)  schyłku.
b)  wzrostu.
c)  dojrzałości.
d)  projektowania produktu.

14. Na rynku występuje trzech producentów specjalistycznych maszyn ogrodniczych. Ich

produkty  sprzedawane  są  do  kilku  dystrybutorów  w  kraju,  u  których  mogą  nabyć  te
maszyny producenci rolni. Podany przykład obrazuje kanał dystrybucji
a)  bezpośredni.
b)  pośredni długi.
c)  pośredni szeroki.
d)  pośredni wąski.

15. Zorganizowanie degustacji róŜnych odmian jabłek zaliczane jest w marketingu do

a)  sprzedaŜy osobistej.
b)  reklamy.
c)  promocji sprzedaŜy.
d)  sponsoringu.

16. Wymagania jakościowe dla produkcji ogrodniczej w klasie Ekstra określają, Ŝe produkty

a) powinny być najwyŜszej jakości, posiadać cechy charakterystyczne dla danej odmiany

i/lub typu handlowego, być wolne od wad z wyjątkiem bardzo niewielkich wad
powierzchniowych, pod warunkiem, Ŝe nie wpływają one ujemnie na ogólny wygląd
produktów, ich jakość, utrzymanie jakości oraz prezentację w opakowaniu.

b) powinny być dobrej jakości, powinny mieć cechy charakterystyczne dla danej odmiany

i/lub typu handlowego, mogą mieć niewielkie wady, pod warunkiem, Ŝe nie wpływają
one ujemnie na ogólny wygląd produktów, ich jakość, utrzymanie jakości oraz
prezentację w opakowaniu.

c) nie mogą być zakwalifikowane do wyŜszych klas, ale spełniają wyŜej określone

wymagania minimalne, dopuszczalne jest występowanie wad, pod warunkiem, Ŝe
produkty zachowają swoje cechy charakterystyczne, co do jakości, utrzymania jakości
oraz prezentacji.

d) powinny być najwyŜszej jakości, posiadać cechy charakterystyczne dla danej odmiany

i/lub typu handlowego, mogą mieć niewielkie wady, pod warunkiem, Ŝe nie wpływają
one ujemnie na ogólny wygląd produktów, ich jakość, utrzymanie jakości oraz
prezentację w opakowaniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

17. Marchew spełniającą minimalne wymagania jakościowe przedstawia fotografia

18. Sposób pakowania jabłek dla klasy Ekstra przedstawia fotografia

19. Dane dotyczące wielkości sprzedaŜy produktów ogrodniczych w gospodarstwie moŜna

uzyskać z:
a)  księgi skarg i wniosków.
b)  zapisów dotyczących sprzedaŜy prowadzonych przez właściciela gospodarstwa.
c)  badań ankietowych wśród mieszkańców danego regionu.
d)  publikacji Głównego Urzędu Statystycznego.

20. EUREPGAP

a) to system gospodarowania, który wykorzystuje postęp techniczny i biologiczny

w uprawie, nawoŜeniu i ochronie roślin.

b) to system, który określa zasady produkcji owoców i warzyw oraz gwarantuje, Ŝe kaŜdy

krok produkcji pierwotnej przebiega zgodnie z międzynarodowymi i krajowymi
standardami, regulacjami uwzględniającymi bezpieczną produkcję Ŝywności.

c) polega na identyfikowaniu mogących wystąpić zagroŜeń i wprowadzeniu

mechanizmów zapobiegawczych.

d) to metoda gospodarowania opierająca się na zrównowaŜonej produkcji roślinnej,

dopuszczająca do uŜycia w uprawie tylko środki naturalne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko

..........................................................................................

Organizacja zbytu produktów ogrodniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem