2012-02-22
1
Podstawy finansów 2012
studia niestacjonarne
Poj
ę
cie, geneza i ewolucja
pieni
ą
dza. Funkcje pieni
ą
dza.
Cechy współczesnego pieni
ą
dza.
Poj
ę
cie pieni
ą
dza
Pieni
ą
dz, niezale
ż
nie od swojej formy
zewn
ę
trznej i systemu gospodarczego, jest
prawnie okre
ś
lonym i powszechnie
akceptowanym
ś
rodkiem płatniczym, który
mo
ż
e wyra
ż
a
ć
, przechowywa
ć
i przekazywa
ć
warto
ść
i którego warto
ść
jest
ś
ci
ś
le zwi
ą
zana z
realnym produktem społecznym brutto.
2012-02-22
2
Geneza, ewolucja pieni
ą
dza
1.
Pieni
ą
dz towarowy
2.
Pieni
ą
dz kruszcowy
3.
Pieni
ą
dz papierowy
4.
Pieni
ą
dz bezgotówkowy
5.
Pieni
ą
dz elektroniczny
1. Pieni
ą
dz towarowy
•
wykształcony w procesie podziału pracy
(poprzedzony gospodark
ą
barterow
ą
)
•
pocz
ą
tkowa faza -> ró
ż
ne towary
•
istotne 2 cechy: podzielno
ść
i trwało
ść
2012-02-22
3
2. Pieni
ą
dz kruszcowy
- pieni
ą
dzem ró
ż
ne metale i ich stopy
- bimetalizm -> złoto i srebro (XVIII – XIX w.)
* zjawisko psucia monety – pieni
ą
dz gorszy wypiera z
obiegu pieni
ą
dz lepszy (prawo Kopernika-Greshama)
- monometalizm -> złoto (Anglia 1798 r.);
* cechy złota: jednorodno
ść
, podzielno
ść
, du
ż
a warto
ść
,
nieuleganie psuciu
warto
ść
pieni
ą
dza = warto
ść
surowca, z którego był
wykonany
3. Pieni
ą
dz papierowy
- I faza: dematerializacja pieni
ą
dza (zast
ą
pienie pieni
ą
dza
pełnowarto
ś
ciowego pieni
ą
dzem papierowym)
* posługiwanie si
ę
złotem było niewygodne
* złoto oddawano w depozyt, w zamian otrzymywano
kwity depozytowe
- II faza: proces ekonomizacji złota (zast
ę
powanie złota
pieni
ą
dzem symbolicznym)
* wprowadzono ograniczenia dotycz
ą
ce zamiany weksli
bankowych na złoto
* Proces ekonomizacji złota przebiegał do 1971 r. – USA
odst
ą
piły od wymienialno
ś
ci pieni
ą
dza papierowego na
złoto (załamanie systemu z Bretton Woods: 1un = 35$)
2012-02-22
4
4. Pieni
ą
dz bezgotówkowy
- faza dematerializacji pieni
ą
dza – powstanie
nowej, bezgotówkowej formy pieni
ą
dza ->
pieni
ą
dz wkładowy lub
ż
yrowy nieposiadaj
ą
cy
postaci materialnej, wyst
ę
puje tylko w postaci
zapisu ksi
ę
gowego (pieni
ą
dz ksi
ę
gowy,
skryptularny, bankowy)
5. Pieni
ą
dz elektroniczny
- system komputerowych zapisów
elektromagnetycznych wraz z nowymi usługami
(karty płatnicze, elektroniczne systemy
rozliczeniowe, np. home banking)
2012-02-22
5
Funkcje pieni
ą
dza
1.
Funkcja
ś
rodka wymiany
2.
Funkcja
ś
rodka płatniczego
3.
Funkcja miernika warto
ś
ci
4.
Funkcja tezauryzacji
5.
Funkcja płynno
ś
ci
6.
Funkcja pieni
ą
dza
ś
wiatowego
1. Funkcja
ś
rodka wymiany
- prawdopodobnie najstarsza funkcja pieni
ą
dza
- pieni
ą
dz po
ś
redniczy w wymianie towarów –
ekwiwalent w transakcjach kupna-sprzeda
ż
y
- Przykład: przedsi
ę
biorstwo sprzedaje towary, za które
uzyskuje
ś
rodki pieni
ęż
ne, słu
żą
ce z kolei do nabycia
innych towarów umo
ż
liwiaj
ą
ce produkcj
ę
(surowce)
Cyrkulacja pieni
ą
dza
FORMUŁA
TOWAR
PIENIĄDZ
TOWAR
PIENIĄDZ
TOWAR
2012-02-22
6
2. Funkcja
ś
rodka płatniczego
- polega na tym,
ż
e pieni
ą
dz ma ustawow
ą
moc
zwalniania z wszelkiego typu zobowi
ą
za
ń
(podatki, wynagrodzenia, umowy kupna-
sprzeda
ż
y)
- w praktyce w danym kraju nikt nie mo
ż
e
odmówi
ć
przyj
ę
cia b
ę
d
ą
cego w obiegu
pieni
ą
dza jako
ś
rodka przekazywania warto
ś
ci
zwi
ą
zanego z realizacj
ą
zobowi
ą
za
ń
3. Funkcja miernika warto
ś
ci
- wyra
ż
anie w pieni
ą
dzu warto
ś
ci towarów,
usług i kosztów produkcji
- pieni
ą
dz mierzy warto
ść
poprzez ceny
- wyra
ż
enie warto
ś
ci poszczególnych kategorii
ekonomicznych
2012-02-22
7
4. Funkcja
ś
rodka przechowywania
warto
ś
ci (tezauryzacji, skarbienia)
- pieni
ą
dz obarczony jest najmniejszym ryzykiem utraty warto
ś
ci
w czasie
- funkcja
ś
rodka przechowywania warto
ś
ci polega na tym,
pieni
ą
dz ma zdolno
ść
przechowywania siły nabywczej w czasie
- inflacja powoduje jednak stopniow
ą
utrat
ę
realnej warto
ś
ci
pieni
ą
dza (deprecjacja pieni
ą
dza)
- odpowiednie zarz
ą
dzanie finansowe mo
ż
e przeciwdziała
ć
zjawisku spadku warto
ś
ci pieni
ą
dza w czasie
- mimo tej wady pieni
ą
dz jest najpowszechniejszym
ś
rodkiem
gromadzenia dóbr
- gromadzony poza obrotem gospodarczym – spadek ilo
ś
ci
pieni
ą
dza w obiegu
4. Funkcja
ś
rodka przechowywania
warto
ś
ci (tezauryzacji, skarbienia)
- gromadzenie pieni
ą
dza w postaci tzw. surogatów
pieni
ą
dza – jego substytutów – quasi-pieni
ą
dz
- przykłady: dzieła sztuki, karty kredytowe, znaczki,
czeki…
2012-02-22
8
5. Funkcja płynno
ś
ci
- Podmioty gospodarcze mog
ą
regulowa
ć
swoje
zobowi
ą
zania za po
ś
rednictwem pieni
ą
dza bez
dodatkowych kosztów zwi
ą
zanych ze zamian
ą
aktywów na pieni
ą
dz
6. Funkcja pieni
ą
dza
ś
wiatowego/
mi
ę
dzynarodowego
ś
rodka płatniczego
- pieni
ą
dz jednego kraju jest honorowany jako
ś
rodek płatniczy w innym kraju (twarde waluty:
dolar USA, SDR, euro)
2012-02-22
9
Cechy współczesnego pieni
ą
dza:
1.
papierowy
2.
pa
ń
stwowy
3.
zabezpieczony towarami i usługami
4.
kredytowy (
ż
yrowy)
Cechy współczesnego pieni
ą
dza:
1. papierowy
- brak zwi
ą
zku ze złotem
- emitowany tylko przez bank centralny
[dawniej: dualizm
pieni
ęż
ny – emitowany tak
ż
e przez Skarb Pa
ń
stwa - asygnaty]
- przymus prawny – papier, który na podstawie przepisu
prawnego jest obowi
ą
zuj
ą
cym w danym kraju
ś
rodkiem
płatniczym
- pieni
ą
dz zdawkowy (pomocniczy) – reprezentuje
okre
ś
lon
ą
warto
ść
w sposób symboliczny, ułatwia
rozliczenia
2012-02-22
10
Cechy współczesnego pieni
ą
dza:
2. pa
ń
stwowy
- gwarantem pieni
ą
dza papierowego jest
pa
ń
stwo
- pieni
ą
dz instytucjonalny – konieczna instytucja
o najwy
ż
szym autorytecie
- oparty na zaufaniu (wymiar realny i
psychologiczny)
Cechy współczesnego pieni
ą
dza:
3. zabezpieczony towarami i usługami
- zgodno
ść
warto
ś
ci nominalnej z warto
ś
ci
ą
substancjaln
ą
?
Wzrost ilo
ś
ci pieni
ą
dza a wzrost masy
towarowo-usługowej
-
nominalistyczna teoria pieni
ą
dza vs. kruszcowa teoria pieni
ą
dza
Arystoteles vs. Platon
2012-02-22
11
Cechy współczesnego pieni
ą
dza:
4. kredytowy (
ż
yrowy)
-
ź
ródłem pieni
ą
dza jest kredyt bankowy
-
ma swoje
ź
ródło w depozytach
- kreacja pieni
ą
dza bezgotówkowego
Znaczenie pieni
ą
dza dla gospodarki
- przyczynił si
ę
do post
ę
pu gospodarczego
- jego zastosowanie zmniejsza niepewno
ść
w działalno
ś
ci
gospodarczej
- obni
ż
enie kosztów transakcyjnych
- umo
ż
liwia to osi
ą
gni
ę
cie wi
ę
kszego wolumenu transakcji
- charakter prawnego
ś
rodka płatniczego
- w gospodarce narodowej nie mo
ż
na odmówi
ć
przyj
ę
cia pieni
ą
dza
jako
ś
rodka płatniczego
- jest on prawnie okre
ś
lonym i powszechnie akceptowanym
ś
rodkiem płatniczym
- mo
ż
e wyra
ż
a
ć
, przechowywa
ć
i przekazywa
ć
warto
ść