32
Radioelektronik Audio-HiFi-Video 11/2002
Amplituner
to podstawowy
element ka¿dego
zestawu domowego.
Kompletuj¹c swój
zestaw, dobieramy do
niego kolumny
i odtwarzacz DVD.
AMPLITUNERY KINA
DOMOWEGO
R
ó¿norodnoæ modeli
w sklepach jest du-
¿a, rozpiêtoæ ceno-
wa równie¿. Ju¿ za
stosunkowo niewiel-
kie pieni¹dze mo¿na
kupiæ zupe³nie niez³y
amplituner. Najtañszy
w zestawieniu SA-H70 Panasonica kosztu-
je zaledwie 1300 z³ i jest wyposa¿ony we
wszystkie podstawowe dekodery w tym
DTS, Dolby Digital i nawet Dolby Pro Logic
II. Du¿a jest te¿ moc w poszczególnych ka-
na³ach (a¿ 80 W na 6
Ω
). Oferowany w ta-
kiej samej cenie Philips FR986, choæ nieco
o mniejszej mocy (60 W) jest wyposa¿ony
oprócz dekoderów (brak Dolby Pro Logic II)
w szereg trybów sztucznego wytwarzania
dwiêku dookólnego (surround). Mocn¹
stron¹ tego amplitunera jest te¿ du¿a liczba
wejæ i wyjæ przystosowanych do wspó³pra-
cy z ró¿nymi ród³ami i odbiornikami sy-
gna³u (w tym wejæ i wyjæ cyfrowych).
rodek tabeli to urz¹dzenia w cenie ok.
3000 z³. Wród nich na szczególn¹ uwagê
zas³uguje amplituner AVR 3500 amerykañ-
skiej firmy Harman Kardon zdobywaj¹cej
powoli krajowy rynek. Mimo pozornie nie-
wielkiej mocy (40 W na kana³, przy 8
Ω
)
amplituner ten bêdzie w stanie nag³oniæ
ka¿de typowe pomieszczenie ods³uchowe,
a to za spraw¹ ogromnej rezerwy pr¹dowej
wynosz¹cej w tym przypadku 30 A. Ampli-
tuner wyposa¿ono we wszystkie podsta-
wowe dekodery, profesjonalny przetwornik
cyfrowo-analogowy 192 kHz/24 bity. Wy-
j¹tkowy pilot EzSet (dostêpny w modelach
od AVR 3500 w górê), wykorzystuj¹cy wbu-
dowany mikrofon automatycznie i szybko
ustawia jednakowy poziom dwiêku dla po-
szczególnych kolumn g³onikowych zesta-
wu oraz obs³uguje do³¹czone do niego urz¹-
dzenia.
System DTS-ES
Nieco dro¿szy jest flagowy model Panaso-
nica SA-HE200 wyposa¿ony w dekoder
DTS-ES 6.1 Matrix system matrycowy do-
daj¹cy dodatkowy kana³ surround do kon-
wencjonalnego ju¿ dzi systemu 5.1. Kodo-
wanie takie stosuje siê tylko na nowo wypro-
dukowanych p³ytach DVD. Dekoder ten
umo¿liwia te¿ reprodukcjê w najnowszym
formacie DTS-ES Discrete, w którym ka¿dy
z 6.1 kana³ów jest zapisany osobno. S³u-
chacz dok³adniej (w porównaniu z innymi
formatami) lokalizuje poszczególne plany
dwiêkowe i detale muzyczne. Dekoder ten
jednak by³by ca³kowicie bezu¿yteczny, gdy-
by amplituner mia³ typow¹ liczbê kana³ów
tj. 5.1. St¹d te¿ amplituner ten ma siedem
kana³ów o identycznych
parametrach.
System Dolby
Digital EX
Najpopularniejszy obe-
cnie, dyskretny system
cyfrowy Dolby Digital wy-
korzystywany do repro-
dukcji dwiêku w 5.1 ka-
na³ach, zosta³ rozbudo-
wany w system Dolby
Digital EX dodaj¹cy dodatkowy tyl-
ny kana³ centralny, dziêki czemu
uzyskuje siê w pe³ni równomierne
pole dwiêkowe, realizm odtwarza-
nia dwiêków z tylnych kana³ów
i pe³ne wra¿enie dwiêku dookólne-
go (podró¿owania dwiêku).
System Dolby Pro Logic II
System Dolby Pro Logic II jest ju¿ stosowa-
ny w wiêkszoci nowych amplitunerów. De-
koder Dolby Surround Pro Logic II wytwarza
dwiêk wielokana³owy z konwencjonalnych
róde³ dwukana³owych, jak równie¿ ze
róde³ wielokana³owych zakodowanych
w systemie matrycowym. Podczas gdy sy-
stem Dolby Pro Logic reprodukuje monofo-
niczny dwiêk w jednym tylko kanale tyl-
nym w pamie od 100 Hz do 7 kHz, sy-
stem Dolby Pro Logic II wytwarza dwa ka-
na³y stereofoniczne z pasmem od 20 Hz do
20 kHz. Ró¿nica jest jak widaæ istotna.
System DTS Neo:6
Now¹ funkcj¹ systemu DTS jest coraz czê-
ciej spotykana DTS Neo:6. Tworzy ona
szeciokana³ow¹ przestrzeñ dwiêkow¹
przy wykorzystaniu do tego celu materia³u
muzycznego z konwencjonalnych róde³
kodowanych matrycowo i typowych stereo-
fonicznych. Tê now¹ funkcjê ma VSX-D811
najdro¿szy (choæ przystêpny cenowo
2600 z³) z dopiero co wprowadzonej do
produkcji serii bogato wyposa¿onych ampli-
tunerów firmy Pioneer (VXS-D511, VSX-
D711 i VSX-D811), a tak¿e amplitunery
z górnej pó³ki firm: Onkyo, Sony, Denon,
Rys. 1. Amplituner z certyfikatem
THX Ultra - AVR 8500 firmy Harman Kardon
Rys. 2. Reprezentant bogato wyposa¿onej, przystêp-
nej cenowo serii amplitunerów - VSX-D711 firmy Pio-
Rys. 3. Amplituner kina domowego Onkyo TX-SR700E
34
Radioelektronik Audio-HiFi-Video 11/2002
Yamaha i Harman Kardon. Funkcja Neo:6
wystêpuje w dwóch opcjach: Neo:6 Cinema
przeznaczona do optymalnego dekodowa-
nia stereofonicznych, filmowych cie¿ek
dwiêkowych oraz Neo:6 Music do wytwa-
rzania dwiêku surround z sygna³ów stere-
ofonicznych.
Firma THX
Firma Pioneer planuje na jesieñ wprowadze-
nie na rynek dwóch wzglêdnie niedrogich,
siedmiokana³owych amplitunerów VSX-
D1011 i VSX-D2011 z kompletem dekode-
rów i z certyfikatami laboratorium Lucasfilm
THX. Przydzielenie amplitunerowi certyfi-
katu THX oznacza spe³nienie surowych wy-
magañ (norm) ustanowionych przez Luca-
sfilm. Wród certyfikatów THX najbardziej
ceniony jest THX Ultra (spotyka siê ju¿ cer-
tyfikat THX Ultra2 - jednak jak na razie we
wzmacniaczach AV, np. AVC-A1SR firmy
Denon). Oznacza on spe³nienie takich wy-
magañ jak: jakoæ wykonania, jakoæ obra-
zu i dwiêku, moc wyjciow¹ i stabilnoæ
wzmacniacza przy obci¹¿eniu ma³¹ impe-
dancj¹ (wiêksz¹ ni¿ 3,2
Ω
). Certyfikat THX
Ultra ma niewiele modeli amplitunerów. S¹
wród nich nale¿¹ce do górnej pó³ki ceno-
wej: RDC-7 i TX-DS989 produkowane przez
firmê Onkyo, AVR8500 firmy Harman Kar-
don oraz VSX-909RDS firmy Pioneeer.
Wród nieco tañszych modeli amplitune-
rów mo¿na spotkaæ certyfikat THX Select.
Ostatnim krzykiem techniki w tej dziedzi-
nie jest stworzony wspólnie przez Luca-
sfilm i Laboratoria Dolby system THX Sur-
round EX wytwarzaj¹cy centralny, tylny ka-
na³ surround z materia³u ród³owego ko-
dowanego w systemie Dolby Digital EX.
W trakcie produkcji dwiêk tego kana³u jest
kodowany matrycowo w lewym i prawym ka-
nale surround, a nastêpnie odkodowywany
w trakcie odtwarzania. W system THX Sur-
round EX jest wyposa¿ony najdro¿szy am-
plituner firmy Harman Kardon AVR 8500,
cztery równie¿ najdro¿sze amplitunery firmy
Onkyo (patrz tablica) oraz dwa ju¿ wspo-
mniane nowe modele Pioneera VSX-D1011
i VS-D2011.
System kalibracji MCACC
Za najciekawsz¹ jednak funkcjê tych ampli-
tunerów uwa¿a producent (Pioneer) system
kalibracji dwiêku MCACC (podobny do
stosowanego przez firmê Harman Kardon).
S³uchacz rêcznie ustawia poziom i opónie-
nie dwiêków wytwarzanych przez g³oniki
poszczególnych kana³ów, wykorzystuj¹c do
tego celu specjalne sygna³y testowe. W mo-
delu VSX-D2011 jest dostêpna natomiast
w pe³ni automatyczna wersja tego syste-
mu wyposa¿ona w 5-pasmowy korektor.
Wykorzystuj¹c zewnêtrzny mikrofon okrela
siê wielkoæ i liczbê g³oników, odleg³oci
s³uchacza od g³oników, barwê dwiêku,
opónienia czasowe i na podstawie tych
danych ustawia parametry dwiêku w ka¿-
dym kanale tak, aby zestaw optymalnie wy-
twarza³ efekt surround.
Procesory dwiêku DSP
Ka¿dy z producentów montuje w swoich
amplitunerach cyfrowy procesor dwiêku
(DSP) realizuj¹cy szereg pól dwiêkowych
(przestrzenny obraz dwiêkowy sali kinowej,
koncertowej lub teatralnej) i ró¿ne rodzaje
dwiêku dookólnego i kinowego, a tak¿e
symuluj¹cego efekt surround przy jedynie
dwóch lub trzech g³onikach. Do funkcji
ostatniego typu mo¿na zaliczyæ Dolby 3
Stereo, która miesza informacjê z kana³ów
surround z lewym i prawym kana³em prze-
dnim, wykorzystuj¹c te¿ kana³ centralny.
W odwrotny sposób dzia³aj¹ funkcje 5ch
Stereo, 6ch Stereo i 7ch Stereo. Kieruj¹ one
dwiêk z kana³ów przednich (lewego i pra-
wego) tak¿e do g³oników tylnych, a sygna³
bêd¹cy ich sum¹ do kana³u centralnego.
Realistyczne efekty surround w trybach 5.1
i 7.1 z nagrañ stereofonicznych wytwarza sy-
stem LOGIC7 opracowany wspólnie przez
firmy Lexicon i Harman Kardon zarówno do
nagrañ filmowych jak i muzycz-
nych, a przeznaczony dla wszyst-
kich materia³ów z dwiêkiem dwu-
kana³owym: tam magnetofono-
wych, kaset wideo i p³yt winylo-
wych.
Do rozwi¹zañ symuluj¹cych
dwiêk surround przy wykorzysta-
niu tylko dwóch g³oników nale¿y
m.in. oryginalny patent firmy Har-
man Kardon VMAx.
Rys. 4. Amplituner kina domowego AVR-3802 firmy Denon
Jednym z ciekawszych rozwi¹zañ jest te¿
funkcja Multi-Source Re-Master opracowa-
na przez firmê Panasonic, wykorzystuj¹ca
technikê algorytmu 1/f do przywracania har-
monicznych o wiêkszych czêstotliwociach
z pasma akustycznego traconych zwykle
w procesie kompresji AC-3, przy produkcji
p³yt DVD. Harmoniczne te zawieraj¹ce sub-
telne niuanse dwiêku, maj¹ kluczowe zna-
czenie przy wiernej reprodukcji dwiêku do-
okólnego. Funkcja Multi-Source Re-Master
mo¿e byæ z powodzeniem wykorzystywana
przy odtwarzaniu p³yt CD, a szczególnie
nagrañ w formacie MP3.
Na koniec parê s³ów o tzw. wejciach i wyj-
ciach, czyli gniazdach, których g¹szcz
znajduje siê zwykle na tylnej p³ycie ka¿de-
go amplitunera kina domowego. Analizu-
j¹c dane przedstawione w tablicy trudno
doszukaæ siê jakiej prawid³owoci, oprócz
tej jednej, ¿e liczba gniazd ronie wraz z ce-
n¹ amplitunera. Dobór liczby gniazd w wie-
lu przypadkach wydaje siê przypadkowy.
Warto jednak dok³adnie przeanalizowaæ ja-
kie i ile gniazd danego rodzaju umieszczo-
no. Mo¿e siê okazaæ np., ¿e zabraknie
nam wejæ audio, jeli chcemy do naszego
zestawu do³¹czyæ np. magnetofon, odtwa-
rzacz p³yt CD, nagrywarkê minidysków oraz
jeszcze jeden magnetofon, a tak¿e analogo-
wy gramofon (wejcie phono) o czym wie-
lu producentów ju¿ zapomnia³o a szkoda.
n
Leszek Halicki
Rys. 5. Amplituner z rodziny ES firmy
Sony - STR-VA555ES
Rys. 6. Flagowy amplituner Panasonica SA-HE200
