Ati - Najgłębsza Esencja 

Dzigme Lingpa

Ati, na równi z mahamudrą, przez tybetańskich buddystów uważane jest za najwyższą 
naukę, kulminację duchowej ścieżki. Ta “cesarska jana [pojazd]”, w Tybecie zwana 

dzogczen, czyli Wielka Doskonałość, została sprowadzona do Tybetu w VIII wieku przez 
dwóch wielkich indyjskich nauczycieli: sidhę Padmasambhawę i panditę Wimalamitrę. W 

XIV wieku różnorodne poziomy i aspekty Ati zostały ponownie zredagowane przez 
Longczen Rabdziama, o którym mówi się, że swoim urzeczywistnieniem dorównał 

samemu Buddzie. Wielki widjadhara (dzierżyciel nauk) Dzigme Lingpa (1730-1798) to 
główna postać w linii przekazu Ati ostatnich wieków. Miał on trzy wizje, podczas których 
otrzymał przekaz bezpośrednio od samego Longczen Rabdziama. Po tym zdarzeniu 

napisał liczne komentarze do najważniejszych pism Longczen Rabdziama, w których 
skondensował i usystematyzował na nowo tradycję Ati, nadając jej formę, jaką ma ona 

do dzisiaj. 

Według poglądu Ati, wszystko jest doskonałe i nieskazitelne takie, jakie jest. Cokolwiek 
się wydarza, jest grą pierwotnej mądrości umysłu i nie wychodzi poza tę [jej] naturę. Ta 

pierwotna świadomość jest podstawą, z której powstaje zarówno pomieszanie, jak i 
oświecenie, i w której one zanikają. Jej naturą jest całkowita i świetlista pustka, lub 

próżnia. Jest ona nawet bardziej podstawowa niż stan buddy, ponieważ nie ma w niej 
żadnego dążenia – nawet do uzyskania oświecenia. Ati nazywane jest niewymagającym 

wysiłku pojazdem, ponieważ uważa się, że przebywanie w jego dogłębnym poglądzie – 
który nie różni się od samego oświecenia – jest tym, co umysł naturalnie czyni, o ile nie 
zostanie wciągnięty w jakieś poboczne dywagacje. Jednak czytelnik nie powinien 

przyjmować, iż znaczy to, że duchowa ścieżka, z całą towarzysząca jej dyscypliną, jest 
czymś zbytecznym i że wszystko, co trzeba zrobić, to leżeć do góry brzuchem i być 

oświeconym. Bezwysiłkowość Ati jest spełnioną dyscypliną prostoty, dyscypliną 
nieustannego dostrzegania w zawiłościach umysłu promiennej i nieograniczonej esencji 

samej świadomości. W następującym dalej, krótkim wprowadzającym tekście, Dzigme 
Lingpa przekazuje nam kwintesencję Ati, zwanego tutaj Maha Ati (“wielkim Ati”), jak 

również wskazuje na niektóre z wielu czyhających wokół niego pułapek.       

_______ 

To jest ryk lwa, który pokonuje szerzące się pomieszania i błędne rozumienia tych 
medytujących, którzy porzucili materialistyczne przywiązania do medytacji na najgłębszą 

esencję. 

Maha Ati, które jest poza pojęciami i przekracza zarówno chwytanie, jak i puszczanie, 
jest esencją transcendentalnego wglądu. To nie podlegający zmianom stan nie-

medytacji, w którym istnieje świadomość, ale brak jest lgnięcia. Rozumiejąc to, składam 
nieustanny hołd Maha Ati i wielkiej prostocie. 

  

To jest esencja tantry Maha Ati, 

najgłębsza istota nauk Padmakary, 
siła życiowa dakiń. 

To ostateczna nauka wszystkich dziewięciu pojazdów

.

[1]

 

Może zostać przekazana jedynie przez nauczyciela należącego do linii myśli,  

a nie przez same słowa. 

                                                 
 

Niemniej jednak napisałem to 

dla pożytku wielkich medytujących, 
którzy poświęcili się najwyższej nauce. 
Nauka ta została zaczerpnięta ze skarbca dharmadatu, 

i nie została stworzona z przywiązania 
do teorii i filozoficznych abstrakcji.

  

Na początku uczeń musi odnaleźć urzeczywistnionego nauczyciela, z którym łączy go 
dobry związek karmiczny. Nauczyciel ten powinien być dzierżawcą linii przekazu myśli. 

Uczeń powinien posiadać prostolinijne oddanie i wiarę, co sprawia, że możliwy jest 
przekaz zrozumienia nauczyciela.   

Maha Ati jest największej prostoty. To jest to, co jest. Nie może zostać ukazane przez 

analogię; nic nie może go przesłonić. Jest pozbawione ograniczeń i przekracza wszystkie 
skrajności. To niezmącona obecność w teraźniejszości, która nie może nigdy zmienić 
swego kształtu czy koloru. Kiedy jednoczysz się z tym stanem, pragnienie, żeby 

medytować, samo się rozpuszcza, zostajesz uwolniony z okowów medytacji i filozofii, a 
wewnątrz ciebie rodzi się pewność. Myśliciel już odszedł. Nie ma już żadnej korzyści, 

którą można by uzyskać z “dobrych” myśli, ani też żadnego uszczerbku nie odniesie się z 
powodu myśli “złych”. Neutralne myśli nie mogą już dłużej zwodzić. Stajesz się jednością 

z transcendentalnym wglądem i nieograniczoną przestrzenią. Wówczas napotkasz oznaki 
postępu na ścieżce. Nie będzie już żadnych problemów z wzbierającym pomieszaniem i 

błędnym zrozumieniem.  

Chociaż nauki te są królem jan [pojazdów], medytujący dzielą się na tych, którzy są w 
wysokim stopniu na nie podatni, na tych, którzy są mniej podatni i na tych, którzy są 

zupełnie niepodatni. Trudno jest spotkać uczniów o najwyższej podatności, a czasami 
zdarza się, że nauczyciel i uczeń nie są w stanie odnaleźć prawdziwego miejsca 
spotkania. W takim przypadku nic nie zostaje zasiane i mogą powstać błędne koncepcje 

dotyczące natury Maha Ati.  

Ci, którzy są mniej podatni, rozpoczynają od studiowania teorii i stopniowo rozwijają 
odczucie i prawdziwe zrozumienie. W dzisiejszych czasach wielu ludzi uważa, że teoria 

jest medytacją. Ich medytacja może być przejrzysta i pozbawiona myśli, może być 
rozluźniająca i przyjemna, ale jest to zaledwie przemijające doświadczenie błogości. 

Myślą, że to właśnie jest medytacja i że nikt inny nie zna jakiejś lepszej, niż oni. Myślą: 
“Osiągnąłem to zrozumienie” i są z siebie dumni. Zatem, jeśli brakuje kompetentnego 

nauczyciela, ich doświadczenie jest jedynie teoretyczne. Jak mówią pisma Maha Ati: 
“Teoria jest jak łata na płaszczu – pewnego dnia odpadnie”. Ludzie często próbują 

rozróżniać “dobre” i “złe” myśli, jakby próbowali oddzielić mleko od wody. Dosyć łatwo 
jest zaakceptować w życiu negatywne doświadczenia, ale o wiele trudniej jest 
przyjmować pozytywne doświadczenia jako część ścieżki. Nawet ci, którzy twierdzą, że 

osiągnęli najwyższy stopień urzeczywistnienia, są całkowicie pochłonięci przez światowe 
sprawy i poszukiwanie sławy. Są przyciągani przez Dewaputrę

[2]

. Oznacza to, że nie 

urzeczywistnili samo-wyzwolenia sześciu zmysłów. Ludzie tacy uważają sławę za coś 
niezwykłego i cudownego. Przypomina to twierdzenie, że kruk jest biały. Jednak ci, 

którzy całkowicie poświęcili się praktyce Dharmy, nie troszcząc się o światowy rozgłos i 
zaszczyty, nie powinni stawać się zbytnio zadowoleni z samych siebie z powodu swych 

większych postępów w medytacji. Muszą oni praktykować guru jogę w ciągu czterech faz 
dnia, aby otrzymać błogosławieństwo nauczyciela, połączyć swój umysł z jego umysłem i 
otworzyć oko wglądu. Kiedy to doświadczenie zostanie osiągnięte, nie powinno zostać 

zlekceważone. Od tej chwili jogin powinien poświęcić się praktyce z niestrudzoną 

                                                 
 

wytrwałością. Następnie jego doświadczenie pustki stanie się spokojniejsze, albo będzie 

doświadczał większej przejrzystości i wglądu. Albo też może zacząć uświadamiać sobie 
niedostatki dyskursywnego myślenia i dzięki temu rozwinąć mądrość rozróżniającą. 
Niektóre jednostki będą w stanie wykorzystać zarówno myśli, jak i ich nieobecność jako 

medytację, jednak trzeba utrzymywać w umyśle, że to, co zauważa to, co się dzieje, jest 
mocnym pochwyceniem ego.  

Przyjrzyj się subtelnym przeszkodom związanym z próbami analizowania doświadczeń. To 

wielkie niebezpieczeństwo. Zbyt wcześnie jest wszystkim myślom nadawać miano 
dharmakaji. Remedium jest mądrość obecności w teraźniejszości, niezmienna i 

niezawodna. Raz wyzwolony z niewoli filozoficznych spekulacji, medytujący w swojej 
praktyce rozwija wnikliwą świadomość. Jeśli będzie analizować swoją medytację i 

doświadczenia po-medytacyjne, zostanie zwiedziony na manowce i popełni wiele błędów. 
Jeśli nie zdoła zrozumieć swoich pomyłek, nigdy nie osiągnie swobodnie przepływającego 

wglądu obecności w teraźniejszości, poza wszelkimi pojęciami. Będzie posiadać jedynie 
konceptualne i nihilistyczne zapatrywanie na pustkę, które jest charakterystyczne dla 

niższych jan. 

Błędem jest także uważanie pustki za miraż, jak gdyby była ona jedynie połączeniem 
wyrazistych spostrzeżeń i nicości. To doświadczenie niższych tantr, które może zostać 

wywołane dzięki praktykowaniu swabhava mantra [samopowstałej mantry?]. Podobnie 
błędem jest, gdy dyskursywne myśli zostaną uspokojone, przeoczenie przejrzystości i 
uważanie umysłu za jedynie czysty. Doświadczenie prawdziwego wglądu jest jednoczesną 

świadomością zarówno spokoju, jak i aktywnych myśli. Według nauk Maha Ati, medytacja 
polega na obserwowaniu tego, cokolwiek pojawia się w umyśle i pozostawaniu po prostu 

w stanie obecności w teraźniejszości. Nieprzerwane przebywanie w tym stanie po 
medytacji znane jest jako “doświadczenie po-medytacyjne”. 

Błędem jest próba koncentrowania się na pustce i – po medytacji – intelektualnie 

uznawanie wszystkiego za złudzenie. Pierwotny wgląd jest stanem, który nie podlega 
wpływowi kiełkujących myśli. Błędem jest pilnowanie umysłu, aby nie wędrował, lub 

wysilanie się i więzienie go w ascetycznej praktyce tłumienia myśli.  

Niektórzy ludzie mogą błędnie rozumieć pojęcie obecności w teraźniejszości, i pojmować 
je jako odnoszące się do jakichkolwiek myśli, jakim przydarzyło się pojawić w ich 

umysłach, w danej chwili. Obecność w teraźniejszości powinna być rozumiana jako 
opisany wcześniej pierwotny wgląd. 

Stan nie-medytacji rodzi się w sercu, kiedy nie rozróżnia się już pomiędzy medytacją a 

nie-medytacją, i nie jest się już dłużej kuszonym do zmieniania lub przedłużania stanu 
medytacji. Jest tam wszechprzenikająca radość, wolna od wszelkich wątpliwości. Różni 

się ona od cieszenia się zmysłowymi przyjemnościami, czy od zwykłego szczęścia.  

Kiedy mówimy o “przejrzystości”, odnosimy się do stanu, który jest uwolniony od 
lenistwa i otępienia. Ta przejrzystość, nierozłączna od czystej energii, lśni wokół 

niezakłócona. Błędem jest zrównywanie przejrzystości ze świadomością myśli, czy 
kolorów i kształtów zewnętrznych zjawisk.  

Kiedy nie ma myśli, medytujący jest całkowicie pogrążony w przestrzeni nie-myślenia. 

“Nieobecność myśli” nie oznacza nieświadomości, czy snu, albo odcięcia się od wrażeń 
zmysłowych, ale po prostu znaczy bycie nieporuszonym przez [pojawiające się] 
zaburzenia. Trzy oznaki medytacji – przejrzystość, radość i nieobecność myśli – mogą 

pojawić się naturalnie, kiedy osoba medytuje, ale jeśli czyniony jest jakiś wysiłek, aby je 
wywołać, medytujący ciągłe pozostaje jeszcze w kręgu sansary. 

Istnieją cztery błędne poglądy na temat pustki. Błędem jest wyobrażanie sobie, że pustka 

jest jedynie pusta, bez dostrzegania wzburzonej przestrzeni obecności w teraźniejszości. 
Błędem jest poszukiwanie natury buddy (Dharmakaji) w zewnętrznych źródłach, nie 
uświadomiwszy sobie tego, że obecność w teraźniejszość nie zna ścieżki, ni celu. Błędem 

jest próba wprowadzenia jakichś remediów przeciw myślom, nie uświadomiwszy sobie, że 
myśli są z natury puste i że można oswobodzić się, jak wąż rozwijający się ze swych 

splotów. Błędem jest również utrzymywanie nihilistycznego poglądu, że nie ma niczego 
poza pustką, nie ma przyczyny i skutku karmy, nie ma medytującego i medytacji, nie 

potrafiąc doświadczyć pustki, która wykracza poza pojęcia. Ci, którzy mieli przebłyski 
urzeczywistnienia, muszą poznać te niebezpieczeństwa i dokładnie je przestudiować. 

Łatwo jest teoretyzować i elokwentnie rozprawiać na temat pustki, ale medytujący może 
ciągle jeszcze nie być zdolny do radzenia sobie z pewnymi sytuacjami. W tekście Maha 

Ati jest powiedziane: “Chwilowe urzeczywistnienie jest jak mgła, która z pewnością 
zniknie”. Medytujący, którzy nie przestudiowali tych zagrożeń, nigdy nie uzyskają 
żadnych korzyści z przebywania na ścisłym odosobnieniu, ani z powstrzymywania na siłę 

umysłu, ani z wizualizacji, recytowania mantr czy praktykowania hatha jogi. Jak jest to 
powiedziane w Phagpa Düdpa Sutra: 

  

Bodhisatwa, który nie zna rzeczywistego znaczenia samotności, 
nawet jeśli przez wiele lat medytuje w odległej dolinie pełnej jadowitych węży, 
pięćset mil od najbliższych ludzkich siedlisk, 

rozwinie zarozumiałą dumę.

  

Jeśli medytujący jest w stanie wykorzystać wszystko, cokolwiek przydarza się w jego 

życiu, jako ścieżkę, jego ciało staje się odosobnieniowym szałasem. Nie musi doliczać 
kolejnych lat, które przemedytował, i nie wpada w panikę, kiedy pojawiają się 
“szokujące” myśli. Jego świadomość pozostaje nieporuszona, jak świadomość starego 

człowieka, przyglądającego się dziecku podczas zabawy. Jak mówi tekst Maha Ati: “Pełne 
urzeczywistnienie jest jak niezmienna przestrzeń”. 

Jogin Maha Ati może wyglądać jak zwykła osoba, ale jego świadomość jest całkowicie 

pochłonięta obecnością w teraźniejszości. Nie potrzebuje książek, ponieważ widzi pozorne 
zjawiska i całość istnienia jako mandalę guru. Nie istnieją dla niego spekulacje na temat 

etapów na ścieżce. Jego działania są spontaniczne i z tej przyczyny przynoszą pożytek 
wszystkim czującym istotom. Kiedy pozostawia swoje fizyczne ciało, jego świadomość 

staje się jednym z dharmakają, po prostu tak, jak powietrze w wazie łączy się z 
otaczającą przestrzenią, kiedy waza zostanie rozbita. 

Przekład z języka tybetańskiego na angielski: Chogyam Trungpa