22 Lotne węglowodory aromatyczne 
Lotne związki aromatyczne to benzen i jego pochodne, które w temperaturze pokojowej są 
cieczami. W przemyśle otrzymywane jest metodami: w procesie destylacji ropy naftowej, w 
procesie aromatyzacji węglowodorów alifatycznych, w procesie koksowania węgla 
kamiennego. 
Benzen jest związkiem niebezpiecznym dlatego nie jest już stosowany jako rozpuszczalnik 
farb i lakierów. Znajduje zastosowanie jako surowiec w syntezie organicznej, w produkcji 
kwasu benzenosulfonowego, półproduktu do syntezy surfaktonów anionowych, nitrobenzenu, 
1,3-dinitrobenzenu, 1,3,5 trinitrobenzenu, alkilobenzenówm chlorobenzenu, bifenylu. Benzen 
powoduje uszkodzenia układu nerwowego, uszkodzenia szpiku kostnego. U zwierząt istniej 
możliwe występowanie w późnym okresie po zatruciu zmian nowotworowych wątroby lub 
płuc. 
 

 

 
Toulen otrzymuje się w analogicznych procesach technologicznych, w których otrzymuje się 
benzen. Toulen stosowany jest jako rozpuszczalnik farb i lakierów powłokowych i 
drukarskich oraz rozpuszczalnik ekstrakcyjny w laboratoriach. Można go otrzymać ze smoły 
pogazowej, przez pirogeniczny rozkład ropy naftowej lub przez katalityczną aromatyzację 
normalnych parafin i naftalenów. Toulen jest cieczą dwa razy mniej lotną od benzenu. Toulen 
jest mniej toksyczny od benzenu. Działa jednak silniej na układ nerwowy i silniejsze jest jego 
działanie drażniące, na układ krwiotwórczy działa słabiej niż benzen. Objawy zatrucia 
charakteryzują się objawami ze strony układu nerwowego.  
 
Etylobenzen jest cieczą łatwo palną występującą w ropie naftowe, benzynach, smole 
pogazowej oraz jej frakcjach i produktach. Stosuje się ja w przemyśle chemicznym do 
wyrobu mas plastycznych, syntezy styrenu. Stosowany jest jako rozpuszczalnik farb i 
lakierów. Działanie toksyczne jest podobne do działania benzenu, ma jednak znacznie 
mniejsze natężenie skutków. Wśród ostrych objawów zatrucia dominuje działanie na błony 
śluzowe nosa i krtani.  
 
M-ksylen, a-ksylen, p-ksylen to ciecz łatwo palna, bezbarwna o charakterystycznym zapachu 
zbliżonym do benzenu. Jest mniej lotna od benzenu. Otrzymuje się ja ze smoły pogazowej lub 
przez aromatyzację ropy naftowej. Występuje w ropie naftowej, produktach krakowania ropy 
i suchej destylacji węgla oraz w lupkach bitumicznych. Stosowany jako rozpuszczalnik farb 
drukarskich, rozpuszczalnik dla niektórych środków ochrony roślin. Może kumulować się w 
tkance tłuszczowej, nadnerczach, szpiku, śledzionie, tkance nerwowej.