ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

78

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

psu i nie zwiększa się we wprost pro-
porcjonalny sposób.

Żywienie szczeniąt ras dużych (la-

brador retriever) musi uwzględniać pro-
porcjonalność wzrostu układu kostne-
go, jak i ogólnej masy ciała – im jest 
on szybszy, tym rozwój układu kost-
no-stawowego może ulec zakłóceniu 
i dodatkowo wpływać na i tak uwarun-
kowane genetycznie predyspozycje 
do dysplazji i nieprawidłowego umiej-
scowienia główki w panewce stawu bio-
drowego. Na sposób żywienia ma także 
istotny wpływ ilość energii wydatko-
wanej w czasie aktywności fi zycznej, 
np. zabaw z właścicielem.

Obecnie na rynku znajdują się go-

towe karmy komercyjne dostosowane 
swoim składem do wymagań żywie-
niowych najbardziej popularnych ras 
psów. Należy tylko przestrzegać zale-
canych ilości karmy wykorzystywanej 
w żywieniu. Natomiast metoda żywie-
nia domowego wymaga już szczegóło-
wej wiedzy ma temat zapotrzebowania 
na poszczególne składniki odżywcze, 
w tym energetyczne, tak aby zagwaran-
tować optymalny i prawidłowy wzrost 
młodego szczenięcia.

Jak obliczyć zapotrzebowanie 

energetyczne juniora? 

Zapotrzebowanie juniorów na energię 
jest zdecydowanie wyższe niż psów do-
rosłych, ale wraz ze wzrostem zwierzę-
cia stopniowo obniża się. Powszechnie 
przyjmuje się, że do momentu osiągnię-
cia 50% końcowej masy ciała zapotrze-
bowanie energetyczne jest 3-krotnie 
wyższe niż wartość spoczynkowego 
zapotrzebowania energetycznego, na-
stępnie stopniowo zmniejsza się w taki 
sposób, aby po osiągnięciu przez zwie-

Żywienie szczeniąt to jedno z najwięk-
szych wyzwań dla hodowców. Prawidło-
wy wzrost i rozwój szczeniaka to gwa-
rancja jego zdrowia w wieku dorosłym. 
Współczesne teorie żywieniowe, opar-
te na badaniach fi zjologicznych i epide-
miologicznych, jednoznacznie wskazu-
ją na związek między jakością żywienia 
w czasie wzrostu organizmu a jego po-
datnością na choroby i jakością życia 
w wieku dorosłym. Okres intensywnego 
wzrostu jest ważnym okresem w życiu 
szczeniąt ras dużych, gdyż wadliwe po-
stępowanie żywieniowe – zarówno zbyt 
szybki, jak i powolny wzrost – odbije się 
na komforcie życia psów dorosłych.

Czym się różni żywienie 

rosnącego psa rasy yorkshire 

terrier i labradora retrievera? 

Różnice w sposobie żywienia rosną-
cych psów ras yorkshire terrier i labra-
dor retriever wynikają przede wszyst-
kim z różnej masy ciała – zarówno 
aktualnej, jak i docelowej – tempa 
wzrostu oraz dotyczących życia już 
dorosłych osobników predyspozycji 
do niektórych jednostek chorobowych 
związanych z daną rasą.

Dorosły osobnik yorkshire terrier 

osiąga masę ciała 3,5 kg niezależnie 
od płci, dobowe zapotrzebowanie psa 
rosnącego, powyżej 14. tygodnia życia, 
ważącego 1 kg, wynosi 210 kcal. W przy-
padku labradora retrievera masa doro-
słych osobników wynosi 25-32 kg i 29,5-
36 kg – odpowiednio dla suki i psa – zaś 
dobowe zapotrzebowanie energetyczne 
psa 14-tygodniowego, ważącego 8 kg, 
wynosi 1000 kcal. Z przeliczenia wy-
nika jednoznacznie, że masa ciała nie 
jest głównym czynnikiem wpływającym 
na ilość energii, którą należy zapewnić 

dr inż. Jacek Wilczak, dr Michał Jank

Katedra Nauk Fizjologicznych Wydziału Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie

Nutrition of the growing large breed dogs. Part I 

Żywienie psów rosnących
ras dużych – cz. I

Streszczenie

W opracowaniu zestawiono podstawowe 
informacje na temat specyfi ki żywienia 
rosnących psów ras dużych. Omówiono 
zapotrzebowanie na składniki dostarcza-
jące energię, białko, tłuszcz i składniki 
mineralne. Szczególną uwagę zwróco-
no na możliwość wykorzystania karmy 
domowej w żywieniu tych psów, wska-
zując na niebezpieczeństwa wynikające 
ze stosowania nieprawidłowo zbilanso-
wanej diety. Zaprezentowany materiał 
jest tematycznie związany z poprzednim 
artykułem, dotyczącym żywienia rosną-
cych psów ras małych.

Słowa kluczowe

psy ras dużych, zapotrzebowanie na ener-
gię, białko, tłuszcz, dieta domowa

Abstract

The paper provides basic information 
on the nutrtional needs of growing lar-
ge breed dogs, taking into consideration 
components which deliver energy, pro-
tein, fat and minerals. The possibilties 
of using home-made diet in nutrition 
of these dogs were thoroughly conside-
red, pointing to harmful eff ects on ani-
mal health following the use of an impro-
perly balanced diet. The paper content 
is closely connected to the previous stu-
dy on the nutrition of the growing small 
breed dogs.

Keywords

large breed dogs, nutritional needs for 
energy, protein, fat, home-made-diet

ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

79

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

rzę 80% docelowej masy ciała było ono 
dwukrotnie wyższe. Wyjątkiem tutaj 
mogą być dogi, u których zapotrzebo-
wanie energetyczne w okresie wzrostu 
jest o około 25% wyższe niż szczeniąt 
wszystkich innych ras.

Bez względu jednak na wszystko 

należy pamiętać, że chociaż szcze-
niak, rosnąc, znacznie zwiększa swo-
ją masę ciała, to jednocześnie spada 
jego zapotrzebowanie energetyczne, 
przeliczane na tę masę ciała. Dlatego 
nie powinno nikogo dziwić, że niekie-
dy pięciomiesięczne szczenię ważące 
10 kg będzie zjadało dokładnie taką 
samą objętość karmy dla szczeniąt, 
co 20-kilogramowy, dorosły pies, żywio-
ny karmą dla psów dorosłych.

U szczeniąt ras dużych i olbrzymich 

bardzo ważne jest, aby ilość energii po-
dawanej w pokarmie nie była wyższa 
niż zapotrzebowanie. Nadmiar energii 
w pokarmie może spowodować przy-
spieszenie wzrostu, co z kolei może do-
prowadzić do rozwinięcia się zaburzeń 
szkieletu. Ponadto jeżeli nadmiar ener-
gii w pokarmie spowoduje u szczeniąt 
nadwagę, przeniesie się ona na doro-

słe życie zwierzęcia i zwiększy ryzyko 
wystąpienia wielu poważnych chorób 
(np. cukrzycy).

Należy bardzo mocno zaakcentować 

fakt, że prawidłowo dobrane zapotrze-
bowanie energetyczne oraz wszystkich 
składników odżywczych do typu budo-
wy psa jest podstawową czynnością, 
która zagwarantuje optymalny wzrost 
i zdrowie. W przypadku psów raso-
wych zadanie jest ułatwione, szczegó-
łowy opis wzorca danej rasy jest pod-
powiedzią, jak taką dawkę pokarmową 
konstruować, w przypadku psów niera-
sowych pozostaje nam aktualna masa 
ciała zwierzęcia oraz jego obserwacja 
i rejestracja przyrostów masy ciała.

Wykorzystując w żywieniu karmę ko-

mercyjną, należy bezwzględnie prze-
strzegać ilości karmy, którą producent 
rekomenduje do użycia. Zwracam uwa-
gę, że energetyczność karm suchych 
to około 4000 kcal w 1 kg karmy. Je-
żeli w żywieniu szczenięcia musimy 
wykorzystać 600 kcal (co odpowiada 
150 g karmy suchej), to każde 15 g kar-
my jest to 60 kcal więcej (10% dobowego 
zapotrzebowania energetycznego) (2).

Okres karmienia szczeniąt jest mo-

mentem, w którym uczymy psa prawi-
dłowych nawyków żywieniowych. Za-
kładam, że w ramach prawidłowego 
postępowania żywieniowego nie do-
puszcza się dokarmiania psa za pomo-
cą różnych przekąsek – chyba że ilość 
energii i składników odżywczych jest 
uwzględniona w dobowym zapotrze-
bowaniu. Proszę pamiętać, że np. 1 pla-
sterek salami zawiera około 40 kcal – 
co w znacznym stopniu uzupełnia ilość 
energii, nie pisząc już o tym, że uczy-
my psa „żebrania”.

Jakie składniki są niezbędne 

w żywieniu juniora? 

Białko 
Zapotrzebowanie szczeniąt na biał-
ko różni się pod względem jakościo-
wym i ilościowym z zapotrzebowaniem 
psów dorosłych. W momencie odsadze-
nia zwierzę przechodzi z mleka matki, 
które zawiera 33% białka w masie po-
karmu na pokarm stały, który także 
w początkowym okresie po odsadze-
niu powinien zawierać porównywalną 

ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

80

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

ilość białka. Przyjmuje się, że pies ro-
snący powinien otrzymywać co naj-
mniej 25% białka w suchej masie karmy. 
Później, wraz ze wzrostem zwierzęcia, 
ilość białka w pokarmie może się o kil-
ka procent zmniejszyć. Ważne jest tak-
że, aby pokarm dla szczeniąt zawierał 
wysokie ilości argininy, która jest ami-
nokwasem niezbędnym dla psów ro-
snących, a warunkowo niezbędnym dla 
psów dorosłych.

Tłuszcz 
Tłuszcz podawany szczeniętom jest 
nie tylko źródłem energii, ale także 
wielonienasyconych kwasów tłuszczo-
wych. Biorąc pod uwagę wartość ener-
getyczną tłuszczu, pokarm dla psów 

rosnących powinien zawierać co naj-
mniej 10% w suchej masie, ale może 
sięgać nawet 25%. Psy rosnące powin-
ny otrzymywać co najmniej 250 mg/
kg m.c. kwasu linolowego (niezbędny 
kwas tłuszczowy omega-6). Zapotrze-
bowanie na kwas dokozaheksaeno-
wy (DHA – niezbędny kwas tłusz-
czowy n-3) nie zostało dotychczas 
jednoznacznie określone, ale wiado-
mo, że kwas ten jest niezbędny, ponie-
waż wspomaga rozwój mózgu, wzro-
ku i słuchu u szczeniąt. Psy dorosłe 
są w stanie przekształcać kwas linole-
nowy w DHA, ale u szczeniąt mecha-
nizm ten jest upośledzony, co sprawia, 
że DHA jest dla szczeniąt niezbędnym 
kwasem tłuszczowym.

Wapń i fosfor 
Wapń i fosfor to dwa kluczowe z punk-
tu widzenia wzrostu szczenięcia skład-
niki mineralne. Szczenięta potrzebują 
znacznie więcej wapnia i fosforu niż 
psy dorosłe. O poziomie wapnia i fos-
foru w organizmie szczeniaka decydu-
je nie tylko zawartość w pokarmie, ale 
także stopień wchłaniania z przewodu 
pokarmowego. Początkowo szczenię-
ta wchłaniają wapń w sposób bierny, 
więc ilość wapnia wchłoniętego jest 
w pewnym sensie odzwierciedleniem 
ilości wapnia w pokarmie. Dlatego 
nadmiar wapnia w pokarmie będzie 
powodował nadmiar wapnia w orga-
nizmie. Dopiero od około 10. miesią-
ca życia szczeniak jest w stanie, nawet 

Rasa

Masa ciała (kg)

Wysokość w kłębie (cm)

Suka

Pies

Suka

Pies

Pies afgański

23

27

60-65

65-72,5

Akita

34

46

60-65

65-70

Alaskan malamut

34

57

57,5-65

62,5-70

Bloodhound

36-45,5

41-50

57,5-62,5

62,5-67,5

Bouvier des Flandres

27-35

35-40

53-66

61-69

Bull mastiff 

40-54,5

50-59

60-65

62,5-67,5

Bull terrier

23,5

28

52,5

55

Chow chow

20

32

42,5-50

47,5-55

Collie

20-30

25-34

55-60

60-65

Dalmatyńczyk

22,5

27

47,5

57,5

Doberman pinczer

29

40

60-65

65-70

Dog de Bordeaux

54

65

69

75

Flat-coated retriever

25-34

25-36

55-59

57,5-61

Golden retriever

25-29,5

29,5-34

54-56

57,5-60

Greyhound

27-29,5

29,5-32

67,5-70

70-75

Seter irlandzki

27

32

57,5-62,5

67,5

Labrador retriever

25-32

29,5-36

54-59

56-61

Mastiff 

75

90

70

75

Nowofundland

50-55

60-69

65

70

Nova Scotia retriever

16,5

23

42,5

52,5

Owczarek niemiecki

32

43

55-60

60-65

Pointer

20-29,5

25-34

57,5-65

62,5-70

Pudel standard

20

32

37,5

42-45

Rottweiler

40

50

55-62,5

60-67,5

Sznaucer olbrzymi

30

35

60-65

65-70

Shar-Pei

18

25

45

50

Siberian husky

16-22,5

20-27

50-55

53-60

Tab. 1. Masa ciała i wysokość w kłębie wybranych ras psów dużych i olbrzymich (1)

ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

81

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

całkowicie, zahamować wchłanianie 
wapnia, jeżeli jest go w organizmie 
zbyt dużo.

Współczesne szczenięta otrzymują 

w olbrzymiej większości pokarm, któ-
ry sam z siebie spełnia ich zapotrzebo-
wanie na wapń. Większość zaburzeń 
szkieletowych związanych z intensyw-
nym wzrostem wynika z nadmiaru 
energii i nadmiaru wapnia w diecie. 
Ponieważ problem ten dotyczy przede 
wszystkim szczeniąt ras dużych, mają 
one znacznie węższy zakres optymal-
nego poziomu wapnia w pokarmie 
(od 0,7 do 1,2% w suchej masie pokar-
mu) niż szczenięta ras małych i śred-
nich (od 0,7 do 1,7% w suchej masie 
pokarmu). Oznacza to, że także opty-
malny stosunek wapnia do fosforu 
w diecie jest dla szczeniąt ras dużych 
niższy (maksymalnie 1,5:1) niż dla 
szczeniąt ras małych i średnich (1,8:1). 
Jest to o tyle istotne, że w powszech-
nym mniemaniu przyjęło się, że sto-
sunek wapnia do fosforu dla szczeniąt 
ras dużych powinien być wyższy niż dla 
szczeniąt ras małych, a w rzeczywisto-
ści jest zupełnie odwrotnie.

Wapń jest składnikiem, który dość 

trudno ulega wchłanianiu – tylko oko-
ło 30% spożytego wapnia jest wchła-
niane z przewodu pokarmowego psa. 
Czynnikami, które dodatkowo zmniej-
szają wchłanianie, są przede wszyst-
kim: skład pokarmu, m.in. ilość włók-
na pokarmowego, pH treści przewodu 
pokarmowego, forma występowania 
jonów wapnia, stosunek wapnia i fos-
foru, ilość witaminy D oraz aktywność 
układu hormonalnego. Duża zawar-
tość włókna pokarmowego – zarów-
no rozpuszczalnego, jak i nierozpusz-
czalnego w wodzie – jak i fi tynianów 
upośledza wchłanianie wapnia, duża 
ilość kwasów tłuszczowych nasyconych 
w karmie, z którymi jony wapnia tworzą 
nierozpuszczalne sole kwasów tłusz-
czowych, też dodatkowo zuboża daw-
kę jonów wapnia. Ważnym czynnikiem 
stymulującym wchłanianie wapnia jest 
odczyn środowiska treści przewodu 
pokarmowego – im jest on bardziej al-
kaliczny (zasadowy), tym wchłanianie 
jest gorsze. Natomiast najlepiej wchła-
nialnymi źródłami wapnia są połącze-
nia z białkami serwatkowymi i białkami 

mleka – stąd też biały ser, a szczegól-
nie fermentowane produkty mleczne, 
mogą być polecane jako idealne źródła 
jonów wapnia (3, 4).

Wielu właścicieli psów ma dylemat 

odnośnie do stosowania kości w jadło-
spisie swojego pupila. Z jednej strony 
kości są idealnym źródłem składników 
mineralnych, w tym wapnia i fosforu, 
aminokwasów, kwasów tłuszczowych 
i innych cennych składników, a z dru-
giej właściciele boją się je podawać 
z powodu możliwości zadławienia się 
lub zaburzenia funkcjonowania prze-
wodu pokarmowego (biegunki, zatwar-
dzenia). Wyjściem może być stosowa-
nie, szczególnie w modelu żywienia 
psa za pomocą karmy domowej, miazg 
mięsno-kostnych lub kostnych. Mie-
lenie kości (w przypadku posiada-
nia odpowiednio wydajnej maszyny 
do mielenia kości) jest alternatywą dla 
stosowania suplementów uzupełnia-
jących ilość składników mineralnych 
w dawce pokarmowej. Miazga kostna 
zawiera w swoim składzie do 30% wap-
nia i 40% fosforu w postaciach wysoce 
biodostępnych.

ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

82

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

Składnik

Szczenięta

4-14 tygodni życia

Szczenięta

powyżej 14 tygodni życia

kg m.m. kcal

1000 kcal EM

kg m.m. kcal

1000 kcal EM

białko ogółem

g

15,7

56,3

12,2

tłuszcz ogółem

g

5,9

21,3

5,9

kwas linolowy

g

0,8

3,3

0,8

kwas alfa-linolenowy

g

0,05

0,2

0,05

kwas arachidonowy

g

0,022

0,08

0,022

EPA+DHA

g

0,036

0,13

0,036

suma n-kwasów

g

0,908

3,71

0,908

składniki mineralne

Ca

mg

680

3000

680

P

mg

680

2500

680

Mg

mg

27,4

100

27,4

Na

mg

100

550

100

K

mg

300

1100

300

Cl

g

200

720

200

Fe

g

6,1

22

6,1

Cu

mg

0,76

2,7

0,76

Zn

mg

6,84

25

6,84

Mn

mg

0,38

1,4

0,38

Se

ug

25,1

87,5

25,1

I

ug

61

220

61

witaminy

A

ug

105

380

105

D

ug

0,96

3,4

0,96

E

mg

2,1

7,5

2,1

K

mg

0,11

0,41

0,11

B

1

 – tiamina

mg

0,096

0,34

0,096

B

2

 – rybofl awina

mg

0,37

1,32

0,37

B

6

 – pirydoksyna

mg

0,1

0,375

0,1

niacyna

mg

1,18

4,25

1,18

kwas pantotenowy

mg

1,04

3,75

1,04

B

12

ug

2,4

8,75

2,4

kwas foliowy

ug

18,8

68

18,8

cholina

mg

118

425

118

Tab. 2. Dobowe zapotrzebowanie szczeniąt na poszczególne składniki odżywcze, witaminy i składniki mineralne (wyrażone jako zapotrzebowanie na 1 kg masy metabolicznej (m.m.) 
i 1000 kcal energii metabolicznej (EM) karmy). Masa metaboliczna = masa w kg

0,75

 (1)

Przedział czasowy

x dzienne rekomendowane przyjęcie 

energii

kcal/kg m.m.

od odsadzenia do osiągnięcia 50% masy ciała 

dorosłego osobnika

3

210

50-80% masy ciała dorosłego osobnika

2,5

175

>80% masy ciała dorosłego osobnika

1,8-2,0

125-140

Tab. 3. Sposób wyliczenia dobowego zapotrzebowania szczeniąt na energię

ŻYWIENIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

83

www.weterynaria.elamed.pl

LISTOPADGRUDZIEŃ • 1112/2013

Miesiąc życia 

szczeniaka

Aktualna masa ciała (kg)

Masa ciała psa dorosłego 

(kg)

Zapotrzebowanie energetyczne

(kcal/dobę)

3

9,1

25

1092

10,7

30

1262

12,3

35

1425

13,4

40

1530

14,5

45

1625

15,4

50

1713

16,8

60

1866

6

17,1

25

1397

20

30

1588

22,8

35

1767

25,6

40

1974

28,4

45

2174

31

50

2367

36

60

2734

9-18

22,9

25

1468

26,5

30

1655

29,8

35

1823

33,6

40

2000

37,4

45

2168

41

50

2330

48

60

2633

Tab. 4. Dobowe zapotrzebowanie energetyczne szczeniąt (1)

W celu uzupełniania diety w składniki takie jak: wapń, 

fosfor, cynk, mangan stosowane mogą być zmielone sko-
rupki jaj kurzych, w których wspomniane składniki mine-
ralne występują w bardzo dobrze wchłanianych formach. 
Uwaga dla właścicieli: stosujemy skorupki z gotowanych ja-
jek lub jajek surowych, ale w tym przypadku skorupki na-
leży poddać obróbce termicznej, np. poprzez wyprażenie 
w nagrzanym piekarniku. Celem takiego działania jest po-
zbycie się potencjalnego zagrożenia mikrobiologicznego – 
salmonellozy. 

‰

Piśmiennictwo
 1. Hand M.S. et al.: Small Animal Nutrition. 5

th

 ed. Mark Morris 

Institute. Topeka, USA, 2010.

  2. Linder D.E., Freeman L.M., Morris P., German A.J., Biourge V., 

Heinze C., Alexander L.: Theoretical evaluation of risk for nutri-
tional defi ciency with caloric restriction in dogs. „Vet. Q.”, 2012, 10, 
123-129.

  3. Dillitzer N., Becker N., Kienzle E.: Intake of minerals, trace elements 

and vitamins in bone and raw food rations in adult dogs. „Br. J. Nutr.”, 
2011, 11, 53-56. 

  4. Nap R.C., Hazewinkel H.A.: Growth and skeletal development in the 

dog in relation to nutrition; a review. „Vet. Q.”, 1994, 5, 50-59.

 5. Schenck P.: Home-prepared Dogs & Cats Diets. 2

nd

 ed.Wiley-Blackwell, 

USA, 2010.

dr inż. Jacek Wilczak

Katedra Nauk Fizjologicznych

Wydział Medycyny Weterynaryjnej

SGGW w Warszawie

02-776 Warszawa, ul. Nowoursynowska 159