Podstawy sterylizacji.
Podstawy sterylizacji.
Sterylizacja par
Sterylizacja par
ą
ą
wodn
wodn
ą
ą
w nadci
w nadci
ś
ś
nieniu.
nieniu.
Ma
Ma
ł
ł
e sterylizatory parowe.
e sterylizatory parowe.
Bo
Bo
ż
ż
enna
enna
Jakimiak
Jakimiak
Ewa
Ewa Röhm-
Rodowald
Rodowald
Agnieszka Chojecka
Agnieszka Chojecka
Marta
Marta
Pod
Pod
ó
ó
rska
rska
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
-
-
Pa
Pa
ń
ń
stwowy Zak
stwowy Zak
ł
ł
ad Higieny
ad Higieny
Zak
Zak
ł
ł
ad Zwalczania Ska
ad Zwalczania Ska
ż
ż
e
e
ń
ń
Biologicznych
Biologicznych
www.pzh.gov.pl
bjakimiak@pzh.gov.pl
erodowald@pzh.gov.pl
Sterylizacyjny łańcuch zależności
dezynfekcja po użyciu,
mycie
suszenie,
pakowanie,
ułożenie w komorze sterylizatora,
przestrzeganie parametrów sterylizacji,
kontrola procesu,
wyładunek z komory,
przechowywanie,
dystrybucja,
transport,
aseptyczne otwarcie opakowania,
użycie
Definicja wyrobu sterylnego (def. EN 556)
Wyrób sterylny- wyrób wolny
od zdolnych do życia
drobnoustrojów
Cel sterylizacji
SAL – zapewnienie poziomu sterylności
Cel sterylizacji = SAL 10
-6
Zadania sterylizacji:
PRODUKT MA BYĆ BEZPIECZNY W UŻYCIU
bezpieczeństwo produktu-pacjenta
bezpieczeństwo pracy i pracujących
bezpieczeństwo środowiska
Idealna metoda sterylizacji
Wysoce efektywna (B,Tbc,V,F,S)
Szybka (krótszy czas sterylizacji- szybsza
rotacja sprzętu)
Bezpieczna dla pacjenta i personelu
Czynnik sterylizujący kompatybilny z
materiałami poddawanymi sterylizacji
Czynnik sterylizujący łatwo penetrujący
sterylizowane wyroby
Idealna metoda sterylizacji
O szerokim zastosowaniu
Łatwa do kontrolowania ( wskaźnikami
fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi)
Umożliwiająca pakowanie sprzętu
Ekonomiczna
Nie wymagająca usunięcia czynnika
sterylizującego
Dobór metody sterylizacji
Dobór metody sterylizacji zależy od:
rodzaju i właściwości sterylizowanych
wyrobów
rodzaju i sposobu opakowania
zaleceń producenta sprzętu
Metody sterylizacji wyrobów medycznych
Metody termiczne:
Para wodna w nadciśnieniu
Metody niskotemperaturowe:
Tlenek etylenu
Formaldehyd
Plazma
Sterylizacja par
Sterylizacja par
ą
ą
wodna w nadci
wodna w nadci
ś
ś
nieniu
nieniu
Parametry minimalne:
Parametry minimalne:
121
121
°
°
C
C
–
–
15 min
15 min
–
–
1 ATN
1 ATN
134
134
°
°
C
C
–
–
3 min
3 min
–
–
2 ATN
2 ATN
Parametry sterylizacji zale
Parametry sterylizacji zale
żą
żą
od:
od:
Zastosowanej technologii sterylizacji parowej
Zastosowanej technologii sterylizacji parowej
Sterylizowanego materia
Sterylizowanego materia
ł
ł
u
u
Przestrzeganie doboru w
Przestrzeganie doboru w
ł
ł
a
a
ś
ś
ciwego programu sterylizacji
ciwego programu sterylizacji
Sterylizacja par
Sterylizacja par
ą
ą
wodn
wodn
ą
ą
w nadci
w nadci
ś
ś
nieniu
nieniu
Efektywno
Efektywno
ść
ść
Para wodna jest par
Para wodna jest par
ą
ą
nasycon
nasycon
ą
ą
Odpowiednia ekspozycja w czasie
Odpowiednia ekspozycja w czasie
Wszystkie powierzchnie sterylizowanych wyrob
Wszystkie powierzchnie sterylizowanych wyrob
ó
ó
w s
w s
ą
ą
w kontakcie z par
w kontakcie z par
ą
ą
Pomiar danych fizycznych
Pomiar danych fizycznych
Zastosowanie
Zastosowanie
Sterylizacja wyrob
Sterylizacja wyrob
ó
ó
w: metalowych, szklanych, porcelanowych,
w: metalowych, szklanych, porcelanowych,
w
w
ł
ł
ó
ó
kienniczych, gumowych
kienniczych, gumowych
Zalety
Zalety
Uniwersalna, nietoksyczna, tania, kr
Uniwersalna, nietoksyczna, tania, kr
ó
ó
tki czas procesu
tki czas procesu
Fazy procesu sterylizacyjnego
1. Przygotowanie, odpowietrzanie komory i
przeznaczonego do sterylizacji produktu
2. Właściwa sterylizacja – ekspozycja
3. Obróbka końcowa - suszenie
Techniki sterylizacji parowej
Techniki sterylizacji parowej
Metoda grawitacyjna (przep
Metoda grawitacyjna (przep
ł
ł
ywu)
ywu)
Metoda pr
Metoda pr
ó
ó
ż
ż
ni wst
ni wst
ę
ę
pnej
pnej
(powietrze usuwane z komory za pomoc
(powietrze usuwane z komory za pomoc
ą
ą
pompy pr
pompy pr
ó
ó
ż
ż
niowej)
niowej)
Metoda pr
Metoda pr
ó
ó
ż
ż
ni frakcjonowanej
ni frakcjonowanej
Techniki sterylizacji parowej
Techniki sterylizacji parowej
Metoda grawitacyjna
Metoda grawitacyjna
Proces pasywny
Proces pasywny
Powietrze jest wypierane przez nasycon
Powietrze jest wypierane przez nasycon
ą
ą
par
par
ę
ę
wodn
wodn
ą
ą
na
na
zasadach grawitacji
zasadach grawitacji
Techniki sterylizacji parowej
Techniki sterylizacji parowej
Metoda próżni wstępnej
Powietrze usuwane z komory za pomocą pompy
próżniowej
Cykl rozpoczyna się pojedynczą próżnią wstępną,
która usuwa powietrze z ładunku
Zalecana do sterylizacji powierzchni bez zagłębień,
nieopakowanych lub zapakietowanych w
opakowania o małej barierowości dla penetracji pary
Techniki sterylizacji parowej
Techniki sterylizacji parowej
Technika iniekcji parowej
Jeden wtrysk pary w podciśnieniu o różnych granicach
tego podciśnienia i różnym czasie jego trwania
Początek cyklu to wytworzenie i utrzymanie próżni
wstępnej, wprowadzenie pary, która płynie przez komorę
i wypiera powietrze
Metoda do sterylizacji wyrobów nieopakowanych i
zapakietowanych o prostych kształtach-bez wgłębień
Techniki sterylizacji parowej
Techniki sterylizacji parowej
Metody próżni frakcjonowanej
Stopniowe usuwanie powietrza poprzez
powtarzanie cyklu próżniowego
Proces sterylizacji z usuwaniem powietrza
metodą frakcjonowanej
próżni z nadciśnienia
Ciśnienie
Temperatura
[bar]
[°C]
4
134
3
70
2
1
20
5
10
15
20
25
0
czas
podgrzewania
sterylizacja
chłodzenie
suszenie
frakcjonowana próżnia
Czas [min]
temperatura
ciśnienie
usuwanie
Test B&D 3,5 min
Proces sterylizacji z usuwaniem powietrza
metodą frakcjonowanego
nadciśnienia
Ciśnienie
Temperatura
[bar]
[°C]
4
134
3
70
2
1
20
5
10
15
20
25
0
sterylizacja
czas
podgrzewania
chłodzenie
suszenie
frakcjonawana próżnia
Czas [min]
temperatura
ciśnienie
usuwanie powietrza
Test B&D 3,5 min
Techniki frakcyjne
Różne warianty technik pozwalają na różne
kwalifikacje sprzętów do sterylizacji
Kwalifikacje wyrobów medycznych, które
można wyjaławiać w danym sterylizatorze
podaje wytwórca sterylizatora
Ma
Ma
ł
ł
e sterylizatory parowe
e sterylizatory parowe
Norma PN
Norma PN
-
-
EN 13060: 2004
EN 13060: 2004
„
„
Ma
Ma
ł
ł
e sterylizatory parowe
e sterylizatory parowe
”
”
Nowe podej
Nowe podej
ś
ś
cie do problemu
cie do problemu
sterylizacji
sterylizacji
Dostosowanie rodzaju cyklu
Dostosowanie rodzaju cyklu
sterylizatora do wyrob
sterylizatora do wyrob
ó
ó
w jakie
w jakie
maj
maj
ą
ą
by
by
ć
ć
sterylizowane.
sterylizowane.
EN 13060:2004
Nowe podejście zaprezentowane w EN13060
w centrum zainteresowania normy jest problem -
do sterylizacji jakich wyrobów sterylizator ma służyć
, a
nie w jaki sposób ma być zbudowany
EN 13060:2004
Termin
małe sterylizatory parowe
odnosi się
do
sterylizatorów parowych przeznaczonych do sterylizacji
wyrobów medycznych, w których
nie można umieścić
jednostki wsadu i pojemność komory nie przekracza 60 l
PN EN 285
Jednostka (moduł) wsadu jak określono w
normie PN EN 285 jest to prostopadłościan
o wymiarach:
300mm x 300mm x 600mm = 54 l stosowany
do celów sterylizacji
EN 13060:2004
Sterylizatory do celów medycznych, które
mogą pomieścić jedną lub kilka jednostek
wsadu to duże sterylizatory parowe -
podlegają PN EN 285
EN 13060: 2004
Wyr
Wyr
ó
ó
ż
ż
niamy 3 typy cykli sterylizacyjnych:
niamy 3 typy cykli sterylizacyjnych:
Cykl N (pr
Cykl N (pr
ó
ó
ż
ż
nia uzyskana metod
nia uzyskana metod
ą
ą
grawitacyjn
grawitacyjn
ą
ą
)
)
Cykl S (mechaniczna pr
Cykl S (mechaniczna pr
ó
ó
ż
ż
nia z pomp
nia z pomp
ą
ą
pr
pr
ó
ó
ż
ż
niow
niow
ą
ą
)
)
Cykl B (pr
Cykl B (pr
ó
ó
ż
ż
nia frakcjonowana)
nia frakcjonowana)
Cykle sterylizacyjne i typy wyrob
Cykle sterylizacyjne i typy wyrob
ó
ó
w
w
Wyr
Wyr
ó
ó
ż
ż
niamy 3 typy cykli sterylizacyjnych:
niamy 3 typy cykli sterylizacyjnych:
Cykl N (pr
Cykl N (pr
ó
ó
ż
ż
nia uzyskana metod
nia uzyskana metod
ą
ą
grawitacyjn
grawitacyjn
ą
ą
)
)
Cykl S (mechaniczna pr
Cykl S (mechaniczna pr
ó
ó
ż
ż
nia z pomp
nia z pomp
ą
ą
pr
pr
ó
ó
ż
ż
niow
niow
ą
ą
)
)
Cykl B (pr
Cykl B (pr
ó
ó
ż
ż
nia frakcjonowana)
nia frakcjonowana)
Podzia
Podzia
ł
ł
wyrob
wyrob
ó
ó
w wg
w wg
łę
łę
bionych:
bionych:
Typ A
Typ A
Typ B
Typ B
PN
PN
-
-
EN 13060:2004
EN 13060:2004
Cykl N
Cykl N
Cykl N
Cykl N
-
-
przeznaczony do sterylizacji produkt
przeznaczony do sterylizacji produkt
ó
ó
w:
w:
nieopakowanych
nieopakowanych
litych
litych
PN
PN
-
-
EN 13060:2004
EN 13060:2004
Cykl S
Cykl S
Cykl S
Cykl S
-
-
przeznaczony do sterylizacji produkt
przeznaczony do sterylizacji produkt
ó
ó
w
w
okre
okre
ś
ś
lonych przez wytw
lonych przez wytw
ó
ó
rc
rc
ę
ę
w
w
łą
łą
czaj
czaj
ą
ą
c
c
nieopakowane
nieopakowane
lite produkty i co najmniej jeden z nast
lite produkty i co najmniej jeden z nast
ę
ę
puj
puj
ą
ą
cych
cych
produkt
produkt
ó
ó
w:
w:
porowatych
porowatych
ma
ma
ł
ł
ych porowatych
ych porowatych
wg
wg
łę
łę
bionych typu A
bionych typu A
wg
wg
łę
łę
bionych typu B
bionych typu B
pojedynczo opakowane
pojedynczo opakowane
wielowarstwowo opakowane
wielowarstwowo opakowane
Cykl B
Cykl B
Cykl B jest przeznaczony do sterylizacji
Cykl B jest przeznaczony do sterylizacji
wyrob
wyrob
ó
ó
w reprezentowanych przez
w reprezentowanych przez
ł
ł
adunki
adunki
testowe podane w normie PN
testowe podane w normie PN
-
-
EN 13060:
EN 13060:
Opakowanych i
Opakowanych i
nieopakowanych
nieopakowanych
Litych
Litych
Wg
Wg
łę
łę
bionych typu A i B
bionych typu A i B
Porowatych
Porowatych
PN
PN
-
-
EN 13060:2004
EN 13060:2004
Wyr
Wyr
ó
ó
b wg
b wg
łę
łę
biony typu A
biony typu A
Wyroby wg
Wyroby wg
łę
łę
bione typu A o przestrzeni otwartej z jednej strony
bione typu A o przestrzeni otwartej z jednej strony
Stosunek d
Stosunek d
ł
ł
ugo
ugo
ś
ś
ci do
ci do
ś
ś
rednicy wg
rednicy wg
łę
łę
bienia jest wi
bienia jest wi
ę
ę
kszy
kszy
ni
ni
ż
ż
1 i wi
1 i wi
ę
ę
kszy ni
kszy ni
ż
ż
5 we wszystkich obiektach (1
5 we wszystkich obiektach (1
≤
≤
L/D
L/D
≥
≥
5)
5)
.
.
Przyk
Przyk
ł
ł
ad 1
ad 1
D
D
ł
ł
ugo
ugo
ść
ść
= 15 cm
= 15 cm
Ś
Ś
rednica = 2 cm
rednica = 2 cm
L/D = 7,5
L/D = 7,5
Wyr
Wyr
ó
ó
b wg
b wg
łę
łę
biony typu B
biony typu B
Przyk
Przyk
ł
ł
ad 2
ad 2
D
D
ł
ł
ugo
ugo
ść
ść
= 15 cm
= 15 cm
Ś
Ś
rednica = 8 cm
rednica = 8 cm
L/D = 1,9
L/D = 1,9
Wyroby wg
Wyroby wg
łę
łę
bione typu B o przestrzeni otwartej z jednej strony
bione typu B o przestrzeni otwartej z jednej strony
Stosunek d
Stosunek d
ł
ł
ugo
ugo
ś
ś
ci do
ci do
ś
ś
rednicy wg
rednicy wg
łę
łę
bienia jest wi
bienia jest wi
ę
ę
kszy
kszy
ni
ni
ż
ż
1 i mniejszy ni
1 i mniejszy ni
ż
ż
5 we wszystkich obiektach (1
5 we wszystkich obiektach (1
≤
≤
L/D
L/D
≤
≤
5).
5).
Wyr
Wyr
ó
ó
b
b
niewg
niewg
łę
łę
biony
biony
Przedmioty, w kt
Przedmioty, w kt
ó
ó
rych stosunek pomi
rych stosunek pomi
ę
ę
dzy d
dzy d
ł
ł
ugo
ugo
ś
ś
ci
ci
ą
ą
i
i
ś
ś
rednic
rednic
ą
ą
jest mniejszy od 1 (L/D
jest mniejszy od 1 (L/D
≤
≤
1).
1).
Przyk
Przyk
ł
ł
ad 3
ad 3
D
D
ł
ł
ugo
ugo
ść
ść
= 12 cm
= 12 cm
Szeroko
Szeroko
ść
ść
= 18 cm
= 18 cm
L/D = 0,66
L/D = 0,66
PN
PN
-
-
EN 13060:2004
EN 13060:2004
EN 13060: 2004
Sterylizator powinien być
używany tylko do
sterylizacji tych rodzajów produktów do których jest
przeznaczony
Wybór sterylizatora, cyklu sterylizacji może być
niewłaściwy do poszczególnego załadunku
Przydatność
procedury
sterylizacji
do
poszczególnego produktu wymaga weryfikacji przez
walidację
EN 13060: 2004
Wymagania dotyczące walidacji i rutynowej
kontroli sterylizacji parą wodną podane są w
normie PN EN 554 (PN EN ISO 17665:2007)
Norma ta może być też stosowana do
walidacji małych sterylizatorów
EN 13060: 2004
EN 13060 określa wymagania i metody
badania małych sterylizatorów i cykli
sterylizacyjnych, które są stosowane
do
celów medycznych lub dla materiałów, które
kontaktują
się
z
krwią
lub
płynami
ustrojowymi
EN 13060: 2004
EN 13060 nie ma zastosowania do małych
sterylizatorów,
które
są
używane
do
sterylizacji
płynów
lub
produktów
farmaceutycznych
Przykład przyrządu testowego procesu – wgłębione
typu A
EN 13060: 2004
Przyrządy wskazujące
Po załadowaniu sterylizatora przyrządy
wskazujące powinny informować:
„ drzwi zablokowane”
„ cykl w toku”
„cykl zakończony”
„błąd”
„wybrany cykl”
„kolejny numer” cyklu (licznik cykli)
EN 13060: 2004
Test szczelności
Jeżeli w sterylizatorze jest faza próżni do
usuwania powietrza, to powinien być
automatycznie przeprowadzany cykl testowy
szczelności
EN 13060: 2004
Przyrządy rejestrujące
Następujące parametry powinny być
rejestrowane:
ciśnienie,
temperatura,
czas
Wszystkie te dane powinny być
zarejestrowane i możliwe do odczytania
przez okres 12 miesięcy
EN 13060
Wybór cyklu sterylizatora ściśle zależy od rodzaju
sprzętu, który ma być poddany procesowi sterylizacji
Różne sytuacje kliniczne wymagają
stosowania
odmiennego rodzaju sprzętu, a więc w konsekwencji
do użycia sterylizatorów z różnymi cyklami do jego
wyjaławiania. Właśnie na tym założeniu opiera się
norma EN 13060
Małe sterylizatory w praktyce sterylizacyjnej –
woj.mazowieckie
Pojemność sterylizatorów parowych:
62%
22%
1%
15%
do 20 l
21-60 l
powyżej 60 l
brak odpowiedzi
Małe sterylizatory w praktyce sterylizacyjnej-
woj.mazowieckie
6%
39%
19%
2%
1%
33%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
N
S
B
N i S
N i B
brak odpowiedzi
Jakie cykle dostępne są w małych sterylizatorach
(poniżej 60l):
Dzi
Dzi
ę
ę
kuj
kuj
ę
ę
za uwag
za uwag
ę
ę