instytucje_ue_integracja

INSTYTUCJE

UNII EUROPEJSKIEJ

Prof. dr hab. El

bieta Kawecka-Wyrzykowska

Unia Europejska

II FILAR

Wspólna Polityka

Zagraniczna i Bezpieczeństwa

I FILAR

Wspólnoty Europejskie

III FILAR

Współpraca Policyjna i Sądowa w

Sprawach Karnych

WSPÓLNOTA EUROPEJSKA

unia celna i jednolity rynek

wewnętrzny

* wspólna polityka handlowa
* wspólne polityki: rolna

i rybołówstwa

* wspólna polityka transportowa
* wspólne reguły konkurencji
* unia gospodarcza i walutowa
* polityka społeczna oraz spójność

ekonomiczna i społeczna

* ochrona środowiska naturalnego
* polityka badawczo-rozwojowa
* konkurencyjność przemysłu
* sieci transeuropejskie
* ochrona konsumenta i zdrowia
* edukacja i kultura
* obywatelstwo Unii
* polityka imigracyjna,

wizowa i azylowa

* współpraca sądownicza

w sprawach cywilnych

EURATOM

Polityka zagraniczna

wspólne działania, wspólne

stanowiska i wspólne strategie

* wspieranie demokracji i

praworządności, ochrona praw
człowieka i podstawowych
wolności

* misje pokojowe
* pomoc państwom trzecim

Polityka bezpieczeństwa

wzmocnienie bezpieczeństwa

UE i jej państw członkowskich
(finansowe aspekty obrony)

* rozbrojenie i utrzymanie

pokoju

* współpraca w ramach UZE

i NATO

* docelowo: wspólna

europejska polityka
bezpieczeństwa i obrony

* współpraca sądowa w

sprawach karnych

* walka z przestępczością

zorganizowaną (zwłaszcza
terroryzmem, handlem
ludźmi, przemytem
narkotyków i broni,
korupcją i oszustwami)

* zwalczanie rasizmu i

ksenofobii

* współpraca policji (Europol)

Procedura decyzyjna

Na mocy TWE

Współpraca międzyrządowa na mocy TUE

ródło: Na podstawie traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie oraz Traktatu o Unii Europejskiej.

Rada Europejska

Wg T

UE (art. 4): „Rada Europejska nadaje Unii
impulsy niezbędne do jej rozwoju i określa w
tej mierze ogólne kierunki polityczne”.

Skład:
szefowie państw (prezydenci Francji i Finlandii) oraz
rządów,
przewodniczący KE,
towarzyszą im ministrowie SZ państw i członek KE;

Powstała w grudniu 1974 r., zalegalizowana w Jednolitym
Akcie Europejskim,
Spotyka się przynajmniej dwa razy w roku, na
zakończenie prezydencji;

Zadania:

rola arbitra w sytuacjach, gdy ministrowie w Radzie UE nie

mog

doj

ść

do porozumienia,

wyznacza polityczne kierunki rozwoju UE,

bada i ocenia sytuacj

w zakresie zatrudnienia,

monitoruje proces realizacji Strategii Lizbo

skiej,

Reprezentuje Uni

w sprawach wspólnej polityki zagranicznej i

bezpiecze

stwa

e stwierdzi

naruszenia przez pa

stwo zasad UE (wolno

ść

demokracja itp.) i nało

sankcje na to pa

stwo (wi

kszo

kwalifikowan

definiuje zadania WPZB (II filar UE); decyduje o wdra

aniu

wspólnych strategii, o współpracy III filaru - współpraca policyjna i
s

dowa w sprawach karnych;

W drodze konsensusu przyjmowane s

konkluzje

prezydencji.

RADA UE (RADA MINISTRÓW)

Skład:

przedstawiciele rz

dów pa

stw UE (po jednym),

którzy reprezentuj

interesy swych krajów;

niekiedy spotyka si

na szczeblu szefów rz

dów

lub pa

stw (np. w przypadku ustanowienia

lejszej współpracy),

przewodnicz

cym Rady jest co 6 m-cy

przedstawiciel innego kraju, tzw. prezydencja.

Uprawnienia:

legislacyjne (nadrz

dny organ ustawodawczy);

nominacyjne: we współpracy z PE mianuje członków

Komisji, Trybunału Sprawiedliwo

ci, S

du I Instancji,

Trybunału Obrachunkowego itp. (tak

e Komitetu

Ekonomiczno-Społecznego i Regionów);

decyzyjne, m.in. decyduje o płacach i dodatkach,

emeryturach KE, przewodnicz

cego ETS, S

du I instancji,

dziów itd.

koordynuje te

polityk

gospodarcz

stw;

uchwala wspólne działania i wspólne stanowiska,

zaleca Radzie Europejskiej przyj

cie wspólnych strategii,

Jest jedna Rada ale ró

ny skład,

Od połowy 2002 r. jest 9 formacji Rady.

Działalno

ść

Rady jest wspierana przez Komitet Stałych

Przedstawicieli (Comité des Représentants Permanents –
COREPER. Spotyka si

raz w tygodniu i dokonuje wst

pnej

weryfikacji problemów.

Składa si

on z dwóch cz

ęś

ci:

COREPER II - stali przedstawiciele pa

stw członkowskich przy

UE w randze ambasadorów, s

odpowiedzialni za sprawy polityki

zagranicznej i bezpiecze

stwa, bud

et i sprawy finansowe (w

tym fundusze strukturalne) oraz sprawy wewn

trzne i wymiar

sprawiedliwo

ci.

COREPER I - zast

pcy stałych przedstawicieli przy UE,

przygotowuje obrady Rady w pozostałych dziedzinach
(konkurencyjno

ść

, rynek wewn

trzny, polityka badawczo-

rozwojowa itd.)

Konfiguracje Rady UE według stanu na 1 sierpnia 2004 r.

Kompeten-

cja

Nazwa Rady UE

Ministrowie

uczestniczący[1]

CORE-
PER II

•

Rada

ds.

Ogólnych

Stosunków Zewnętrznych

•

ministrowie spraw

zagranicznych i
ministrowie spraw
europejskich

•

Rada ds. Ekonomicznych i

Finansowych

•

ministrowie finansów

i/lub gospodarki

•

Rada ds. Wymiaru

Sprawiedliwości i Spraw
Wewnętrznych

•

ministrowie spraw

wewnętrznych i
ministrowie
sprawiedliwości

[1]

Ministrowie okre

lonych kompetencji uczestnicz

w spotkaniach w zale

ci od tematu obrad.

Konfiguracje Rady UE według stanu na 1 sierpnia 2004 r.

Kompeten-

cja

Nazwa Rady UE

Ministrowie uczestniczący[1]

CORE-
PER I

•

Rada ds. Zatrudnienia,

Polityki Społecznej, Zdrowia i
Spraw Konsumenckich

•

ministrowie gospodarki, pracy i

polityki społecznej oraz
ministrowie zdrowia

•

Rada ds. Konkurencyjności

(rynek wewnętrzny, przemysł,
badania i rozwój)

•

ministrowie spraw europejskich

oraz ministrowie gospodarki,
ministrowie nauki

•

Rada ds. Transportu,

Telekomunikacji i Energii

•

ministrowie infrastruktury lub/i

gospodarki

•

Rada ds. Rolnictwa i

Rybołówstwa

•

ministrowie rolnictwa

•

Rada ds. Ochrony Środowiska

•

ministrowie środowiska

•

Rada ds. Edukacji, MłodzieŜy

i Kultury

•

ministrowie edukacji, ministrowie

kultury

[1]

Ministrowie okre

lonych kompetencji uczestnicz

w spotkaniach w zale

ci od tematu obrad

Procedury głosowania w Radzie:

jednomy

lnie,

zwykła wi

kszo

ść

głosów,

kszo

ść

kwalifikowana;

Zasada jednomy

lno

ci - dotyczy najbardziej wra

liwych

obszarów decyzyjnych, w tym spraw konstytucyjnych, podatkowych,
nowych kompetencji Unii, polityki zagranicznej i bezpiecze

stwa.

Zasada zwykłej wi

kszo

ci ma zastosowanie do spraw

proceduralnych. Ka

dy członek Rady ma tu jeden głos. Wstrzymanie si

od głosu, podobnie jak niewzi

cie udziału w głosowaniu, jest uznawane za

głos „przeciw”.

Zasada wi

kszo

ci kwalifikowanej (QMV). Kryterium liczby

głosów (wag) jest głównie (cho

nie tylko) liczba mieszka

ców pa

stwa

członkowskiego.
Od TN wzrost zakresu spraw obj

tych zasad

kwalifikowanej wi

kszo

ci.

Państwo

Liczba głosów (od 1.11.04)

Niemcy Francja, Włoch y,
Wlk. Brytania

po 29

Hiszpania, Polska

Po 27

Rumunia

Holandia

Belgia, Grecja, Portugalia
Czechy , Węgry

Po 12

Austria, Bułgaria, Szwecja

Po 10

Dania, Irlandia, Finlandia ,
Słowacja, Litwa

Po 7

Łotwa, Słowenia, Estonia,
Luksemburg , Cypr

Po 4

Malta

Proporcje głosów dla UE-27

345/255/91

Proporcje głosów dla UE-25

321/232/90

Tabela. Liczba
głosów pa

stw UE

w Radzie UE

Wg Traktatu Nicejskiego obowi

zuje tzw. potrójna

kszo

ść

(od 1 listopada 2004 r.):

kwalifikowana wi

kszo

ść

głosów

poparcie ponad połowy liczby pa

stw UE i co najmniej 62%

ogółu ludno

ci Unii.

Traktat z Nicei - nowy system wag:

dla UE-27 jest on nast

puj

cy: 345 głosów ogółem; 255

wynosi kwalifikowana wi

kszo

ść

, a 91 – blokuj

mniejszo

ść

(345/255/91);

dlaUE-25 było to: 321/232/90.

Polska ma obecnie 27 głosów, tylko o 2 głosy mniej od 4
najwi

kszych pa

stw (Niemcy, Francja, W.Brytania, Włochy)

Komisja (KE)- Członkowie:

20 komisarzy do 1 maja 2004 r.

Od 1 maja do 31 pa

dziernika 2004 – nowi członkowie

UE „mieli” po 1 komisarzu (tj. 30),

Od 1 listopada 2004 – 25 komisarzy;

Od 1 stycznia 2007 – 27 komisarzy

Komisarze reprezentuj

interes Wspólnoty, a nie

dów, s

mianowani na 5 lat.

KE podejmuje decyzje wi

kszo

głosów członków

Podstawow

rol

w strukturze organizacyjnej

odgrywaj

Dyrekcje Generalne (ministerstwa w rz

dzie

krajowym).

Komisja – cd.

Komisarze s

wybierani przez Rad

kwalifikowan

kszo

głosów,

współdziałaj

z przewodnicz

cym KE

(nominowanym wcze

niej przez Rad

Europejsk

) i zatwierdzani przez PE.

Gdy UE osi

gnie 27 członków –b

dzie

mniej komisarzy ni

stw (wg rotacji, na

mocy jednomy

lnej decyzji Rady UE).

Wzmocniona rola przewodnicz

cego KE.

Główne uprawnienia:

inicjatywne - ma wył

czn

inicjatyw

legislacyjn

(w I filarze,

ocenia zgodno

ść

propozycji z wymogami zasady subsydiarno

ci),

przygotowuje projekt bud

etu,

jest sztabem planistycznym, tj. opracowuje propozycje zada

wynikaj

cych z Traktatów,

wykonawcze – realizowane cz

sto w toku procedury komitetowej,

tzw. komitologii; zarz

dza finansami na realizacj

wspólnych działa

(np. Fundusze Strukturalne),

kontrolne - nadzoruje stan bud

etu i wysoko

ść

długu publicznego

w krajach członkowskich, ma nadzór nad wykonywaniem
postanowie

Traktatów (jest „stró

em” Traktatów), tj. czuwa nad

przestrzeganiem prawa pierwotnego i wtórnego przez
przedsi

biorstwa, pa

stwa i instytucje WE), KE nadzoruje te

stosowanie orzecze

ETS,

reprezentowanie interesów UE na zewn

trz w sprawach WE.

PARLAMENT EUROPEJSKI (PE – nazwa od 1962)

•1958– pierwsze posiedzenie Europejskiego Zgromadzenia
Parlamentarnego,
•czerwiec 1979 – pierwsze wybory bezpo

rednie,

do 1987 r. (JAE) – tylko prawo do wyra

ania opinii i do

zablokowania bud

etu,

JAE wprowadził procedur

wyra

enia zgody (mo

liwo

ść

udzielenia lub nieudzielenia zgody przez PE, bez zmiany
propozycji, np. w sprawie stowarzyszenia) i współpracy
(pewna mo

liwo

ść

zmiany propozycji Komisji, obecnie

ograniczona do UGW),

TUE wprowadził procedur

współdecydowania (np. rynek

wewn

trzny),

TA ograniczył procedur

współpracy (do kwestii UGW) i

wzmocnił współdecydowanie PE w procesie decyzyjnym;

Liczba posłów

W UE-25 było 732 deputowanych wybieranych
na 5 lat, w UE-27 – przej

ciowo 785 europosłów

(docelowo – 732).

Posłowie zasiadaj

w PE nie wg narodowo

ci,

ale przynale

ci do partii politycznych: teraz

dominuje partia centroprawicowa: Europejska
Partia Ludowa.

Działalno

PE kieruje prezydium:

przewodnicz

cy (wybierany przez PE na 2,5

roku) oraz 14 wiceprzewodnicz

cych.

Funkcje Parlamentu Europejskiego

prawodawcze - współtworzenie prawa oraz wyra

anie zgody na

ratyfikacj

traktatów akcesyjnych i umów stowarzyszeniowych, (wspólnie z

Rad

UE), w ramach procedury współdecydowania i współpracy ma

prawo weta – procedury te s

stosowane rzadko; (ostatnio 5%, cho

istotnych);

bud

etowe - mo

e 2/3 głosów odrzuci

bud

et,

opiniodawcze i doradcze –w polityce zagranicznej, R+D,

kontrolne - kontrola prac KE: Komisja składa coroczne sprawozdanie i

odpowiada na pytania deputowanych; mo

liwo

ść

votum nieufno

ci wobec

KE; kontrola stosowania prawa;

funkcje zw. z powoływaniem i funkcjonowaniem innych organów UE:

•PE zatwierdza skład KE,
•mo

e odwoła

KE (2/3 głosów- wotum nieufno

ci),

•mianuje rzecznika praw obywatelskich;

Państwo

Podział miejsc w Parlamencie Europejskim

przejściowo

docelowo

Niemcy

Francja

Włochy

Wielka Brytania

Hiszpania

Polska

Rumunia

Holandia

Belgia

Czechy

Grecja

Portugalia

Węgry

Szwecja

Austria

Bułgaria

Dania

Finlandia

Słowacja

Irlandia

Litwa

Łotwa

Słowenia

Cypr

Estonia

Luksemburg

Malta

Ogółem

785

732

Procedury legislacyjne(4): konsultacji, wyra

enia zgody,

współpracy, współdecydowania.

Jest stały wzrost roli Parlamentu w zakresie stanowienia prawa, ale nadal
jednak mówi si

o „deficycie demokracji”.

konsultacje - wymóg zapoznania si

przez Rad

ze stanowiskiem PE

przed głosowaniem w Radzie (konsultacja obligatoryjna, pod rygorem
niewa

ci decyzji Rady).

wyra

enie zgody - udzielenie/ nieudzielenie przez PE zgody na

przyj

cie przez Rad

aktu prawnego (np. ws. stowarzyszenia z WE i

rozszerzenia UE). PE mo

e sprzeciwi

zawarciu układu.

współpraca – od JAE. Umo

liwia ona PE wpływ na zmian

propozycji

legislacyjnej KE, cho

decyduj

cy głos nale

y do Rady. Obecnie

obowi

zuje jedynie wobec aktów prawnych ws. UGW.

współdecydowanie – od TUE; jt. wspólne stanowienie prawa przez

Rad

i PE (wi

kszo

ść

spraw wspólnego rynku).

Decyzje parlamentarne zapadaj

zwykle absolutn

kszo

oddanych głosów.

Europejski Trybunał Sprawiedliwo

ci (ETS)

zapewnia (wraz z S

dem Pierwszej Instancji) przestrzeganie

prawa w zakresie interpretacji i stosowania TWE;

w jego skład wchodzi 27 s

dziów, wspomagaj

ich rzecznicy

generalni (nie wchodz

jednak do składu orzekaj

cego ETS);

na wniosek ETS Rada, stanowi

c jednomy

lnie, mo

e zwi

kszy

liczb

rzeczników;

•ich zadaniem jest analiza spornych spraw oraz
przygotowywanie dla Trybunału uzasadnionych ko

cowych

wniosków;

dziowie i rzecznicy generalni s

powoływani przez rz

stw na 6 lat, w drodze wzajemnego uzgodnienia (obowi

zuje

zasada rotacji- co 3 lata zmienia si

na przemian 13, a pó

niej 12

dziów Trybunału).

Trybunał pełni trzy główne funkcje:

kontroli stosowania (pierwotnego i wtórnego) prawa WE,

wykładni prawa wspólnotowego,

dalszego rozwoju prawa (okre

la konieczne zmiany).

Skargi mog

wnoszone do ETS przez Komisj

, Rad

, PE,

Trybunał Obrachunkowy, EBC, pa

stwa członkowskie, pa

stwa trzecie

oraz osoby fizyczne i osoby prawne.

Sprawy wniesione przez osoby fizyczne i prawne trafiaj

bezpo

rednio

do S

du Pierwszej Instancji.

Od UGW Trybunał orzeka w sprawach spornych zw. z wypełnianiem

przez banki centralne pa

stw członkowskich zobowi

wynikaj

cych z

postanowie

TWE oraz ze statutu Europejskiego Systemu Banków

Centralnych.

Trybunał nie ma wył

czno

ci na orzekanie w sprawach, w których

bierze udział Wspólnota Europejska (np. sprawy sporne zwi

zane z

działalno

gospodarcz

Wspólnoty w pa

stwach członkowskich).

Trybunał Obrachunkowy (TO)

rozpocz

ł działalno

ść

w 1977 r.,

w 2007r. - 27 członków, s

oni mianowani

jednomy

lnie przez Rad

(wymagana opinia PE) na 6 lat,

członkowie TO wybieraj

ze swego grona

przewodnicz

cego na 3 lata,

członków TO obowi

zuje pełna niezawisło

ść

Funkcje TO:

prowadzi audyt ksi

gowy WE, kontroluje dochody i

wydatki WE i ka

dej instytucji,

kontrola mo

e obj

ąć

osoby fizyczne i prawne,

beneficjentów z bud

etu WE,

Trybunał przyjmuje opracowane przeze

raporty i

opinie na zasadzie wi

kszo

ci głosów swoich członków.

Komitet Regionów (KR)

działa od 1994 r.,

stoi na stra

y realizacji zasady subsydiarno

ci w WE,

jest instytucj

doradcz

składa si

z 344 członków, delegowanych przez pa

stwa w

takiej samej proporcji jak do KES, (21 osób z Polski, wyznaczonych
przez gminy, powiaty i województwa),

członkowie s

mianowani na wniosek pa

stw w wyniku

jednomy

lnej decyzji Rady na cztery lata.

Rada i Komisja s

zobowi

zane do zapoznania si

stanowiskiem Komitetu w przypadkach okre

lonych

przepisami traktatu - konsultacja obligatoryjna,

od TA – tak

e Parlament konsultuje si

z KR

•KR jest wa

nym forum reprezentowania interesów obywateli

UE.

Komitet Ekonomiczno-Społeczny (od 1958 r.)

ma on czysto doradcze kompetencje,

składa si

z przedstawicieli

ycia gospod. i społ. (rolników,

pracobiorców, konsumentów),

liczba członków nie mo

e przekroczy

350; od 2007 r. jest ich

344;

Niemcy, Francja, Włochy, Wielka Brytania

−

po 24,

Hiszpania, Polska

−

po 21,

Belgia, Grecja, Holandia, Austria, Portugalia, Szwecja,
Czechy, W

gry,

−

po 12,

Dania, Irlandia, Finlandia, Słowacja, Litwa

−

po 9,

Estonia, Łotwa, Słowenia

−

po 7,

Luksemburg, Cypr

−

po 6,

Malta

−

Członkowie s

mianowani przez Rad

na 4, kwalifikowan

kszo

głosów (od TN);

Komitet Ekonomioczno-Społeczny cd.

Rada i KE musz

zapozna

z opini

KES w niektórych

sprawach (np. ws. spójno

ci), ale nie s

zwi

zane t

opini

Komisja i Rada mog

zapozna

z opini

KES, gdy uznaj

za celowe – konsultacja fakultatywna;

Komitet mo

e z własnej inicjatywy przedstawi

swoje stanowisko.

Udział grup społecznych w KES jest form

zabiegania o

uwzgl

dnienie ich interesów w nowych aktach prawnych.

Udział Polski w instytucjach UE po uzyskaniu

członkostwa

stan obecny

1.05.2004 do

31.10.20

1.11.2005 do akcesji

Bułgarii i

Rumunii

stan docelowy

(15 państw)

(25 państw)

(27 państw)

Rada UE

Całkowita

liczba

głosów

124

321

345

Liczba głosów

przy-

padających

Polsce

8 (ok.

6,5%)

27 (ok. 8,4%)

27 (ok. 7,8%)

Komisja Europejska

Całkowita

liczba

Komisarzy

30(20+10)

25 (po jednym z

kaŜdego

państwa)

(później system rotacji)

Liczba
Komisarzy
przypadają

-cych

Polsce

Udział Polski w instytucjach UE po uzyskaniu członkostwa

stan obecny

1.05.2004 do

31.10.2004

1.11.2005 do akcesji

Bułgarii i Rumunii

stan docelowy

(15 państw)

(25 państw)

(27 państw)

Parlament Europejski

stan obecny

kadencja

2004-

2009

przejściowo)

kadencja 2004-2009

(przejściowo)

stan docelowy

(15 państw)

(25 państw)

(27 państw)

Całkowita liczba

parlamentarzys-

tów

626

732

786

732

Liczba

parlamenta-

rzystów z Polski

54 (ok.

7,3%)

54 (ok. 6,8%)

50 (ok. 6,8%)

Do momentu przyst

pienia do UE kolejnego pa

stwa cz

onkowskiego.

Po przyst

pieniu do UE Bu

garii i Rumunii.

Liczba szacowana.