Czynniki niebezpieczne szkodliwe i uciążliwe- NOWY

Nazwa ośrodka:

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Tytuł pakietu:

Czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe

Grupa:

Prawo Pracy

Autor:

Krystyna Kwapisz - Agencja INPRESS PR

Data:

26.06.2011r.

Wstęp

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa, że 52% światowej populacji aż jedną trzecią
dorosłego  życia  przebywa  w  pracy,  aktywnie  uczestnicząc  w  wytwarzaniu  dóbr  dla  potrzeb
ogółu  społeczeństwa.  Wykonywaniu  pracy  towarzyszą  z  reguły  niebezpieczne,  szkodliwe
i  uciążliwe  czynniki.  Obowiązkiem pracodawcy  jest  podejmowanie  działań,  zwłaszcza
technicznych  i  organizacyjnych,  likwidujących  lub  co  na  najmniej  ograniczających
powodowane przez te czynniki zagrożenia zawodowe. Właściwe rozpoznanie zagrożeń i tych
czynników oraz związanego z nimi ryzyka stanowi podstawę do podejmowania różnorodnych
działań  profilaktycznych.  Pracodawcy  bądź  nawet  pracownicy,  zatrudnieni  w  małych  i
średnich przedsiębiorstwach, którzy samodzielnie podejmują się oceny ryzyka zawodowego,
powinni  dokładnie  przeanalizować  miejsce  pracy  i  określić,  co  mogłoby  spowodować
wypadek  lub  niekorzystnie  wpływać  na  ich  zdrowie  oraz  przebywających  i  pracujących
wspólnie innych osób.
Istniejący podział  na  czynniki  występujące  w  środowisku  pracy  pozwala  na  rozróżnienie
(zgodnie z definicjami przyjętymi w Polskich Normach - oznaczanych symbolem PN – norm o
zasięgu  krajowym,  przyjętych  w  drodze  konsensu  i  zatwierdzonych  przez  krajową  jednostkę
normalizacyjną – Polski  Komitet  Normalizacyjny (PKN).  Normy  PN  są  powszechnie
dostępne, ale nie bezpłatne, zaś ich dystrybucję kontroluje PKN.) trzech rodzajów czynników:



czynniki niebezpieczne – to czynniki których oddziaływanie na pracującego
bezpośrednio prowadzi lub może prowadzić do urazu;



czynniki szkodliwe – to czynnik, których oddziaływanie na pracującego bezpośrednio
prowadzi lub może prowadzić do schorzenia;



czynniki uciążliwe - to czynniki, których oddziaływanie na pracującego może
spowodować złe samopoczucie lub nadmierne zmęczenie, nie powoduje jednak trwałego
pogorszenia stanu zdrowia.

Każdy z wymienionych wyżej rodzajów czynników charakteryzuje się innym stopniem
oddziaływania na pracowników, różne mogą też być jego konsekwencje. Niemniej jednak
należy pamiętać, iż zasady określania charakterystyk czynników powodują, że czynnik, który
w danej chwili jest jedynie uciążliwy – przekształcić się może w czynnik szkodliwy, ten zaś –
w czynnik o charakterze niebezpiecznym.

Podział czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych

Czynniki niebezpieczne (urazowe), które działając na człowieka w sposób najczęściej nagły

mogą spowodować u niego uraz (wypadek przy pracy). Do grupy tej zaliczamy kilka
podstawowych typów zagrożeń:
- zagrożenia elementami ruchomymi i luźnymi,
- zagrożenia elementami ostrymi i wystającymi,
- zagrożenia związane z przemieszczaniem się ludzi,
- zagrożenia porażeniem prądem elektrycznym,
- zagrożenia poparzeniem,
- zagrożenia pożarem lub/i wybuchem.

Czynniki  szkodliwe  i  uciążliwe działające  na  pracownika  przez  o  dłuższy  okres  mogą
spowodować  obniżenie  sprawności  fizycznej  i  psychicznej  pracownika  lub  zmiany
w  stanie  jego  zdrowia a  w  konsekwencji  doprowadzić  do  choroby  zawodowej.  Czynniki
te dzielimy na cztery podstawowe typy:

1. Czynniki fizyczne
-

hałas (ustalony i nieustalony, hałas infradźwiękowy, hałas, ultradźwiękowy),

mikroklimat,

promieniowanie optyczne (widzialne, podczerwone i ultrafioletowe),

promieniowanie jonizujące,

promieniowanie laserowe,

pole elektromagnetyczne (niskiej i wysokiej częstotliwości),

pole elektrostatyczne,

pyły przemysłowe,

wibracja (ogólna i oddziałująca na organizm człowieka przez kończyny górne).

2. Czynniki chemiczne

a) podział w zależności od działania na organizm ludzki

substancje toksyczne,

substancje drażniące,

substancje uczulające,

substancje rakotwórcze,

substancje mutagenne,

substancje upośledzające układ rozrodczy,

b) odział w zależności od rodzajów działania na organizm człowieka:

przez drogi oddechowe,

przez skórę i błony śluzowe,

przez przewód pokarmowy.

3. Czynniki biologiczne
-

mikroorganizmy roślinne i zwierzęce (bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki)
i wytwarzane przez nie toksyny i alergeny,

makroorganizmy roślinne i zwierzęce.

4. Czynniki psychofizyczne
-

obciążenie fizyczne (statyczne i dynamiczne),

obciążenie psychonerwowe.

Regulacje prawne

Regulacje prawne związane z czynnikami szkodliwymi, niebezpiecznymi i uciążliwymi
zawiera szereg aktów prawnych. Najważniejsze z nich to:



Ustawa  z  dnia  26  czerwca  1974r. - Kodeks  pracy Kodeks  pracy (  DZ.U. 1974,  nr  24,
poz.  141,  tekst  ujednolicony  2001.05.17,  z  późn.  zm.)  w  szczególności  rozdział  VI
stanowiący  o  profilaktycznej  ochronie  zdrowia, który  nakłada  na każdego  pracodawcę
obowiązek  przeprowadzania  badań  i  pomiarów  czynników  szkodliwych  dla  zdrowia
oraz informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną
pracą;



Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 lipca 2010r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników

szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2010, nr 141, poz. 950, z późn.
zm.) określające najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych
dla zdrowia w środowisku pracy;



Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 lutego 2008r. zmieniające rozporządzenie w
sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz
ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. 2008, nr
48, poz. 288, z późn. zm.);



Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011r. – w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ( Dz. U. 2011, nr 33, poz. 166,
z późń. zm.), regulujące zasady i częstotliwość dokonywania badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;

Wyżej wymienione nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011r. w sprawie
badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2011, nr
33, poz. 166, z późn. zm.) określa zasady przeprowadzania badań i pomiarów czynników
szkodliwych dla zdrowia człowieka w środowisku pracy. Rozporządzenie weszło w życie
3 marca 2011 roku.

Określa ono również:



tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników
szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy;



przypadki, w których jest konieczne prowadzenie pomiarów ciągłych (monitoring);



obowiązek rejestrowania i przechowywania wyników badań i pomiarów;



obowiązek udostępniania wyników badań i pomiarów pracownikom;



wzory dokumentów: Rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na
stanowisku pracy oraz Kartę badań i pomiarów czynników szkodliwych;



wymagania, jakie powinny spełniać laboratoria wykonujące badania i pomiary.

Podobnie jak dotychczas, to pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika
szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy i powinien to uczynić nie później niż w
terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.

Pracodawca również jest obowiązany wskazać czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku
pracy, rozpoznać źródła ich emisji oraz określić warunki pracy, które mają wpływ na poziom
stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych
czynników, a następnie zapewnić (zlecić) wykonanie pomiarów stężeń lub natężeń tych
czynników.

W  przypadku  występowania  szkodliwego  dla  zdrowia  czynnika  chemicznego,  dla  którego
została  ustalona  wartość NDSP (Najwyższe  Dopuszczalne  Stężenie  Pułapowe - wartość
stężenia,  która  ze  względu  na  zagrożenie  zdrowia  lub  życia  pracownika  nie  może  być  w
środowisku  pracy  przekroczona    w  żadnym  momencie),  pracodawca  jest  obowiązany
zapewnić  we  własnym  zakresie  pomiary  ciągłe  stężenia  tego  czynnika  za  pomocą  urządzeń
lub  z  uwzględnieniem procedur  spełniających  wymagania  określone  w  normie  PN-EN
482:2009 (norma podaje ogólne wymagania dotyczące procedur pomiarów stężeń czynników
chemicznych  w  powietrzu  na  stanowisku  pracy.  Wymagania  te  dotyczą  wszystkich  procedur
pomiarowych,  niezależnie  od właściwości  chemicznych  lub  postaci  fizycznej  (gaz,  para,
zawiesina)  czynnika  i  niezależnie  od  stosowanej  metody  pobierania  próbek  i  metody  analiz.
Wymagania  tej  normy  dotyczą  wszystkich  etapów  procedury  pomiarowej,  włącznie  z
transportem i przechowywaniem próbek. Również obowiązujące procedury z wykorzystaniem
przyrządów z bezpośrednim odczytem) lub normie ją zastępującej. W przypadku narażenia na

pył  zawierający  azbest,  badania  i  pomiary  wykonuje  się  co  najmniej  raz  na  trzy  miesiące.
Jeżeli  wyniki  dwóch ostatnich  badań  i  pomiarów  nie  przekroczyły  0,5  wartości  NDS
(Najwyższe Dopuszczalne Stężenie – wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie
na pracownika w ciągu 8–godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu
pracy,  określonego w  kodeksie  pracy,  przez  okres  jego  aktywności  zawodowej  nie  powinno
spowodować  ujemnych  zmian  w  jego  stanie  zdrowia  oraz  w  stanie  zdrowia  jego  przyszłych
pokoleń), częstotliwość ta może być zmniejszona do okresu 6-miesięcznego.

Jeżeli  wyniki  dwóch  ostatnich  badań  i  pomiarów  szkodliwych  dla  zdrowia  czynników
chemicznych  lub  pyłów,  o  których  była  wyżej  mowa,  wykonanych  w  odstępie  co  najmniej
dwóch  lat,  a  w  przypadku  czynników  o  działaniu  rakotwórczym  lub  mutagennym - co
najmniej sześciu miesięcy, nie przekroczyły 0,1 wartości NDS pracodawca może odstąpić od
wykonywania badań i pomiarów.

Badania  i  pomiary  promieniowania  optycznego  nielaserowego  wykonuje  się,  jeżeli  są
eksploatowane  źródła  tego  promieniowania  inne  niż  źródła  światła  służące  do  oświetlania
pomieszczeń  lub  stanowisk  pracy,  stosowane  w  przeznaczonych  dla  nich  oprawach
oświetleniowych oraz w odpowiedniej odległości od eksponowanych części ciała.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów promieniowania optycznego nielaserowego
albo laserowego, wykonanych w odstępie dwóch lat, poziom ekspozycji nie przekraczał 0,4
wartości MDE (Maksymalne Dopuszczalne Ekspozycje na promieniowanie optyczne),
pracodawca może odstąpić od wykonywania pomiarów.

Badania i pomiary pól lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości z zakresu
od  0  Hz  do  300  GHz  wykonuje  się  w  przypadku  występowania  w  miejscach  wykonywania
pracy stref ochronnych, określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia
30  października  2003r.  w  sprawie  dopuszczalnych  poziomów  pól  elektromagnetycznych  w
środowisku  oraz  sposobów  sprawdzania  dotrzymania  tych  poziomów  (Dz.  U. 2003,  nr  192,
poz. 1883).

W  przypadku  występowania  mikroklimatu  zimnego  albo  gorącego,  badania  i  pomiary
wskaźników  mikroklimatu  wykonuje  się  raz  w  roku. Jeżeli  podczas  dwóch  ostatnich  badań
wartości  wskaźników  mikroklimatu  nie  przekraczały  wartości  dopuszczalnych  dla  8-
godzinnego  dobowego  wymiaru  czasu  pracy  pracodawca  może  wykonywać  je  raz  na  dwa
lata.

Badania  i  pomiary  chemicznych  i  fizycznych  czynników szkodliwych  dla  zdrowia  w
środowisku  pracy  należy  przeprowadzić  również  każdorazowo,  jeżeli  nastąpiły  zmiany  w
wyposażeniu  technicznym,  w  procesie  technologicznym  lub  w  warunkach  wykonywania
pracy, które mogły mieć wpływ na zmianę poziomu emisji, poziomu narażenia albo wystąpiły
okoliczności, które uzasadniają ich ponowne wykonanie.

Pracodawca

niezwłocznie

powinien

poinformować

pracowników

narażonych

oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy o aktualnych
wynikach badań i pomiarów oraz udostępnić im te wyniki i wyjaśnić ich znaczenie.

Wyniki  badań  i  pomiarów  pracodawca  ma  obowiązek przechowywać  przez  okres  3  lat,
licząc  od  daty  ich  wykonania,  a  ponadto  powinien  prowadzić  na  bieżąco  rejestr  czynników
szkodliwych  dla  zdrowia  występujących  na  stanowisku  pracy.  Ponadto  wyniki  badań  i
pomiarów powinny być niezwłocznie udostępniane pracownikowi, byłemu pracownikowi, ich
przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi, na jego pisemne żądanie.

W razie stwierdzenia przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń
czynników szkodliwych dla zdrowia zakłady pracy obowiązane są do:



wprowadzenia  środków  technicznych,  zmian  technicznych  i  organizacyjnych,  w  tym
odpowiednie  środki  ochrony  zbiorowej,  wpływających  na  ograniczenie  stężeń  i  natężeń
czynników  szkodliwych  dla  zdrowia  co  najmniej  do  poziomu  określonego  jako
najwyższy dopuszczalny (NDS i NDN);



podejmowanie przedsięwzięć zmierzających do ograniczenia narażenia pracowników
na szkodliwe dla zdrowia czynniki przez zastosowanie odpowiednich środków ochrony
indywidualnej;



zapewnienie wzmożonej opieki lekarskiej dla osób narażonych.

Pracodawca powinien zapewnić pracownikom informacje o istniejących zagrożeniach, przed
którymi będą chronić ich środki ochrony indywidualnej oraz informacje o tych środkach i
zasadach ich stosowania.
Przy pracach stwarzających niebezpieczeństwo, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania
ludźmi wykonującymi te prace powinny być stosowane sygnały bezpieczeństwa – ręczne lub
komunikaty słowne.

PARP  pragnie  dołożyć  wszelkich  starań,  aby  zamieszczane  w  serwisie  informacje  w  jak
największym  stopniu  spełniały  Państwa  oczekiwania.  Serdecznie  zapraszamy  do  zgłaszania
interesujących  Państwa  zagadnień,  jak  również  opinii  dotyczących  dostępnych  na  stronie
materiałów pod adres

opinieksu@parp.gov.pl

, co pozwoli nam poznać Państwa sugestie i na

bieżąco modyfikować zawartość serwisu. Zachęcamy także KONSULTANTÓW KSU do
wypełnienia ankiety o nazwie „Ocena przydatności pakietów/produktów”, dostępnej po
zalogowaniu się do strefy wewnętrznej serwisu, w module „Ankiety”.

Bibliografia:

 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy Kodeks pracy ( DZ.U. 1974, nr 24,

poz. 141, tekst ujednolicony 2001.05.17, z późn. zm.);

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011r. – w sprawie badań i pomiarów

czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ( Dz. U. 2011, nr 33, poz. 166, z
późń zm.);

 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 lipca 2010r. zmieniające

rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2010, nr 141, poz. 950, z późn.
zm.);

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 lutego 2008r. zmieniające rozporządzenie w

sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz
ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. 2008, nr 48,
poz. 288, z późn. zm.);

 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003. w sprawie

dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów
sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. 2003, nr 192, poz. 1883, z późn. zm.);

 Polska Norma PN-EN 482:2009;
 Polska Norma PN-N-18004:2001;
 Polska Norma PN-80/Z-08052;
 www.prawnik-online.eu;
 www.ciop.pl;
 www.bhp-platforma.pl;
 www.kadry.infor.pl;
 www.portalbhp.pl.