dr Marcin Jędrzejczyk

2

niezbędne zużycie środków rzeczowych

oraz usług obcych, wyrażone w cenach 

nabycia, a także niezbędne 

wykorzystanie pracy żywej, wyrażone w 

płacach, związane z efektem 

użytecznym, powstałym w danym 

okresie na jakimkolwiek odcinku 

działalności przedsiębiorstwa.



Wydatki - zmniejszenie stanu środków pieniężnych w kasie lub na 
rachunku bankowym jednostki gospodarczej, nie stanowi przyczyny 
powstania przyszłych przychodów  



Nakłady - zużycie siły roboczej oraz zasobów majątkowych 
przedsiębiorstwa, wyrażonych w jednostkach naturalnych



Straty - powstają na skutek zdarzeń trudnych do przewidzenia, poza 
działalnością operacyjną jednostki i niezwiązane z ogólnym ryzykiem 
jej prowadzenia np. pożar, zalanie, nieumyślne zniszczenie

3



Koszty produktu i koszty okresu



Koszty produktu
rozliczane są na produkty i biorą udział w wycenie zapasów 
produktów pracy (mogą być zaprezentowane zarówno w 
bilansie jak i rachunku zysków i strat).



Koszty okresu
nie są brane pod uwagę przy wycenie zapasów i traktowane są 
jako koszty dane okresu sprawozdawczego (zaprezentowane 
będą tylko w rachunku zysków i strat). 

4



Koszty bezpośrednie
ich pomiar i odniesienie na produkty lub działalności w oparciu o 
dowody źródłowe jest możliwy, istotny i opłacalny. 



Koszty pośrednie
nie wykazują ścisłego związku z efektami pracy lub 
przyporządkowanie tych kosztów na podstawie dowodów 
źródłowych do produktów jest nieopłacalne lub nieistotne 
(rozliczanie na produkty za pomocą tzw. kluczy 
rozliczeniowych).

5



Podział kosztów na zmienne i stałe jest najważniejszą klasyfikacją 

kosztów z punktu widzenia rachunkowości zarządczej.



Koszty zmienne

to koszty, których wysokość zmienia się wraz ze zmianą 

rozmiarów produkcji

▪

Koszty zmienne proporcjonalne

▪

Koszty zmienne degresywne

▪

Koszty zmienne progresywne



Koszty stałe
to koszty, które nie reagują na zmiany rozmiarów produkcji. 

▪

Koszty stałe względne

▪

Koszty stałe bezwzględne

6



Koszty semistałe (skokowo stałe)
to koszty, które nie reagują na zmiany rozmiarów produkcji do 
pewnego momentu, później kształtują się na nowym, 
zwiększonym poziomie. 



Koszty semizmienne (mieszane)
to koszty, które zawierają część kosztu stałego i zmiennego, 
których nie zawsze da się wyodrębnić. 

▪

Np. rachunek telefoniczny – abonament i opłata za połączenia

7



Koszty wg 

wpływu w procesie produkcyjnym na 

wytworzenie



Koszty podstawowe – koszty związane ze zużyciem 
materiałów do produkcji/świadczenia usług.



Koszty przerobu – koszty ponoszone na przetworzenie 
materiałów w procesie produkcji (świadczenia usług). Są to 
koszty robocizny bezpośredniej oraz koszty wydziałowe. 

8



Koszty wg zależność od podejmowanej decyzji (wpływ na 
decyzje)



Koszty istotne (zależne) – koszty związane z określoną 
decyzją, których poniesienie uzależnione jest od podjętej 
decyzji.



Koszty nieistotne (niezależne) – należy je ponieść bez 
względu na podjętą decyzję, np. koszty wynikające z 
wcześniej podjętych decyzji (koszty zapadłe) lub przyszłe 
koszty, których wysokość będzie taka sama dla 
rozpatrywanych alternatyw. 

9



Inne koszty



Koszty utraconych korzyści (alternatywne)

wyrażają potencjalne efekty utracone na skutek niepodjęcia 
określonych działań w wyniku wyboru innego wariantu 
decyzyjnego.

10



Koszty w układzie rodzajowym
(zespół 4)



amortyzacja,



zużycie materiałów i energii,



usługi obce,



podatki i opłaty,



wynagrodzenia,



ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia,



pozostałe koszty rodzajowe.

11



Koszty w układzie kalkulacyjnym



Koszty działalności podstawowej (produkcji, 
handlowe)



Koszty działalności pomocniczej



Koszty zarządu



Koszty sprzedaży

12

Materiały 
bezpośrednie

Koszty 

bezpośrednie

Koszty produktu

Koszty podstawowe

Robocizna 
bezpośrednia

Koszty przerobu

Koszty 
wydziałowe

Koszty pośrednie

Koszty ogólne

Koszty okresu

Poniżej wyszczególnione zostały różne pozycje kosztów, jakie poniesiono 

w firmach produkcyjnych, handlowych, usługowych. Zakwalifikuj każdą 

pozycję kosztów ze względu na stopień reakcji na zmianę wielkości 

produkcji do kosztów stałych S lub kosztów zmiennych Z:

1.

drewno użyte do produkcji stołu,

2.

masa plastyczna w produkcji zabawek, 

3.

płytki szklane używane do badań laboratoryjnych w szpitalu,

4.

amortyzacja budynku liczona według metody liniowej,

5.

wynagrodzenie dla zarządu firmy,

6.

koszty energii elektrycznej wykorzystywanej do napędu maszyn

7.

produkcyjnych,

8.

koszty reklamy produktów i usług, akumulatory użyte przy produkcji 

ciężarówek,

9.

prowizja akwizytorów w zależności od wielkości sprzedaży, koszty 

ubezpieczenia w gabinecie stomatologicznym,

10.

skóra użyta do produkcji piłek,

11.

czynsz za wynajem budynku szpitalnego w klinice.

Firma produkcyjna poniosła w sierpniu następujące koszty (w zł):



klimatyzacja biur 5 000



podatek od nieruchomości (budynek wydziału produkcyjnego) 5 000



amortyzacja ciężarówek używanych do dostarczania wyrobów 

klientom

10 000



wynagrodzenia zapłacone kontrolerowi jakości w wydziale produkcji 

2 000



koszty reklamy wytwarzanych wyrobów 3 000



wynagrodzenia pracowników bezpośrednio produkcyjnych 4 000



zużycie surowców podstawowych 10 000

Oblicz:

1.

koszty okresu,

2.

koszty produktu,

3.

koszty bezpośrednie,

4.

koszty pośrednie.

Pozycje kosztów

Rozmiar działalności

Rodzaj kosztów

płace pracowników 
administracyjnych w firmie 
handlowej

sprzedane towary

wartość zużytego arkusza 
blachy karoseryjnej w 
produkcji samochodów

wyprodukowane samochody

całkowity koszt utrzymania 
personelu w restauracji

sprzedana ilość dań i 
napojów

koszt usług telefonicznych w 

WSIE

zrealizowana liczba rozmów