1
MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY
I POLITYKI SPOŁECZNEJ
BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE
ZAGRANICZNE W POLSCE
WEDŁUG STANU
NA KONIEC 2002 ROKU
DEPARTAMENT ANALIZ
I PROGNOZ EKONOMICZNYCH
Warszawa, maj 2003 r.
1
MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY
I POLITYKI SPOŁECZNEJ
BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE
ZAGRANICZNE W POLSCE
WEDŁUG STANU
NA KONIEC 2002 ROKU
DEPARTAMENT ANALIZ
I PROGNOZ EKONOMICZNYCH
Warszawa, maj 2003 r.
2
SPIS TRESCI
Synteza ...................................................................................... str. 3
1. Rola inwestycji zagranicznych w gospodarce polskiej ........... str. 4
2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce w 2002 r. .... str. 7
2.1. Wielkość inwestycji zagranicznych ................................. str. 7
2.1. BIZ wg krajów pochodzenia kapitału .............................. str. 12
3. Struktura sektorowa inwestycji zagranicznych........................ str. 15
3.1. W 2002 roku ................................................................... str. 15
3.2. Pod względem skumulowanej wartości .......................... str. 16
4. Najwięksi indywidualni inwestorzy ......................................... str. 20
4.1. W 2002 roku ................................................................... str. 20
4.2. Pod względem skumulowanej wartości .......................... str. 22
5. Podsumowanie ...................................................................... str. 24
6. Spis tabel ............................................................................... str. 26
7. Spis wykresów ........................................................................ str. 27
8. Załączniki ............................................................................... str. 28
3
Opracowano:
w Wydziale Analiz Gospodarczych
w Departamencie Analiz i Prognoz Ekonomicznych
4
SYNTEZA
W 2002 roku, wg danych Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych,
napłynęło do Polski 6,06 mld USD w formie BIZ. Jest to kwota ponad 1,0 mln USD
mniejsza w porównaniu z rokiem poprzednim (7,1 mld USD). Spadek napływu BIZ
wynika m.in. z utrzymującej się słabej koniunktury gospodarczej w świecie, w tym
także w krajach Unii Europejskiej, co spowodowało zmniejszenie aktywności
inwestycyjnej zagranicznych firm. Inwestycje zagraniczne krajów strefy euro w 2002
roku wyniosły 151 mld euro, podczas gdy w 2001 roku - 255,8 mld euro. Duży wpływ
na zmniejszenie napływu BIZ do Polski ma też kurczenie się zasobów majątkowych
przeznaczonych do prywatyzacji.
Skumulowana
wartość inwestycji zagranicznych na koniec 2002 roku wynosiła
65,1 mld USD, w tym inwestycji dużych tj. powyżej 1 mln USD – 61,4 mld USD, zaś
wg szacunku PAIZ inwestycje poniżej 1 mln USD wyniosły narastająco 3,7 mld USD.
W przyszłości zagraniczne firmy planują dalsze inwestycje na kwotę 12,3 mld USD,
w tym najwięcej w sferze produkcyjnej – 5,5 mld USD.
W strukturze napływu BIZ do Polski zachodzą korzystne zmiany. Spośród
wszystkich inwestycji zrealizowanych w 2002 roku, 30% stanowiły całkowicie nowe
projekty, z czego 37% stanowiły inwestycje od podstaw. Są one najbardziej
wartościowe dla gospodarki, bowiem kreują nowe miejsce pracy nie tylko w nowo
powstającym zakładzie, ale także w jego otoczeniu. Do korzystnych zjawisk należy
zaliczyć również wzrost zainteresowania zagranicznych inwestorów przetwórstwem
przemysłowym – 2,1 mld USD, co stanowi 34,3% ogólnej wartości BIZ w 2002 roku.
Odpowiednie wielkości w 2001 roku kształtowały się następująco: 2,0 mln USD i
27,6% Wzrost ten nastąpił kosztem spadku udziału inwestycji lokowanych głównie w
handlu i naprawach oraz w pośrednictwie finansowym. Na drugim miejscu pod
względem wielkości zainwestowanego w 2002 roku kapitału jest pośrednictwo
finansowe, gdzie inwestorzy zagraniczni ulokowali 1,1 mld USD tj. 17,3% (w 2001 r. -
1.9 mld USD tj. 26,7%).
Z ogólnej skumulowanej kwoty 61,4 mld USD, jaką dotychczas zagraniczne fir-
my zainwestowały w Polsce, najwięcej tj. 24,8 mld USD, przypada na przetwórstwo
przemysłowe, co stanowi 40,3% ogólnej skumulowanej wartości BIZ. Najwięcej środ-
5
ków w sferze produkcyjnej zainwestowanych zostało w produkcję sprzętu transpor-
towego tj. 6,2 mln USD, wynosząc 25,1% w przetwórstwie przemysłowym oraz
10,1% ogółu napływu BIZ do Polski.
Pod względem skumulowanej wartości inwestycji pierwsze miejsce zajmują
firmy francuskie, które zainwestowały w Polsce 11.503,0 mln USD. Na kolejnych
miejscach są firmy z USA – 7.985,2 mln USD oraz z Niemiec – 7.444,6 mln USD.
Na liście inwestorów, którzy zainwestowali w Polsce kwotę ponad 1,0 mln USD
jest 920 firm z 35 krajów świata, w tym z Niemiec – 212, z USA – 126, a z Francji –
89 i z Niderlandów – 76.
1. Rola inwestycji zagranicznych w polskiej gospodarce.
Bezpo
•
rednie inwestycje zagraniczne spe
•
niaj
•
istotną rol
•
w
unowocze
•
nieniu polskiej gospodarki. Firmy zagraniczne wprowadzaj
•
c do polskich
przedsi
•
biorstw nowe technologie, nowe formy zarz
•
dzania i organizacji produkcji
przyczyniaj
•
si
•
do unowocze
•
nienia i poprawy ich funkcjonowania.
Spółki z kapitałem zagranicznym odgrywają istotną rolę w procesach
przebudowy i modernizacji polskiej gospodarki. Wydatki inwestycyjne tych spółek (o
liczbie pracujących 10 i więcej) na pozyskanie majątku trwałego, poniesione w 2001
roku wyniosły 47,7 mld zł, co stanowiło 63,2% łącznych nakładów inwestycyjnych
wszystkich podmiotów składających bilans.
1
Tabela 1. Inwestycje w środki trwałe spółek z kapitałem zagranicznym i ich udział w
inwestycjach ogółem podmiotów składających bilans w latach 1994-2001.
Wyszczególnienie
1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001
Inwestycje w mld zł
3,9 7,7 13,2 24,5 40,5 50,7 49,0 43,8
Udział
w
%
19,7 27,8 33,2 40,2 52,8 62,2 61,8 63,2
Źródło: Inwestycje zagraniczne w Polsce, IKCHZ, W-wa 2003, str39.
O roli i znaczeniu BIZ w gospodarce świadczy także ich udział w PKB jak i w
inwestycjach ogółem, co obrazuje poniższa tabela.
1
Działalność gospodarcza spółek z działem kapitału zagranicznego w 2001 roku, GUS 2002 r.
6
Tabela 2. Napływ BIZ wg danych NBP do Polski oraz jego relacja do wartości PKB
i nakładów inwestycyjnych ogółem w latach 1994-2002
Wyszczególnienie 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Napływ BIZ (w
mln USD)
1.875 3.659 4.498 4.908 6.365 7.270 9.341 5.713
4.119*
BIZ/PKB
w
%
2,0 2,9 3,1 3,4 4,0 4,7 5,9 3,1 2,2
BIZ/ inwestycje
ogółem w %
12,5 15,5 15,1 14,5 16,0 18,4 23,8 14,9 11,4
*
Napływ BIZ na bazie płatności, w pozostałych latach na bazie transakcji
Źródło: Inwestycje zagraniczne w Polsce, IKCHZ, W-wa 2003, str. 27
Spó
•
ki z kapita
•
em zagranicznym odgrywaj
•
także istotn
•
rol
•
w obrotach
polskiego handlu zagranicznego. W 2002 roku wyeksportowały one towary o
wartości 22,3 mld USD, co stanowiło 54,5% całego polskiego eksportu.
Jednocześnie w stosunku do roku poprzedniego eksport zwiększył się o 17,0%, przy
wzroście o 10,7% eksportu w firmach wyłącznie z kapitałem polskim
2
. O tempie
wzrostu eksportu spó
•
ek z udzia
•
em kapita
•
u zagranicznego
•
wiadczy tak
•
e fakt,
i
•
w
1
995 roku warto
••
ich eksportu wynosi
•
a zaledwie 6.9 mld USD, (stanowi
•
o
30,0% eksportu ogó
•
em), a zatem w ciągu 6 lat nastąpił blisko trzykrotny wzrost.
Znaczny, ponad 50,0% udział podmiotów zagranicznych w polskim eksporcie
świadczy o wyższy poziomie międzynarodowej konkurencyjności tych firm, jak i ich
wyrobów.
Najważniejszą pozycję towarową w eksporcie stanowią maszyny i urządzenia,
których wartość w 2002 roku wyniosła 6.636,9 mln USD (5644,7 w 2001 r.), co
stanowiło 29,7% eksportu ogółem spółek zagranicznych oraz 73,7% łącznego
eksportu w tej grupie towarowej.
G
•
ównym kierunkiem eksportu pozostaj
•
kraje Unii Europejskiej. W 2002
roku eksport do UE wyniós
•
16.8 mld USD (14.3 mld USD w 2001 r.), co stanowi
•
o
75,4% ca
•
ego eksportu spół
e
k. Spo
•
ród pa
•
stw Unii najwi
•
kszy eksport w kwocie
7,9 mld USD realizowany by
•
do Niemiec. Na kolejnych miejscach znalaz
•
y si
•
W
•
ochy -
1,6
mld USD oraz Francja -
1,
5 mld USD.
Spó
•
ki z udzia
•
em kapita
•
u zagranicznego maj
•
tak
•
e znacz
•
cy udział w
imporcie, co wynika g
•
ównie z du
•
ego importu inwestycyjnego jak i zaopatrzeniowe-
go, który jest konieczny, szczególnie na pocz
•
tku uruchamiania dzia
•
alno
•
ci gospo-
2
Inwestycje zagraniczne w Polsce. Raport roczny. IKCHZ, Warszawa 2003 r. str.54
7
darczej w Polsce. Warto
••
importu w 2002 roku wynios
•
a 32,1 mld USD, co stano-
wiło 58,2% całego polskiego importu.
Tabela 3. Obroty handlu zagranicznego spółek zagranicznych na tle ogólnych obrotów
polskiego handlu zagranicznego w latach 2001-2002 ( w mln USD)
Spółki z udziałem
kapitału zagr.
Podmioty z kapitałem
wyłącznie polski
Handel zagraniczny
Polski ogółem
Wyszczególnienie
2001 2002 2001 2002 2001 2002
Wartość w mln USD
- eksportu
19.327,8 22.341,2 16.764,4 18.668,5 36.092,2 41.009,8
- importu
28.938,4 32.095,3 21.336,8 23.017,4 50.275,1 55.112,7
- saldo
- 9.610,6 - 9.754,2 - 4.572,4 - 4.348,8 -14.182,9 -14.102,9
Zmiana do roku poprzedniego
- eksport ( w mln USD)
2.815,1
3.013,4
1.625,9
1.902,4 4.440,9 4.917,6
- import
553,6
3.156,9
781,5
1.680,6 1.334,9 4.837,6
- saldo
2.261,5
- 143,5
844,4
223,6 3.106,0
80,0
Zmiana do roku poprzedniego w %
-
eksport
17,0 15,6 10,7 11,4 14,0 13,6
-
import
2,0
10,9 3,8 7,9 2,7 9,6
Udział w obr. handlu zagran. w %
-
eksport
53,6 54,5 46,4 45,5
100,0
100,0
-
import
57,6 58,2 42,4 41,8
100,0
100,0
-
saldo
67,8 69,2 32,2 30,8
100,0
100,0
Źródło: Inwestycje zagraniczne w Polsce. Raport roczny. IKCHZ, Warszawa 2003 r.
Inwestycje zagraniczne oddzia
•
ywuj
•
tak
•
e pozytywnie na rynek pracy,
szczególnie wtedy, kiedy dokonywane s
•
w formie inwestycji od podstaw
(greenfield). W 2001 roku zatrudniały 957,9 tys. pracowników, z tego najwięcej tj.
około 55,0% osób pracowało w spółkach zajmujących się przetwórstwem
przemysłowym, 19,0 % w handlu i naprawach, a 10,0% w transporcie składowaniu i
łączności.
3
PAIZ szacuje, i
•
tylko w 2002 roku dzi
•
ki inwestycjom zagranicznym typu
greenfield powsta
•
o w Polsce blisko 4.500 nowych miejsc pracy. Jednocze
•
nie
powstaj
•
te
•
nowe miejsca pracy w ich otoczeniu, g
•ó
wnie w firmach
kooperuj
•
cych oraz w us
•
ugach. Szacuje si
•
, i
•
jedno miejsce pracy powsta
•
e w
wyniku inwestycji zagranicznych generuje
•
rednio cztery nowe miejsca pracy w ich
otoczeniu.
Z tych to m.in. powodów stale wzrastaj
•
cy poziom inwestycji zagranicznych
w Polsce nale
•
y uzna
•
za element pozytywny i wa
•
ny dla naszej gospodarki.
3
/ Działalność gospodarcza spółek z działem kapitału zagranicznego w 2001 roku, GUS 2002 r.
8
2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w 2002 roku
2.1. Wielkość inwestycji zagranicznych
Rok 2002 nie był korzystny dla zagranicznych inwestycji nie tylko w Polsce,
ale i w świecie. Wynika to z faktu osłabienia światowej koniunktury gospodarczej,
której towarzyszył spadek aktywności inwestycyjnej korporacji międzynarodowych.
Szereg znanych, inwestujących także mi.in w Polsce, międzynarodowych koncernów
w tym m.in. France Telecom zanotował w 2002 roku rekordową stratę 20,7 mld
euro, największą w historii francuskiego przemysłu. Również niemiecki operator
telekomunikacyjny Deutsche Telekom zakończył 2002 rok stratą netto w wysokości
24,6 mld euro, największą w historii Niemiec i drugą w historii Europy. Straty
odnotowały także niektóre koncerny samochodowe, w tym m.in. Fiat, który
przeprowadził głęboką restrukturyzację, sprzedając część aktywów i zwalniając 15,0
tys. pracowników. Trudności finansowe dużych międzynarodowych koncernów
przełożyły się także na znaczne ograniczenie ich aktywności inwestycyjnej, w tym
również na zmniejszenie inwestycji zagranicznych.
Wartość inwestycji zagranicznych w świecie w 2002 roku Konferencja
Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) szacuje na kwotę 534 mld
USD, tj. o 27% mniej w porównaniu z 2001 rokiem i aż 64,2 % w porównaniu z 2000
rokiem. Według danych publikowanych przez Eurostat bezpośrednie inwestycje
krajów Unii Europejskiej w 2002 roku za granica wyniosły 140,4 mld euro, wobec
267,9 mld euro w 2001 roku
4
. Oznacza to spadek o 48,0%. W 2001 roku w
porównaniu z poprzednim spadek BIZ wynosił 34,0%. A zatem począwszy od 2001
roku następuje znaczący spadek inwestycji zagranicznych państw UE. Natomiast
napływ BIZ do krajów UE w 2002 roku wyniósł 76,2 mld euro, podczas gdy w roku
poprzednim 117,3 mld euro. Oznacza to spadek o 35,0%.
Te niekorzystne tendencje miały również ujemny wpływ dla Europy Środkowej
i Wschodniej. Szacuje się, że po raz pierwszy od 1996 roku odnotowano niewielki tj.
o 200,0 mln USD spadek porównaniu z rokiem poprzednim napływu BIZ do tego
regionu do poziomu 27,0 mld USD.
4
Komunikat Eurostatu 73/2003
9
Wykres 1. Napływ BIZ w świecie w latach 1990-2002 w mld USD
202
156
168
222
257
330
386
478
694
1088
735
534
1492
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Źródło: UNCTAD, PAIZ
Wpłynęło to także negatywnie m.in. na wielkość inwestycji zagranicznych w
Polsce. Na podstawie wstępnych danych NBP
5
wartość inwestycji zagranicznych
wyniosła około 4.119 mln USD, podczas gdy w analogicznym okresie roku ubiegłego
6.995 mln USD. Spadek o 2.876 mln USD tj. o 41,0%.
Tabela 4. Napływ BIZ wg NBP
ROK
I kw.
II. kw.
I półr.
III kw. za trzy kw. IV. kw.
Ogółem
2001 1.413 1410 2.823 1.326 4.149 2.846 6.995
2002 989 858
1.847 912 2.659
1.460
4.119
Źródło: NBP, Bilans Płatniczy NBP
5
Pozycja "Inwestycje bezpośrednie :saldo" z Bilansu Płatniczego NBP. Dane te obejmują jedynie wpływy go-
tówkowe bez np. aportów rzeczowych.
10
Według danych Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych
6
w 2002 roku
do Polski napłynęło w formie bezpośrednich inwestycji zagranicznych 6,06 mld USD,
podczas gdy w analogicznym okresie roku poprzedniego 7,1 mld USD. Jest to mniej
o ponad 1,0 mld USD tj. o 14,7% w porównaniu z rokiem ubiegłym i o ponad 4,5 mld
mniej niż w 2000 roku. Jednakże na duży napływ BIZ w 2000 roku miała prywatyza-
cja Telekomunikacji Polskiej S.A. za kwotę ca 3,0 mld USD.
Wykres.2. Napływ BIZ do Polski w latach 1993-2002 w mln USD
2830
1491
2510
5197
5678
9574
7891
10601
7147
6064
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
Źródło: PAIZ
Skumulowana
wartość inwestycji zagranicznych na koniec 2002 roku wynosiła
65.114,6 mln USD, w tym inwestycji dużych tj. powyżej 1 mln USD - 61.447,4 mln
USD. Jednocześnie PAIZ szacuje, że inwestycje poniżej 1 mln USD wyniosły
narastająco 3.667,2 mln USD. Zmniejszenie nap
•
ywu BIZ w 2002 r. wynika także z
ograniczenia procesów prywatyzacyjnych Polsce w porównaniu z rokiem
poprzednim.
Jednocześnie firmy zagraniczne zadeklarowały w najbliższej przyszłości
dalsze inwestycje w Polsce na kwotę 12,9 mld USD.
6
Między danymi NBP i PAIZ występują różnice metodologiczne. NBP podaje stan zobowiązań zagranicznych
z tytułu inwestycji bezpośrednich w bilansie pasywów zagranicznych na podstawie sprawozdań podmiotów
gospodarczych. Natomiast PAIZ zbiera dane metodą ankietową: rozsyła zapytania na temat BIZ do poszcze-
gólnych inwestorów zagranicznych, koncentrując swoją uwagę na inwestycjach dużych (powyżej 1 mln USD).
Uzyskane odpowiedzi służą do określenia wielkości BIZ. Bywa, że nie wszystkie rejestrowane przez PAIZ w
danym roku inwestycje są realizowane w tym roku i w deklarowanej wysokości. W rezultacie oceny PAIZ
mają charakter szacunkowy i są wyższe od danych NBP oraz GUS. Ocenia się jednak, że dane PAIZ oddają
prawidłowo dynamikę przypływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski, zwłaszcza w okresie
ostatnich pięciu lat transformacji gospodarki w Polsce.
11
Polska w roku 2002, mimo obni
•
enia poziomu BIZ, pozostaje nadal atrakcyj-
nych krajem spośród państw Europy
•
rodkowej i Wschodniej pod wzgl
•
dem wielko-
•
ci nap
•
ywu bezpo
•
rednich inwestycji zagranicznych. Wg danych UNCTAD do kra-
jów Europy
•
rodkowo-Wschodniej nap
•
yn
••
o w 2002 roku inwestycji zagranicznych
na
••
czn
•
kwot
•
27,0 mld USD, w tym do Polski 6,06 mld USD, co stanowi 22,4%.
Jednakże w 2002 roku spadek zagranicznych inwestycji w krajach Europy Środkowej
i Wschodniej wyniósł 200,0 mln USD tj. ca 1,0%, to w Polsce spadek wyniósł ponad
1,0 mld USD tj. 15,0%. To dowodzi, iż coraz trudniej jest przekonać zagraniczne
firmy do inwestowania w Polsce.
Znaczne zmniejszenie napływu BIZ odnotowały również Węgry. Według da-
nych otrzymanych z Wydziału Ekonomiczno-Handlowego polskiej Ambasady w Bu-
dapeszcie, w 2002 roku napłynęło 908 mln euro w formie bezpośrednich inwestycji,
podczas gdy w roku poprzednim - 2.715 mln euro. Skumulowana wartość BIZ na ko-
niec 2002 roku wyniosła 27.598 mln euro
7
. Po okresie wielkich prywatyzacji przepro-
wadzonych w latach 90-tych, doszło do nasycenia gospodarki inwestycjami zagra-
nicznymi. W przemyśle udział firm z kapitałem zagranicznym zbliża się do 73%, za-
trudniają one 47% pracujących, osiągają 72% obrotów i 89% eksportu. Największym
inwestorem na Węgrzech są Niemcy (Siemens, Audi), na które przypada 1/3 inwe-
stycji zagranicznych, przed USA - 1/4 (IBM, Flextronics - elektronika, GM - motoryza-
cja) i Francją.
W ostatnich paru latach stała się Słowacja jedną z najatrakcyjniejszych lokali-
zacji kapitału dla inwestorów zagranicznych. W ubiegłym roku przyciągnęła ponad
4,5 mld dolarów w formie BIZ. To ponad dwa razy tyle co w 2001 roku i blisko wyniku
Polski.
8
W 2002 roku zagraniczni inwestorzy ulokowali tam 182 mld koron, podczas
gdy rok wcześniej było to 74 mld koron. (Dla porównania, od 1.01.1993 roku do
31.12.1999 ogółem napłynęło 1,9 mld USD
9
). Wg danych Banku Centralnego Słowa-
cji największą kwotę przeznaczono na projekty prywatyzacyjne (152 mld koron), w
tym m.in. na akcje lokalnego monopolisty paliwowego SPP. Zdaniem analityków taki
rok jak 2002 może już się nie powtórzyć. Analitycy z angielskiej firmy
The Economist
Intelligence Unit Limited zakładają, iż napływ BIZ w 2003 roku wyniesie 1,9 mld USD.
Dzięki inwestycjom zagranicznym Słowacja stała się także liczącym się producentem
7
Sprawozdanie ekonomiczne za rok 2002, WEH, Budapeszt, marzec 2003
8
Reuters, 06.05.2003 r.
9
Kapitał
zagraniczny w gospodarce słowackiej i strategia jego wspierania. WEH, Bratysława, 2003 r.
12
samochodów. Już teraz przemysł samochodowy, to najważniejsza gałąź słowackiego
przemysłu. Od 10 lat w Bratysławie istnieją bowiem zakłady Volkswagena, które za-
trudniają 9 tys. osób i w ub. roku wyprodukowały ponad 225 tys. samochodów. W
2002 roku wartość eksportu pojazdów samochodowych wyniosła 2.142,4 mln USD,
co stanowiło 14,9% całego eksportu Słowacji
10
. Eksport samochodów jest największą
pozycją towarową słowackiego eksportu. Pozycja Słowacji w tej dziedzinie jeszcze
się wzmocni. Obecnie budowana jest kosztem 700,0 mln euro przez PSA
Peugeot-
Citroen w Tarnawie fabryka samochodów. Pierwsze samochody małolitrażowe wyja-
dą z Trnawy na początku 2006 roku. Roczna produkcja ma wynieść ponad 300 tys.
pojazdów. Pracę w zakładach PSA ma znaleźć 3,5 tys. osób, a kolejne 6-7 tys.
miejsc pracy może powstać w firmach współpracujących z francuską fabryką.
Tabela 5. Napływ inwestycji zagranicznych do Czech, Słowacji i Węgier w latach 1995 -
2002 oraz prognoza na 2003 (mln USD)
Kraj
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
prognoza
Czechy
2.568 1.435 1.287 3.699 6.313 4.986 4.923 8.200 5.000
Słowacja
235
351 174
561
355
2.053
1.475
4.000
1.900
Węgry
4.518 2.274 2.167 2.037 1.977 1.647 2.439 1.300 2.000
Polska
3.659 4.498 4.908 6.365 7.270 9.341 5.713 5.700 6.800
Źródło: The Economist Intelligence Unit, 2003
Z porównania napływu BIZ per capita wynika, iż zagraniczne firmy
zainwestowały w 2002 roku w Polsce znacznie mniej niż w Czechach i Słowacji. W
2002 roku Polska wyprzedziła jedynie Węgry. Jednakże w latach poprzednich, do
tego kraju per capita napływało więcej inwestycji zagranicznych niż do Polski, co
prezentuje poniższa tabela.
Tabela 6. Napływ inwestycji zagranicznych per capita do Czech, Słowacji i Węgier w la-
tach 1995 – 2002 oraz prognoza na 2003 (w USD)
Kraj
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
prognoza
Czechy
248,7 139,2 124,9 359,4 614,1 485,4 481,7 799,5 487,8
Słowacja
43,8 65,3
32,3 104,0 65,7 379,6 272,5
737,7 737,7
Węgry
438,8 221,3 211,5 199,5 194,3 162,5 241,3 129,0 199,1
Polska
94,8 116,4 126,9 164,6 188,1 241,7 147,9 147,6 176,0
Źródło: The Economist Intelligence Unit, 2003
10
Sprawozdanie ekonomiczne za rok 2002, WEH, Bratysława, marzec 2003
13
Również Czechy skutecznie przyciągają zagranicznych inwestorów. W 2002
roku stały się liderem w napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Według
danych opublikowanych przez Czeski Bank Narodowy napływ bezpośrednich
inwestycji zagranicznych do Republiki Czeskiej osiągnął w 2002 roku wartość 8,5
mld USD, co jest nie notowaną dotychczas wielkością. W 2001 roku napływ BIZ
wyniósł 4,9 mld USD. Do dnia 31 grudnia 2002 roku skumulowana wartość inwestycji
zagranicznych w tym kraju wyniosła 35,2 mld USD. Ponad 45% wszystkich
bezpośrednich inwestycji zagranicznych do czeskiej gospodarki pochodzi ze
sprzedaży udziałów należących do państwa w prywatyzowanych zakładach
11
.
Do największych inwestorów należą tradycyjnie Niemcy, którzy w 2002 roku
zainwestowali 4.752,6 mln USD (1.375,1 mln USD w 2001 r.) oraz Niderlandy 950,0
mln USD. Największa ilość inwestycji zagranicznych skierowana była do sektora
transportu i telekomunikacji – 4.130,0 mln USD (843,5 mln USD w 2001 r.) Stanowi
to 49,0% ogólnej wartości BIZ w 2002 r. Decydujący wpływ na tak duży udział
sektora transportu i telekomunikacji w napływie inwestycji miała sprzedaż firmy
„Transgas” niemieckiemu koncernowi RWE. Drugim sektorem co do wielkości
napływu kapitału zagranicznego był sektor przemysłu przetwórczego, gdzie wartość
inwestycji osiągnęła 1,7 mld USD i była wyższa o ponad 250 mln USD w porównaniu
z rokiem poprzednim.
Przedsiębiorstwa, z majątkowym udziałem firm zagranicznych mają z każdym
kolejnym rokiem większy wpływ na rozwój gospodarczy Republiki Czeskiej.
Przyczyniają się do unowocześniania sfery produkcyjnej oraz wzrostu wydajności
pracy i eksportu. Firmy z udziałem kapitału zagranicznego wyeksportowały w roku
2002 towary o wartości prawie 30 mld USD. Liczba zatrudnionych w tych firmach
wzrosła z 574 tys. w 2001 roku do 614 tys. pracowników w 2002 roku.
Na koniec 2002 roku skumulowana wartość bezpośrednich zagranicznych
inwestycji w Rosji wg danych Państwowego Komitetu Federacji Rosyjskiej ds.
Statystyki wyniosła 20.351 mln USD, co stanowi ca 1/3 wartości napływu BIZ do
Polski, z czego najwięcej zainwestowały firmy amerykańskie tj. 4.220 mln USD.
2.2. BIZ według krajów pochodzenia kapitału
11
Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Republice Czeskiej w latach 2001-2002, WEH, Praga
14
W 2002 roku inwestycje zagraniczne pochodziły głównie z Europy i Stanów
Zjednoczonych AP. Najwięcej bezpośrednich inwestycji zagranicznych napłynęło z
Wlk Brytanii - 1.365 mln USD, stanowiąc ca 23% ogółu napływu BIZ do Polski w
2002 r. Na drugim miejscu uplasowały się firmy niderlandzkie z kwotą BIZ w
wysokości 1.072 mln USD (17,7%), a na trzecim firmy z USA - 887 mln USD. Na
kolejnych miejscach znalazły się firmy francuskie - 742 mln USD, następnie
niemieckie - 562 mln USD oraz belgijskie – 496 mln USD. Łączna kwota napływu
BIZ z tych sześciu w/w krajów wyniosła 5.124,0 mln USD, co stanowiło 84,5%
ogólnej kwoty napływu bezpośrednich inwestycji do Polski w 2002 roku.
Na liście krajów pod względem skumulowanej wartości napływu BIZ do Polski,
nie zaszły, w porównaniu ze stanem na koniec 2001 roku, żadne istotne zmiany. Na
pierwszym miejscu są nadal inwestorzy francuscy, którzy zainwestowali łącznie 12,2
mld USD, tj. 19,8% ogółu BIZ w Polsce. Największe kwoty ulokowali m.in. w teleko-
munikacji (France Telecom i Vivendii) – łącznie 4.443,0 mln USD tj. 36,5% ogólnej
wartości francuskich inwestycji w Polsce oraz w handel i naprawy ( firmy Casino,
Carrefour, Auchan) łącznie 2.396,2 mln USD tj. 19,7% ogólnej kwoty inwestycji fran-
cuskich w Polsce. Te dwa w/w obszary działalności stanowią 56,2% skumulowanej
wartości inwestycji francuskich w Polsce. W ostatnich paru latach francuscy inwe-
storzy wykazują duże zainteresowanie inwestowaniem w Polsce. Dla porównania,
wartość francuskich inwestycji w Polsce w 2000 r wynosiła 7,9 mld USD, a w 1999 r -
3,9 mld USD. Wzrostowi zaangażowania kapitałowego towarzyszy zwię-kszająca się
liczba firm francuskich. Na koniec 2002 r. inwestorów francuskich, któ-rzy ulokowali
kwotę powyżej 1,0 mln USD, było 93, podczas gdy w roku poprzednim 89. Jedno-
cześnie firmy francuskie planują dalsze inwestycje w Polsce na kwotę 2,3 mld USD.
Drugie miejsce pod względem wartości inwestycji zajmują firmy z USA z kwotą
zainwestowanego kapitału w wysokości 8,7 mld USD. Ich udział w inwestycjach
zagranicznych ogółem wyniósł 14,2%. Również pod względem liczby inwestorów
(128) Stany Zjednoczone zajmują drugie miejsce. Do największych amerykańskich
inwestorów należą Citibank (1,3 mld USD) oraz General Motors Corporation (0,8 mld
USD), producent samochodów Opel. Ponadto firmy amerykańskie zadeklarowały
dalsze inwestycje na kwotę przekraczającą 2,5 mld USD. Z żadnego innego kraju
firmy nie planują tak znaczących inwestycji w Polsce. Na zwiększenie napływu BIZ
z USA niewątpliwie wpłynie offset z tytułu zakupu myśliwca wielozadaniowego.
15
Trzecią pozycję zajęli inwestorzy z Niemiec, których zainwestowany kapitał
wynosi 8,7 mld USD. Stanowi to 12,8% ogólnej wartości BIZ w Polsce. Jednocześnie
firmy niemieckie zadeklarowały dalsze inwestycje w Polsce na kwotę 1,7 mld USD.
Niemcy od lat zajmują pierwsze miejsce pod względem liczby inwestorów. Na koniec
grudnia 2002 r. obecnych było 231 firm i ich liczba wzrosła o 19 w okresie 2002 roku.
Tabela 7. Skumulowana wartość BIZ w 2002 roku w Polsce według kraju pochodzenia
kapitału w mln USD.
Skumulowana wartość
zainwestowanego kapitału na :
L.p.
Poz. na
liście w
2001 r.
Kraj pochodzenia
31.12.2001 31.12.2002
Udział w %
Plany
inwesty-
cyjne
Liczba
inwest
orów
1. 1. Francja 10.220,8 12.172,1 19,8 2.261,2 93
2. 2. USA
7.806,0 8.736,1 14,2 2.522,5 128
3. 3. Niemcy
7.138,3 7.841,0 12,8 1.672,3 231
4. 4. Niderlandy
4.584,6 5.846,1
9,5 728,3 91
5. 6. Wielka
Brytania
2.667,0 4.051,8
6,6 515,8 45
6. 5. Włochy
3.501,4 3.696,2
6,0 1.085,5 62
7. 8. Szwecja
2.312,1 2.788,8
4,5 334,6 57
8. 7. Międzynarodowe 2.465,7
2.424,7
3,9
697,0
17
9. 13. Dania
915,0 1.839,2 3,0 303,0 43
10. 15. Belgia
1.162,1 1.645,3
2,7 205,8 23
11. 9. Korea
1.618,7 1.465,3
2,4
1,2 4
12.
10.
Rosja
1.286,4
1.323,2 2,2 300,0 3
13. 12. Irlandia
1.041,2 1.059,7
1,7
31,2 2
14.
14.
Cypr
914,8 998,9 1,6 184,0 3
15.
15.
Szwajcaria
904,7 925,0 1,5 334,9 24
16. 16. Austria
818,7 795,3
1,3
81,8 39
17.
22.
Hiszpania
380,2
592,2 1,0
38,5
13
18.
20.
Portugalia
493,1 560,2 0,9 66,6 4
19.
19.
Grecja
501,5 558,0 0,9
4,0 4
20.
21.
Finlandia
424,1 405,6 0,7 102,8 16
21.
18.
Japonia
517,5 351,8 0,6 365,5 11
22.
23.
Kanada
250,2 314,0 0,5 284,4 14
23. 17. Norwegia
546,3 304,3
0,5
73,9 13
24.
24.
Chorwacja
173,0 173,0 0,3 16,0 2
25. 26. Luksemburg
77,8 143,3
0,2
23,3 10
26.
25.
T urcja
100,1 100,1 0,2 58,0 4
Razem kraje od poz. 1 do 26
52.821,3 61.111,2
99,5 12.292,1 956
Pozostałe 9 krajów
330,9
336,2
0,5
574,3
23
Razem inwestycje powyżej 1 mln USD 53.152,2 61.447,4
100,0 12.866,4
979
Szacunkowe BIZ poniżej 1 mln USD
3.681,3 3.667,2
OGÓŁEM 56.833,5
65.114,6
Źródło: PAIZ
16
Na czwartym miejscu są Niderlandy - 5,8 mld USD, a na piąte awansowała
Wlk Brytania - 4.1 mld USD. Łącznie firmy z tych pięciu w/w krajów zainwestowały
kwotę 38,6 mld USD, co stanowi 62,9% ogólnej kwoty napływu BIZ do Polski.
Z ogólnej skumulowanej kwoty 61.447,4. mln USD jaka napłynęła do Polski w
formie BIZ (inwestycje powyżej 1,0 mln USD), najwięcej tj. 45.189,5 mln USD
wynoszą inwestycje krajów Unii Europejskiej i Europejskiego Banku Odbudowy i
Rozwoju. Stanowi to 73,5% ogólnej skumulowanej wartości BIZ. Wartość
zaangażowanego przez EBOR kapitału na koniec 2002 roku wynosiła 1.194,6 mln
USD.
Wykres 3. Liczba inwestorów zagranicznych w latach 1993-2002 (na koniec roku)
979
906
885
799
714
585
496
362
267
192
0
200
400
600
800
1000
1200
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
Źródło: PAIZ
W Polsce obecni są inwestorzy z 35 krajów świata, a liczba firm, które
zainwestowały kwotę powyżej 1,0 mln USD wyniosła 979. W porównaniu z 2001
rokiem to o 73 firmy więcej.
3. Struktura sektorowa inwestycji zagranicznych
3.1. BIZ w 2002 roku
Struktura sektorowa BIZ w 2002 roku znacznie odbiega od kierunków alokacji
kapitału w roku poprzednim. W 2002 roku najwięcej środków inwestorzy zagraniczni
17
ulokowali w przetwórstwie przemysłowym. Wartość napływu BIZ wyniosła 2.080,0
mln USD, co stanowi 34,3% ogólnej wartości. Odpowiednie wielkości w 2001 roku
kształtowały się następująco: 1.973,9 mln USD i 27,6% Wzrost ten nastąpił kosztem
spadku udziału inwestycji lokowanych głównie w handlu i naprawach oraz w pośred-
nictwie finansowym.
Największe środki zainwestowano w produkcję:
!
sprzętu transportowego 725,2 mln USD (236,0 mln USD w 2001 r.), co stanowiło
34,9% kapitału zainwestowanego w sektorach produkcyjnych.
!
artykułów spożywczych, napojów i tytoniu – 600,4 mln USD (656,1 mln USD w
2002 r.), co stanowiło 28,9% środków ulokowanych w działalności produkcyjnej.
!
wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych – 296,0 mln USD (336,5 mln
USD w 2001 r.), co stanowiło 14,2% środków ulokowanych w działalności pro-
dukcyjnej.
W tych trzech w/w obszarach zainwestowano łącznie 1.621,6 mln USD, co sta-
nowi 78,0% napływu BIZ do działalności produkcyjnej.
W 2002 roku duże zainteresowanie wykazali zagraniczni inwestorzy lokowa-
niem środków w produkcję chemikaliów i wyrobów chemicznych. Wartość BIZ wynio-
sła 246,0 mln USD, podczas gdy w roku poprzednim zaledwie 34,2 mln USD.
Drugim obszarem pod względem wielkości napływu inwestycji zagranicznych
jest pośrednictwo finansowe, gdzie zagraniczni inwestorzy ulokowali 1.052,0 mln
USD, co stanowiło 17,3% ogólnej wartości BIZ w 2002 r. Odpowiednio w 2001 roku:
1.907,0 mln USD i 26,7%.
Na trzecim miejscu pod względem wielkości napływu BIZ jest handel i napra-
wy, gdzie zainwestowano kwotę 749,7 mln USD, co stanowi 12,4% wartości BIZ. W
2001 r. odpowiednie wielkości wyniosły: 2.096 mln USD i 29,3%.
Zatem w 2002 roku wystąpiły korzystne zmiany struktury w napływie bezpo-
średnich inwestycji zagranicznych. Nastąpił wzrost napływu BIZ do sfery produkcyj-
nej. Łącznie w tych trzech w/w obszarach tj. w działalności produkcyjnej, pośrednic-
twie finansowym oraz w handlu i naprawach zagraniczne firmy zainwestowały kwotę
3.881,7 mln USD, co stanowi 64,0% ogólnej kwoty BIZ w 2002 roku.
3.2. Pod względem skumulowanej wartości
18
Z ogólnej kwoty 61.447,4 mln USD, jaką dotychczas zagraniczne firmy zain-
westowały w Polsce, najwięcej tj. 24.753,7 mln USD, przypada na przetwórstwo
przemysłowe, wynosząc 40,3% ogólnej skumulowanej wartości BIZ w Polsce.
Najwięcej środków w sferze produkcyjnej zainwestowanych zostało w produk-
cję sprzętu transportowego tj. 6.219,4 mln USD, co stanowi 25,1% wartości BIZ w
przetwórstwie przemysłowym oraz 10,1% ogółu napływu BIZ do Polski. Produkcja
środków transportu jest w Polsce zdominowana przez kapitał zagraniczny. W branży
motoryzacyjnej największymi inwestorami są znane międzynarodowe koncerny sa-
mochodowe: Fiat, General Motors, Isuzu, Volkswagen, Toyota, Volvo i inne. Zdecy-
dowana większość produkcji w/w firm, a w przypadku takich firm jak na przykład
Volkswagen Motor Polska spółka z o.o w Polkowicach i Isuzu Motors Polska w Ty-
chach, Toyota, cała ich produkcja jest kierowana na eksport. Wg danych CIHZ war-
tość eksportu pojazdów samochodowych i ich części (poz. 87) w 2002 roku wyniosła
3.812,9 mln USD, podczas gdy w roku poprzednim 3.267,1 mln USD. Również sys-
tematycznie wzrasta eksport silników wysokoprężnych (poz. 8408), produkowanych
przez zagraniczne firmy. W 2002 roku ich wartość wyniosła 1.515,1 mln USD i była
większa o 17,5% w porównaniu z rokiem poprzednim. Firmy zajmujące się w Polsce
produkcją środków transportu należą do ścisłej czołówki największych eksporterów.
Dla przykładu Fiat wyprodukował w Polsce w 2002 roku 158,5 tys. samochodów, z
czego 119,8 tys. zostało wyeksportowanych
12
. Natomiast firma Volkswagen Motor
Polska w Polkowicach, produkująca silniki wysokoprężne została wyróżniona w 2003
roku Nagrodą Gospodarczą Prezydenta RP w kategorii „Najlepszego Eksportera”.
Wartość eksportu za 2002 rok – 1.039 mln USD, co stawia ją w rzędzie największych
polskich eksporterów.
Jednocześnie firmy motoryzacyjne planują w najbliższej przyszłości dalsze in-
westycje na kwotę 927,3 mln USD, w tym najwięcej zamierzają zainwestować: firma
Volkswagen - 250,0 mln USD oraz Toyta – 185,0 mln USD.
Drugą pozycję pod względem wielkości zainwestowanego kapitału zajmuje
produkcja artykułów spożywczych, napojów i tytoniu, gdzie zainwestowanych zostało
5.984,0 mln USD. Stanowi to 24,2% BIZ w przetwórstwie przemysłowym oraz 9,7%
ogólnej kwoty BIZ w Polsce. Do największych inwestorów należą firmy: Coca-Cola
Hellenic Bottling Company, która zainwestowała kwotę 513,0 mln USD oraz Phlips
12
Źródło :Fiat Auto Poland
19
Moris i Imperial Tobacco PLc, Każda z tych firm zainwestowała kwotę 500,0 mln
USD. Jednocześnie zagraniczne firmy zadeklarowały dalsze inwestycje na kwotę
600,4 mln USD.
Kolejną sekcją przetwórstwa przemysłowego, gdzie zagraniczne firmy uloko-
wały znaczące środki finansowe, jest produkcja wyrobów z pozostałych surowców
niemetalicznych. Skumulowana wartość BIZ na koniec 2002 roku wyniosła 3.383,4
mln USD, co stanowi 13,7% napływu BIZ do sfery produkcyjnej. Największym inwe-
storem jest tu francuska firma Saint-Gobain, która zainwestowała 610,0 mln USD.
Posiada ona kilkanaście spółek w różnych regionach kraju zajmujących się produkcją
szkła i materiałów budowlanych. Znaczącymi inwestorami są także niderlandzka fir-
ma CBR Baltic N.V, która zainwestowała 496,5 mln USD, posiadająca m.in. udziały
w Cementowni Górażdże, Groszowice ( Opole) i Wiek (Ogrodzieniec) oraz francuska
firma Lafarge, która zainwestowała 357,0 mln USD. Ta ostatnia firma posiada udziały
m.in. w Kombinacie Cementowo-Wapienniczym Kujawy oraz w Cementowni Mało-
goszcz i Wierzbica. Ponadto firmy planują w tym obszarze dalsze inwestycje na kwo-
tę 950,2 mln USD, z czego najwięcej zamierzają zainwestować firma Lafarge – 252,0
mln USD oraz niemiecka firma Dyckerhoff Zement International GmbH - 193,5 mln
USD. Jej dotychczasowe inwestycje w Polsce wynoszą 135,0 mln USD.
Łącznie w tych trzech w/w działach przetwórstwa przemysłowego zainwesto-
wano kwotę 15.586,8 mln USD, co stanowi 25,4% ogólnej skumulowanej wartości
BIZ w Polsce oraz 63,0% kwoty ulokowanej w przetwórstwie przemysłowym.
Wykres 4. Struktura napływu BIZ wg sektorów na koniec 2002 r.
Ha ndel i
naprawy
12,3%
Budownictwo
5,3%
Pozostałe
6,4%
Przetwórstwo
przemysłowe
40,3%
Zaopa trywanie
w energię el.
gaz i wodę
3,7%
Transport,
łączność
10,2%
Pośrednictwo
finansowe
21,8%
20
Źródło: PAIZ
Na drugim miejscu pod względem wielkości BIZ jest pośrednictwo finansowe z
kwotą zainwestowanego kapitału w wysokości 13.393,2 mln USD. Jego udział sta-
nowi 21,8% (23,0% w 2001 r.) całości inwestycji zagranicznych w Polsce.
Trzecią pod względem wielkości napływu BIZ jest sekcja handel i naprawy,
gdzie zagraniczni inwestorzy ulokowali 7.586,3 mln USD. Stanowi to 12,3 % ogólnej
kwoty inwestycji zagranicznych w Polsce.
Skumulowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tych trzech
wyżej wymienionych sekcjach tj. w przetwórstwie przemysłowym, pośrednictwie fi-
nansowym oraz w handlu i naprawach wyniosła 45.733,2 mln USD (36.959,5 mln
USD w 2001 r.), co stanowi 74,4% ogólnej wartości BIZ w Polsce.
Strukturę napływu BIZ wg sekcji i działów PKD za 2002 rok przedstawiono w
tabeli 7, natomiast za okres 1997-2002 – w załączniku nr 1.
Tabela 8. Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce wg sekcji i działów
PKD (stan na 31.12.2002 w mln USD)
Sekcje i działy PKD
Kapitał za-
inwestowany
w 2002 r.
Skumulowane
BIZ na koniec
2002 r.
Udział
w %
Plany
inwesty-
cyjne
Przetwórstwo przemysłowe
w tym produkcja:
2.080,0 24.753,7 40,3 5.475,3
- sprzętu transportow ego
725,2 6.219,4
10,1 927,3
- art. spożyw czych napojów , tytoniu
600,4 5.984,0 9,7 417,5
- w yrobów z pozost sur. niemetalicznych
296,0 3.383,4 5,5 950,2
- chemikaliów i w yr. chemicznych
245,7 1.925,0 3,1 796,4
- papieru, dział. publikacyjna i poligraficzna
148,3 1.728,1 2,8 287,4
- urządzeń elektrycznych i optycznych
100,4 1.678,1 2,7 279,9
- drew na i w yrobów z drew na
48,9 1.339,6 2,2 203,2
- w yrobów z gumy i tw orzyw sztucznych
26,1 647,9
1,1
408,8
- metali i przetw orzonych w yroby z metali
9,9 548,1
1,0
787,1
- maszyn i urządzeń gdzie indziej nie sklasy-
fikow ana
-1,7 524,4
0,9 86,4
- gdzie indziej nie sklasyfikow ana
-9,2 452,3
0,7
284,5
- tkanin i w yrobów w łókienniczych
-10,0 308,8
0,5 46,1
- skór i w yroby ze skóry
-100,0 14,6
0 0,5
Pośrednictwo finansowe
1.052,0 13.393,2 21,8 197,4
Handel hurtowy i detaliczny, naprawy
749,7 7.586,3
12,3 908,5
Transport gospod. magazynowa i łączność
691,0 6.251,4
10,2 625,9
21
Budownictwo
474,2 3.274,8 5,3
1.225,7
Zaopatrywanie w energię elektr, gaz i wodę
508,8 2.272,2 3,7
1.306,1
Działal. usługowa komunalna i indywidual.
214,3 1.825,7 3,0 535,9
Obsługa nieruchomości, działalność zwią-
zana z prowadzeniem interesów
159,4 1.174,2 1,9
2.261,2
Hotele i restauracje
131,5 652,6
1,1
301,2
Górnictwo i kopalnictwo
4,4 218,5
0,3 13,0
Rolnictwo
-1,2 44,8
0,1
16,3
Łącznie inw estycje pow yżej 1 mln USD
6.064
61.447,4 100,0 12.866,4
Szacunkow e inw estycje poniżej 1 mln USD
x
3.667,2
x
OGÓŁEM
x
65.114,6
x
Źródło: PAIZ
Plany inwestycyjne, wg PAIZ, na najbliższy okres opiewają na kwotę 12.866,4
mln USD, w tym najwięcej środków zamierzają zagraniczne firmy zainwestować w
przetwórstwie przemysłowym – 5.475,3 mln USD tj. 42,6% ogólnej planowanej kwoty
BIZ. Znaczące kwoty zagraniczni inwestorzy zamierzają także zainwestować w ob-
sługę nieruchomości i działalność związaną z prowadzeniem interesów – 2.261,2 mln
USD, co stanowi 17,6% planowanej kwoty BIZ oraz w sekcję zaopatrywanie w ener-
gię elektryczną, gaz i wodę – 1.306,1 mln USD.
4. Najwięksi indywidualni inwestorzy
4.1. W 2002 roku
Największym inwestorem w 2002 roku jest belgijski KBC Bank, który jest
głównym udziałowcem Kredyt Banku S..A. KBC Bank N.V. funkcjonuje w ramach
grupy bankowo-ubezpieczeniowej KBC Bank & Insurance Group z siedzibą w Bruk-
seli. Grupa KBC jest jedną z największych grup finansowych działających w Belgii
oferującą szeroką gamę produktów i usług przeznaczonych zarówno dla klientów in-
dywidualnych, przedsiębiorstw jak i instytucji. Grupa KBC jest obecna w ponad 30
krajach świata i zatrudnia ponad 43.000 pracowników. KBC Bank N.V. jest strate-
gicznym inwestorem Kredyt Banku S.A. posiadającym prawo do wykonywania
76,46% głosów na Walnym Zgromadzeniu Banku
.
22
Na drugim miejscu pod względem wielkości zainwestowanego kapitału
uplasowała się niemiecka firma RWE Plus AG, która za kwotę 388 mln USD (ca 1,5
mld zł) zakupiła 85,0% udziałów warszawskiego dystrybutora energii, STOEN-u.
RWE Plus AG jest spółką w 100% zależną od niemieckiego koncernu RWE AG,
którego roczne obroty wynoszą około 250 mld złotych. RWE lub jej spółki zależne
posiadają w Polsce udziały w firmach takich jak Elektrociepłownia Będzin, Elbud
Gdańsk, Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Dąbrowie Górniczej. Do
Grupy należy także m.in. prowadząca w od wielu lat Polsce swoją działalność
firma budowlana Hochtief.
Na trzecim miejscu uplasowała się angielska firma Tesco, która systematycz-
nie rozbudowuje w Polsce sieć supermarketów. Obecnie, po odkupieniu w 2002 roku
za kwotę 652 mln USD 13 supermarketów od niemieckiej firmy HIT, posiada sieć 34
supermarketów w większych miastach w Polsce. Tesco należy do największych sieci
handlowych w świecie. Posiada sieć handlową w 10 krajach i zatrudnia ponad
220.000 osób, osiągając roczne obroty w wysokości 19 mld funtów brytyjskich.
Kolejne miejsca zajmuje niderlandzka firma inwestycyjna Rodamco N.V, która
zakupiła 50% udziałów w centrum handlowo-rozrywkowym Galeria Mokotów oraz
kompleksie Złote Tarasy w Warszawie. Rodamco jest notowane na giełdach w Am-
sterdamie, Paryżu, Frankfurcie i Brukseli.
Piąte miejsce przypadło Europejskiemu Bankowi Odbudowy i Rozwoju, który
finansuje w Polsce różne projekty inwestycyjne.
Tabela 9. Najwięksi indywidualni zagraniczni inwestorzy w 2002 roku
l.p. Inw estor
Kapitał
zainwestowany
(w mln USD)
Kraj pochodzenia
kapitału
Branża
1. KBC Bank N.V
442,0
Belgia
Bankowość, finanse
2. RWE Plus AG
388,0
Niemcy
Energetyka
3. Tesco Plc
320,0
Wlk Brytania
Handel detaliczny
4. Rodamco N.V
240,0
Niderlandy
Budownictwo i nieruchomości
5. EBOR
239,6
M iędzynarodowe Inwestycje
kapitałowe
6. ITI Group NV
150,0
Niderlandy
M edia I rozrywka
7. Energis Plc
150,0
Wlk Brytania
Telekomunikacja
8. Credit Agricole S.A.
146,8
Francja
Bankowość, finanse
9. Glaxo SmithKline
139,5
Wlk Brytania
Farmacja
23
10. Volkswagen AG
126,7
Niemcy
M otoryzacja
Źródło: PAIZ
Na kolejnych miejscach znalazły się:
!
ITI Group NV – holenderski koncern multimedialny, który jest m.in. głównym
udziałowcem TVN oraz portalu internetowego onet.pl.,
!
Energis Plc – angielska firma, która inwestuje w telekomunikację oraz w połącze-
nia internetowe,
!
Credit Agricole S.A. - największy bank detaliczny we Francji, który jest głównym
udziałowcem Lucas Banku oraz Europejskiego Funduszu Leasingowego. Credit
Agricole zainwestował dotąd kwotę 740,0 mln USD, co daje mu 19 pozycję na li-
ście największych zagranicznych inwestorów w Polsce,
!
Glaxo SmithKline - angielska firma farmaceutyczna, która zakupiła w 1998 roku
Zakłady Farmaceutyczne Polfa w Poznaniu i je systematycznie rozbudowuje.
Wartość przychodów ze sprzedaży w 2002 roku wyniosła 1,120,9 mln zł a zatrud-
nienie 1.527 osób. Glaxo SmithKline należy do największych firm farmaceutycz-
nych na świecie i zatrudnia łącznie ponad 100,0 tys. pracowników,
!
Volkswagen AG - niemiecki koncern samochodowy, który w 2002 r. zainwestował
126,7 mln USD. Łączne dotychczasowe inwestycje w Polsce tego koncernu wy-
noszą 390,7 mln USD, co plasuję te firmę na czwartej pozycji w branży motoryza-
cyjnej pod względem wielkości zainwestowanego kapitału i na 35 miejscu na li-
ście największych inwestorów zagranicznych w Polsce. Oprócz produkcji motory-
zacyjnej, Volkswagen inwestuje w ubezpieczenia, leasing oraz w bankowość.
Prowadzi Volkswagen Bank Polska S.A.
Łącznie te 10 w/w firm zainwestowało kwotę 2.342,6 mln USD, co stanowi
38,6% ogółu napływu BIZ do Polski w 2002 roku.
4.2. Najwięksi inwestorzy pod względem skumulowanej wartości
Największym inwestorem w Polsce pozostaje nadal francuska firma France Te-
lecom, główny udziałowiec Telekomunikacji Polskiej S.A. z łączną kwotą zainwesto-
wanego kapitału w wysokości 3.199,4 mln USD.
24
Drugie miejsce zajmuje FIAT, który zwiększył swoje zaangażowanie kapitałowe
o 61,8 mln USD do kwoty 1.749,3 mln USD. Fiat inwestuje również w sektor banko-
wy i ubezpieczeniowy.
Na trzecim miejscu pozostało Daewoo, które, oprócz produkcji motoryzacyjnej,
zainwestowało również w produkcję telewizorów – firma Daewoo Electronics w
Pruszkowie. W 2002 roku firma wyprodukowała 1.763 tys. odbiorników telewizyjnych.
Od siedmiu lat około 90% sprzedaży stanowi eksport. Firma systematycznie się roz-
budowuje i z każdym kolejnym rokiem zwiększą swoją produkcję.
Na czwarte awansował Hypo-und Vereinsbank, główny udziałowiec Banku
Przemysłowo-Handlowego PBK S.A. - trzeciego co do wielkości banku w Polsce.
Posiada on ponad 70,0% jego akcji. Grupa HVB jest jedną z wiodących grup banko-
wych w Europie. Zatrudnia około 66,5 tysiąca pracowników i obsługuje ponad 8,5 mi-
lionów klientów poprzez sieć ponad 2100 placówek.
Tabela 10. Najwięksi indywidualni inwestorzy zagraniczni w 2002 r. według skumulo-
wanej wartości inwestycji, którzy zainwestowali kwotę powyżej 1,0 mln USD.
Lp.
Inwestor
Kapitał zain-
westowany
(w mln USD)
Kraj
pochodzenia
Branża
1.
France Telecom
3.199,4 Francja
T elekomunikacja
2.
FIAT
1.749,3 Włochy
Motoryzacyjna
3.
Daewoo
1.452,3 Korea
Pld.
Motoryzacja, prod. sprzętu
elektrycz. ubezpieczenia
4.
HVB Group
1.336,0 Niemcy
Bankowość, ubezpieczenia
5.
Citigroup
1.300,0 USA Bankowość
6.
RAO Gazprom
1.283,8 Rosja Budownictwo
7.
Vivendi Universal
1.243,4 Francja T elekomunikacja,
8
United Pan-Europe
Communications
1.200,0 Holandia Media i Rozrywka
9.
UniCredito Italiano
1.200,0 Włochy
Bankowość
10.
Europejski Bank Odbu-
dowy i Rozwoju
1.194,6
Międzynarodow e Bankowość, inwestycje ka-
pitałowe
11.
KBC Bank N.V.
1.146,0 Belgia
Bankowość, ubezpieczenia
12.
M etro AG
1.125,0 Niemcy
Handel
Źródło: PAIZ
Na kolejnych miejscach uplasowali się:
#
Citibank - strategiczny inwestor Banku Handlowego S.A. W 2002 roku nie zwię-
kszył on swojego zaangażowania kapitałowego.
25
#
RAO Gazprom – posiadający udziały w EuRoPol Gaz S.A.
#
Vivendii Universal – posiada m.in. udziały w firmie Elektrim Telekomunikacja S.A.
#
United Pan-Europe Communications – niderlandzki koncern multimedialny. UPC
oferuje telewizję kablową, dostęp do Internetu i łączność telefoniczną w osiemna-
stu krajach europejskich i w Izraelu. Za pośrednictwem swoich sieci szerokopa-
smowych UPC oferuje usługi telewizji kablowej, szybkiego dostępu do Internetu i
telefoniczne, tworzy programy telewizyjne. Od lutego 1999 roku akcje UPC są no-
towane na amsterdamskiej giełdzie papierów wartościowych (pod hasłem: UPC) i
amerykańskim rynku giełdowym NASDAQ (pod hasłem: UPCOY).
#
UniCredito Italiano – inwestor strategiczny Banku PeKaO S.A.
#
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – finansuje w Polsce różne projekty inwe-
stycyjne. Jego celem jest wspieranie procesów przemian w gospodarkach w kra-
jach środkowej i wschodniej Europy jak i Wspólnocie Niepodległych Państw,
#
KBC Bank N.V – belgijski inwestor strategiczny Kredyt Banku S.A.
#
Metro AG – posiada w Polsce sieć supermaketów Makro Cash & Carry, Real,
Praktiker. Z każdym rokiem zwiększa swoje zaangażowanie kapitałowe. W 2002
roku zainwestowała w Polsce kolejne 100,0 mln USD. W rankingu dziennika
„Rzeczpospolita” firma ta zajęła w 2002 roku piąte miejsce na liście największych
przedsiębiorstw w Polsce z kwotą przychodów ze sprzedaży w wysokości 10,5
mld zł. Na koniec 2002 roku firma zatrudniała 18.830 pracowników.
Wszyscy wymienieni w tabeli 4 zagraniczni inwestorzy w swej większości
zwiększyli w 2002 roku swoje zaangażowanie kapitałowe w Polsce. Spośród tych
firm najwięcej zainwestował w Polsce KBC Bank tj. 442 mln USD.
W/w firmy zainwestowały łącznie 17.429,8 mln USD, co stanowi 28,4% ogółu in-
westycji dużych tj. powyżej 1 mln USD.
5. Podsumowanie.
Utrzymująca się w 2002 roku słaba koniunktura w gospodarce światowej, w
tym w państwach Unii Europejskiej, skąd przybywa do Polski najwięcej inwestorów,
spowodowała znaczne obniżenie się globalnych inwestycji zagranicznych. Nie pozo-
stało to bez wpływu na wielkość BIZ w Polsce. Korporacje międzynarodowe, mając
często trudności finansowe, wstrzymują się z podejmowaniem nowych inwestycji.
26
Do Polski, wg danych PAIZ, w 2002 roku napłynęło w formie BIZ 6,06 mld
USD, tj. od ponad 1,0 mld USD mniej w porównaniu z rokiem poprzednim.
Za pozytywny fakt należy uznać to, iż spośród wszystkich inwestycji 30,0%
stanowiły całkowicie nowe projekty, z czego 37,0% to inwestycje od podstaw czyli
tzw. greenfield. Na uwagę zasługuje także wzrost zainteresowania zagranicznych
firm inwestowaniem w sektory produkcyjne, gdzie ulokowano 34,3% ogółu napływu
BIZ w 2002 roku, podczas gdy w 2001 roku udział ten wynosił tylko 27,6%. Wzrost
udziału oraz wartości BIZ w sektorach produkcyjnych ma istotne znaczenie dla
zwiększenia miejsc pracy w nowo budowanych fabrykach jak i w ich otoczeniu.
Ogólna kwota bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w 2002 roku
jest niższa od potrzeb naszej gospodarki. Niestety, zagraniczni inwestorzy wybierają
jednak te kraje, które oferują najlepsze warunki. Rzeczą istotna jest więc, by warunki
do inwestowania w Polsce nie odbiegały od tych jakie oferują nasi sąsiedzi tj. Cze-
chy, Słowacja i Węgry. Szczególnie dobre wyniki w przyciąganiu zagranicznych in-
westorów osiągnęli w 2002 roku nasi południowi sąsiedzi tj. Czechy i Słowacja.
Szczególnie dotyczy to Czech. Wg danych opublikowanych przez Czeski Bank Na-
rodowy wartość BIZ wyniosła 8.437 mln USD (8.963,0 mln euro), co jest nie notowa-
ną dotychczas wielkością.
Dlatego też ważnym jest tworzenie sprzyjających warunków do inwestowania
w Polsce. Temu celowi służy także ustawa o finansowym wspieraniu inwestycji z
dnia 20.03.2002r. ( Dz. U. z dnia 19.04.2002 r.).
Tworzenie dobrego klimatu i warunków do inwestowania w Polsce jest szcze-
gólnie ważne, zważywszy na fakt, iż w najbliższym okresie wpływy z prywatyzacji
będą się zmniejszać. Jednocześnie zwiększa się rywalizacja pomiędzy krajami Euro-
py Środkowo-Wschodniej w zakresie przyciągania zagranicznych inwestorów. Rów-
nież niektóre firmy przenoszą swoje zakłady z Europy do Azji. Wszystko to powodu-
je, iż będzie coraz trudniej przyciągnąć zagraniczne firmy do inwestowania w Polsce.
Są również problemy, które utrudniają inwestowanie w Polsce. Na zlecenie
PAIZ przeprowadzone zostały w styczniu 2003 roku badania wśród inwestorów za-
granicznych w Polsce. Oceny warunków finansowych w Polsce są następujące:
Przedmiot oceny
pozytywnie negatywnie brak oceny
- system podatkowy 7,1%
85,7%
7,2%
- stosowanie przepisów prawa podatkowego 10,7% 78,8% 10,5%
27
- funkcjonowanie systemu bankowego 58,7% 27,4% 13,9%
- dostępność źródeł finansowania 35,4% 44,7% 19,9%
- opłacalność zaciągania kredytów
w polskich bankach 12,7% 69,8% 17,5%
Ważnym jest także rozbudowa szeroko rozumianej infrastruktury, w tym bu-
dowa sieci dróg i autostrad.
W celu lepszej współpracy z zagranicznymi inwestorami w Ministerstwie Go-
spodarki, Pracy i Polityki Społecznej utworzone zostało stanowisko rzecznika praw
inwestorów w randze podsekretarza stanu. Sprzyjać to powinno lepszej współpracy z
zagranicznymi firmami i systematycznemu usuwaniu istniejących trudności.
28
SPIS TABEL
1. Inwestycje w środki trwałe spółek z kapitałem zagranicznym
i ich udział w inwestycjach ogółem podmiotów składających
bilans w latach 1994-2001
.....................................................................
str. 4
2. Napływ BIZ wg danych NBP do Polski oraz jego relacja do wartości
PKB i nakładów inwestycyjnych ogółem w latach 1994-2002 ............... str. 5
3. Obroty handlu zagranicznego spółek zagranicznych na tle
Ogólnych obrotów polskiego handlu zagranicznego w latach
2001-2002 ( w mln USD) ........................................................................ str. 6
4. Napływ BIZ wg NBP ............................................................................... str. 9
5. Napływ inwestycji zagranicznych do Czech, Słowacji i Węgier
w latach 1995 –2002 oraz prognoza na 2003 (mln USD) ....................... str. 11
6. Napływ inwestycji zagranicznych per capita do Czech, Słowacji
i Węgier w latach 1995 – 2002 oraz prognoza na 2003 (w USD) .......... str. 11
7. Skumulowana wartość BIZ w 2002 roku w Polsce
według kraju pochodzenia kapitału w mln USD ....................................... str. 14
9. Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych
w Polsce wg sekcji i działów PKD
(stan na 31.12.2002 w mln USD) ........................................................... str. 19
9. Najwięksi indywidualni zagraniczni inwestorzy w 2002 r. ........................ str. 21
10.
Najwięksi indywidualni inwestorzy zagraniczni w 2002 r.
według skumulowanej wartości inwestycji, którzy
zainwestowali kwotę powyżej 1,0 mld USD ............................................. str. 23
29
Spis wykresów
1. Napływ BIZ w świecie w latach 1990-2002 w mld USD ......... str. 8
2. Napływ BIZ do Polski w latach 1993-2002 w mln USD ......... str. 9
3. Liczba inwestorów zagranicznych w latach 1993-2002 ......... str.15
4.
Struktura napływu BIZ wg sektorów na koniec 2002 r. ......... str.18