Rozwój człowieka. Sterowanie płodnością
Przebieg rozwoju człowieka w okresie prenatalnym
Okres prenatalny zwany śródmacicznym składa się z dwóch faz:
•
Okres rozwoju zarodkowego - odejmuje okres od momentu powstania zygoty na drodze
zapłodnienia do wykształcenia zawiązków wszystkich narządów. Trwa pierwsze 8 tygodni
ciąży. Możemy go podzielić na:
- bruzdkowanie – podziały mitotyczne zygoty na blastomery, w wyniku czego powstaje
wielokomórkowy zarodek, który w postaci blastocysty zagnieżdża się w macicy
(implantacja)
- gastrulację – proces tworzenia listków zarodkowych: zewnętrznej ektodermy, środkowej
mezodermy i wewnętrznej endodermy.
- organogeneza – proces powstawania narządów wewnętrznych począwszy od rozwoju cewy
nerwowej.
•
Okres rozwoju płodowego – czas rozwoju od 9 tygodnia do narodzin. Następuje dalszy rozwój
istniejących narządów oraz wzrost płodu.
Charakterystyka rozwoju zarodkowego
Wiek
Zmiany zachodzące w rozwoju organizmu
1 dzień
Podział komórki na dwa blastomery
2 -4 dzień
Kolejne podziały mitotyczne zarodka i jego wędrówka wzdłuż jajowodu
5 dzień
Zarodek opuszcza jajowód i dostaje się do macicy
6 dzień
Kształtują się 2 listki zarodkowe: zewnętrzna ektoderma, wewnętrzna endoderma
7-8 dzień
Implantacja (zagnieżdżenie) zarodka w błonie śluzowej macicy - warunek jego dalszego
rozwoju. Powstają błony płodowe, zaczyna rozwijać się łożysko i pępowina.
2 tydzień
Różnicują się tkanki i narządy, formuje się cewa nerwowa
3 tydzień
Zaczyna bić serce
4 tydzień
Pojawiają się zawiązki ramion i nóg
5 tydzień
Rozwijają się płuca, wątroba, nerki i mózg
6 tydzień
Zaczynają rozwijać się oczy i uszy, zaczyna się tworzyć układ pokarmowy
7 tydzień
Wydłużają się kończyny, głowa względem reszty ciała jest bardzo duża
8 tydzień
Zarodek przyjmuje kształt ludzki, większość narządów jest już wykształcona
Charakterystyka rozwoju płodowego
Wiek
Zmiany zachodzące w rozwoju organizmu
3 miesiąc
Płód rusza rękami i ustami, nerki przejmują swoją funkcję, można określić płeć dziecka
4 miesiąc
Pojawiają się pierwsze ruchy dziecka, przewód pokarmowy z wątrobą i trzustką
przejmują swoje funkcje, ciało pokryte jest meszkiem (lanugo)
5 miesiąc
Rozwój układu nerwowego, płód reaguje na dźwięki, pojawiają się włosy ,brwi i rzęsy
6 miesiąc
Rozrastają się narządy wewnętrzne, szpik kostny zaczyna wytwarzać krwinki, dziecko
otwiera i zamyka oczy, ciało płodu powoli staje się proporcjonalne
7 miesiąc
Intensywny rozwój mózgu i pozostałych narządów wewnętrznych, większość
odruchów wrodzonych jest już widoczna (np. odruch ssania, chwytania)
8 miesiąc
Intensywnie rozwija się tkanka podskórna, ciało przybiera kształt bardziej zaokrąglony,
płuca są gotowe do rozpoczęcia oddychania
9 miesiąc
Płód jest całkowicie rozwinięty i ma wypukłą klatkę piersiową, najczęściej ustawia się
przed porodem głową w dół, rozpoczyna się poród
Organogeneza (formowanie narządów)
Ektoderma
(zewnętrzna warstwa komórek
zarodkowych)
Mezoderma
(środkowa warstwa komórek
zarodkowych)
Endoderma
(wewnętrzna warstwa komórek
zarodkowych)
•
Nabłonek pokrywający ciało
i jego pochodne(włosy,
paznokcie)
•
Nabłonek wyścielający
początkową i końcową cześć
układu pokarmowego
•
układ nerwowy, także część
nerwowa przysadki
•
narządy zmysłów
•
szkliwo zębów
•
układ krwionośny i
limfatyczny
•
układ wydalniczy
•
układ rozrodczy
•
prawie wszystkie rodzaje
tkanki mięśniowej
•
wszystkie rodzaje tkanki
łącznej
•
nabłonek wyścielający układ
oddechowy
•
nabłonek wyścielający układ
pokarmowy (z wyjątkiem
początkowego i końcowego
odcinka)
•
gruczoły związane z
układem pokarmowym
(wątroba, trzustka)
Rodzaje i rola błon płodowych
Po zagnieżdżeniu się blastocysty w macicy (po implantacji) tworzą się z części zarodka błony
płodowe (kosmówka, owodnia i omocznia) i zaczyna się formować łożysko.
Kosmówka jest pierwszą, najbardziej zewnętrzną błoną płodową otaczającą zarodek.
Kosmówka od strony płodu i błona śluzowa macicy tworzą łożysko.
Owodnia otacza bezpośrednio zarodek, wypełniona jest płynem owodniowym, który tworzy
optymalne środowisko do rozwoju zarodka. Wody płodowe umożliwiają poruszanie się płodu,
amortyzują wstrząsy, chronią rozwijający się zarodek przed szkodliwymi czynnikami
zewnętrznymi.
Omocznia - u człowieka jej znaczenie jest niewielkie . Współtworzy pępowinę i naczynia
krwionośne łożyska w części płodowej.
Rola łożyska
Łożysko jest narządem składającym się z części płodowej (kosmówka) i części matczynej (błona
śluzowa macicy).W łożysku, w bliskiej odległości , biegną naczynia krwionośne matki i płodu, dlatego
krew matki nie miesza się z krwią rozwijającego się dziecka. Taka budowa zapewnia przenikanie
substancji budulcowych, energetycznych, tlenu i przeciwciał z krwi matki do krwi płodu, w
odwrotnym kierunku przedostają się dwutlenek węgla i mocznik, a także tworzy trudną do pokonania
przez niektóre substancje barierę zwaną barierą łożyskową. Płód łączy się z łożyskiem za
pośrednictwem pępowiny. Łożysko produkuje i wydziela hormony odpowiedzialne za utrzymanie
ciąży między innymi – relaksynę, gonadotropinę kosmówkową.
Funkcje łożyska:
•
Wymiana gazów oddechowych pomiędzy krwią matki i płodu, która odbywa się zgodnie z
gradientem stężeń na zasadzie dyfuzji prostej.
•
Wydzielanie toksycznych metabolitów np. mocznika z płodu do krwi matki
•
Odżywianie rozwijającego płodu. Z organizmu matki do płodu przechodzą substancje
budulcowe i energetyczne (aminokwasy, glukoza, kwasy tłuszczowe, witaminy)
•
Przekazywanie z krwi matki do krwiobiegu płodu przeciwciał
•
Ochrania płód przed czynnikami zewnętrznymi różnego rodzaju np. bakterie, wirusy, grzyby
itd.
Barierę łożyskową pokonuje wiele czynników, np.:
•
Niektóre wirusy (np. wirus różyczki)
•
Leki
•
Alkohol
•
Wiele trucizn (nikotyna, narkotyki itd.)
Schemat budowy i funkcjonowania łożyska
Bliźnięta dwujajowe
Bliźnięta dwujajowe rozwijają się wówczas, gdy doszło podczas owulacji do równoczesnego
uwolnienia dwóch komórek jajowych. Każda komórka została zapłodniona odrębnym plemnikiem. W
związku z tym powstałe organizmy mogą być do siebie podobne, ale mogą mieć inną płeć. Zawsze
rozwijają się w oddzielnych łożyskach.
Bliźnięta jednojajowe
Bliźnięta jednojajowe powstają wówczas, gdy we wczesnych fazach rozwoju zarodka
oddzieli się część komórek tworzących tarczkę zarodkową i podział ten będzie równomierny oraz
symetryczny. W wyniku tego podziału powstają dwa prawie identyczne osobniki tej samej płci.
Higiena ciąży
W czasie ciąży należy przestrzegać pewnych zasad:
•
Prawidłowe odżywianie (należy spożywać produkty pełnowartościowe, bogate w
wapń, białko, witaminy)
•
Unikanie przeciążeń i przemęczeń
•
Odpowiednia ilość snu, ok. 8 – 10 godzin
•
Odpowiednia ilość ruchu, najlepiej na świeżym powietrzu
•
Unikanie stresów
•
Dbanie o higienę ciała
•
Unikanie hałasu i zanieczyszczeń
•
Unikanie alkoholu, papierosów (alkoholowy lub tytoniowy zespół płodowy)
•
Ograniczenie picia kawy i mocnej herbaty
•
Dbanie o swoje zdrowie, unikanie chorób (szczególnie świnki, różyczki, ospy, grypy,
toksoplazmozy)
Wpływ alkoholu i palenia papierosów na rozwój płodu
Płodowy zespół alkoholowy – do najważniejszych objawów płodowego zespołu alkoholowego
należą: niska waga urodzeniowa, wolniejszy wzrost i rozwój, problemy z oddychaniem, zaburzenia
zachowania, obniżony iloraz inteligencji, zdarzają się przypadki upośledzenia umysłowego.
Płodowy zespół tytoniowy – do najważniejszych objawów płodowego zespołu tytoniowego należą:
niska waga urodzeniowa, zwiększone ryzyko nagłej śmierci noworodka, w dzieciństwie częstsza
zapadalność na choroby układu oddechowego i skłonność do alergii, wolniejszy rozwój fizyczny,
trudności w nauce mówienia, nadpobudliwość.
Poród
Poród to proces związany z wydaniem na świat zdolnego do życia płodu.
Etapy porodu
•
Faza I (rozwarcie) – w wyniku podrażnienia szyjki macicy u ciężarnej kobiety odruchowo
wydziela się hormon – oksytocyna, która wywołuje regularne skurcze macicy
(zapoczątkowanie akcji porodowej). Oksytocyna pobudza również gruczoły mleczne do
produkcji mleka – laktacji. Następnie dochodzi do rozwarcia szyjki macicy, pęknięcia owodni i
odpływu wód płodowych.
•
Faza II (parcie) – silne skurcze macicy wypychają płód na zewnątrz. Płód pozostaje w
łączności z matką za pośrednictwem pępowiny, którą się przecina.
•
Faza III (łożyskowa) – polega na usunięciu łożyska z jamy macicy przez drogi rodne.
Etapy rozwoju postnatalnego
Etap
Czas trwania
Charakterystyka
Noworodkowy
pierwszy
miesiąc życia
Dziecko przystosowuje się do życia w nowym środowisku,
wykonuje ruchy wrodzone, potrzebuje bliskiego kontaktu
z matką
Niemowlęcy
od 2 miesiąca
do końca 1 roku
Okres najszybszego wzrostu, dziecko poznaje świat, w 3
miesiącu unosi głowę,6 miesiącu siada i gaworzy, pod
koniec pierwszego roku zaczyna samodzielnie chodzić
Wczesnego
dzieciństwa
(poniemowlęcy)
2 -3 rok życia
Zwolnienie tempa rozwoju, zmieniają się proporcje ciała,
rozwija się mowa, opanowuje podstawowe czynności
związane z poruszaniem się
Przedszkolny
3 -6 rok życia
Rozwija się pamięć, wydłużają się kończyny dolne, wzrost
zainteresowania otaczającym go światem
Szkolny i
dojrzewania
płciowego
7 -15 rok życia
Powiększa się masa ciała, pojawiają się zewnętrzne cechy
płciowe i zmiany hormonalne, następuje gwałtowny
wzrost organizmu
Młodzieńczy
od 16 -20 rok
życia
Ustalają się proporcje ciała i ostateczna wysokość,
następuje okres stabilizacji
Dorosłości
20 -25 do 40 –
50 rok życia
Osiągnięte zostaje maksimum możliwości fizycznej i
intelektualnej, organizm osiąga dojrzałość fizyczną,
psychiczną i społeczną. Człowiek jest gotowy założyć
rodzinę i osiąga odpowiedni status społeczny i zawodowy.
Przekwitania
45 -55 do 50 –
65 rok życia
Pojawiają się pierwsze oznaki przekwitania, u kobiet
między 45 – 50 rokiem życia, a u mężczyzn pomiędzy 50 –
60 rokiem życia. Okres przekwitania u kobiet nazywa się
menopauzą i wiąże się z całkowitym ustaniem miesiączki i
możliwościami reprodukcyjnymi, pojawia się zmienność
nastrojów, kłopoty ze snem itp. U mężczyzn okres
przekwitania nazywa się andropauzą i wiąże się z
zmniejszoną produkcją plemników, spadkiem ilości
testosteronu, kłopotami z potencją, kłopotami ze snem
Starości
powyżej 65 lat
Coraz bardziej obniża się sprawność fizyczna i
intelektualna. Spada odporność organizmu na choroby
Naturalne metody sterowania płodnością
Naturalne metody planowania rodziny oparte są na obserwacji biologicznego rytmu płodności
kobiety. Zaliczamy do nich:
1)
Metodę termiczną – pozwala określić dni płodne na podstawie pomiaru temperatury ciała.
Metoda ta nie pozwala przewidzieć momentu owulacji a jedynie potwierdza jej zajście.
2)
Owulacyjna (Billingsów) - pozwala określić dni płodne na podstawie obserwacji konsystencji i
lepkości śluzu. Pozwala zaobserwować zmiany wskazujące na zbliżanie się owulacji.
3)
Objawowo – termiczna – polega na jednoczesnym stosowaniu metody termicznej i
owulacyjnej, co przyczynia się do zmniejszenia ewentualnej pomyłki.
4)
Metoda kalendarzykowa – polega na wyznaczeniu dni płodnych na podstawie wiedzy, iż
owulacja zachodzi na 14 dni przed miesiączką, plemniki żyją 72 godziny po wytrysku nasienia,
a komórka jajowa żyje 24 godziny po owulacji.
Sztuczne metody sterowania płodnością
Do środków antykoncepcyjnych sztucznych zaliczamy:
1.
Środki hormonalne – ich działanie polega na: zatrzymaniu owulacji, zagęszczaniu śluzu aby
był on nieprzepuszczalny dla plemników, wywołaniu zmian w błonie śluzowej macicy aby
uniemożliwić implantację zarodka. Dostępne są tabletki jednoskładnikowe zawierające
progesteron, tabletki dwuskładnikowe zawierające progesteron i etynyloestradiol lub
dwuskładnikowe plastry.
2.
Chemiczne – stosowane są dopochwowo. Działanie środków chemicznych w postaci kremów,
żelów lub globulek, polega na stworzeniu plemnikom niesprzyjających warunków i
spowodowaniu ich wyginięcia.
3.
Mechaniczne – ich działanie polega na stworzeniu mechanicznej bariery pomiędzy
plemnikiem a komórką jajową. Do środków tego rodzaju zaliczamy prezerwatywy, kapturki i
błony pochwowe.
4.
Wczesnoporonne – to tak zwane spirale, które utrudniają zapłodnienie i transport jaja oraz
zapobiegają implantacji zarodka. Możemy tutaj zaliczyć tzw. tabletki „dnia następnego”,
które uniemożliwiają rozwój ciąży.
Choroby przenoszone drogą płciową
Choroby przenoszone drogą płciową możemy podzielić na:
1)
Choroby wywołane przez bakterie
a)
Rzeżączka (tryper)
b)
Kiła (syfilis)
2)
Choroby wywołane przez pierwotniaki
Rzęsistkowica
3)
Choroby wywołane przez wirusy
a)
Opryszczka narządów płciowych
b)
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C
c)
AIDS
Charakterystyka chorób układu rozrodczego wywołanych przez bakterie i protista
zwierzęcopodobne (pierwotniaki)
1.
Rzeżączka – choroba wywołana przez dwoinkę rzeżączki (dwoinę Neissera). Zarażamy się
nią przez stosunek płciowy, wspólne używanie pościeli i ręczników. Objawia się najpierw
śluzową a później ropną wydzieliną z cewki moczowej u mężczyzn, a z pochwy u kobiet.
Nieleczona może wywołać niepłodność, zapalenie spojówek, które może doprowadzić do
trwałej utraty wzroku.
2.
Kiła – choroba wywołana przez krętka bladego. Możemy się nim zarazić tylko przez
stosunek płciowy. Objawia się owrzodzeniem narządów płciowych, w późniejszym
terminie pojawia się wysypka w różnych częściach ciała oraz powiększenie węzłów
chłonnych. Choroba bardzo niebezpieczna. Nieleczona prowadzi do upośledzenia
funkcjonowania układu nerwowego, narządu wzroku lub serca.
3.
Rzęsistkowica - choroba wywołana przez rzęsistka pochwowego. Zarażamy się nim przez
stosunek płciowy, u kobiet dodatkowo przez brak higieny narządów rodnych, wspólne
używanie przyborów toaletowych i urządzeń sanitarnych. Powoduje stany zapalne w
obrębie układu płciowego; pojawiają się pieniste upławy, ból, świąd, pieczenie. U
mężczyzn powoduje zapalenie cewki moczowej, pęcherza moczowego i prostaty.
Nieleczona wywołuje niepłodność.
Charakterystyka chorób wirusowych przenoszonych drogą płciową
1.
Opryszczka narządów płciowych - choroba wywołana przez wirusa HSV-2. Zarażamy się nim
przez stosunek płciowy. Objawia się drobnymi pęcherzykami na narządach płciowych,
odbycie i pośladkach, które przekształcają się w bolesne owrzodzenia. Może przyczynić się do
wystąpienia nowotworu szyjki macicy.
2.
Wirusowe zapalenie wątroby – choroba wywołana przez wirusy HBV i HCV. Zarażamy się
nimi przez stosunek płciowy, krew, transfuzję krwi, niesterylny sprzęt medyczny. Objawia się
ogólnym osłabienie organizmu, bólami głowy, jadłowstrętem, gorączką. Może prowadzić do
marskości i raka wątroby. Przeciwko tej chorobie istnieje szczepionka.
3.
AIDS – choroba wywołana przez wirusa HIV. Zarażenie następuje przez stosunek płciowy,
krew, transfuzję krwi, niesterylny sprzęt medyczny, strzykawki, igły. Objawia się
upośledzeniem odporności organizmu. Choroba nieuleczalna, wyniszczająca organizm. Do
zakażenia dziecka może dojść w czasie ciąży, podczas porodu lub karmienia piersią przez
chorą matkę.
TEST SPRAWDZAJĄCY
ZADANIE NR 1.( 1 pkt. )
Poniżej wymieniono nazwy listków zarodkowych oraz podano przykłady narządów i układów.
Listki zarodkowe:
1.
ektoderma
2.
endoderma
3.
mezoderma
Narządy i układy:
A.
mięśnie
B.
wątroba
C.
trzustka
D.
układ nerwowy
E.
układ wydalniczy
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo przyporządkowanych narządów i układów
(litery) do listków zarodkowych z których się różnicują (cyfry).
A.
1 - D; 2 - B; 3 - A
B.
1 - D; 2 – E; 3 – A
C.
1 - B; 2 – E; 3 – C
D.
1- C; 2 – B; 3 – C
ZADANIE NR 2.(1 pkt.)
Schemat przedstawia przenikanie substancji pomiędzy krwią matki a krwią płodu.
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo opisujący przenikanie substancji pomiędzy
krwią matki a krwią dziecka
Odpowiedzi
uczniów
1
2
3
4
A
dwutlenek węgla
przeciwciała
mocznik
tlen
B
dwutlenek węgla
mocznik
przeciwciała
tlen
C
tlen
mocznik
przeciwciała
dwutlenek węgla
D
tlen
przeciwciała
mocznik
dwutlenek węgla
ZADANIE NR 3.( 2 pkt. )
Bliźnięta dwujajowe rozwijają się wówczas, gdy doszło podczas owulacji do równoczesnego
uwolnienia komórek jajowych w jednym lub obu jajnikach. Taka sytuacja zdarza się dość często po
leczeniu hormonalnym kobiet nie mogących zajść w ciążę.
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo wyjaśniający mechanizm powstawania bliźniąt
dwujajowych.
A.
Powstają z dwóch różnych komórek jajowych, każda zapłodniona innym plemnikiem, zarodki
posiadają jedno łożyska i mogą być różnej płci
B.
Rozwijające się zarodki mają odrębne łożyska i pępowiny, powstają z jednej komórki jajowej
zapłodnionej jednym plemnikiem, są tej samej lub różnej płci
C.
Powstają z dwóch różnych komórek jajowych, każda zapłodniona innym plemnikiem, zarodki
posiadają różne łożyska i mogą być różnej płci
D.
Rozwijające się zarodki mają wspólne łożysko ale odrębne pępowiny, powstają z jednej
komórki jajowej zapłodnionej jednym plemnikiem, są różnej płci
ZADANIE NR 4.( 1 pkt. )
Uporządkuj przedstawione poniżej informacje, wybierając cyfry od 1 do 5 w takiej kolejności, aby
utworzyć właściwy opis przebiegu porodu.
Numer
Charakterystyka przebiegu porodu
etapu
1.
Pojawienie się regularnych, coraz silniejszych i częstszych skurczów macicy.
2.
Oddzielenie łożyska od ściany macicy
3.
Pojawienie się łagodnych nieregularnych skurczów macicy, które rozszerzają szyjkę
macicy i przemieszczają płód w jej kierunku
4.
Usunięciu łożyska wraz z błonami płodowymi z jamy macicy przez drogi rodne
5.
Silne skurcze macicy wypychają płód na zewnątrz z organizmu matki przez szyjkę macicy
i pochwę
A.
3; 1; 5; 2; 4;
B.
1; 5; 2; 4; 3;
C.
1; 5; 2; 3; 4;
D.
3; 4; 2; 1; 5;
ZADANIE NR 5.( 1pkt. )
Poniżej zamieszczono opisy chorób układu rozrodczego oznaczone cyframi oraz nazwy chorób
oznaczone literami.
Opis chorób:
1.
Choroba wywołana przez dwoinkę Neissera. Zarażamy się nią przez stosunek płciowy,
wspólne używanie pościeli i ręczników. Objawia się najpierw śluzową a później ropną
wydzieliną; u mężczyzn z cewki moczowej, a u kobiet z pochwy.
2.
Choroba wywołana przez krętka bladego. Możemy się nim zarazić tylko przez stosunek
płciowy. Objawia się owrzodzeniem narządów płciowych, w późniejszym terminie pojawia się
wysypka w różnych częściach ciała oraz powiększenie węzłów chłonnych.
3.
Choroba wywołana przez wirusa HSV-2. Zarażamy się nim przez stosunek płciowy. Objawia
się drobnymi pęcherzykami na narządach płciowych, odbycie i pośladkach, które
przekształcają się w bolesne owrzodzenia. Może przyczynić się do wystąpienia nowotworu
szyjki macicy.
Nazwy chorób:
A.
Opryszczka narządów płciowych
B.
Kiła
C.
Rzęsistkowica
D.
Rzeżączka
E.
AIDS
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo przyporządkowanych opisów chorób (cyfry) do
ich nazw (litery).
A.
1 - D; 2 – E; 3 – A
B.
1 - B; 2 – E; 3 – C
C.
1 - D; 2 - B; 3 - A
D.
1- C; 2 – B; 3 – C
ZADANIE NR 6.( 1 pkt. )
Do każdej nazwy okresu rozwoju zarodkowego dobierz jeden poprawny opis.
Nazwa
Opis
a.
bruzdkowanie
b.
gastrulacja
c.
organogeneza
1.
wyodrębnione grupy komórek, których jedyną funkcją jest
synteza i wydzielanie hormonów
2.
proces powstawania narządów wewnętrznych począwszy od
rozwoju cewy nerwowej.
3.
etap rozwoju zarodkowego rozpoczynający się po
zapłodnieniu i polegający na wielokrotnych podziałach
mitotycznych
4.
proces tworzenia listków zarodkowych: zewnętrznej
ektodermy, środkowej mezodermy i wewnętrznej endodermy
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo przyporządkowanych opisów wybranych z 1-4
do ich nazw a-c.
A.
a -3; b – 4; c – 2
B.
a -1; b – 4; c – 2
C.
a -3; b – 4; c – 1
D.
a -1; b – 3; c – 2
ZADANIE NR 7.( 1 pkt. )
W tabeli zestawiono wybrane okresy rozwojowe człowieka wraz z ich charakterystyką
Etap rozwoju
Zmiany w organizmie
a– noworodkowy
b – młodzieńczy
c – dorosłości
d – niemowlęcy
1.
Okres najszybszego wzrostu, dziecko poznaje świat, unosi głowę i
gaworzy,
2.
Dziecko przystosowuje się do życia w nowym środowisku,
wykonuje ruchy wrodzone, potrzebuje bliskiego kontaktu z matką
3.
Powiększa się masa ciała, pojawiają się zewnętrzne cechy płciowe
i zmiany hormonalne, następuje gwałtowny wzrost organizmu
4.
Ustalają się proporcje ciała i ostateczna wysokość, następuje okres
stabilizacji
5.
Okres trwający od 20 -25 do 40 – 50 rok życia, w którym organizm
osiąga dojrzałość fizyczną, psychiczną i społeczną
Zaznacz wśród odpowiedzi A – D szereg prawidłowo przyporządkowanych zmian w organizmie do
odpowiedniego etapu rozwoju postnatalnego.
A.
a -1; b – 3; c – 5; d – 2
B.
a -3; b – 4; c – 5; d – 2
C.
a -1; b – 4; c – 5; d – 2
D.
a -3; b – 4; c – 5; d – 1
ZADANIE NR 8.( 1 pkt. )
Uporządkuj przedstawione poniżej informacje, wybierając cyfry od 1 do 5 w takiej kolejności, aby
utworzyć właściwy opis procesów związanych z rozwojem zarodkowym i płodowym człowieka.
Numer
etapu
Etapy rozwoju zarodkowego i płodowego
1.
Bruzdkowanie
2.
Organogeneza
3.
Zapłodnienie
4.
Poród
5.
Gastrulacja
A.
3; 1; 5; 2; 4;
B.
1; 5; 3; 2; 4;
C.
1; 5; 2; 3; 4;
D.
3; 2; 5; 1; 4;
MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA
Zadanie 1
A
Zadanie 2
A
Zadanie 3
C
Zadanie 4
D
Zadanie 5
C
Zadanie 6
A
Zadanie 7
B
Zadanie 8
A