Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
1
Wykład 11: Profilaktyka w środowisku szkolnym
Profilaktyka jest jednym ze sposobów reagowania na rozmaite zjawiska
społeczne, które oceniane są jako szkodliwe i niepożądane (…)
Pierwsza systematycznie wdrażana strategia profilaktyczna - tzw. „edukacja
negatywna” (początek XX wieku) (…)
Działania profilaktyczne powinny być skierowane na najważniejsze czynniki
ryzyka, tkwiące w jednostce, jak i jej otoczeniu społecznym (…)
Profilaktyka
eliminacja lub redukcja wzmacnianie czynników
czynników ryzyka chroniących
Wybrane czynniki ryzyka:
•
Duża dostępność substancji
•
Wystąpienie uzależnienia lub nadużywania w rodzinie
•
Konflikty w rodzinie
•
•
Pozytywny stosunek rodziny dziecka d używania substancji (również
obojętność i przyzwolenie)
•
Doświadczenie izolacji w dzieciństwie
Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
2
•
Wczesna inicjacja
•
Słabe wyniki w nauce szkolnej i zawężone oczekiwania życiowe
•
Grupa rówieśnicza, w której normą są zachowania dysfunkcyjne
•
Pozytywne oczekiwania dziecka wobec używania substancji
Czynniki chroniące:
•
Silna więź z rodzicami
•
Zainteresowanie nauką i dobre w niej wyniki (także angażujące hobby)
•
Praktyki religijne
•
Szacunek dla norm i autorytetów społecznych (osadzenie w szerszej
wspólnocie)
•
Pozytywna grupa rówieśnicza
(Grochowska G., Bidziński K.)
Zachowania ryzykowne – działania niosące ryzyko negatywnych konsekwencji;
zachowania te mają znaczenie rozwojowe i często współwystępują ze sobą (…)
Poziomy profilaktyki
-
profilaktyka I stopnia – to działania mające na celu promocję zdrowia oraz
zapobieganiu pojawiania się problemów związanych z używaniem i
nadużywaniem środków odurzających (…)
-
profilaktyka II stopnia – zwana też wczesną identyfikacją, ma na celu
ujawnienie osób o najwyższym ryzyku popadnięcia w uzależnienie oraz
Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
3
pomaganie im w redukcji tego ryzyka, a więc zapobieganie popadaniu w
używanie zależne (…)
-
profilaktyka III stopnia – rozumiana jest jako interwencja po wystąpieniu
uzależnienia (…) /Z. Gaś, 1993/
Wybrane teorie wykorzystywane najczęściej w praktyce profilaktycznej oraz
opracowane na ich podstawie strategie:
1.
Teoria Przywiązania (John Bowlby 1973) opisuje proces rozwoju więzi
pomiędzy jednostką a otoczeniem w kolejnych etapach życia → Strategia
Rozwijania Umiejętności Wychowawczych oraz Strategia Rozwoju Zasobów
Ś
rodowiskowych
2.
Teoria Społecznego Uczenia (Alfred Bandura 1986) wyjaśnia proces
nabywania nowych zachowań – również sięgania po środki psychoaktywne –
poprzez modelowanie → Strategia Rozwoju Umiejętności Wychowawczych
oraz Strategia Edukacji Rówieśniczej
3.
Teoria Uzasadnionego Działania (Icek Ajzen i Martin Fishbein 1980)
opiera się na założeniu, że ludzie postępują w sposób racjonalny i decydując
się na podjęcie (lub zaniechanie) danej aktywności rozważają możliwe jej
konsekwencje → Strategia Edukacji Normatywnej
4.
Teoria Zachowań Problemowych (Richard Jessor 1987) zwraca uwagę na
funkcję, jaką w przypadku nastolatków pełnią zachowania naruszające normy
prawne lub obyczajowe → Strategia Kształtowania Umiejętności Życiowych
oraz Strategia Alternatyw
Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
4
5.
Teoria Odporności (Resilience), Michael Rutter (1979) i Norman Garmezy
(1985), dotyczy czynników i mechanizmów sprzyjających pozytywnemu
rozwojowi dzieci dorastających w bardzo trudnych warunkach → Strategia
Rozwoju
Zasobów
Ś
rodowiskowych
oraz
Strategia
Kształtowania
Umiejętności Życiowych
(Okulicz-Kozaryn K., Pisarska A.)
Profilaktyka w szkole
Rodzaje szkolnych oddziaływań profilaktycznych:
-
samodzielne programy profilaktyczne (strategia informacyjna i edukacyjna)
-
działania zintegrowane z programem szkolnym
-
działania incydentalne
Standardy szkolnych programów profilaktycznych:
-
projektowane ćwiczenia i informacje muszą być dostosowane do poziomu
rozwoju adresata
-
przekazywane informacje powinny być rzetelne i rzeczowe
-
informacje powinny uwzględniać poziom już posiadanej wiedzy
-
informacje dotyczące zagrożeń nie powinny być zbyt szczegółowe
-
realizatorami powinny być osoby posiadające przygotowanie pedagogiczne
-
programy powinny uwzględniać włączenie rodziców w podejmowane
działania
Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
5
Czynniki obniżające efektywność programów szkolnych:
-
przypadkowość programów
-
działania narzucone odgórnie
-
brak diagnozy problemów szkoły
-
działania incydentalne
-
realizatorzy programów spoza szkoły
-
brak spójnej polityki szkoły wobec ryzykownych zachowań uczniów
-
nauczyciele stanowiący wzorce nieprawidłowych zachowań
-
brak akceptacji nauczycieli dla programu
-
niekorzystny klimat szkoły.
Etapy konstruowania programu profilaktycznego:
1.
Ocena aktualnych potrzeb
2.
Określenie celów programu
3.
Wybór metod i sposobów realizacji celów
4.
Ustalenie kosztów realizacji programu
5.
Monitoring
6.
Ewaluacja
7.
Modyfikacja programu
Wybrane programy profilaktyczne realizowane w szkołach:
-
„Zanim spróbujesz”
-
„Spójrz inaczej”
-
„Program domowych detektywów”
-
„Debata”
-
„Noe”
-
„Śnieżna kula”
Opracowała B. Krzempek na podstawie materiałów własnych i następującej
literatury:
1.
Profilaktyka w środowisku lokalnym, pod red. Grażyny Świątkiewicz,
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002, rozdz. IV
Szkoła jako miejsce realizacji działań profilaktycznych, J. Szymańska, str. 49-
65
2.
Grochowska G., Bidziński K., Pięć etapów budowania szkolnego programu
profilaktycznego, w: Poradnik Wychowawcy, Luty 2001
3.
Tworzenie gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, Warszawa
2006, rozdział 5.1, Profilaktyka i wczesna interwencja, K. Okulicz-Kozaryn,
A. Pisarska
6
„Drzewo problemu”
-
poszukiwanie „korzenia problemu” ⇒ przyczyny problem (bierzemy pod uwagę
te problemy, na które mamy realny wpływ)
-
punkt centralny „drzewa” – definicja problemu
-
gałęzie „drzewa” – konsekwencje problemu oraz wypracowane rozwiązania
Przykład:
W małej miejscowości X, w szkole gimnazjalnej dzieci przyznały się do
brania narkotyków (marihuana i amfetamina). Grono pedagogiczne podejrzewa, że
ktoś dzieciom narkotyki dostarcza i że znacznie większa grupa dzieci niż ujawniono
ma kontakt z narkotykami. Rodzice dzieci mają pretensje do szkoły, nauczyciele do
rodziców. Liczba trudności wychowawczych i konfliktów środowiskowych rośnie.
Ustalamy → Gdzie są przyjmowane środki odurzające (za płotem boiska, głównie
na przerwach, w szkolnym WC), społeczność lokalna nie ingeruje w to, co robią
młodzi ludzie. Najczęściej używa się tu marihuany i amfetaminy, duża grupa
młodych ludzi pali papierosy i regularnie pije alkohol. Narkotyki można kupić od
starszych kolegów. Wspólne branie jest uważane przez dzieci za fajne spędzanie
czasu. Nauczyciele nie maja odwagi nagłośnić sprawy z różnych względów, rodzice
nie widzą problemu. Należy spodziewać się, że w takiej sytuacji coraz większa
liczba dzieci będzie sięgała po narkotyki, a za tym pójdą inne zachowania
ryzykowne.
ERROR: syntaxerror
OFFENDING COMMAND: --nostringval--
STACK:
/Title
()
/Subject
(D:20080930090823)
/ModDate
()
/Keywords
(PDFCreator Version 0.8.0)
/Creator
(D:20080930090823)
/CreationDate
(jpiskorz)
/Author
-mark-