Bezpieczeństwo i higiena pracy w szkole

Kultura bezpieczeństwa

Kultura bezpieczeństwa — materiały pomocnicze dla nauczycieli

do nauczania na wszystkich poziomach edukacji szkolnej.

Materiały są zbiorem pomocy edukacyjnych wspierających

nauczyciela w procesie kształcenia z zakresu bezpieczeństwa,

higieny pracy i ergonomii.

Materiały opracowano w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy —

Państwowym Instytucie Badawczym w ramach programu

wieloletniego „Dostosowanie warunków pracy w Polsce do

standardów Unii Europejskiej”.

Materiałom nadano strukturę modułową, stwarzającą możliwości
elastycznego korzystania z treści. W strukturze modułu znajdują się
jednostki lekcyjne, dla których opracowano kompletne narzędzia edukacyjne
wraz ze wskazówkami metodycznymi dla nauczyciela i ucznia.

Na każdy moduł składają się:

• karta modułu, która informuje o jego zakresie tematycznym, czasie

realizacji, celach edukacyjnych oraz przedstawia podział modułu na

poszczególne ośrodki tematyczne wraz z ich opisem (poszczególne tematy

dnia, ich treści, cele operacyjne oraz metody i formy pracy), wykaz

foliogramów i spis literatury pomocniczej,

• scenariusze zajęć zintegrowanych wraz z materiałami pomocniczymi dla

nauczyciela i inne pomoce dydaktyczne,

• karty pracy ucznia zawierające różnorodne ćwiczenia (rysunki, rebusy,

krzyżówki, kolorowanki itp.),

• foliogramy.

Materiał dla klas 1—3 szkoły podstawowej obejmuje 33 tematy dnia
podzielone na 6 modułów (łącznie 259 stron materiału), 19
foliogramów i 9 filmów do wybranych tematów zajęć.

Materiał dla klas 4—6 szkoły podstawowej obejmuje 42 tematy
lekcyjne podzielone na 6 modułów (łącznie 325 stron materiału), 38
foliogramów i 16 filmów do wybranych tematów zajęć.

Materiał dla gimnazjum obejmuje 29 tematów lekcyjnych
podzielonych na 5

modułów (łącznie 302 strony materiału), 140

foliogramów, 6 dodatkowych prezentacji i 9 filmów do wybranych
tematów zajęć.

Materiał dla szkół ponad gimnazjalnych obejmuje 21 tematów
lekcyjnych podzielonych na 5 modułów (łącznie 253 strony
materiału), 150 foliogramów i 20 filmów do wybranych tematów zajęć.

2. Bezpieczne przedszkole

Bezpieczne przedszkole

— 8 scenariuszy zajęć na temat bezpiecznych

zachowań wraz z teczką pracy ucznia oraz książeczką do malowania;
gra planszowa, karty do gry oraz dwa rodzaje puzzli (jedne w wersji
elektronicznej), Ośrodek Promocji i Współpracy Naukowej z

Zagranicą.

• Detektyw przychodzi na obiad,

• Detektyw sprawdza, czy umiemy dbać o zdrowie,

• Detektyw obserwuje zajęcia z użyciem różnych narzędzi,

• Detektyw przeszukuje ogród,

• Bawimy się z Detektywem Parasolem,

• Detektyw przygląda się urządzeniom elektrycznym,

• Detektyw przeszukuje dziwne zakamarki,

• Detektyw obserwuje drogę z przedszkola do domu.

3. Bezpieczna szkoła

Bezpieczna szkoła

— 14 scenariuszy zajęć wraz z teczką pracy ucznia oraz

książeczką do malowania; dwie gry planszowe (jedna z nich w wersji
elektronicznej) oraz dwa rodzaje puzzli (w tym jedne w wersji
elektronicznej) Ośrodek Promocji i Współpracy Naukowej z Zagranicą.

• Ja i Kubuś — wprowadzenie do programu, przedstawienie Kubusia,
• Tworzymy kodeks postępowania,
• Ja i Kubuś w klasie — cz. I.,
• Ja i Kubuś w łazience,
• Ja i Kubuś w bibliotece,
• Ja i Kubuś na lekcji wf
• Ja i Kubuś w klasie — cz. II,
• Ja i Kubuś w szatni,
• Ja i Kubuś w stołówce,
• Ja i Kubuś na korytarzu,
• Ja i Kubuś w świetlicy,
• Ja i Kubuś w szkole — przeciwdziałanie zagrożeniom,
• Powtórzenie materiału — gra dydaktyczna,

• „Pożegnanie Kubusia” — konkurs plastyczny.

Program edukacyjny „NASZE BEZPIECZEŃSTWO

”

Program został nagrodzony przez brytyjski fundusz KNOW-HOW w
konkursie „Innowacje w miastach. Miasto 2000”. Pomysł prowadzenia
edukacji pożarowej za pośrednictwem komiksu nagrodziła Kapituła

Międzynarodowego Festiwalu Komiksu „Komiks 2001”.

Informacje o programie

Każdego roku w Polsce ginie w pożarach kilkaset osób, a kilka tysięcy odnosi obrażenia.

Analiza

zachowań ludzi w czasie tych zdarzeń doprowadziła do zaskakującego wniosku —

ludzie giną, ulegają zatruciu dymem i poparzeniu wskutek nieznajomości podstawowych zasad

ochrony przed zjawiskami towarzyszącymi pożarowi.

Autorzy programów uznali, że należy przekazywać społeczeństwu wiedzę na temat

rozpoznawania przyczyn pożarów w miejscach przebywania człowieka, głównie w domu i pracy.

Jednak najważniejsze jest edukowanie społeczeństwa w zakresie prawidłowych zachowań w

przypadku pożaru, tzn. zasad ewakuacji z miejsca zagrożonego, ochrony przed dymem i

wysoką temperaturą oraz współpracy z ratownikami w czasie akcji ratowniczej. Autorzy doszli

do wniosku, że największe efekty w zakresie ochrony życia i zdrowia ludzi będzie można

osiągnąć, prowadząc edukację w skali masowej.

Etapy programu

Pierwszy etap

tworzenia programu dotyczy edukacji dzieci i młodzieży.

Autorzy opracowali broszury zawierające informacje dotyczące zagadnień

związanych z pożarami.

Drugi etap

związany jest z opracowaniem materiałów edukacyjnych dla

dzieci słabo widzących, słabo słyszących i niesłyszących, zawierających

informacje o pożarach.

Trzeci etap

dotyczy edukacji dorosłych i uczniów szkół ponad

gimnazjalnych

. Początkowo broszury poruszały zagadnienia związane z

pożarami. Kolejno opracowano materiały edukacyjne związane z różnymi

zagrożeniami, które mogą wystąpić na co dzień lub powstać w wyniku

działań terrorystycznych.

Edukacja dzieci i młodzieży

W skład programu wchodzi 6 broszur:

1. Misiek i Rysiek

— klasy 0—I szkoły podstawowej.

2. Przygody Miśka i Ryśka — klasy II—IV szkoły podstawowej — klasy IV—

VI szkoły specjalnej.

3. Miśka i Ryśka przygody z pożarem — klasy V—VI szkoły podstawowej —

klasy VI

—VIII szkoły specjalnej.

4. Bezpieczna zabawa

— klasy I—II gimnazjum.

5. Lekcja przeżycia — klasy I—III gimnazjum.

6. Wskaż poprawne rozwiązania — klasy II—V klasy szkoły podstawowej, I

—VIII szkoły specjalnej.

Edukacja dorosłych i uczniów szkól ponad gimnazjalnych

W skład programu wchodzi 5 broszur:

1. Twoje Bezpieczeństwo. Ewakuacja,

2. Przeżyć Pożar,

3. Bezpieczne mieszkanie,

4. W trosce o twoje bezpieczeństwo,

5. Czy znasz sygnały alarmowe?

Edukacja dzieci słabo widzących, słabo słyszących i niesłyszących

Pożar,

2. Ewakuacja,

3. Twój bezpieczny wybór.

Filmy

Przeżyć pożar,

2. Ewakuacja,

3. Ewakuacja II,

4. Ewakuacja III,

5. Przygody Damiana

— szkolnego piromana (zrealizowany przez

Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa o/Łódź),

Uwaga pożar (zrealizowany przez Stowarzyszenie Inżynierów i

Techników Pożarnictwa oJ Łódź).

Program edukacyjny „BEZPIECZNE ŻYCIE”

Program edukacyjny

„BEZPIECZNE ŻYCIE”

realizowany jest przez KG

PSP we współpracy z władzami samorządowymi, policją, strażą

graniczną i strażą miejską. Corocznie w programie bierze udział kilka

tysięcy dzieci i młodzieży.

Program oparty jest na doświadczeniach Szwedzkiej Ligi Obrony

Cywilnej, uczy dzieci bezpiecznych zachowań, umiejętności przetrwania

oraz zapobiegania nieszczęśliwym wypadkom w donu, szkole i na

wakacjach. Podnosi poziom bezpieczeństwa na terenie szkół oraz

przekonuje rodziców do współpracy.

Adresatami programu „Bezpieczne Życie” są:

• dzieci i młodzież szkolna,

• nauczyciele i dyrektorzy szkół, rodzice,

• władze samorządowe.

Celem programu jest zgromadzenie doświadczeń w zakresie
upowszechniania wiedzy i umiejętności przydatnych w sytuacjach
zagrożenia wśród dzieci i młodzieży oraz podniesienia ich świadomości z
zakresu bezpieczeństwa, w tym m.in.:

• zasad zachowania się w sytuacjach zagrożenia życia,
• zasad bezpieczeństwa podczas gier i zabaw na świeżym powietrzu,
• sposobów wzywania pomocy, gdy doszło do wypadku,
• udzielania pomocy bezpośrednio po wypadku,
• zachowania się podczas pożaru i po pożarze,
• ochrony i zabezpieczenia mieszkania przed różnymi zdarzeniami,
• zachowania się w ruchu drogowym,
• zachowania się w niesprzyjających warunkach atmosferycznych,
• postępowania w przypadku kontaktu z niebezpiecznymi substancjami.

Powyższe zamierzenia realizują odpowiednio przeszkoleni pedagodzy.
Program składa się z dwóch części poświęconych różnego rodzaju

wypadkom oraz zaginięciom dzieci.

6. Bezpieczna

szkoła

Za pośrednictwem strony internetowej „Bezpieczna szkoła” Centrum

Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, przekazuje

informacje i materiały metodyczne dla szkół, opracowane na zlecenie

Ministerstwa Edukacji Narodowej

Cel programu -

• Usprawnienie i zwiększenie trafności oraz skuteczności oddziaływań

szkoły w sytuacjach zagrożenia dzieci i młodzieży przestępczością i

demoralizacją.

• Wypracowanie metod współpracy szkoły z policją.

Pakiet materiałów pomocniczych dla szkół, opracowany na zlecenie

Ministerstwa Edukacji Narodowej „Agresja i przemoc w szkole”.

Przykładowe konspekty zajęć o tematyce bhp

Scenariusz zajęć 1

Temat: Prawna ochrona pracy.

Czas trwania: 90 min.

Cele kształcenia

Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć:

• wymienić główne źródła prawa pracy,

• znaleźć informacje prawne w Kodeksie pracy i innych źródłach prawa pracy,

• dokonać analizy podstawowych aktów prawnych w zakresie prawi obowiązków

pracownika oraz pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

• przedstawić podstawowe obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie bhp,

• współpracować w grupie,

• zaprezentować swoją pracę,

• poszukać specjalistycznych informacji w ogólnodostępnych źródłach informacji.

Środki dydaktyczne

Kodeks pracy, komputer z dostępem do Internetu lub odpowiednia ilość

egzemplarzy, rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004

r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

regulaminy pracy różnych zakładów, mazaki, papier na plakaty.

Uczestnicy

• uczniowie technikum

Formy organizacyjne pracy uczniów

praca indywidualna, praca w małych zespołach.

Metody nauczania

— uczenia się

pogadanka, praca z tekstem rozporządzenia, ćwiczenia, dyskusja w

grupie.

3. Plan zajęć.

• Pogadanka: „Prawo pracy”.

• Pytania sprawdzające.

• Ćwiczenie 1. „Podstawowe obowiązki pracodawcy i pracownika w

zakresie bhp”.

• Ćwiczenie 2. „Analiza rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w

sprawie”. szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

• Podsumowanie zajęć.

• Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności.

• Ewaluacja zajęć.

Przebieg zajęć

1. Wprowadzenie.

2. Uświadomienie celów zajęć.

Prawo pracy

Treści pogadanki

znaczenie

systemu prawnego w życiu człowieka, znaczenie prawa pracy

regulującego prawa i obowiązki pracodawców i pracowników, źródła prawa
pracy i ich hierarchia, cel zmian dokonywanych w Kodeksie pracy,
wyjaśnienie pojęć:
nowelizacja, wykładnia prawa, prawo bezwzględnie obowiązujące.

Pytania sprawdzające

1. Czy w Kodeksie pracy znajdują się rozporządzenia poszczególnych
ministrów?

2. Gdzie należy szukać rozporządzeń Rady Ministrów oraz rozporządzeń
poszczególnych ministrów?

3. Gdzie należy szukać uchwał i zarządzeń poszczególnych ministrów?

4. Czy regulamin pracy obowiązujący w zakładzie może być korzystniejszy dla
pracownika w porównaniu z przepisami zawartymi w Kodeksie pracy?

5. Co oznacza stwierdzenie, że przepisy zawarte w Kodeksie pracy mają

charakter prawa bezwzględnie obowiązującego?

Ćwiczenie 1

Podstawowe obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie bhp.

Wskazówki do realizacji

praca zespołowa, zespoły tworzą plakaty, wyniki pracy są prezentowane

przez lidera grupy na forum klasy, po prezentacji nauczyciel dokonuje

podsumowania, uświadamiając uczniom znaczenie wypełniana

przedstawionych obowiązków dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy.

Zespół I

Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bhp.

Zespół II

: Podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bhp.

Zespół III

: Podstawowe obowiązki osoby kierującej pracownikami zakresie

bhp.

Każdy uczeń w zespole powinien:

1) wyszukać w dziale IV Kodeksu pracy obowiązki będące tematem pracy

zespołu i wypisać z niego punkty dotyczące bezpieczeństwa i higieny

pracy,

2) wyszukać w Kodeksie pracy dział, w którym zawarto podstawowe

obowiązki w zakresie bhp i wypisać z niego obowiązki będące tematem

pracy zespołu,

3) uczestniczyć w tworzeniu plakatu.

Środki dydaktyczne: Kodeks pracy, mazaki, papier na plakat.

Ćwiczenie 2

Analiza rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie szkolenia w
dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Wskazówki do realizacji

przed przystąpieniem do ćwiczenia należy określić cel szkoleń bhp.

Uczeń powinien

1) wpisać adres http://www.abc.com.pl/serwis/publik.htm (w przypadku braku
dostępu do Internetu uczeń otrzymuje Dziennik Ustaw z roku 2004, Nr 180),

2) znaleźć rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie szkolenia w
dziedzinie

bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. Nr 180, poz. 1860),

3) przeprowadzić analizę rozporządzenia z uwzględnieniem pytań w tabeli i
wypełnić, zaznaczając w niej znakiem „X” prawidłową odpowiedź oraz numer
paragrafu.

Środki dydaktyczne

komputer z dostępem do Internetu

Podsumowanie zajęć

Uczniowie:

• przedstawiają korzyści wynikające ze stosowania prawa,

• wymieniają podstawowe źródła prawa pracy,

• przedstawiają podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bhp,

• przedstawiają podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bhp,

• przedstawiają podstawowe obowiązki osoby kierującej pracownikami w

zakresie bhp i przedstawiają skutki braku respektowania obowiązków

analizowanych grup, nauczyciel ewentualnie rozszerza wypowiedź.

Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności

• sprawdzenie wyników pracy,
• wystawienie ocen za wykonaną pracę, aktywność i odpowiedzi

Pytanie

Tak

Nie

Pracownik zatrudniony na stanowisku robotniczym
zobowiązany jest do uczestnictwa w szkoleniu
okresowym nie rzadziej

niż co 5 lat.

Pracownik

wykonujący pracę na kilku stanowiskach

płacy powinien odbyć instruktaż stanowiskowy na
każdym z tych stanowisk.

Podstawę dopuszczenia pracownika do wykonywania
pracy na

określonym stanowisku jest sprawdzian

wiedzy i

umiejętności z zakresu wykonywania pracy

zgodnie z przepisami oraz zasadami

bezpieczeństwa i

higieny pracy.

Ewaluacja zajęć

Ankieta dla uczniów klasy ……………..

Proszę zakreślić właściwą odpowiedź i ewentualnie dodać własną, a w

tabelach wpisać ilość przyznanych punktów.

1. Zajęcia na temat „Prawna ochrona pracy” to dla mnie:

□

strata czasu,

□

okazja do zabawy,

□

źródło informacji o prawnej ochronie pracy.

Nie

Raczej nie

Trudno
powiedzieć

Raczej tak

Tak

Nie

Raczej nie

Trudno
powiedzieć

Raczej tak

Tak

2. Zdobytą wiedzę i umiejętności wykorzystam w praktyce.

3. Odpowiadał mi sposób prowadzenia lekcji

Na zajęciach szczególnie podobało mi się:

5. Na zajęciach nie podobało mi się

Dziękujemy za wypełnienie ankiety.

Przykładowe konspekty zajęć o tematyce bhp

Scenariusz zajęć 2

Temat: Organizacja stanowiska komputerowego.

Czas trwania: 45 min.

Uczestnicy

• uczniowie technikum

Cele kształcenia

Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć:

• wyjaśnić znaczenie stosowania zasad bhp dla zdrowia użytkownika

komputera,,

• znaleźć informacje dotyczące zasad kształtowania bezpiecznych i

higienicznych warunków pracy na stanowisku komputerowym,

• podejmować decyzje w oparciu o rozporządzenie,

• podać wnioski z analizy,

• zmodyfikować swoje stanowisko pracy z komputerem,

• współpracować w grupie.

Metody nauczania

— uczenia się

metoda przewodniego tekstu, dyskusja dydaktyczna, pokaz filmu. -

Formy organizacyjne pracy uczniów: praca w małych zespołach przy

stanowisku w pracowni komputerowej, praca indywidualna.

Środki dydaktyczne

film „Uwaga komputer”, instrukcja dla ucznia, arkusz ćwiczeniowy,

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej (Dz.U, z 1998 r. Nr-148,

poz. 973), stanowisko komputerowe, na którym pracuje uczeń, liniał do

pomiaru z dokładnością 1 mm, telewizor, wideo.

Przebieg zajęć

1. Przedstawienie tematu i uświadomienie celów zajęć.

2. Przedstawienie metody pracy.

3. Pogadanka wprowadzająca do tematu.

4. Pokaz filmu: „Uwaga komputer” — film prezentuje zagrożenia i sposoby

ich unikania oraz wyjaśnia, co robić, aby praca z komputerem była nie

tylko przyjemna, ale i bezpieczna. (czas trwania: 8 mm).

Udostępnienie uczniom arkusza ćwiczeniowego i materiałów

pomocniczych do pracy, wyjaśnienie ewentualnych niejasności.

6. Praca uczniów wspierana przez nauczyciela.

7. Sprawdzenie wyników pracy, ocena z uzasadnieniem słownym.

8. Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności.

9. Przeprowadzenie ankiety ewaluacyjnej.

Instrukcja dla ucznia

1. Wykonując polecenia zamieszczone w przedstawionych poniżej etapach
realizacji ćwiczenia, przeprowadź analizę stanowiska komputerowego pod
kątem spełnienia wymogów zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i
higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.

2. Zastosuj zmiany, które zmniejszą uciążliwość pracy na tym stanowisku.

Etap I. Informacje

1) omówienie uciążliwości wynikających z wykonywania pracy w pozycji
siedzącej,

2) uświadomienie uczniom problemów zdrowotnych występujących u osób
pracujących w pozycji siedzącej,

3) omówienie rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na

stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.

Etap II. Planowanie

Zapoznaj się z treścią i odpowiedz na następujące pytania:
1. Jaki jest cel zaleceń zawartych w rozporządzeniu w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory
ekranowe?

2. Czy Twoje stanowisko komputerowe powinno spełniać wymagania
rozporządzenia?

3. W jaki sposób możesz wykorzystać rozporządzenie w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory
ekranowe do zmniejszenia uciążliwości występujących przy pracy na Twoim
stanowisku komputerowym?

4. Czy wszystkie punkty rozporządzenia mają zastosowanie do Twojego
stanowiska?

5.

Jakie wielkości poddasz analizie?

6. W jaki sposób dokonasz analizy punktów, które dotyczą wygody

użytkowania?

Etap III. Ustalenia

1. Ustal punkty rozporządzenia, według których będziesz analizował

poszczególne elementy Twojego stanowiska komputerowego

2. Skonsultuj wybór z nauczycielem.

3. Wpisz wybrane punkty rozporządzenia do tabeli opracowanej w arkuszu

ćwiczeń.

Etap IV. Wykonanie

1. Przeprowadź oględziny i pomiary analizowanego stanowiska.

2. Wpisz znak „X”: w rubryce „TAK”, jeśli wymaganie podane w

rozporządzeniu jest spełnione, a w rubryce „NIE”, jeśli wymaganie nie jest

spełnione.

Etap V. Analiza

Wpisz, po rozpatrzeniu wszystkich wybranych punktów rozporządzenia,

treść wniosków wynikających z analizy (jakie zmiany powinny być

wprowadzone, a jeśli wszystkie wymagania są spełnione, zanotuj, że

stanowisko nie wymaga zmian).

Etap VI. Sprawdzenie

1. Przedstaw propozycje zmian nauczycielowi.

2. Podobną analizę przeprowadź w domu na swoim stanowisku

komputerowym.

3. Po dokonaniu zmian sprawdź, czy będzie Ci się wygodniej pracowało.

4. Zapisz wnioski z pracy w domu.

Podsumowanie zajęć

• nauczyciel sprawdza wyniki pracy,

• uczniowie przedstawiają wnioski wynikające z przeprowadzonej

analizy,

• wymieniają proponowane zmiany,

• nauczyciel zadaje powtórzenie ćwiczenia w ramach pracy domowej

(tym uczniom, którzy nie dysponują komputerem w domu, proponuje

wspólną pracę z kolegą przy jego komputerze).

Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności

Uwaga:

na następnych zajęciach należy sprawdzić wyniki analizy

dokonanej przez uczniów w domu:

• sprawdzenie wyników pracy,

• wystawienie ocen za wykonaną pracę, aktywność i odpowiedzi.

Ewaluacja zajęć