Podstawy fotografii – perspektywa 

 

 

 

Rzadko zdarza się, abyśmy w każdej sytuacji patrzyli na świat wyłącznie w jeden sposób. 
Zmiana perspektywy to doskonała metoda aby ujrzed rzeczy w nowym świetle. Podobnie ma 
się rzecz z fotografią – nietypowe uchwycenie rzeczywistości pozwala wyodrębnid z niej na 
zdjęciach zupełnie nowe elementy. Umożliwiają to między innymi różne rodzaje punktu 
widzenia, które opisujemy w niniejszym poradniku. 
 
Od kiedy w sztukach plastycznych człowiek zaczął poszukiwad sposobu na oddanie 
przestrzeni na dwuwymiarowym dziele sztuki (w nowożytnej Europie moment ten przypadł 
na schyłek średniowiecza), idealne odwzorowanie perspektywiczne stało się "świętym 
Grallem" artystów malarzy. O jednym z wybitnych twórców tamtych czasów, Paolo Uccello 
(1396-1475) krąży nawet anegdota, że w swoich (dziś powiedzielibyśmy, że nieco naiwnych) 
studiach nad perspektywą posunął się tak daleko, że zaniedbał własną żonę. 
  
Fotografia nie stawia przed swoimi twórcami takich wymogów – prawa fizyki i 
matematyczne reguły rzutowania przestrzennego obrazu na płaszczyznę wykonują za nas 
"krecią robotę" w dziedzinie odwzorowywania na zdjęciu fotografowanej rzeczywistości. 
Jednak znajomośd pewnych reguł kompozycyjnych związanych z perspektywą pozwala w 
prosty sposób bardzo urozmaicid wykonywane przez nas zdjęcia.  
 
Okiem człowieka, ptaka i żaby  
W zależności od tego, jaką pozycję przyjmiemy wraz z aparatem w stosunku do 
fotografowanego obiektu, możemy mówid o różnych rodzajach perspektywy. Jeżeli nie 
zmieniając własnego położenia będziemy opuszczad, lub zadzierad obiektyw, będziemy mieli 
do czynienia z trzema punktami widzenia: perspektywą ludzką (normalną), ptasią oraz żabią. 
 

 

 

Pierwszy typ perspektywy zazwyczaj nie jest nazywany w żaden sposób – na potrzeby tego 
artykułu nazywad będziemy ją normalną lub ludzką. Jest to najczęstszy sposób robienia zdjęd, 
który nie wymaga od fotografującego praktycznie niczego, poza prostym trzymaniem 
aparatu. Sposób prezentacji przestrzeni na zdjęciu wykonanym w perspektywie normalnej 
praktycznie nie różni się od naszego codziennego sposobu postrzegania świata (o ile 
oczywiście fotografujący nie stosuje żadnych innych zabiegów czyniących zdjęcie 
nietypowym – np. nie używa obiektywu ultra szerokokątnego). 
  
Perspektywa normalna jest więc fotograficznym narzędziem dokumentującym, gdyż 
umożliwia zarejestrowanie obrazu pozbawionego zniekształceo, możliwości różnorodnej 
interpretacji. Jednym słowem jest to narzędzie kronikarskie, a zarazem dośd bezpieczne w 
użyciu. Większośd naszych zdjęd powstaje właśnie z tego punktu widzenia i nie ma w tym nic 
dziwnego ani tym bardziej nagannego. Czasem jednak możemy zechcied przedstawid rzeczy 
nie takimi jakie są, lecz takimi jakimi chcemy, aby się wydawały. Wówczas możemy sięgnąd 
po jeden z dwóch pozostałych punktów widzenia. 
 

 

 

Z perspektywą żabią mamy do czynienia wówczas, gdy zadzieramy aparat w górę i 
fotografujemy obiekt lub osobę znacznie od nas wyższą lub wyżej umieszczoną. W efekcie 
przedmiot lub żywa istota będąca tematem zdjęcia wydają się większe oraz nabierają 
wrażenia siły i dostojeostwa – niezależnie od tego, jak duże są w rzeczywistości. 
  
Zabieg ukazywania ważnych miejsc i postaci od dołu w żabiej perspektywie wykorzystywany 
jest bardzo często w kinie. Użyty na szeroką skalę po raz pierwszy przez Orsona Wellesa w 
legendarnym już obrazie pt. "Obywatel Kane" z 1941 roku stał się stałym elementem języka 
filmu. 
 

 

 

Perspektywa ptasia daje – jak można się łatwo domyślid – zupełnie przeciwne do żabiej 
efekty. Sfotografowane w ten sposób przedmioty oraz ludzie wydają się mniejsi oraz 
"wciśnięci" w tło. Zabieg ten można wykorzystad wówczas, gdy zależy nam na ukazaniu 
wielkości świata wobec fotografowanej osoby. W perspektywie ptasiej doskonale można też 
przedstawid interakcję ludzi lub przedmiotów z otoczeniem z uwagi na fakt, iż przy 
perspektywie tego typu tło jest bardzo istotne dla kompozycji sceny. 
  
Niestety, ptasi punkt widzenia jest bardzo często niewłaściwie stosowany przez 
nieświadomych tego rodziców fotografujących swoje pociechy z wysokości swojego wzroku. 
Małe dzieci uwiecznione w ten sposób są niejako "wyciągane" ze swojego naturalnego 
środowiska, tego co je cieszy i interesuje. Aby oglądający fotografie maluchów nie musieli 
"patrzed na dzieci z góry", warto podczas robienia zdjęd ustawid się z aparatem na wysokości 
wzroku małego modela – ten punkt widzenia, nazywany czasem "psią perspektywą" 
opisujemy w dalszej części tego artykułu. 
 
Praktyczne przykłady wykorzystania nietypowej perspektywy  
Oczywiście punkty widzenia żaby i ptaka mogą pomysłowym fotografom posłużyd nie tylko w 
celu pozornego powiększenia lub pomniejszenia głównego tematu zdjęcia. Po osiągnięciu 
pewnej wprawy w stosowaniu tych technik możemy się pokusid o ich twórcze wykorzystanie 
w celu uzyskania zupełnie niebanalnych kompozycji fotograficznych. Poniżej przedstawiamy 
kilka takich przykładów wraz z ich krótkimi omówieniami. 
 

 

 

To zdjęcie, wykonane podczas koncertu zespołu Digit-All-Love w trakcie festiwalu Wrocław 
Non Stop dnia 26 czerwca 2006 roku to przykład wykorzystania dośd szokującej kombinacji 
dwóch elementów – żabiej perspektywy oraz szerokiego kąta widzenia (ogniskowa 19 mm w 
przeliczeniu na mały obrazek) – w celu zwiększenia dynamiki zdjęcia reportażowego. 
Wykonanie samej fotografii z pewnością nie należało do łatwych (wymagało wejścia na 

scenę w trakcie trwania koncertu), jednak wysiłek i niecodzienny zabieg zaowocował 
uzyskaniem doskonałego ujęcia. 
 

 

Wykorzystanie ptasiej perspektywy w celu pokazania zakooczenia zainscenizowanej walki 
rycerskiej wbrew pozorom nie osłabiło dynamiki sceny, pozwoliło natomiast wyraźniej 
ukazad walczących, a także zbudowad pełen klimat "pojedynku na ubitej ziemi" (w tym 
konkretnym przypadku na dziedziocu krakowskiego Barbakanu). Uzyskanie takiego punktu 
widzenia wymagało jednak od fotografa wykonania zdjęcia za pomocą teleobiektywu z 
wysokości murów otaczających pole walki. Jest to również przykład na to, że niekiedy warto 
jest opuścid bezpośrednie otoczenie wydarzeo i wykonad zdjęcie z większej odległości.  
 
O efektach ubocznych zadzierania nosa  
Za każdym razem, gdy odchylamy aparat w górę lub w dół, bądźmy świadomi konsekwencji, 
jakie to ze sobą niesie. Jedną z nich jest zmiana linii zbiegu perspektywy ujęcia. Ma to 
szczególne znaczenie podczas fotografowania architektury – jeżeli bowiem nawet w 
niewielkim stopniu odchylimy aparat w górę (np. aby zmieścid w kadrze całą fasadę 
budynku), wówczas okaże się, że fotografowany obiekt na zdjęciu jest przechylony. Efekt ten 
będzie tym większy, im szerszy był kąt widzenia aparatu w momencie wykonywania zdjęcia. 
 

 

 

Jeżeli spotka nas taki problem, możemy spróbowad go rozwiązad poprzez korektę 
perspektywy w programie graficznym. Znacznie lepszym rozwiązaniem będzie jednak 
wykonywanie zdjęd architektury zgodnie z zasadami sztuki – dbając o prawidłowe położenie 
aparatu podczas kadrowania. A jeżeli mamy kłopoty z ustawieniem właściwego kadru bez 
zadzierania obiektywu, najlepszym rozwiązaniem jest… cofnięcie się o kilkanaście metrów 
lub (jeżeli jest to możliwe) wykonanie zdjęcia z wyżej położonego punktu, np. balkonu lub 
dachu stojącego nieopodal budynku. 
 
Zniżyd się do poziomu modela  
Jak wspomniałem już na początku tego artykułu, oprócz perspektywy normalnej, żabiej i 
ptasiej istnieje jeszcze jeden punkt widzenia, który bywa szczególnie przydatny podczas 
fotografowania dzieci i małych zwierząt. Bywa on czasem nazywany "perspektywą psa". 
Najogólniej mówiąc fotografowanie z perspektywy psa polega na silnym obniżeniu aparatu 
poprzez kucnięcie lub wręcz położenie się na podłodze lub ziemi tak, aby znaleźd się na tej 
samej wysokości, co nasz model. 
 

 

 

Perspektywa "z oczu dziecka" jest jednym z najczęściej niedocenianych sposobów na 
uwiecznienie malucha w jego naturalnym środowisku i ukazanie świata takim, jaki może je 
on widzied na co dzieo. Stosujmy ją robiąc jak najwięcej zdjęd na wysokości naszego małego 
modela, zamiast z góry. Jest to przy okazji doskonała okazja do nawiązania jeszcze bliższego 
kontaktu z dzieckiem, z której warto korzystad zawsze – nie tylko wówczas, gdy chcemy 
uzupełnid rodzinny album ze zdjęciami.  
 
Na koniec  
Perspektywa to jeden z wielu – obok kolorystyki, kompozycji, właściwie dobranego tematu i 
innych – elementów w zasadniczy sposób wpływających na jakośd naszych fotografii. Z całą 
pewnością nie należy się ograniczad tylko do jednej, najprostszej i najbardziej naturalnej. 
Jednak, jak wszystkie inne zabiegi fotograficzne, stosowanie perspektywy powinno byd 
uzasadnione treścią zdjęcia. Zanim więc postanowimy zaszokowad świat różnorodnością 
naszych prac, najpierw podwiczmy i nabierzmy wprawy w praktycznym stosowaniu świeżo 
nabytej wiedzy. Życzę powodzenia w pierwszych i kolejnych próbach oraz setek udanych 
zdjęd wykonanych z wielu punktów widzenia.