HISTORIA PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ

 

Powstanie Psychologii Poznawczej -> konferencja w MIT w 1956r 
Najważniejsi uczestnicy: Chomsky, Simon, Miller 
Chomsky- przyjmował, że istnieją uniwersalne reguły gramatyczne, które są wbudowane w 
nasz umysł i ograniczają możliwe zdania które możemy wypowiadad, język jest czymś 
wrodzonym. 
( w przeciwieostwie do behawiorystów, którzy uważali, że język powstał w wyniku 
złożonych procesów warunkowania) 
Miller-7+/-2 – człowiek ma ograniczenie w zdolności do przetwarzanie informacji (wąskie 
gardło w pamięci krótkotrwałej), jeżeli liczba elementów w pamięci krótkotrwałej 
przekracza 7+/-2 to elementy muszą zostad z niej usunięte 

Simon- sztuczna inteligencja- pierwszy program komputerowy stymulujący myślenie 

1)  Logic Theorist- dowody twierdzeo logicznych 
2)  General Problem Sofaer- analiza w kategoriach środków i celów, czy kolejne 

kroki zbliżają do osiągnięcia celu 

Bruner- badania nad strategiami tworzenia pojęd 

1)  Badanemu pokazywano kartę jako przykład pojęcia 
2)  Badany miał pokazad jej egzemplarz w większym zbiorze  
Np. 9 kier ->  może wskazad na: 9, kartę kier, czerwoną kartę, nieparzyste kiery, itd. 
3)  Po otrzymaniu odpowiedzi twierdzącej  (np. tak 8 kier wchodzi w skład 

pojęcia) wskazuje kolejną kartę, wie już że w grę nie wchodzi parzystośd ale 
kolor. 

Wnioski: ludzie posługują się różnymi strategiami, zachodzą znaczne różnice indywidualne 
w zakresie strategii rozwiązywania problemów 

Neisser- psychologia poznawcza stała się przedmiotem studiów, jako dziedzina zajmująca 
się strukturalizowaniem, przechowywaniem oraz wykorzystywaniem wiedzy. Książka 
Cognition of reality. 
Skonstruował model Pandemonium- stymulujący proces spostrzegania 
Odchodzi od traktowania umysłu jako narzędzia do przetwarzania informacji, bo umysł sam 
tworzy sceny, w których rozgrywają się zdarzenia: 

  Reaguje na zaszłe zmiany 
  Aktywnie tworzy i planuje sytuacje, w których jednostka może zaspokajad swoje 

potrzeby i realizowad siebie 

Np. gdyby było tak że tylko reagujemy, nigdy nie złapalibyśmy much bo nasz wzrok zawsze 
pozostawałby za nią w tyle. (antycypujemy zdarzenia, mechanizm ten jest nieświadomy) 
Neisser i Gibson- elementem spostrzegania jest aktywnośd motoryczna (ruchy gałek) 

Lata 80-te- badania nad pamięcią codziennych zdarzeo, kwestionują przydatnośd 
stosowania materiału bezsensownego- mało trafny ekologicznie 
Połowa lat 80-tych- przetwarzanie informacji ma charakter równoległy i rozproszony ( 
obalenie tezy, że operacje są wykonywane w sposób sekwencyjny) 
Mózg- zbiór jednostek neuronalnych, które mogą łączyd się ze sobą tworząc sieci, która 
funkcjonuje nawet gdy pewne jej elementy ulegną uszkodzeniu. 
Druga połowa lat 80-tych- powstanie neuropsychologii poznawczej. Stara się ona określid, 
które okolice mózgu SA odpowiedzialne za pamięd, uczenie się, mechanizmy uwagi. Badania 
funkcjonowania uszkodzonych i nie uszkodzonych mózgów. 
Neisser (1993) referat „Multiple system” (bunt że pp nie jest jednolita): 
Umysł ludzki ma budowę modułową: 

1)  Systemy bezpośredniej percepcji/działania- tworzą sensoryczne obrazy środowiska 
2)  Percepcja intersubiektywna i wrażliwośd społeczna- spostrzeganie interakcji 

społecznych i zareagowanie na bodźce społeczne 

3)  System rozpoznawania i reprezentacji- klasyfikuje to co jest rozpoznawane 
Dotychczas PP pomijała, ze w naszym systemie występują proste procesy (bez pamięci i 
uczenia się) jak np. wykrywanie ruchu w otoczeniu, który może oznaczad koniecznośd 
odpowiedniej reakcji adaptacyjnej. 
Poszczególne systemy mają własną bazę neuronalną o różnym poziomie plastyczności: 
najmniej plastyczne systemy bezpośredniej percepcji, najbardziej- rozpoznawania u 
reprezentacji. 

Wady PP:  

1)  Tworzenie mikroteorii procesów szczegółowych, badanie to co łatwo zbadad, a nie 

to co jest ważne 

2)  Tworzenie koncepcji w której dba się bardziej o całośd obrazu niż rozwiązania 

szczegółowe, np. przyjmuje że istnieją płynne przejścia między procesami 
poznawczymi i emocjonalnymi 

CZY ISTNIEJĄ SPECYFICZNE WŁAŚCIWOŚCI PROCESÓW POZNAWCZYCH  WYSTĘPUJĄCYCH 
W INTERAKCJACH SPOŁECZNYCH? 
W procesie ewolucji nasz mózg dostosował się do odbioru informacji ważnych dla 
organizmu i „nauczył” się ten materiał organizowad w sensowne dla siebie struktury. 
Błędem jest uogólniad wyniki badao laboratoryjnych na realne życie. 
Social cognition- twórcy poszukują uniwersalnych właściwości procesów poznawczych. W 
przypadku materiał złożonego, który pojawia się w interakcjach społecznych procesy 
poznawcze dostosowują się do właściwości tego materiału: 

1)  Ludzie zmieniają swoje otoczenie i starają się je kontrolowad. Procesy poznawcze 

odnoszą się do otoczenia, które (przynajmniej częściowo) zostało stworzone przez 
jednostkę i innych ludzi. 

2)  W przypadku poznania społecznego obowiązuje zasada wzajemności- sposób 

postrzegania innych wpływa na to jak inni spostrzegają jednostkę. 

3)  Poznanie społeczne zawsze obejmuje JA. Poznajemy innych przez pryzmat naszych 

potrzeb i wartości, uczymy się od drugiego człowieka jako obiektu najbardziej 
podobnego do nas. 

4)  Musimy uwzględniad, że druga osoba stosuje strategie autoprezentacji, jej 

zachowanie zmienia się (przedstawia się w lepszym świetle) 

5)  Wnioskowanie o ukrytych zamiarach i właściwościach innych. W tym przypadku 

odbiór danych nie jest czysty (narażony na błędy i zniekształcenia) , dlatego jest 
procesem zawodnym. 

6)  Ludzie zmieniają się szybciej niż obiekty fizyczne ( pod wpływem środowiska i 

procesów wewnętrznych) 

7)  Trudniej  sprawdzid dokładnośd wniosków dotyczących zachowao ludzi, bo  jest 

złożone i wieloaspektowe. 

8)  Poznawanie zawsze obejmuje proces schematyzacji i upraszczania (bo umysł ma 

ograniczone możliwości). Im bardziej złożony obiekt tym większe uproszczenie. 
Uproszczenie zależy też od wagi danej informacji  (gdy ważne-przetwarzanie 
analityczne) 

-procesy poznawcze są adaptacyjne, zmieniają się w zależności od tego co jest ich 
przedmiotem, treśd i złożonośd zmienia sposób analizy i interpretacji danych, wnioskujemy 
o zachowaniach innych, przewidujemy je, a dzięki temu mamy kontrolę nad otaczającym 
nas światem. 

NOSAL, SZYMURA, ORZECHOWSKI DWICZENIA 1 

Poznanie- zdolnośd do odbioru informacji oraz przetwarzania ich w celu skutecznej kontroli 
własnego działania i przystosowania się do środowiska. Ogół procesów i struktur 
psychicznych biorących udział w przetwarzaniu informacji. 
Psychologia poznawcza- zajmuje się badaniem procesów, struktur poznawczych oraz 
ogólnych zasad funkcjonowania umysłu. Jak ludzie poznają świat i jak to poznanie wpływa 
na ich codzienne życie. 
Umysł- złożony system wyspecjalizowany w odbiorze i przetwarzaniu informacji. 
Przetwarzanie informacji-> redukcja niepewności 

𝐈 = 𝒍𝒐𝒈

𝟐

𝐎 

Wartośd uzyskanej informacji = logarytmowi o podstawie 2 z dostępnych opcji. 
Bit- jednostka informacji 

 Np. było 8 kandydatów do pracy i wybrali Kazia. 𝐈 = 𝒍𝒐𝒈

𝟐

𝟖 = 𝟑 𝐛𝐢𝐭𝐲 

Zazwyczaj nie potrafimy zmierzyd ilości informacji przetwarzanych przez nasz umysł, ale 
wiemy że jego aktywnośd na tym polega. 

MÓZG vs UMYSŁ 

MÓZG 

UMYSŁ 

Jest materialnym podłożem działania 
umysłu jako systemu 

Funkcje zachodzą na materialnym 
podłożu tkanki nerwowej 

Odnoszą się do tego samego zjawiska- zdolnośd człowieka i innych gatunków 
do poznawania świata 

Neurobiolog bada budowę i aktywnośd 
obszarów mózgowia: spojrzenie „ 
oddolne” od strony elementarnych 
procesów metabolizmu i przewodzenia 
komórkowego 

Psycholog bada funkcje poznawcze: 
spojrzenie „odgórne”- od strony 
złożonych funkcji poznawczych 

Oba spojrzenia logicznie się uzupełniają 

Procesy przetwarzania informacji (Neisser)- bodźce są transformowane, przekształcane, 
redukowane, wzmacniane, zachowywane, przywoływane lub wykorzystywane w 
jakikolwiek inny sposób. Zadaniem PP jest ich opis i pokazanie w jaki sposób wpływają one 
na zachowanie. 
Podstawowe założenie -> EKONOMIA ich przebiegu: 

  Człowiek jest skąpcem poznawczym- angażuje tylko częśd dostępnych zasobów, 

zachowując resztę na wszelki wypadek, chroni system przed przeciążeniem. 
Selekcja danych zachodzi dzięki UWADZE, ponadto umysł dysponuje zdolnością do 
hamowania zbędnych reakcji i procesów mentalnych ( heurystyki, schematy, 
stereotypy) 

  Po wielokrotnym wykonaniu tworzą się coraz bardziej stabilne działania i 

elastyczniejsze struktury poznawcze (wiedza, sądy, przekonania). Raz wykształcone 
struktury wiedzy nadają kierunek i przebieg przyszłych procesów. 

PAMIĘD-zdolnośd umysłu do przechowywania informacji 
Kontrola poznawcza- zdolnośd systemu do samoorganizacji i samoregulacji. 
(powstrzymanie od reakcji/wyzwolenie we właściwym momencie) 
Przetwarzanie informacji  
  dokonuje się na wielu poziomach- ta sama informacja może byd poddana obróbce 

z różną intensywnością i starannością. (zależy od wymagao sytuacji, zadania 
poznawczego, nawyku). 

  Uzależnione jest od kontekstu- zewnętrznego i wewnętrznego 

Poznawcza reprezentacja świata 

Poznawcze reprezentacje świata 

Ogólny obraz świata w umyśle 

Poszczególne składniki tego obrazu: 
werbalne/obrazowe, proste/złożone, 
odnoszące się do rzeczy/relacji 

 

UMYSŁ 

Z perspektywy struktur  

Z perspektywy procesów 

Składa się z licznych i 
wzajemnie powiązanych 
reprezentacji poznawczych 

Manipulowanie reprezentacjami świata, aby 
docierające informacje ze świata 
zewnętrznego/pamięci można było 
zinterpretowad w świetle dotychczasowej 
wiedzy i wykorzystad do tworzenia nowych 
struktur. 

  

POZNANIE 

Aktywne tworzenie reprezentacji poznawczych 

Interpretowanie informacji poprzez owe reprezentacje 

Zmiana treści reprezentacji 

Interpretacja nowych danych 

Reprezentacja-  uproszczony model tego co reprezentuje, może zawierad proste 
wyobrażenie obiektu lub treśd pojęcia.  
Reprezentacjonizm- stanowisko filozoficzne zgodnie z którym umysł poznaje świat za 
pośrednictwem własnych kategorii poznawczych. 
Konstruktywizm- pogląd na naturę umysłu, według którego każdy ma indywidualną, 
niepowtarzalna reprezentacje świata, bo każdy samodzielnie ją utworzył pod wpływem 
doświadczeo. 
Związek między poznaniem i działaniem jest bardzo scisły i wielowarstwowy: 
- każdy akt poznania albo sam jest aktem działania, albo jest podporządkowany działaniu 
-każde działanie jest poznaniem, albo wymaga poznania, albo do niego prowadzi. 
*działanie- celowe zachowanie 
-PP wiąże procesy i czynności poznawcze z celowym zachowaniem się organizmów 
- PP uwzględnia aktywnośd własną podmiotu poznającego jako czynnik wpływający na 
przebieg i ostateczny wynik czynności poznawczych 

  Odruch orientacyjny- reakcja na wydarzenie nagłe i nieoczekiwane 

(znieruchomienie i ukierunkowanie receptorów na odbiór bodźców) (jest 
działaniem samym w sobie) 

  Zachowanie eksploracyjne- aktywne poszukiwanie informacji w otoczeniu, 

niekoniecznie w odpowiedzi an zapotrzebowanie, przejaw bezinteresownej 
ciekawości (służy działaniu) 

  Interioryzacja- wiele czynności poznawczych najpierw ujawnia się w zachowaniu, 

aby dopiero potem się uwewnętrznid. 

Czynnośd (Tomaszewski)- każdy poszczególny przypadek działania czyli zachowania 
celowego, każdy akt poznania jest czynnością 
NARODZINY I ROZWÓJ PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ 
Ankieta w latach 80-tych: ¾ ankietowanych deklaruje, ze reprezentuje PP. Dlaczego? 

  Niezależna od nurtu/paradygmatu psychologicznego, jest obszarem badao 

psychologicznych (nie nurtem), niezależna od teoretycznego i metodologicznego 
podejścia 

Współczesna PP jest dziedziną badao (nie spójnym paradygmatem teoretyczno-
metodologicznym), więc ciężko określid dokładny obszar jej zainteresowao. 
Powstanie PP – 1956 w Massachusetts Institute of Technology 
Miller- ograniczenia pamięci krótkotrwałej  
Chomsky 1959- recenzja na temat książki Skinnera Verbal Behavior wykazał nieadekwatnośd 
teorii bodźca i reakcji do wyjaśnienia zachowao werbalnych człowieka (zaatakował 
behawioryzm)- lekceważą oni rolę wewnętrznych stanów w sterowaniu zachowaniem 
Broadbent 1958- o ograniczeniach w przetwarzaniu informacji wynikających z małej 
pojemności systemu uwagi. 
Neisser 1967- pierwszy systematyczny podręcznik tej dyscypliny 
Lata 50-te-> krytyka behawioryzmu- PP przywróciła człowiekowi kontrolę nad własnym 
zachowaniem 
Piaget- rozwój jest równoważeniem struktur poznawczych: 

1)  Asymilacja nowych informacji (za pomocą wrodzony lub opanowanych 

schematów) 

2)  Asymilacja trwa póki schemat nie utraci swoje przydatności 
3)  Zmiana schematu- AKOMODACJA – co wymaga własnej aktywności podmiotu (w 

wyniku obserwacji i doświadczeo) 

-człowiek samodzielnie konstruuje świat (reprezentacja) 
Do rozwoju PP przyczynił się też rozwój technologii i teorii informatycznych- wykorzystanie 
komputerów w eksperymentach. 
PSYCHOLOGIA A INNE DZIEDZINY BADAO NAD POZNANIEM 
Epistemologia- filozoficzna teoria poznania, źródła i charakter wiedzy oraz teoria prawdy 
Filozofia umysłu- bada problem relacji między mózgiem a świadomością. W jaki sposób 
mózg generuje świadome stany psychiki? 

Napływające 
 dane 

Ciągły rozwój 
możliwości 
poznawczych 

Sztuczna inteligencja- konstruowanie systemów komputerowych zdolnych do wykonywania 
czynności poznawczych (pierwsze programy powstały w latach 50-tych) 

1)  Dziedzina nauk inżynieryjnych- konstruowanie inteligentnych programów, które 

mogą byd wykorzystane w praktyce,  

2)  Stworzenie systemów naśladujących procesy poznawcze ludzi, wykorzystanie w 

celu prowadzenia badao 

Kognitywistyka- próba syntezy problematyki uprawianej przez 6 tradycyjnych dyscyplin: 
filozofia, psychologia, językoznawstwo, informatyka, antropologia, neuronauka-> cel to 
rozwijanie i powoływanie do życia różnych dziedzin z nimi związanych 
METODY BADAO NAD POZNANIEM 
Obserwacja- rejestracja wykonania codziennych czynności poznawczych, analiza błędów-> 
raport: poznawcza charakterystyka wykonywanej czynności 
Eksperyment laboratoryjny- wykonywanie zadao poznawczych nienaturalnie 
uproszczonych w warunkach sztucznych, analiza: czasu reakcji i poprawności odpowiedzi 
Badania kliniczne- badanie pacjentów z upośledzeniami poszczególnych zdolności 
poznawczych, rola konkretnych obszarów mózgu w sterowaniu zachowaniem; oraz badanie 
nad poznawczym starzeniem się  
Symulacja komputerowa- modelowanie procesów poznawczych w postaci klasycznego 
programu komputerowego, porównanie wyników działania systemu z wynikami człowieka 
Te cztery metody wymienione są przez Allporta, autor książki dodaje jeszcze: 
Obrazowanie pracy mózgu- PET (rejestracja poziomu ukrwienia) i Firm ( rejestracja 
poziomu zużycia tlenu) -> wzrost obu sygnalizuje wzmożoną aktywnośd określonych 
obszarów mózgowia, dzięki temu można np. weryfikowad konkurencyjne modele 
poznawcze 
Niezależnie od stosowanej metody: poziom wykonania zadnia odzwierciedla jakośd 
procesów, analiza powinna byd prowadzona tak aby była możliwa ilościowa i jakościowa 
charakterystyka procesu przetwarzania. 
Chronometria umysłu- manipulowanie warunkami zadania poznawczego ( przed wszystkim 
złożonością) i mierzenie czasu potrzebnego na rozwiązanie każdej wersji zadania. Pobrane 
czasy reakcji są przetwarzane ( porównywane, odejmowane, sumowane, itd.) 
Donders- wykonanie każdego zadania wymaga serii operacji umysłowych , które dokonują 
się w czasie rzeczywistym, operacje mentalne nie są realnymi, materialnie zakotwiczonymi 
procesami  

  Umysł działa podobnie do urządzeo technicznych 
  Każda z operacji jest wykonywana w osobnym etapie 
  Etapy są wzajemnie niezależne 

  Czas potrzebny na wykonanie zadania jest sumą odcinków czasu potrzebnych do 

zrealizowania każdego etapu zadania 

  Konstrukcja wielu wersji tego samego zadania, różniących się liczbą niezbędnych 

operacji umysłowych- można ocenid jak długo trwa wykonanie konkretnego 
procesu mentalnego,  

  Mierzymy czas między bodźcem a reakcją- wniosek o długości nieobserwowalnego 

procesu umysłowego 

  Metoda odejmowania- czas trwania etapu decyzji o właściwej reakcji, jeżeli 

większy od 0 to znaczy, że dany etap istnieje 

  Wymaga bardzo starannej obróbki danych 

*W ramce dodatkowej: 
Metoda addytywna- Saul Sternberg- manipulowanie warunkami zadania by sprawdzid, czy 
mają one wspólny/odrębny wpływ na czas rozwiązania całego zadania. 
Analiza komponentowa- Robert Sternberg- dekompozycja procesu poznawczego na 
elementarne składniki, dostarczamy osobie badanej wskazówek wstępnych przed 
włączeniem urządzenia mierzącego czas ( np. skrócenie czasu o etap kodowania) -ocena 
czasu poszczególnych etapów reakcji 
OGÓLNA ARCHITEKTURA UMYSŁU 

1.  Blokowe modele umysłu 

  Informacja przetwarzana przez system sekwencyjnie i oddolnie (wejście 

sensoryczne-> wyjście behawioralne) 

  Składa się z kilku etapów 
  Blok- zespół procesów przetwarzania informacji o podobnym charakterze i 

zadaniach 

1)  Atkinson i Shiffrin 

System przetwarzania składa się z 3 magazynów pamięci: rejestr sensoryczny, 
pamięd krótkotrwała i długotrwała. Informacje na każdym etapie podlegają 
selekcji. Procesy uwagi decydują o które informacje przejdą z rejestru 
sensorycznego do pamięci krótkotrwałej.  
Informacja niepowtarzana bezpowrotnie zanika. 
Magazyn pamięci jest nieograniczony, a zapominanie jest brakiem dostępu do 
informacji. 
Procesy kontrolno-regulacyjne sterują procesem przetwarzania informacji i 
transfer z jednego magazynu pamięci do innego. 
Istotny element: generator reakcji. 
Zawartośd rejestru sensorycznego może dad impuls do wytworzenia reakcji z 
pominięciem dwóch pozostałych systemów pamięci. 

W późniejszej wersji modelu reakcja może byd wyprodukowana tylko przez system 
krótkotrwałego przechowywania informacji. 

Wsparciem dla teorii blokowej-> Komputerowa metafora umysłu (porównywanie 
elementów systemu poznawczego do analogicznych elementów systemu komputerowego) 

UMYSŁ 

KOMPUTER 

Procesy sensoryczne 

Klawiatura, skaner 

Pamięd robocza 

Pamięd operacyjna 

Procesy myślowe 

Procesor 

Pamięd trwała 

Twardy dysk 

Procesy decyzyjne 

Procesor 

Wyjście behawioralne 

Monitor, drukarka 

Przez to porównanie model ostro skrytykowany. Również za: sekwencyjnośd- człowiek nie 
analizuje pojedynczych cech ale całośd. 

2.  Koncepcja poziomów przetwarzania- Craik i Lockhart 
  Informacja jest przetwarzana przez te same struktur, ale na różnym poziomie 

głębokości (zakres i intensywnośd danych). Wraz z pogłębianiem wzrasta liczba i 
złożonośd operacji 

  3 poziomy przetwarzania:  

1)  Płytki- sensoryczna analiza danych, rezultatu nietrwałe i podatne na 

zakłócenia 

2)  Głębszy- semantyczna interpretacja odbieranego sygnału (np. porównywanie) 
3)  Głęboki- trwa dłużej, odporny na zapominanie i czynniki zakłócające, 

skojarzenia, prowadzi do wzbogacenia wiedzy o nowe elementy/ włączenie 
wiedzy w nowe struktury poznawcze. 

  Obieg wtórny- dotyczy zjawisk pamięciowych, które nie wymagają dopływu 

informacji z zewnątrz. 

  Umysł jako system jednolity 
  2 typy przetwarzania: 

1)  Związany z wtórnym obiegiem informacji, z eguły dochodzi do zapomina info 
2)  Transfer informacji na poziom głębszy na skutek wtórnego obiegu na 

poziomie płytszym 

3.  Umysł jako system modułowy- Fodor 

Umysł składa się z 3 rodzajów budulca: 

1)  Przetworniki- pozyskiwanie energii i przetwarzanie by była dostępna dla innych 

mechanizmów 

2)  Systemy centralne- wnioskowanie i tworzenie przekonao (myślenie, poznanie) 
3)  Moduły- pośredniczenie między tymi strukturami 

  Są zależne od dziedziny- może działad tylko na swojej klasie bodźców (np. 

rozpoznawanie twarzy), wyspecjalizowany w 1 funkcji 

  Automatyczne- uruchomiony moduł nie przestanie działad aż  nie skooczy 

Domeną modułów jest percepcja i sterowanie motoryką, wyższe funkcje są realizowane 
inaczej. 
Umysł jako zespół wysoce wyspecjalizowanych funkcji. 

4.  Sieciowe modele umysłu 

Mózg składa się z wielkiej liczby komórek nerwowych, które tworzą sied powiązao- sied 
neuropodobną. Składa się ona z warstw: 

  Wejściowej 
  Wyjściowej 
  Pośredniczących (zwanych ukrytymi) 
  Może byd też wyposażona w warstwę kontekstową  

Liczba warstw ukrytych i obecnośd warstw kontekstowych decydują o poziomie złożoności 
sieci. 
Przetwarzanie informacji polega na odbiorze danych przez w-wę wejściową, przekazywanie 
dalej przez w-wy ukryte aż do efektorów sterowanych neuronami w-wy wyjściowej. 

DWICZENIA 3: PROCESY PERCEPCJI. 

Maruszewski, T. (2011) Psychologia pozniania. Umysł i świat, rozdz. 2: Spostrzeganie. 

Proces  spostrzegania  jest  procesem  tworzenia  reprezentacji  przedmiotu  na  podstawie 
informacji  otrzymanych  z  narządów  zmysłowych  i  -  w  pewnych  przypadkach  -  informacji 
zawartych w pamięci.  
Ważne pojęcia: 



 

bodziec dystalny - dowolny bodziec poza organizmem oddziałujący na nasze narządy 
zmysłowe 



 

bodziec  proksymalny  -  bodziec  pojawiający  się  w  bezpośrednim  kontakcie  bodźca 
dystalnego z narządem zmysłowym; odwzorowanie bodźca na narządzie zmysłowym 



 

wrażenie - odzwierciedlenie elementarnej cechy zmysłowej zarejestrowanej w wyniku 
odbioru  danych  sensorycznych.  Hebb:  wrażenie  to  aktywnośd  dróg  wstępujących 
biegnących od narządów zmysłowych; poszczególne wrażenia są od siebie izolowane; 
wrażenia,  któr  wyodrębniamy  jako  subiektywnie  pierwotne  nie  muszą  mied  swoich 
fizjologicznych odpowiedników; barwa, wielkośd, jasnośd, kształt 



 

spostrzeżenie - obraz przedmiotu, obraz wszystkich dostępnych cech rejestrowanych 
za  pośrednictwem  różnych  zmysłów.  Hebb:  efekt  aktywności  pół  czuciowych  kory 
mózgowej, które odebrały informacje pochodzące z różnych zmysłów i połączyły je w 
całośd. Łączeni różnych wrażeo ze sobą jest wynikiem percepcyjnego uczenia się. 

 

Informacje  zakodowane  przesyłane  są  do  kory  czuciowej,  gdzie  dopiero  następuje  ich 
dekodowanie. Dzięki dekodowaniu odtwarzany jest rzeczywisty obraz bodźca.  
Od  dróg  czuciowych  odgałęziają  się  bocznice  zwane  kolateralami.  Drogi  te  kierują  się  w 
stronę  struktur  podkorowych  -  głównie  wzgórza  i  ciała  migdałowatego  -  skąd  biegną 
bezpośrednie  połączenia  do  kory.  Właśnie  w  tych  strukturach  następuje  wczesna  ocena 
emocjonalna znaczenia bodźca. Jeśli okaże się, że bodziec ma duże znaczenie emocjonalne, 
to uruchamiane są proste programy behawioralne, które Cannon określał mianem flight or 
figt  response.  Bodźce  są  już  oznakowane  emocjonalnie,  zanim  dotrą  do  kory  mózgowej. 
Mechanizm  tego  typu  zapewnia  bardzo  szybkie  reagowanie,  aczkolwiek  nie  jest  ono  tak 
precyzyjne jak reagowanie sterowane przez korę. 
 

 

 

Spostrzeżenie  nie  jest  wyłącznie  rezultatem  analizy  percepcyjnej,  stanowi  również  wynik 
analizy  znaczenia  emocjonalnego.  To  znaczenie  może  się  wiązad  z  odbiorem  bodźców, 
których treśd emocjonalna jest zdeterminowana przez ich właściwości sensoryczne. Do tych 
właściwości należą między innymi kształt i poruszanie się. 
Reakcje  emocjonalne  mogą  powstad  również  w  wyniku  procesu  uczenia  się.  W  takim 
wypadku reakcja emocjonalna może podczepiad się do bodźców obojętnych. 
 

Stałośd  spostrzegania  polega  na  tym,  że  spostrzeganie  albo  nie  ulega  zmianom, 

albo  też  ulega  mniejszym  zmianom  w  porównaniu  ze  zmianami  bodźców  proksymalnych 
(otwierane drzwi). Dotyczy kształtu, jasności, wielkości, barwy.  
W spostrzeganiu uczestniczą dwa rodzaje procesów: 



 

dół-góra  (bottom-up)  -  zapoczątkowane  przez  odbiór  informacji  zmysłowych  przez 
narządy  zmysłowe,  informacje  te  następnie  są  analizowane  na  wyższych  piętrach 
układu nerwowego, łącznie z analizą na poziomie kory mózgowej; na tym najwyższym 

poziomie  powstaje  spostrzeżenie  -  warunkiem  spostrzeżenia  i  rozpoznania  jakiegoś 
obiektu  jest  możliwośd  zinterpretowania  go  za  pomocą  informacji  zarejestrowanych 
wcześniej w pamięci 



 

góra-  dół  (top-down)  -  pojawiają  się  kiedy  większą  rolę  w  spostrzeganiu  zaczynają 
odgrywad  procesy  pamięciowe,  które  kierują  poszukiwaniem  i  interpretacją  danych 
zmysłowych;  uruchamianie  takich  procesów  staje  się  konieczne  wtedy  kiedy 
informacja sensoryczna jest niepełna 

Fazy spostrzegania: 



 

rejestracja  sensoryczna  -  zmiana  bodźca  zewnętrznego  na  impuls  nerwowy 
(transdukcja  -  bodziec  proksymalny  zmieniane  na  impuls  nerwowy);  w  bardzo  wielu 
przypadkach impulsy zwierają już informacje na temat specyficznych cech przedmiotu. 
Dzieje się tak, kiedy pobudzone są detektory cech, czyli komórki lub zespoły komórek 
odpowiedzialnych za wyodrębnienie specyficznej cechy. Detektory odpowiedzialne są 
za  jedną  cechę,  nie  reagują  na  inne.  Z  rejestracją  sensoryczną  ściśle  związane  jest 
przechowywanie  prostych  informacji  w  buforze  sensorycznym    albo  w  magazynie 
pamięci  sensorycznej.  Pamięd  sensoryczna  daje  możliwośd  utrzymania  informacji  w 
systemie  poznawczym  dopóki  na  odebranym  materiale  nie  zostaną  wykonane  inne 
operacje 



 

pamięci  emocjonalnej  -  od  dróg  czuciowych  odgałęziają  się  bocznice  (kolaterale), 
zdążające  do  struktur  podkorowych,  w  których  następuje  pierwotna  ocena 
emocjonalna.  Bodźce  oceniane  są  jako  przyjemne  lub  nieprzyjemne  zanim  jednostka 
zdąży zorientowad się czego one dotyczą.  Obronnośd percepcyjna: Bruner i Postman 
pokazywanie  przez  bardzo  krótki  czas  słów  przyzwoitych  i  nieprzyzwoitych;  więcej 
czasu  potrzeba  na  odczytanie  słów  nieprzyzwoitych.  Zjawisko  to  jest  paradoksem  - 
ażeby  bronid  się  przed  nieprzyzwoitym  słowem  musimy  je  najpierw  odczytad  i 
rozpoznad jako nieprzyzwoite. 



 

rozpoznawania treści bodźca (oceny semantycznej) - rozpoznanie bodźca, określenie 
kategorii  do  której  należy.  Porównanie  danych  sensorycznych  z  kategoriami  już 
istniejącymi w pamięci.  



 

oceny znaczenia metaforycznego - ona nie musi występowad zawsze 

Nie  zawsze  jest  taka  kolejnośd.  Z  emocjami  jest  tak  (szczególnie  wyższymi),  że  niekiedy 
mamy je po treści bodźca. 
 
 

Spór  o  strukturę  spostrzeżeo  w  psychologii  klasycznej  dotyczy  tego  co  jest 

ważniejsze:  częśd  czy  całośd?  Czy  o  cechach  całości  możemy  wnioskowad  na  podstawie 
znajomości cech części, czy też jest na odwrót? Te dwa stanowiska mają swoje odnośniki w 
teorii spostrzegania.  

Ascojacjonizm (atomizm) 

Strukturalizm (psychologia postaci) 

Prymat części nad całością 

Prymat całości nad częściami 

Wrażenia są pierwotne, a spostrzeżenia 

wtórne 

Spostrzeżenia są pierwotne, a wrażenia 

można poznad dopiero na podstawie analizy 

spostrzeżeo 

Wszystkie części w polu percepcyjnym są 

jednakowo ważne 

W polu percepcyjnym można wyodrębnid 

figurę 

Łączenie wrażeo w spostrzeżenia następuje 

na podstawie praw kojarzenia 

Wyodrębnienie całości następuje na 

podstawie zasad Wertheimera; zasady te 

mają charakter wrodzony 

Nie są znane fizjologiczne podstawy 

Nie są znane fizjologiczne podstawy 

Główny problem: jakie wrażenia stanowią 

konstruktywną cześd spostrzeżenia? 

Główny problem: izomorfizm, czyli 

powstawanie obrazów nerwowych w mózgu 

 
Do wiersza trzeciego w tabeli 
Asocjacjoniści  przyjmowali,  że  istnieją  cztery  podstawowe  prawa  kojarzenia.  Sformułował 
jest Arystoteles. Są to: 



 

kojarzenia przez stycznośd w czasie - asocjacjoniści uważali za najważniejsze 



 

kojarzenia przez stycznośd w przestrzeni - współczesna jej alternatywa: Hebb uważa, 
że  w  spostrzeganiu  występuje  aktywnośd  zespołów  komórkowych  oraz  sekwencji 
fazowych.  Zespoły  komórkowe  są  wyspecjalizowanymi  obwodami  neuronów 
odpowiedzialnych    za  wykrywanie  poszczególnych  elementarnych  cech  przedmiotu. 
Seria  ruchów  pojawiających  się  w  określonej  kolejności  i  przerywanych  w 
specyficznych  miejscach  spostrzegania  obiektu  nosi  nazwę  sekwencji  fazowej.  Po 
pewnym  czasie  sekwencja  się  utrwala  i  wystarczy  zaktywizowanie  jej  początkowych 
faz.  



 

kojarzenia przez podobieostwo 



 

kojarzenia przez kontrast 

 
Psychologowie postaci opisują ten proces inaczej. Wertheimer opisał zasady wyodrębniania 
całości: 



 

bliskośd przestrzenna lub sąsiedztwo w polu widzenia 



 

jednakowy wygląd lub podobieostwo 



 

wspólna  droga-  elementy  poruszające  się  w  tym  samym  kierunku  widzi  się  jako 
odrębną grupę 



 

dobra  kontynuacja  lub  dobra  figura  -  gdy  grupa  zbudowana  jest  wedle  jednolitej 
zasady łatwiej ją wyodrębnid aniżeli wówczas kiedy te zasady są różne; tak samo łatwo 
wyodrębnid takie układy, które tworzą linię zamkniętą aniżeli układy otwarte 



 

niewielkie  rozmiary  -  łatwiej  wyodrębniamy  elementy,  które  cechują  się  niewielkimi 
rozmiarami  



 

symetria - łatwiej wyodrębnid figury symetryczne 



 

zgodnośd z chwilowym nastawieniem   



 

uprzednie doświadczenie i przyzwyczajenia 

Do wiersza czwartego w tabeli 
Figura  jest  ważniejszym  elementem  pola  percepcyjnego,  natomiast  tło  jest  mniej  ważne. 
Rozróżnienie to wprowadził Rubin, wymienia następujące różnice między figurą, a tłem: 



 

figura ma pewien kształt, tło zaś bezkształtne 



 

tło  wygląda  jakby  rozprzestrzeniało  się  za  figurą  w  sposób  ciągły,  a  nie  jakby 
przerwane figurą 



 

figura wydaje się wysunięta ku przodowi 



 

figura ma charakter rzeczy, a tło przedstawia się jako nieukształtowany materiał 



 

figura silniej się narzuca, łatwiejsza do zapamiętania, wydaje się sensowna 



 

figura wydaje się jaśniejsza od tła 

 
Do wiersza piątego tabeli 
Zwolennicy  strukturalizmu  uważali,  że  w  mózgu  tworzą  się  obraz  spostrzeganych 
przedmiotów i, że kształty konfiguracji pól bioelektrycznych pojawiających się przy widzeniu 
pewnych  obiektów  są  takie  same  jak  kształty  tych  obiektów.  Nie  udało  się  potwierdzid 
takiego zjawiska. 
 
Spostrzeganie jako proces kategoryzacji percepcyjnej: 



 

kategoryzacja sensoryczna - detektory cech oraz ich gatunkowe zróżnicowanie 
Informacje  kodowane  są  przez  detektory  cech,  czyli  przez  zespoły  komórek 
nerwowych  wyspecjalizowane  w  odbiorze  wybranych  cech.  Detektory  te  mogą  byd 
zlokalizowane w narządach zmysłowych, bądź też na wyższych piętrach. 
Badania Lettvina, Maturany, McCullogh i Pittsa: cztery detektory w oku żaby.  
Sefridge  -  model  Pandemonium  (poszczególne  elementy  systemu  -  demony  -  wyją 
tedy, kiedy są pobudzone *rozprzestrzeniają się impulsy bioelektryczne+) przyjął, że do 
rozpoznawania kształtów wystarczą detektory linii poziomych, pionowych i ukośnych, 
detektory kątów prostych i ostrch oraz detektory krzywych otwartych i zamkniętych. 
Badania nad noworodkami Carey: preferencja do dłuższego przyglądania się bodźcom 
przypominającym twarz ludzką. Twarz spostrzegana jest jako całośd, w której ważne są 
nie tylko elementy, ale także relacje przestrzenne między nimi. 

Sergent:  byd  może  mechanizmy  rozpoznawania  twarzy  kształtują  się  w  pierwszych 
tygodniach  życia,  a  potem  mogą  osiągnąd  taki  poziom  doskonałości,  że  stają  się 
niewrażliwe  na  trening.  Prawa  półkula  wykazuje  znaczną  przewagę  w  zakresie 
spostrzegania  i  różnicowania  twarzy,  a  włókna  nerwowe  w  tej  półkuli  wcześniej 
ulegają mielinizacji. 
Trudno  powiedzied,  czy  rozpoznawanie  twarzy  oparte  jest  na  mechanizmach 
analitycznych czy holistycznych. 

Detektory: 

o  wyodrębniają ze środowiska te informacje, które są ważne adaptacyjnie 
o  kodują  je  w  oszczędny  sposób,  tak  by  mogły  zostad  wykorzystane  w 

dalszym  przetwarzaniu;  kodowanie  to  już  na  wstępie  redukuje  liczbę 
dostępnych  informacji,  ponieważ  detektory  są  wrażliwe  tylko  na  pewne 
informacje 



 

Schemat  wg.  Neissera  -  częśd  cyklu  percepcyjnego,  która  znajduje  się  wewnątrz 
obserwatora,  która  daje  się  modyfikowad  przez  doświadczenie  i  która  jest  jakoś 
specyficzna  wobec  tego,  co  jest  spostrzegane;  schemat  przejmuje  informacje 
odbierane przez powierzchnie sensoryczne i jest zmieniany na informacje. 

o  są wrodzone, ale jest ich bardzo mało 
o  eksperyment  Ponsera  i  Keel'a:  kropki  na  matrycach;  układy  stworzone  z 

prototypu;  badani  mimo,  że  nie  widzieli  prototypów  potrafili  je 
poklasyfikowad  według  kategorii.  Schematy  powstają  w  wyniku 
odbierania złożonych układów bodźców, które następnie są uśredniane 
Można te dwie interpretacje połączyd. 



 

mechanizmy konfrontacji danych sensorycznych i pamięciowych 
Bruner:  w  przypadku  spostrzegania  bodźców  obdarzonych  znaczeniem  występuje 
proces poszukiwania kategorii, do których najlepiej pasowałyby dopływające dane 
sensoryczne;  istotą  procesu  spostrzegania  jest  rozpoznanie  do  jakiej  kategorii 
należy jakiś konkretny obiekt, kategoria ta nie musi mied nazwy chociaż ją miewa; 
ten proces trwa jakiś czas, a jest to czas potrzebny na: 

o  przeszukiwanie pamięci 
o  działalnośd  o  charakterze  translatorskim,  bo  ażeby  dane  można  było 

porównad  należy  przełożyd  dane  sensoryczne  na  język  danych 
pamięciowych, bądź obie grupy danych przełożyd na wspólny język 

Gdy kategoria sensoryczna i dane sensoryczne pokrywają się częściowo. Określony 
wzorzec może pasowad do kilku kategorii. W takich przypadkach pojawia się prces, 
który  Bruner  określa  mianem  sprawdzania  dla  potwierdzenia.  Polega  on  na 

poszukiwaniu  cech  krytycznych,  które  są  charakterystyczne  tylko  dla  danej 
kategorii. Jednocześnie pomijane są wszystkie pozostałe cechy danego obiektu. 
Stan  gotowośd,  warunkujący  to,  co  będzie  spostrzegane  określa  się  mianem 
gotowości  percepcyjnej.  Gotowośd  percepcyjna  to  łatwośd  wykorzystywania 
określonej  kategorii  pamięciowej  do  danego  materiału  percepcyjnego.  Jest 
uzależniona od dwóch grup czynników: 

o  zewnętrznych  -  uczenie  się  prawdopodobieostwa  wystąpienia 

określonego obiektu w danej kategorii 

  częstośd uprzednich doświadczeo 
  konsekwencje  społeczne  -  wyższą  gotowośd  wykazują  te 

kategorie, których są wykorzystywane przez innych 

o  wewnętrzne 

  monopol,  czyli  liczba  kategorii  wykorzystywanych  przez 

jednostkę - im mniejsza liczba kategorii tym monopol silniejszy 

  integracja poznawcza systemu kategorii - im silniej powiązane są 

ze sobą kategorie, tym wyższa jest ich gotowośd 

  konsekwencje motywacyjne- kategorie związane z realizowanymi 

przez człowieka celami wykazują większą gotowośd 



 

cykl  percepcyjny  Neissera  -  spostrzeganie  ma  charakter  cykliczny,  a 
równoprawnymi  częściami  cyklu  są  pobierane  informacji  z  otoczenia  oraz 
poszukiwanie  nowych  informacji;  poszukiwanie  informacji  kierowane  jest  przez 
pewne oczekiwania i hipotezy; te oczekiwania powstają na podstawie schematów , 
które są również programami uzyskiwania informacji z otoczenia 

 

Neisser przyjmuje istnienie wrodzonych schematów, ale są to raczej schematy uzyskiwania 
informacji na temat świata. 
Schematy  pozwalają  nie  tylko  na  wielozmysłowe  poznanie  przedmiotu,  lecz  także 
dostarczają  informacji  ukierunkowujących  proces  spostrzegania.  W  czasie  spostrzegania 
człowiek  odbiera  coraz  to  nowe  informacje;  dotyczą  one  nie  tylko  właściwości 
spostrzeganego obiektu, lecz także czynności, które poprzedzały uzyskanie tych informacji. 
Dzięki  schematom  eksploracyjnym  jednostka  uczy  się  specyficznych  sposobów  pobierania 
informacji z otoczenia. 

 

Ekologiczna koncepcja spostrzegania; teoria przetwarzania informacji; konstruktywizm 
top-down;  informacja  pobierana  z  otoczenia  jest  wysoce  specyficzna;  izomorfizm    w 
stosunku do rzeczywistości - każdy bodziec tworzy oddzielne spostrzeżenia. 
Percepcja  bezpośrednia  świata  zewnętrznego  -  Giboson  uważał,  że  do  organizmu  dociera 
bardzo bogata informacja, uporządkowana w postaci tzw. szyku optycznego. Szyk optyczny 
to  światło  o  zróżnicowanej  intensywności,  padające  z  różnych  kierunków  .  Dzięki  tej 
informacji możemy stworzyd wierny obraz świata.  
Koncepcja  ekologiczna  zakłada,  że  nie  tylko  spostrzegamy  całe  obiekty,  ale  ujmujemy  je 
jako  coś  co  umożliwia  nam  pewne  działania  (affordances).  Właśnie  dzięki  afordancjom 
możemy przedmioty spostrzegad bezpośrednio. Spostrzeganie bezpośrednie opiera się nie 
tyle  na  wyodrębnianiu  pojedynczych  cech,  ile  na  wyodrębnianiu  niezmienników. 
Niezmienniki  to  specyficzne  układy  cech,  które  pozostają  w  stale  zmieniających  się 
warunkach  spostrzegania.  (np.  wielkości  do  odległości).  Gibson  podkreśla  znaczenie 
aktywności eksploracyjnej w spostrzeganiu. Spostrzeganie ma także charakter motoryczny. 
Nie jest  to proces, ale zdolnośd czy umiejętnośd. Umiejętnośd ta nie zawsze ma  charakter 
wrodzony, ale może byd wyuczona. 
Ullman  łączy  dwie  koncepcje  twierdząc,  że  koncepcja  percepcji  bezpośredniej  opisuje 
wczesne  fazy  postrzegania,  związane  z  odbiorem  bodźców  opisuje  wczesne  fazy 
spostrzegania,  związane  z  odbiorem  bodźców  oraz  ich  porządkowaniem,  natomiast 
podejście konstruktywistyczne dotyczyny późniejszych faz.  
Emocje: 



 

pierwotne  -  naturalna  i  z  góry  zorganizowana  odpowiedź    na  dobrze  zdefiniowaną 
klasę  bodźców;  mają  charakter  wrodzony  i  automatyczny  -  mechanizmy  koncepcji 
bezpośredniej 



 

wtórne - bodźce emotogenne nie aktywizują bezpośrednio struktur podkorowych, ale 
powodują  aktywizację  odpowiednich  struktur  w  korze  mózgowej;  pobudzone 
struktury  kory  mózgowej  generują  wyobrażenia,  które  dopiero  aktywizują  struktury 
podkorowe - co z kolei tłumaczy podejście konstruktywistyczne  

UWAGA

 

Maruszewski T. „Psychologia poznania. Umysł i świat” 

Uwaga: 



 

powiązana ze świadomością, 



 

selekcja danych, 



 

sprawowanie kontroli nad całym życiem psychicznym, 



 

ogranicza liczbę odbieranych bodźców, 



 

umożliwia podejmowanie wysiłku, wykonywanie kilku czynności 

Funkcje uwagi: 



 

selekcjonowanie bodźców docierających do jednostki, 



 

ukierunkowanie procesów poznawczych, 



 

określanie wielkości wykorzystywanych zasobów poznawczych, poświęcanych na 
realizację zadao, 



 

podtrzymywanie zaangażowania poznawczego podczas wykonywania czynności. 

SELEKCJA 



 

Bodźców jest za dużo abyśmy mogli prawidłowo na wszystkie zareagowad, dlatego 
konieczne jest ich selekcjonowanie. 



 

Cowan: selekcja polega na aktywizowaniu specyficznych informacji potrzebnych do 
wykonania specyficznego zadania – proces pierwotnej selekcji następuje na 
poziomie narządów zmysłów. Tylko niewielki procent informacji docierających do 
oka może byd przeanalizowany przez mózg.  



 

Niektóre informacje w pamięci krótkotrwałej są zapominane bezpowrotnie. W 
przypadku informacji znanych występuje proces habituacji. Nie wywołują one 
reakcji orientacyjnej i mają słaby potencjał pobudzenia, by zostały zapisane w 
pamięci trwałej. Do pamięci trwałej nie docierają też czasami informacje 
całkowicie niezgodne z posiadaną wiedzą. 



 

Selekcja wynika też z faktu, że pamięd trwała nie jest w stanie odebrad wszystkich 
bodźców przesyłanych przez pamięd krótkotrwałą.  

Ograniczenie szybkości kodowania w pamięci trwałej: 



 

informacje nowe, 



 

informacje związane z dotychczasową wiedzą osoby, 



 

informacje zaskakujące, z którymi jednostka nigdy się nie spotkała. 

Zjawisko amnezji funkcjonalnej i odroczonego przypominania ślady pamięciowe są 
kodowane wolno, a informacje pamięciowe są dostępne z dużym opóźnieniem. 



 

Zdarzenia nieprzyjemne pamiętamy gorzej niż przyjemne czy neutralne. 
Pamiętanie ich stopniowo poprawia się w ciągu 3 pierwszych lat(po 3 latach 
zapominanie)  bardzo wolne kodowanie zdarzeo nieprzyjemnych. 



 

Selekcja jako wybór informacji z pamięci trwałej, potrzebnych do zaplanowania 
działania. Wynika to z ograniczenia pojemności pamięci operacyjnej  w jednym 
momencie wykorzystujemy częśd informacji. 

 

UKIERUNKOWANIE 



 

wiąże się z procesami eksploracji percepcyjnej i poznawczej, 



 

pole uwagi: częśd centralna(informacje wyraziste, szczegółowe)i 
peryferyjna(informacje mniej wyraziste, mniej szczegółowe, rejestracja obecności 
nie treści) 



 

koncepcja uwagi intensywnej(wąski zakres, pozwala na głębokie przetwarzanie 
informacji w jej zasięgu) i ekstensywnej(szeroki zakres, przetwarzanie dostępnych 
jej informacji jest płytkie) 

OKREŚLENIE WIELKOŚCI ZASOBÓW NIEZBĘDNYCH DO WYKONANIA CZYNNOŚCI 



 

możemy decydowad ile energii psychicznej poświęcimy na zadanie 



 

im wyższe napięcie emocjonalne tym ważniejsze zadanie 

Czynniki decydujące o ilości zaangażowanych zasobów: 



 

wymagania zadania, 



 

wielkośd zasobów poznawczych jakimi dysponuje jednostka, 



 

stopieo przeuczenia zadania(zautomatyzowane – mniej), 

Zwiększenie ilości zasobów poświęcanych zadaniu: 



 

ogniskowanie(przejście od uwagi ekstensywnej do intensywnej), 



 

zwiększenie zaangażowania bez zmiany puli zasobów 

PODTRZYMYWANIE ZAANGAŻOWANIA 



 

czasowa dynamika procesu, 



 

długotrwałe wykonywanie monotonnej czynności powoduje spadek koncentracji 



 

charakter kontr intuicyjny 

Mrugnięcie uwagi po zaangażowaniu uwagi w wykonanie jakiegoś zadania pojawia się 
brak wrażliwości na inne aspekty bodźca 
Zjawisko ślepoty na powtórzenia  nie widzimy powtórzeo jeśli nie występują 
bezpośrednio po sobie. 

ODRUCH ORIENTACYJNY 



 

polega na skierowaniu receptorów na źródło stymulacji,  



 

towarzyszy temu aktywnośd motoryczna ułatwiająca odbieranie tych bodźców, 



 

pojawia się wzrost wrażliwości wszystkich receptorów oraz wzrost poziomu 
aktywacji organizmu, 



 

uzależniony od wystąpienia bodźców sygnałowych(niespodziewanośd, złożonośd, 
niepewnośd, niespójnośd, konflikt) 



 

ulega wygaszeniu po kilku wystąpieniach jakiegoś bodźca; bardzo szybko – bodźce 
proste, dłużej – bodźce złożone 



 

Sokołów: mechanizm modelujący z komparatorem – odpowiedzialny za 
stworzenie reprezentacji odebranych bodźców oraz porównanie jej z istniejącymi 
zasobami wiedzy; mechanizm wzmacniający – odblokowanie wejścia dla bodźców i 
uruchomienie reakcji orientacyjnej 



 

reakcja obronna polegająca na ograniczaniu dopływu nieprzyjemnej stymulacji, 
ucieczce od jej źródła 



 

mechanizmy pobierania lub odrzucania informacji z otoczenia(Lacey) 

INDUKCJA UJEMNA 



 

Pawłow: pobudzenie pojawiające się w pewnej okolicy kory mózgowej wywołuje 
hamowanie w okolicach sąsiednich 



 

pobudzenie w korze ma charakter zogniskowany 



 

generalizacja – reakcja na bodźce podobne 



 

po powstaniu odruchu warunkowego obserwujemy indukcję ujemną(dominantę) – 
organizm koncentruje się na wykonaniu jednej reakcji, a reakcje alternatywne są 
zahamowane 



 

tendencja do ściągania innych pobudzeo 

Odruch orientacyjny jest fizjologicznym mechanizmem uwagi niespecyficznej, pojawiającej 
się w kontakcie z bodźcami nowymi. Indukcja ujemna uruchamia uwagę specyficzną albo 
uwagę zogniskowaną. 

AKTYWNOŚD UKŁADU SIATKOWATEGO 



 

zawiera włókna pobudzające i hamujące 



 

częśd wstępująca zlokalizowana w okolicach wzgórza, decyduje o wybiórczym 
pobudzaniu różnych okolic kory, o uwrażliwieniu ośrodków poszczególnych zmysłów 
na odbiór specyficznych bodźców; reszta cz. wstępującej – niespecyficzne pobudzenie 
kory 



 

LaBerge: uwaga pojawia się kiedy reprezentacja obiektu zostanie połączona z Ja – 
trójkąt uwagowy ekspresja, mechanizm wzmacniania, mechanizm kontroli 



 

mechanizm ekspresji –aktywacja sieci neuronalnych w przedniej i tylnej 
korze(spostrzeganie przedmiotów i ich właściwości, organizacja i wykonywanie planów 
działania, kontakt ze światem zewnętrznym) 



 

mechanizm wzmacniania – neurony wzgórza(wybiórcze aktywowanie obszarów kory) 



 

mechanizm kontroli – sieci neuronalne w korze czołowej 



 

trójkąt uwagowy aktywizowany jest bodźcami wewnętrznymi(te pobudzają płaty 
czołowe) i zewnętrznymi(okolice sensoryczne kory) 



 

pobudzenie z płatów czołowych i okolic sensorycznych osiąga wystarczającą siłę i 
uruchamiany jest mechanizm ekspresji uwagi we wzgórzu 



 

bodźce nowe, wyraziste przyciągają uwagę 

POSTAWOWE RODZAJE ZJAWISK ANALIZOWANYCH W BADANIACH NAD UWAGĄ  

Czujnośd 



 

zdolnośd lub stan, dzięki któremu jednostka potrafi po dłuższym okresie wykrywad 
bodźce specyficzne wśród wielu możliwych w środowisku 



 

czujnośd związana jest z optymalnym poziomem aktywacji, który umożliwia reakcję  



 

przy długotrwałym wykonywaniu powtarzających zadao detekcyjnych czujnośd ↓ 



 

spadek obserwuje się kiedy zadaniem jest reakcja na percepcyjne właściwości 
bodźców 



 

dwa rodzaje reakcji na bodźce: reakcja na sygnał – adekwatna kiedy sygnał jest i 
reakcja negatywna – adekwatne w sytuacji kiedy nie ma sygnału 

 

Sytuacja rzeczywista 

Samolot wroga 

Brak samolotu 
wroga 

Interpretacja 
sytuacji 

Nadlatuje 
samolot wroga 

Prawidłowa 
detekcja 

Fałszywy alarm 

Nie ma 
samolotu wroga 

Pominięcie  

Prawidłowe 
odrzucenie 

Związek między proporcjami poprawnych detekcji i fałszywych alarmów wpływa: 

1)  Stosunek siły sygnału do siły szumu – im większy tym łatwiej odróżnid sygnał 

występujący na tle szumu od samego szumu 

2)  Macierz wypłat – nasza uwaga uzależniona jest od motywacji – inaczej wykrywamy 

bodźce „bardziej krytyczne” decydujące o rzeczach ważnych niż decydujące o 
rzeczach mniej ważnych 

3)  Oczekiwania – uzależnione od częstości występowania sygnałów w pewnych 

sytuacjach; wzrostowi liczby poprawnych detekcji będzie towarzyszył wzrost liczby 
fałszywych alarmów 

Przeszukiwanie 



 

proces aktywny(nie wiadomo kiedy i gdzie bodziec się pojawi) 



 

osoby dysponujące efektywnymi strategiami przeszukiwania spoglądają we 
właściwe miejsca(np. przy poszukiwaniu grzybów) 



 

obecnośd dystraktorów(bodźce odwracające uwagę) wpływa na proces 
przeszukiwania 

Sposoby przeszukiwania: 

1)  oparte na wykrywaniu pojedynczych cech 



 

kiedy przeszukiwanie oparte jest na pojedynczych cechach dystraktory nie 
stwarzają przeszkód chyba, że są bardzo podobne pod względem cechy krytycznej 
do bodźca właściwego 

2)  oparte na koniunkcji cech 



 

proces komplikuje się tym bardziej im większa liczba cech wchodzi w skład 
koniunkcji 



 

pojawia się efekt wielkości zbioru – im większy zbiór obiektów, które musimy 
przeszukiwad ze względu na wystąpienie koniunkcji cech, tym więcej czasu to 
zabiera 



 

koniunkcja dwóch cech np. barwy i wielkości zabiera tyle samo czasu co 
pojedyncza cecha 



 

istnieją cechy np. ruch, które dołączone do cech stanowiących podstawę 
wyszukiwania powodują ułatwienie lub utrudnienie wyszukiwania 

Procesy selekcji – teorie selekcji uwagowej 



 

uwaga działa na poziomie procesów percepcyjnych, tam następuje selekcja 
informacji 



 

umysł nie analizuje wszystkich docierających bodźców 



 

właściwości fizyczne bodźców decydują, które z nich zostaną wygaszone 



 

uwaga działa mechanicznie  

Teoria filtra uwagowego Broadbenta 



 

1958 



 

punktem wyjścia była technika słuchania dwuusznego 



 

informacje na które nie zwracamy uwagi, przechowywane są w systemie 
poznawczym przez okres 20 sekund 



 

informacje, na które nie zwracamy uwagi, ulegają wstępnej analizie ze względu na 
ich cechy fizyczne 



 

reakcja następuje dopiero po kodowaniu zmysłowym i po przejściu informacji 
przez magazyn pamięci krótkotrwałej  



 

koniecznośd selekcji wynika z istnienia kanału o ograniczonej przepustowości 
między pamięcią krótkotrwałą i trwałą 



 

krytyka bo nie wyjaśnia np. efektu cocktail party 

Teoria wielu filtrów 



 

Koncepcja priorytetów 



 

A. Treisman 



 

selekcja następuje na podstawie znaczenia 



 

Johnston i  Heinz: komunikat śledzony wywierał zróżnicowany wpływ na 
komunikat nieśledzony w zależności od tego, czy był to tekst dobrze znany czy nie 



 

jednostka reaguje właściwości percepcyjne i pierwotne właściwości semantyczne 



 

etapy przetwarzania informacji uwzględniające coraz to bardziej złożone 
właściwości bodźców 



 

po każdej z faz może nastąpid zatrzymanie przetwarzania, specyficzna reakcja lub 
kontynuowanie przetwarzania 



 

filtrowanie informacji może następowad na różnych poziomach 



 

informacje mają nadany priorytet, uwzględniany w kolejnych fazach 



 

informacja docierająca z narządów zmysłowych w fazie początkowej analizowana 
jest ze względu na właściwości fizyczne 



 

gdy informacja sensoryczna zawiera ważne informacje podejmowane jest 
działanie, jeśli nie pojawia się proces rozpoznawania(dopasowania danych 
percepcyjnych do pamięciowych) 



 

jeśli komunikat uznany jest za mało ważny z punktu widzenia interesów ogólnych 
to uruchamiana jest faza przetwarzania, pozwalająca stwierdzid czy komunikat jest 
istotny z punktu widzenia interesów chwilowych(mało ważny – ignorowany, ważny 
– analiza znaczenia), priorytety chwilowe mogą byd związane z aktualnie 
wykonywanym zadaniem, aktualnym nastrojem, emocją 



 

wieloetapowośd procesu uwagi 



 

początkowe fazy – uwaga ma charakter automatyczny, późniejsze – 
funkcjonowanie uwagi świadome, zależne od analizy znaczenia bodźca 



 

różne bodźce mają różny próg dostępu dla uwagi, próg nie musi byd stały, może 
ulec zmianie pod wpływem oczekiwao 



 

efekt torowania, poprzedzania(priming) może mied wartośd ujemną np. pod 
wpływem określonych bodźców może zmniejszyd się prawdopodobieostwo 
rozpoznania innych bodźców 



 

koncepcja odchodząca od mechanistycznego traktowania uwagi 

Alokacja zasobów uwagi – teoria zasobów uwagi 



 

Daniel Kahneman, 1973 



 

wiąże uwagę z całością psychiki a nie tylko z procesami poznawczymi 



 

nie odfiltrowujemy docierających bodźców, pobieramy takie bodźce z otoczenia, 
które są nam potrzebne  



 

uwaga ma charakter aktywny 



 

procesem pobierania informacji kierują schematy 



 

uwaga jest mechanizmem wybierającym bodźce, na które należy zareagowad, są to 
bodźce ważne dla jednostki, a nie bodźce o określonych cechach fizycznych 



 

jednostka potrafi świadomie zarejestrowad dane zdarzenie, koncentruje na nim 
uwagę, poświęca mu zasoby poznawcze 



 

pojemnośd uwagi – ilośd naszych zasobów poznawczych, które możemy poświęcid 
czy skierowad na radzenie sobie z różnymi problemami i zadaniami 

Skierowanie zasobów zależy od: 

1)  Trudnośd zadania – zadania łatwe wymagają użycia niewielkich zasobów 

poznawczych, trudne – dużych. 

2)  Poziom pobudzenia – przy wyższym dostępna jest większa ilośd zasobów niż przy 

niskim. Wysokośd poziomu pobudzenia zależy od trudności zadania 

3)  Polityka „alokacyjna”, polityka inwestycyjna – człowiek wybiera to, co będzie 

przedmiotem jego aktywności poznawczej.  Wpływ mają: 

a.  chwilowe intencje czy stany motywacyjne – jesteśmy głodni to zwracamy 

uwagę na jedzenie 

b.  trwałe dyspozycje – ludzie poszukują specjalnych rodzajów informacji 

albo podejmują się specjalnych zadao(zainteresowania) 

4)  Ocena zapotrzebowania na zasoby umysłowe – zanim podejmiemy się aktywności 

poznawczej sprawdzamy czy będziemy potrzebowad dużo czy mało zasobów 

 



 

czynnikiem wpływającym na funkcjonowanie jest ilośd zainwestowanego wysiłku 
poznawczego  



 

jednostka dysponuje jednym źródłem zasobów, które jest ograniczone(jeśli 
człowiek ma wykonywad dwa zadania jednocześnie, musi podzielid wysiłek 
poznawczy i jego efektywnośd spada oraz wydłuża się czas wykonywania zadao) 



 

wysiłek  można zmniejszyd poprzez dobre opanowanie wykonywania 
zadania(zadanie staje się łatwiejsze więc mniej zasobów musi zostad przydzielone 
do efektywnego wykonywania) 

Teoria zasobów specyficznych dla modalności – jedno zadanie angażuje zasoby uwagi 
specyficzne dla jednej modalności, drugie dla drugiej. Zadania wykonywane są bez 
uszczerbku na efektywności(np. prasowanie koszul – modalnośd dotykowa i słuchanie 
wiadomości – słuchowa). 



 

teorie zasobów uwagi wyjaśniają uwagę podzielną 



 

uwaga jako zjawisko, proces znajdujący się pod kontrolą jednostki, która może 
decydowad o tym, na czym skoncentruje swój wysiłek poznawczy 



 

uwaga kontrolowana jest przez bieżące bodźce docierające ze środowiska albo 
przez podmiot 

DYSTRAKTORY  



 

dystraktory – bodźce odwracające uwagę  



 

pochodzenie dystraktorów 

a.  zewnętrzne 
b.  wewnętrzne – eksponowane przez jednostkę 
c.  intencjonalne 
d.  nieintencjonalne – najczęściej, jednostka robi coś, co powoduje 

pojawienie się dystraktorów, ale wcale nie chciała żeby się pojawiły 



 

klasyfikacja aktywności jednostki pod kontrolą uwagi 

a.  charakter zewnętrzny np. wykonywanie czynności motorycznych 
b.  charakter wewnętrzny np. rozwiązywanie problemów, planowanie 

działania 

 

Czynnośd o charakterze 

zewnętrznym 

wewnętrznym 

Dystraktory – 
bodźce 
peryferyjne 
dla danej 
formy 
aktywności 

zewnętrzne 

Odgłos karetki 
zagłuszający rozmowę 

Muzyka u sąsiada w 
czasie planowania 
tekstu referatu 

wewnętrzne 

Myśl o nieprzyjemnym 
spotkaniu w czasie 
prowadzenia 
samochodu 

Myśli o odrzuceniu 
w czasie pisania 
artykułu 



 

badania najczęściej nad dystraktorami zewnętrznymi, rzadziej wewnętrznymi 



 

dystraktory wewnętrzne to np. myśli intruzywne(pojawiają się niezależnie od woli 
jednostki, mają charakter natrętny, nieprzyjemny; próby usunięcia dają 
paradoksalny efekt np. nasilenie myśli – efekt rykoszetu) lub 
luminacje(przeżywanie myśli – myśli powracają wielokrotnie; nie mają charakteru 
przymusowego raczej motywu przewodniego) 



 

myśli intruzywne i luminacje mają znaczenie adaptacyjne – poszerzają repertuar 
czynności psychicznych, zachowao organizmu, pomagają wyjśd poza schematy, 
tryby rozumowania i postępowania, mogą sprzyjad twórczości 



 

Barlow: zjawiska intruzywne są prymitywnym systemem alarmowym, który 
przygotowuje jednostkę do działania zaradczego; działa niespecyficznie i 

niezawodnie, pominięcie sygnału może mied poważne i nieodwracalne 
konsekwencje 



 

zjawiska intruzywne mogę pojawiad się w sytuacji mało stymulującej np. 
wieczorem 



 

efekt rykoszetu – myślenie o białych niedźwiedziach 



 

„Zniesienie tłumienia prowadzi do rykoszetu w zakresie ekspresji, a to wymaga 
coraz silniejszego tłumienia w celu wyeliminowania niepożądanych myśli. To 
silniejsze tłumienie z kolei daje jeszcze silniejszy rykoszet prowadząc do myśli, 
które występują niesłychanie często i uporczywie”. 



 

ludzie próbują kontrolowad myśli przy pomocy procesów: 
wykonawczego(poszukuje treści zgodnych z tym, o czym jednostka chce myśled, 
angażuje zasoby uwagowe) i monitorującego(poszukuje treści niezgodnych z tym, 
o czym jednostka chce myśled , nie angażuje zasobów uwagowych) 



 

efektywnośd działania „autodystrakcji” – włączenie zewnętrznego dystrakt ora do 
zakazanych myśli powoduje zmniejszenie częstości myśli(jak pojawią się myśli o 
białych niedźwiedziach myślcie o czerwonym volkswagenie) 

CZYNNOŚCI AUTOMATYCZNE I KONTROLOWANE 



 

czynności automatyczne to: zjawiska intruzywne i czynności przeuczone, procesy 
przetwarzania przeduwagowego 



 

podział wprowadzili Posner i Snyder oraz Schneider i Shiffrin 



 

generalizacja semantyczna – polega na występowaniu reakcji warunkowej nie tylko 
na właściwy bodziec warunkowy ale też na bodźce podobne; reakcja powstaje w 
wyniku działania dwóch mechanizmów: jeden działa już w trakcie 
warunkowania(badany zdaje sobie sprawę, że bodźce po, których następuje szok 
elektryczny to nazwy miast), drugi działa później, podczas słuchania 
dwuusznego(pobudzanie słownika wewnętrznego, mechanizm może działad 
nieświadomie) 



 

Logan: podział jest uproszczony 



 

automatyczne to np. efekt torowania percepcyjnego(ułatwienie spostrzegania 
wskutek odebrania wcześniej innego bodźca) 



 

procesy kontrolowane są niejednorodne 



 

właściwości procesów automatycznych(Nęcka): nieodwołalnośd, balistyczny 
charakter, bezwysiłkowośd, nieświadomośd; wszystkie mają charakter 
stopniowalny 



 

procesy poznawcze mogą zmieniad swoje właściwości w czasie stosownie do 
warunków w jakich przebiegają – balistycznośd jako namierzanie celu i omijanie 
przeszkód w dążeniu do niego przez rakietę 



 

czynności kontrolowane mogą stad się czynnościami automatycznymi w wyniku 
uczenia się; czynności automatyczne mogą stad się kontrolowanymi 



 

podział nie jest ostry, istnie płynne przejście między procesami automatycznymi i 
kontrolowanymi 



 

koncepcja integrowania procedur(Anderson, LaBerge, Samuels): automatyzacja 
jest procesem stopniowym, początkowo uczymy się pojedynczych elementów 
czynności, a potem łączymy je ze sobą w większe całości 



 

koncepcja egzemplarzy(Logan): proces uczenia się jest wkomponowany w kontekst 
wykonywania pewnej czynności; ludzie uczą się pewnych modułów tej czynności i 
wiążą te moduły ze specyficznymi bodźcami; zachowania zautomatyzowane w 
niektórych sytuacjach mogę byd zachowaniami elastycznymi 



 

w pewnych sytuacjach procesy automatyczne prowadzą do deficytów w 
zachowaniu(pomimo, że ogólnie ułatwiają funkcjonowanie) 

Ześlizg – rozpoczęcie czynności rutynowej powoduje ześlizg i kontrolę przejmują procesy 
automatyczne.(rozbieramy się i kładziemy do łóżka zamiast się przebrad) 
Ominięcia – przerwanie czynności rutynowej powoduje pominięcie pozostałych faz. (nie 
zapisanie pliku) 
Perseweracje – powtarzanie części lub całości procedury. (naprawiamy urządzenie, cały 
czas wykonujemy te same ruchy) 
Błąd opisu – wewnętrzny opis planowanego działania prowadzi do wykonania go na złym 
obiekcie. (lody do chlebaka) 
Błędy zależne od danych – informacja sensoryczna przejmuje kontrolę nad przebiegiem 
działania planowanego. (numer telefonu wzbogacony o cenę sukienki) 
Błędy asocjacyjne – silne skojarzenia wyzwalają złą czynnośd rutynową. (mówimy „proszę” 
gdy dzwoni telefon) 
Brak aktywacji do zakooczenia czynności. (idziemy do pokoju, nie pamiętamy po co) 

Efekt Stroopa  

 



 

jak najszybsze odczytywanie kolorów, jakimi zostały wydrukowane słowa na 
planszy przy ignorowaniu znaczenia słów 



 

badani studenci musieli powstrzymad reakcję automatyczną i reagowad tylko na 
właściwości sensoryczne 



 

pojawiła się interferencja – w przypadku bodźców konfliktowych badani 
wykonywali zadanie wolnie i popełniali więcej błędów efekt Stroopa 



 

w wyniku dwiczenia wykonywali zadanie coraz szybciej, stopniowo uczyli się 
ignorowad znaczenie słów, hamowali reakcję czytania 

Besner i in.: wielkośd inferencji była mniejsza w warunkach, kiedy w skład słowa wchodziła 
jedna litera kolorowa 



 

Metoda Stroopa ma różne wersje np. liczbową, konflikt między położeniem a 
słowem oznaczającym położenie, obrazki zwierząt mylnie podpisane 



 

wielkośd efektu Stroopa może byd wykorzystywana jako miara stopnia opanowania 
języka 



 

efekt pojawia się kiedy mamy do czynienia z konfliktem między warstwą werbalną 
i obrazową i w przypadku interferencji spowodowanej treścią emocjonalną 
pewnych bodźców; kiedy jest zagrożenie efekt Stoopa znika – większą rolę 
odgrywa rzeczywiste zagrożenie niż konflikt poznawczy np. badania w obecności 
węża 



 

Emocjonalny test Stoopa wykorzystywany był jako wskaźnik postępów terapii(Foa) 
– w miarę postępu terapii efekt malał.  

REFLEKSYJNOŚD I BEZREFLEKSYJNOŚD 

Teoria refleksyjności 



 

Ellen Langer 



 

refleksyjnośd jako adaptacyjne tworzenie kategorii, które dobrze określają 
zmieniająca się naturę otoczenia np. społecznego 



 

bezrefleksyjnośd podobna jest pozornie do czynności automatycznych a  
refleksyjnośd do kontrolowanych 



 

refleksyjnośd to właściwośd osobowości 



 

koncepcja refleksyjności dotyczy kontroli;  



 

kontrola to proces prowadzący do uzyskiwania efektów w zmieniającym się 
środowisku, jest formą interakcji między zmieniającym się środowiskiem a 
zmieniającym się Ja; to prowadzi do coraz głębszego zaangażowania 



 

dla jednych czynnośd jest refleksyjnych dla innych bezrefleksyjna np. słuchanie 
muzyki 



 

po utworzenia kategorii funkcjonowanie poznawcze się stabilizuje 



 

niektórzy mogą byd uwięzieni przez kategorię i nie mogą wyjśd poza nią  



 

zjawisko przedwczesnego zawiązania poznawczego – jednokrotne spotkanie się z 
materiałem może doprowadzid do sztywnego interpretowania informacji 
zaakceptowanych w bezrefleksyjny sposób np. ofiary gwałtu prowokują oprawców, 
same są sobie winne 



 

przedwczesne zawiązanie poznawcze może wynikad z jednokrotnego kontaktu z 
informacją lub wielokrotnego powtarzania pewnej informacji(będziesz kłamad, 
zostaniesz złodziejem) 



 

przetwarzanie bezrefleksyjne w przedwczesnym zawiązaniu poznawczym 
uniemożliwia wykształcenie nowych sposobów reakcji, może pojawid się 
funkcjonowanie balistyczne, reakcje według schematu, skryptu 



 

bezrefleksyjna akceptacja informacji może spowodowad spadek wykonania 



 

bezrefleksyjnośd może byd skutkiem huśtawki emocjonalnej(Dolioski) – nagłe 
wycofanie emocji powoduje ustawienie umysłu między programami i obojętnie 
jaki bodziec może wywoład (w sposób bezrefleksyjny) zachowanie 



 

Langer: bezrefleksyjnośd ma konsekwencje dla zdrowia – jest niekorzystna 



 

reakcja bezrefleksyjna prowadzi do niepowodzeo, utraty energii(spożytkowanej na 
radzenie sobie z konsekwencjami porażek), nudy 

UWAGA A ŚWIADOMOŚD 



 

świadomośd nie sprawuje funkcji kontrolnych, jest rejestratorem zdarzeo 
psychicznych 



 

Ericsson i Simon: uświadomienie sobie procesów psychicznych może zmienid ich 
przebieg(nowe rozwiązanie) lub intensywnośd  



 

Bernard Baars stworzył koncepcję, której celem jest wyjaśnienie procesu 
sterowania zachowaniem w długiej perspektywie czasowej 



 

uwagę można „skupid”, „poświęcad”, „skierowad”, świadomośd można „mied” i 
„stracid” 



 

świadomośd nie selekcjonuje informacji, daje do nich dostęp 



 

główna funkcja świadomości – wymiana i rozprzestrzenianie informacji w całym 
systemie, celem wymiany i rozprzestrzeniania jest optymalizacja przetargu między 
organizacją a elastycznością(np. działanie elastyczne sprawdza się w sytuacjach 
nowych, a zorganizowane w dobrze znanych – świadomośd zapewnia kompromis) 



 

świadomośd ma budowę wielopoziomową; jądro to przestrzeo robocza o 
ograniczonej pojemności 



 

świadomośd przypomina scenę, na której toczy się akcja, widownia obserwuje, ale 
jest w cieniu, wygląd i przebieg akcji zależą od autora, reżysera, scenarzysty, 
kostiumów, operatora światła 



 

reżyser – procesy odpowiedzialne za sterowanie wrażeniem, jego działanie sprawa, 
że w świadomości nie pojawiają się myśli, pragnienia nieakceptowane społecznie 



 

Operator światła – proces odpowiedzialny za sterowanie uwagą, kieruje wąski lub 
szeroki snop światła 

Maruszewski, Psychologia poznania. Umysł i świat.(rozdział 4 – pamięd 

ultrakrótka) 

 

 

 
 
 

 
PAMIĘD ULTRAKRÓTKA(SENSORYCZNA) 

Sperling: 



 

odkryta w 1960 



 

eksperyment: plansza była eksponowana przez okres 100 milisekund, potem 
następowała przerwa trwająca od 50 do 500 milisekund(badany widział jasne lub 
ciemne pole), potem eksponowany był bodziec wskaźnikowy(niski, średni lub 
wysoki ton adekwatnie wskazujący dolny, środkowy, górny wiersz); badani potrafili 
odtwarzad litery z bardzo dużą dokładnością i nie popełniali dużo błędów 



 

technika odtwarzania częściowego dawała dobre wyniki kiedy odroczenie bodźca 
wskaźnikowego nie przekraczało 500 milisekund(0,5 sekundy) 



 

pamięd ikoniczna przechowuje informacje przez czas do 0,5 sekundy 



 

ludzie w pamięci ikonicznej przechowują informacje na temat położenia liter, 
wielkości, koloru 



 

pamięd wzrokowa ikoniczna, pamięd słuchowa  echoiczna  

 

Informacja 

Pamięd 
sensoryczna 

Pamięd krótkotrwała 

Pamięd trwała 

Zapominanie 

Averbach i Coriell:  



 

hamowanie, maskowanie wsteczne – bodziec eksponowany później hamuje 
odtwarzanie bodźca eksponowanego wcześniej 



 

bodziec wskaźnikowy wzrokowy(wskaźnik nad miejscem gdzie była litera) 



 

zdarza się łączenie liter kiedy wskaźnikiem jest litera 

Pamięd sensoryczna: 



 

cechuje się stosunkowo dużą pojemnością(większą niż pamięd krótkotrwała), 



 

występuje w kilku modalnościach, 



 

pojemnośd zależy od modalności i liczby wymienianych elementów, 



 

obraz zaczyna znikad w momencie pojawienia się bodźca, 



 

przechowuje informacje o właściwościach fizycznych bodźca, a nie znaczeniu 



 

zjawisko maskowania wstecznego – bodźce późniejsze nakładają się na bodźce 
wcześniejsze, 



 

jest buforem poznawczym umożliwiającym przetrzymanie bodźców przez krótki 
czas, potrzebny do wykonania prostych operacji(wyodrębnienie cech fizycznych, 
usunięcie błędów z obrazu) 

PAMIĘD, 19 ROZDZIAŁ STRELAU 

Pamięd jako podstawowy mechanizm przechowywania doświadczenia  
Pamięd może byd rozumiana jako proces składający się z wielu faz bądź jako właściwośd 
jednostki. Do formułowania ogólnych definicji bardziej przydatne jest rozumienie pamięci 
jako procesu.  Jest to proces odpowiedzialny za rejestrowanie, przechowywanie i 
odtwarzanie doświadczenia.  
Doświadczenie możne byd przechowywane w  naszej pamięci przez dłuższy lub krótszy czas, 
może byd łatwiej bądź trudniej dostępne, może też przyjmowad bardzo zróżnicowane 
formy. Ze względu na swoją podstawową funkcje jest podobna do pisma. Pamięd u swoich 
początków ma charakter czysto obrazowy, u człowieka możemy znaleźd jej elementy 
podobne do piktogramów: są to obrazy osób, przedmiotów i sytuacji  którymi się kiedyś 
zetknęliśmy.  

Pamięd nie jest  dosłownym zapisem doświadczeo (niezbędny jest związek pomiędzy tym co 
zapamiętaliśmy).

 

PAMIEC JAKO PROCES BĄDŹ ZDOLNOŚD

 

Psychologowie praktycy  -

 skupiają uwagę na pamięci rozumniej jako pewna zdolnośd. 

 

Psychologowie poznawczy -

 interesują się pamięcią jako procesem przetwarzania 

informacji.

 

Badania Ostroma

 wykazały ze treśd przechowywanych informacji wpływa na proces 

pamięciowe  (badania na temat poznania społecznego). Ostrom wykazuje ze inaczej 
przechowywane są informacje na temat innych ludzi a inaczej na temat przedmiotów 
nieożywionych. 

 Poszczególne rodzaje pamięci są zróżnicowane pod względem na rodzaj i sposób 
przechowywania informacji, 

uporządkowane są hierarchicznie.

 Pojawiały się zgodnie z 

tokiem ewolucji, a formy podstawowe wzbogacały się o formy nowsze, przystosowane do 
rejestrowania coraz bardziej złożonych danych.  
Atkinson i Shiffrin 1968 - podział pamięci oparty na kryterium czasu przechowywania. 
Wyróżniono trzy rodzaje: 
- ultrakrótkotrwała 
- krótkotrwała 
- trwała

 

Pamięd ultrakrótkotrwała

 zwana też efektem Sperlinga lub pamięcią sensoryczna - 

zaliczana jest do procesów związanych ze spostrzeganiem chod de facto jest to rodzaj 
pamięci.  
Larry Squire (1983,1993) - wyodrębnienie pamięci deklaratywnej i niedeklaratywnej

 

Pamięd deklaratywna

, do niej wlicza się: 

- pamięd semantyczna (fakty) 
- pamięd epizodyczna (zdarzenia)

 

Pamięd niedeklaratywna, 

do niej wilcza się: 

- zdolności proceduralne (zdolności: percepcyjne, motoryczne, poznawcze) 
- torowanie ( percepcyjne, semantyczne) 
- warunkowanie 
- nieświadoma (habituacja, sensytyzacja)

 

Pamięd deklaratywna

 to pamięd jawna, której treści mogą byd uwiadomione i 

zwerbalizowane. Dzieli się na pamięd semantyczną czyli odnosząca się do obiektów, ich 
właściwości, faktów, zależności między nimi. Pamięd epizodyczna odnosi się do zdarzeo. 
Podział na pamięd semantyczną i epizodyczną wprowadził Endel Tulving w 1972r. Pamięd 
deklaratywna możne zostad opisana jako '' WIEDA ZE....''

 

Pamięd niedeklaratywna

 ma charakter utajony, niejawny. Umożliwia wykonanie pewnych 

czynności w dokładnie określonym kontekście sytuacyjnym. Dawniej określana jako pamięd 
PROCEDURALNA, czyli ''WIEDZE JAK....''. Torowanie (priming) - to kolejna forma pamięci 
niedeklaratywnej - polega na tym że bodźce wcześniejsze ułatwiają  lub przyspieszają 
identyfikację bodźców pojawiających się później. 

Uczenie się nieasocjacyjne

 polega na zmianach wrażliwości zmysłowej, pod wpływem 

rozmaitych bodźców. 

W przypadku habituacji 

następuję spadek wrażliwości zmysłowej, 

spowodowany przez  długotrwale jednostajne bodźce. Natomiast 

sensytyzacja

 jest 

przeciwieostwem habituacji - następuje wzrost wrażliwości zmysłowej. 

 

Argumenty przemawiające ze rozróżnieniem pamięci deklaratyenej i niedeklaratywnej:

 

- rożne mechanizmy neuropsychologiczne, 

- zaburzenia poszczególnych pamięci  występują po uszkodzeniach rożnych okolic mózgu 
- różna wrażliwośd pamięci deklaratywnej i niedeklaratywnej na amnezję. Pamięd 
niedeklaratywna może nie zostad zakłócona, gdy traci się informacje na temat osobistej 
przeszłości.  
METAFORY STOSOWANE W BADANIACH NAD PAMIĘCIĄ

 

1. Metafora śladu stopy na piasku

 - Semon, twierdził, iż ślad pamięciowy przypomina 

odcisk pewnego faktu w mózgu. Początkowo jest on wyraźny i dokładny ale w miarę upływu 
czasu słabnie i zaciera się. Teoria ta wyjaśnia zapominanie w skutek upływu czasu czy też 
efekt powtórek, ale nie potrafi wyjaśnid wpływu zapamiętanej jednej informacji na 
przechowywanie innej. W badaniach neurofizjologicznych nie znaleziono żadnego miejsca w 
mózgu w którym mogłyby byd przechowywane ślady pamięciowe.  
2. Metafora magnetofonowa -  pamięd działa jak magnetofon, najpierw zapisujemy pewną 
informację na kasecie (zapamiętywanie), potem odkładamy kasetę na półkę 
(przechowywanie), a potem możemy ją przesłuchad (odtwarzanie). Metafora ta nie potrafi 
wyjaśnid, że w okresie przechowania jedne informacji łatwiej ulegają zapomnieniu, inne zaś 
są odporne na zapominanie. Przykład ten dobrze opisuje 

charakter fazowy pamięci.

 Badania 

nad pacjentami z amnezją - mają oni problem z niepamiętaniem nowych epizodów, 
natomiast pamięd semantyczna (wiedza) zostaje nie nietknięta.  
3. Metafora komputera - pomiędzy pamięcią człowieka a pamięcią komputera zachodzą 
następujące analogie: 
A) CZŁ i KOMP posługują się dwoma rodzajami pamięci: 
- pamięd operacyjna - u człowieka to pole wykonywanych operacji intelektualnych oraz pole 
danych, które człowiek wykorzystuje w danym momencie.  
- pamięd trwałą - w jednym i drugim przypadku to magazyn zawierający dotychczasową 
wiedzę 
B)  Pamięd operacyjna i trwała zlokalizowana jest w rożnych miejscach zarówno w KOMP jak 
i w CZŁ 
C) Pamięd KOMP i CZŁ opierają się na kodowaniu dyskretnym (cyfrowym). Analogicznie do 
KOMP neurony w ludzkim mózgu mogą też przyjmowad tylko dwa stany - spoczynku  i 
pobudzenia (0 i 1). Każdą informację można zapisad w mózgu i w komputerze jako ciąg 0 i 1. 
D) każda zapisywana w pamięci informacja jest gdzieś lokowana, dlatego jednostka musi 
pamiętad nie tylko informację ale też jej adres. 

 

CSIKSENTMIHALYI 1996 –

 obliczył, że w ciągu życia trwającego przeciętnie 70 lat człowiek 

przetwarza 185 miliardów bitów informacji. 
Ważne w odszukiwaniu spośród tylu informacji konkretnych danych jest pamiętanie adresu 
gdzie znajduje się dana treśd. Gdy chcemy sobie przypomnied dany fakt to udajemy się pod 
ogólny adres, w przypadku najwyższej góry w Ameryce będzie to dział "geografia", a potem 

metodą kolejnych przybliżeo docieramy do poszukiwanej informacji. Im więcej człowiek 
posiada "ścieżek dostępu" do informacji, tym łatwiej znaleźd potrzebną treśd.  
Metafora komputerowa nie wyjaśnia niejednakowego stopnia trudności zapamiętywania  i 
przypominania rożnych informacji. Natomiast w wypadku ludzkiej pamięci łatwośd 
zapamiętywania informacji jest bardzo zróżnicowana.  
Ważny aspekt tych metafor to idea procesu pamięciowego. 

 

Badanie Kuipera i Rogersa na temat zjawiska odniesienia do siebie

. Lista przymiotników, 

podział na 4 różne grupy, które mają różne zadania, na koocu sprawdzano liczbę 
zapamiętanych mimowolnie przymiotników. Wynik badania - informacje dotyczące własnej 
osoby są dla człowieka ważne i dzięki temu łatwiej zapamiętywane aniżeli inne informacje. 
Krytycznym czynnikiem było wiec zadanie odnoszenia do siebie (ramka 19.2 str. 142).  
FAZY PRZETWARZANIA INFORMACJI W PROCESACH PAMIECIOWYCH 
Klasyczny podział procesu pamięciowego na 3 fazy : 
- zapamiętywanie 
- przechowywanie 
- odtwarzanie 
Ten podział jest zbyt ogólny i nie pozwala zrozumied wielu zjawisk związanych ze 
specyficznością ludzkiej pamięci.

 

Koncepcja Endela Tulvinga 

1976 - pamięd nie jest jakimś autonomicznym procesem, ale 

stanowi wypadkową, lub zbiór rożnych procesów umysłowych, takich jak spostrzeganie, 
podejmowanie decyzji czy programowanie zachowania. Tulving wyróżnił 9 faz procesu 
pamięciowego: 
1. SPOSTRZEGANIE, aby zapamiętad musimy najpierw to spostrzec, 
2.Zmiana spostrzeżenia w ślad pamięciowy czyli KODOWANIE. Ślad pamięciowy różni się od 
spostrzeżenia nie tylko dokładnością i wiernością, ale niekiedy również sposobem 
przechowania informacji. Spostrzeżenia - charakter obrazowy, informacje pamięciowe - 
mogą byd przechowywane w kodach dyskretnych, które nie maja charakteru obrazowego. 
3. Przechowanie śladu kodowanego 
4. Rekodowanie - polega na modyfikacji dotychczasowej zawartości pamięci przez 
informacje później docierające do jednostki. Występuje ono wielokrotnie. Analiza nowych 
informacji ze względu na dotychczasowe zasoby pamięciowe, jeśli zwierają one nowe 
elementy zostają wbudowane w istniejący już system wiedzy (Baddeley, Fiske Neuberg). 
Świeże informacje mogą modyfikowad dotychczasową wiedzę jednostki. Te zmiany mogą 
mied charakter globalny (inf związane z akceptowanym przez jednostkę systemem wartości) 
lub lokalny ( inf na temat zdarzeo obojętnych) (Abelson). 
5. Ślad rekodowany jest następnie przechowywany. 

*Bodziec uruchamiający zasoby pamięciowe – pytanie (?) 
6. Proces wydobywania informacji (wg Tulvinga) jest efektem interakcji informacji 
zarejestrowanej w śladzie pamięciowym z informacja zawarta w pytaniu. Inaczej - szuka się 

DOPASOWANIA

  między śladami pamięciowymi a pytaniami adresowanymi do pamięci. 

Jeśli jednostka znajdzie odpowiednie dopasowanie - proces kooczy się sukcesem, a jego 
wynik jest wprowadzany do pamięci świadomej. Następnie zawartośd pamięci świadomej 
możne zostad ujawniona w zachowaniu (odp. na pytanie bądź wykonanie wyuczonej 
czynności). Informacje rejestrowane w śladzie pamięciowym są bogatsze aniżeli informacje 
potrzebne do udzielenia odpowiedzi na pytanie, dlatego proces wydobywania jest 
procesem 

WYBORU.

 

7. Decyzja 
8. Pamięd świadoma 
9. Decyzja o zachowaniu (Poszczególne fazy lepiej są uporządkowane w Maruszewskim)

 

Fazy procesu nie są tylko uporządkowane liniowo mogą mied też charakter CYKLICZNY 
(Tulving)

 

MALY CYKL PAMIECIOWY - związany z wielokrotnym odbieraniem informacji powiązanych z 
doświadczeniem jednostki. 

Procesy pamięciowe są KONTROLOWANE

 (Lindsay, Norman). 

Sprawdzają czy informacja która dotarła do jednostki była już wcześniej zarejestrowana. 
Jeśli nie to poszukiwane są informacje, które mogłyby się wiązad z danym faktem.  
Jeśli informacja pokrywa się dokładnie z tym co znane wcześniej - nie musi byd zapamiętana 
ponownie ( efektywne wykorzystanie pojemności pamięci).  

Tylko informacje kluczowe dla jednostki mogą byd rejestrowane w kilku miejscach 
zapobiega to wtedy ich utracie. 

 

Częściowe pokrywanie się z dotychczasową wiedzą - los informacji zależy od rodzaju relacji 
jaka łączy te informacje z zawartością magazynu pamięci trwałej. Wyróżnia się:

 

- asymilacja

 - informacja może zostad włączona do dotychczasowej struktury wiedzy

 

- akomodacja

 - struktury wiedzy mogą zostad zmodyfikowane aby uwzględnid daną 

informację 
- całkowite odrzucenie informacji

 

MAŁY CYKL PAMIĘCIOWY

 może występowad w 2 postaciach: 

- nowe informacje mogą docierad niezależnie od tego czy jednostka jest nimi 
zainteresowana czy tez nie. 
Otoczenie jest źródłem tych informacji i to ono decyduje o ich rodzaju jak i o sposobie 
podawania.  
W wyniku eksploracji informacje, które zdobyła jednostka są zapamiętywane szybciej i 
bardziej trwale, aniżeli informacje, które są jednostce dostarczanie niezależnie od tego czy 
ich sobie życzyła czy nie. 

 

DUŻY CYKL PAMIECIOWY

 

Wiąże się z tym, że zachowanie ujawniające zawartośd pamięci może stad się przedmiotem 
spostrzegania. Powstałe spostrzeżenie podlega następnie kodowaniu i cały cykl zaczyna się 
od nowa. Jest to nieco inny dostęp do zasobów pamięci aniżeli wtedy kiedy pewne 
informacje wchodzą do pamięci świadomej. Taką sytuację możemy łatwo zinterpretowad 
jako sytuacje powtarzania. Informacje, które wracają do nas za pomocą dużej pętli pamięci 
mogą niezależnie od działania korzystnego wywierad również szkodliwy wpływ na pamięd 
(np. udzielanie błędnej odpowiedzi)

 

Prawo częstości -

 stwierdza, że im więcej razy dany materiał był powtarzany tym lepiej jest 

pamiętany (Budohowska i Włodarski 1970).

 

Prawo Foucault -

 gdy zapamiętywany materiał jest obszerny to czas poświęcony na 

opanowanie jednego elementu wzrasta szybciej aniżeli jego objętośd. Wzór t= kl2, t - 
uczenie się jednego elementu, l - długośd szeregu, k - pewna stała. Prawo to nie ma 
charakteru ściśle ogólnego, wiele innych czynników takich jak sensownośd materiału może 
zmieniad czas uczenia się jednego elementu.  

Koncepcja Tulvinga

 pozwoliła rozwiązad problem relacji miedzy 

dwiema podstawowymi 

formami odtwarzania: przypominaniem oraz rozpoznawaniem

. Odtwarzanie może mied 

też charakter pośredni -  jest wykorzystywane w laboratoryjnych badaniach nad pamięcią 
np. efkt torowania. 
Dzięki badaniu nad torowaniem wiadomo, że amnezja nie musi oznaczad całkowitej utraty 
pamięci, może byd zaburzeniem wybiorczym, obejmującym niektóre aspekty dostępu do 
wcześniej odebranych informacji. 

 

Ramka 19.3 - technika zaoszczędzenia przy ponownym uczeniu, Ebbinghaus 1885 

- słynne 

badania nad zapominaniem. Badał sam siebie, badanie polegało na zapamiętywaniu 
bezsensownego materiału i mierzeniu czasu potrzebnego do osiągnięcia danego kryterium. 
Badany zapamiętuję określony materiał i następnie badanie jest powtarzane po 
odpowiednim czasie. Wynik - czas drugiego uczenia jest krótszy, ponieważ w pamięci 
pozostały efekty poprzedniego uczenia się. Po upływie 31 dni zaoszczędzenie przy 
ponownym uczeniu wynosiło nieco ponad 20 %. 

 

Ulric Neisser

 - podejście ekologiczne, zwraca uwagę na trafnośd ekologiczna - czyli 

zaprojektowanie takiego badania, które dostarczyłoby informacje o procesach poznawczych 
jakimi człowiek posługuje się w swoim życiu codziennym. Chęd odkrycia jak ludzie posługują 
się pamięcią w naturalnym środowisku. 

 

FORMY ODTWARZANIA  - dwa kryteria:

 

- charakter treści przechowywanych w pamięci (treści osobiste, pozaosobiste) 
- wielkośd udziału jednostki w przywoływaniu zawartości pamięci.

 

 
Formy osobiste

 - wspominanie - przywoływanie  osobistej przeszłości.

 

Formy pozaosobiste 

- odwoływanie się do wiedzy poza jednostkowej, wiedzy na temat 

świata. Dwa rodzaje:

 

* przypominanie 

- polega na tym, że jednostka, wykonując polecenie skierowane do jej 

pamięci, musi samodzielnie wydobyd wszystkie potrzebne informacje zawarte w śladzie 
pamięciowym, czyli wyszukuje taki podzbiór informacji, który łączy dane zawarte w śladzie 
pamięciowym z danymi zawartymi w pytaniu.

 

* rozpoznawanie 

- polega na tym, że jednostka otrzymuje zbiór możliwych odpowiedzi na 

dane pytanie, a jej zadaniem jest wskazanie poprawnej odpowiedzi.

 

Koncepcja Tulvinga

 pozwala odróżnid od siebie przypominanie i rozpoznawanie. Posługując 

się metaforą "komputerowa", można stwierdzid, że jest to szukanie bez podanej ścieżki 
dostępu. Natomiast rozpoznawanie opiera się na podanej ścieżce dostępu, nie musimy 
wydobywad wiedzy z magazynu pamięci, ta wiedza jest dostarczona. 

 

PRZYPOMINANIE generalnie jest trudniejsze niż ROZPOZNAWANIE

 

Koncepcja Tulvinga

 pozwala również wyjaśnid sytuacje współwystępowania tych dwóch 

procesów, oraz sytuacje w  których są one od siebie niezależne.  
Są cztery takie zjawiska:

 

- nieświadomy plagiat

 - to przypominanie bez rozpoznawania, jednostka przypomina sobie 

pewien fakt, wykonuje pewną czynnośd znaną skądinąd, ale sądzi że ten fakt lub czyn są jej 
oryginalnym wytworem. Sięgając do koncepcji faz procesu pamięciowego, możemy 
powiedzied, że jednostka wykorzystuje ślady pamięciowe, ale brakuje w nich informacji 
osobistej, stwierdzającej, że kiedyś dany fakt lub czynnośd zostały przez nią zarejestrowane.

 

- paramnezja 

- rozpoznawanie bez przypominania. Jednostka rozpoznaje pewien fakt jako 

coś, z czym się kiedyś zetknęła, ale nic poza tym nie pamięta. Jest to tak zwane 

minimum 

pamięciowe

. Innym zjawiskiem minimum pamięciowego jest 

TOT czyli zjawisko "mam to 

na koocu języka". 
- deja vu

 - to tez rozpoznawanie bez przypominania, ale od paramnezji różni się w 

następujący sposób: 
* rozpoznanie czegoś jako rzeczy znanej jest błędne 
* poczucie znajomości dotyczy nie tylko pojedynczego obiektu ale też całej sytuacji.  
W starożytności zjawisko to traktowane jako dowód metempsychozy czyli wędrówki dusz.

 

Koncepcja Tulvinga

 to zjawisko wyjaśnia następująca - z pewnym fragmentem sytuacji 

zetknęliśmy się już poprzednio i odpowiednia informacja została zawarta w śladzie 
pamięciowym. Ślad ten jednak jest slaby i niepełny, dlatego człowiek uzupełnia ten ślad o 
dane, które są pod ręką. W efekcie błędnej generalizacji pojawia się poczucie znajomości 
całej sytuacji, chod faktycznie znany był tylko jej jeden fragment.  

 

- jamais vu

 - zwane tez zjawiskiem alienacji lub wyobcowania. Polega również na błędym 

rozpoznawaniu bez przypominania. Dobrze znaną sytuacje rozpoznajemy w tym przypadku 
jako coś całkowicie nowego. Analogicznie jak w nieświadomym plagiacie, jednostka traci 
dostęp do "znacznika osobistego", czyli informacji, że z tym faktem musiała zetknąd się 
wcześniej. 
PAMIĘD KROTKOTRWAŁA I DŁUGOTRWAŁA 
Wiliam James XIX - pamięd pierwotna i pamięd wtórna.

 

Lata 60 naszego stulecia koncepcja STRUKTURALNA pamięci zwana tez MAGAZYNOWA

 

Atkinson i Shiffrin (1968) - przyjmowano istnienie niezależnych magazynów pamięciowych, 
przechowujących informacje przez długi lub krotki okres czasu, wykorzystując inne sposoby 
rejestrowania informacji oraz niejednakowo wrażliwe na zapominanie. 

 

Uwagi Donalda Hebba - podstawa wyróżnienia pamięci K i T (K- krótkotrwała, T - trwała):

 

- u  podłoża trwałego zapamiętywania informacji tkwi strukturalna bądź biochemiczna 
zmiana w OUN, 
-  zmiana ta ułatwia przekazywanie informacji między poszczególnymi neuronami, 
- może mied postad guzka synaptycznego, który zmniejsza wielkośd szczeliny synaptycznej - 
łatwiejsze przejście informacji z neuronu do neuronu, 
- zmiana biochemiczna może byd związana ze związkiem chemicznym, który jest nośnikiem 
informacji pamięciowej, 
- zaistnienie tej wymiany wymaga czasu więc pamięd krótkotrwała jest czymś w rodzaju 
przechowalni, 
- fizjologicznym podłożem pamięci K jest aktywnośd samopobudzających się obwodów 
neuronów, 
- informacje pozostają w pamięci krótkotrwałej tylko w czasie aktywności tych obwodów. 
Informacje w tej pamięci mogą podlegad konsolidacji, w wyniku której przechodzą do 
pamięci trwalej. Te, które nie uległy konsolidacji są zapominane.

 

ANALIZA CZYNNIKOW POWODUJACYCH INTERFERENCJE

 

Pozwala stwierdzid, jaki jest format zapisu, preferowany w danym magazynie 
pamięciowym. Jeśli dany rodzaj pamięci wykorzystuje pewien format zapisu, to 
wprowadzenie zadania interferencyjnego, odwołującego się do tego samego kodu 
spowoduje zakłócenie przechowania.  
Do tych samych wniosków prowadzi analiza zniekształceo materiału pamięciowego: 
- materiał przechowywany w pamięci K - błędy polegały na podawaniu odpowiedzi 
podobnych akustycznie do odpowiedzi poprawnej (np. zamiast baran - banan) 
- materiał przechowywany w pamięci T - błędy były związane z podobieostwem 
semantycznym (np. baran - owca).  

Badania właściwości pamięci K - technika Browna - Petersonów/paradygmat Browna – 
Petersonów.

 

Technika Browna- Petersonow

 - ramka 19.4, badany dostaje małą porcję materiału, 

bezpośrednio po której prosi się go o wykonanie zadania silnie angażującego jego uwagę, w 
ten sposób badany nie ma czasu na wykonanie dodatkowych operacji pamięciowych - tzw. 
powtórek. Zadanie trwa około 20 sekund, ale już po 18 sekundach badani przypominali 
sobie średnio tylko około 10 % wcześniej podanych elementów. 
Również dużą rolę odegrała technika 

UWOLNIENIA SPOD HAMOWANIA PROAKTYWNEGO,

 

polega ono na zakłóceniu uczenia się nowego materiału przez materiał opanowany 
wcześniej (zapamiętanie 3 spółgłosek i potem zadanie arytmetyczne, czwarta próba 
zapamiętanie 3 cyfr (zdecydowanie lepsze wyniki w zapamiętaniu spółgłosek)). Wickens 
(1970) - hamowanie proaktywne wytwarza się w obrębie materiału jednolitego 
semantycznie. Badacz ten twierdzi, że uwolnie spod tego hamowania dowodzi, że badany 
musiał przetworzyd ten właśnie wymiar bodźca, który uległ zmianie. Jeśli zmieniło się 
znaczenie bodźca i wystąpiło uwolnienie, to badany musiał przetworzyd znaczenie bodźca - 
jest to zmiana znaczenia semantycznego (inny przykład -  różnorodne wiadomości są lepiej 
zapamiętywane, niż wiadomości z tej samej grupy).

 

Dowody na odrębnośd pamięci krótkotrwałej i trwalej:

 

- sposób kodowania informacji, 

pamięd krótkotrwała - kod akustyczny

, 

pamięd trwała - 

kod semantyczny

 (głównie). Chociaż pamięd krótkotrwała może także rejestrowad 

znaczenie bodźców (uwolnienie spod hamowania proaktywnego), 
- dane neuropsychologiczne; pacjenci z różnie zlokalizowanymi uszkodzeniami mózgu - 
wybiorcze zburzenia pamięci K i T. 

Uszkodzenie lewego płata potylicznego - przejawia się 

w trwalej niezdolności do przechowywanie informacji w pamięci K, pamięd T jest 
nienaruszona. Uszkodzenie okolic skroniowych - normalny zakres pamięci K dla materiału 
werbalnego, lecz niemożnośd zapamiętania tego materiału w sposób trwały.

 

Hipokamp 

- 

ważna rola, odpowiedzialny za kodowanie informacji DEKLARATYWNYCH oraz za utrwalanie 
zarejestrowanej informacji w pamięci T.

 

- krzywa pozycyjna - 

eksperyment polega na nauce listy elementów, której długośd 

wykracza poza pojemnośd pamięci K. W trakcie, rejestrowano łatwośd zapamiętywania 
poszczególnych elementów  w zależności od pozycji na liście. 
Wynik nanoszono na krzywą "kolejnych pozycji". 

OŚ PIONOWA

 oznaczała łatwośd 

zapamiętywania elementów, 

OŚ POZIOMA 

to miejsce elementu w szeregu. Wynik badania, 

najłatwiej jest zapamiętad początkową (efekt pierwszeostwa) i koocową (efekt świeżości) 
cześd szeregu.  

Efekt pierwszeostwa - związany z pamięcią K 

Efekt świeżości - związany z pamięcią T

  

Glanzera (1972) - potwierdził hipotezę o niezależności funkcjonalnej obu wspomnianych 
efektów.

 

Pojemnośd pamięci trwalej:

 

- Csiksentmihalyi - stara się podad pewne wartości liczbowe 185 miliardów bitów przez 70 
lat 
- Bahrick, Hall (1991) - praktycznie nieograniczona, nieograniczony jest również czas 
przechowywania, pamięd ta opiera się na rozumieniu informacji (istnieją też odmiany np. 
pamięd twarzy).  
TEORIA POZIOMOW PRZETWARZANIA

 

Craik i Lockhart 1972 r. 

- teoria ta jest alternatywą dla magazynowych koncepcji pamięci. 

Badacze sugerują, że podstawą trwałego zapamiętywania nie jest proces przenoszenia 
informacji z pamięci krótkotrwałej do trwalej. Wyróżniają oddzielny system pamięci 
pierwotnej, który odpowiedzialny jest jedynie za kodowanie docierających do jednostki 
informacji.

 

Ramka 19.5 Eksperyment Craiga i Lockharta 

udowadniający, że kodowanie i 

przechowywanie informacji może się odbywad na różnych poziomach. Wniosek - najlepiej 
pamiętany był materiał przetwarzany na poziomie semantycznym, nieco gorzej na poziomie 
akustycznym, najgorzej zaś na poziomie fizycznym. Wyniki były identyczne kiedy badano 
pamięd mimowolną oraz kiedy badano pamięd dowolną. 

 

 Właściwa obróbka informacji występuje w pamięci wtórnej. 

 

Jednostka może przechowywad i kodowad informacje na różnych poziomach. Teoretycznie 
liczba poziomów jest nieograniczona, praktycznie wyróżnia się trzy poziomy:

 

- fizyczny (sensoryczny) 
- akustyczny (fonologiczny) 
- semantyczny

 

Na podstawie badan ramka 19.5 Craig i Lockhart wyciągnęli wniosek, że im głębsze było 
przetwarzanie informacji pamięciowych tym lepiej informacje te były pamiętane i 
odtwarzane.  
Dużą role w procesach pamięciowych odgrywają powtórki wewnętrzne:

 

-  podtrzymujace

 - informacja pozostaje na tym samym poziomie, powtarzanie może 

przedłużyd żywot informacji w sposób mechaniczny,

 

- wypracowujace

 - informacja jest kodowana na poziomie głębszym , co nie tylko przedłuża 

żywot, ale także umożliwia wytworzenie lub rozbudowanie sieci powiązao z innymi 
informacjami. Dzięki temu można się dostad do tej informacji różnymi drogami - nie tylko za 
pośrednictwem mechanicznego przypominania. 

Tą teorie próbowano odnieśd do zjawiska „odniesienia do siebie". Informacje na własny 
temat, są kodowane głęboko, dzięki schematowi siebie . Człowiek może w ten sposób 
kodowad też inne informacje ale warunkiem jest znalezienie sposobu uporządkowania tych 
informacji.  
Znajomośd wykonywanego zadania pamięciowego pozwala w lepszy sposób wykorzystad 
własne zasoby pamięciowe ( Joy Stevens (1988)).  
W odwołaniu do krzywej pozycyjnej, 

Bernbach (1975)

 – eksperyment, w którym wykazał, że 

wszystkie części szeregu mogą byd zapamiętane tak samo. (takie wtrącenie - najsłabiej 
zapamiętuje się cześd środkowa co wiąże się z nieuruchomieniem pamięci krótkotrwałej i 
trwalej). Jest to możliwe dzięki informacji o długości szeregu i wykorzystywaniu różnych 
specjalnych sposobów zapamiętywania. 

 

 
Zarzuty do teorii poziomów przetwarzania:

 

- głębokośd przetwarzania jest definiowana w sposób kołowy. Za wskaźnik głębokości 
uważano lepsze odtwarzanie materiału (nie wzięli pod uwagę innych czynników 
wpływających na ten proces np. sposobów radzenia sobie z zadaniem). Nie istniał 
niezależny wskaźnik głębokości przetwarzania. 
- wątpliwe założenie o sekwencyjności poziomów. Badacze zakładali, że najpierw zostaje 
uruchomiony poziom analizy sensorycznej, następnie kodowanie akustyczne i na koocu 
przetwarzanie semantyczne. Nowsze koncepcje przyjmują, że procesy te mogą przebiegad 
równolegle na różnych poziomach (procesy sensoryczne są tworzywem dla kodowania 
semantycznego, a równocześnie kodowanie sensoryczne może wpływad na procesy 
sensoryczne).  
- zbyt dużą rolę przypisano procesom kodowania, bez dokładniejszego określenia wpływu 
warunków odtwarzania. Morris, Bransford i Franks (1977) - w skutek zmiany warunków 
eksperymentu kodowanie fonologiczne wypadało lepiej niż semantyczne.

 

Plusy dla tej teorii:

 

- pokazała, że pamięd nie działa automatycznie, ale że sposób jej działania jest uzależniony 
w pewnej mierze przez posiadacza, 
- zwróciła uwagę na koniecznośd uwzględniania specyficznych strategii pamięciowych. 
(Strategie to takie sposoby wykorzystywania własnej pamięci, które uwzględniają 
specyficzne wymogi zadania, jak i zdolności jednostki, jej preferencje poznawcze, cele czy 
przezywane emocje).

 

Ramka 19.6 badania Beacha (1988)

 analizowano pamięd dwóch grup barmanów - 

nowicjuszy i tych z dużym doświadczeniem. Obie grupy poproszono o przygotowanie 
zamówionych drinków przy jednoczesnym odliczaniem wstecz. Doświadczeni barmani nie 
mieli problemów z tym zadaniem, nowicjusze popełniali natomiast wiele błędów. W drugiej 

serii badania poproszono o przygotowanie drinków, ale badani mieli do dyspozycji naczynia 
o tym samym kształcie i kolorze. Tym razem więcej błędów popełniali barmani 
doświadczeni. Interpretacja - seria I, barmani nowicjusze musieli sięgad do kodu 
akustycznego, natomiast wprowadzenie odliczania wstecz zakłócało kodowanie i 
doprowadziło do pogorszenia wyników. Seria II - kodowanie ma tu charakter semantyczny, 
ale opiera się na czynnikach zewnętrznych (barwa i kształt naczynia). Kiedy usunięto tą 
podstawę organizowania materiału pamięciowego, funkcjonowanie pamięci barmanów 
doświadczonych ulegało znacznemu pogorszeniu. Wynik - ludzie podczas wykonywania 
jednego zadania mogą stosowad różne sposoby przetwarzania zapamiętywanego materiału.  
STRATEGIE PAMIĘCIOWE I METAPAMIĘD

 

W analizie strategii pamięciowych należy uwzględnid trzy odrębne problemy:

 

1. Organizacje materiału, który ma byd zapamiętany, 
2. Organizacje informacji zarejestrowanych w pamięci trwałej, 
3. Relacje miedzy organizacja zapamiętywanych informacji a organizacja informacji w 
pamięci trwałej. 
Strategie pamięciowe są szczególnym przypadkiem działania metapamięci (czyli wiedzy o 
własnej pamięci). Działaniem metaamfetamin są również procesy kontroli, dzięki którym 
napływająca informacja zostaje oceniona czy już jest zarejestrowana w pamięci czy jeszcze 
nie. Procesy kontroli są bardzo szybkie i automatyczne. 

 

Strategie pamięciowe inaczej zwane MNEMOTECHNIKAMI. 
Rodzaje strategii pamięciowych:

 

* mnemotechniki werbalne:

 

- GRUPOWANIE 

- ludzie wykorzystują tś technikę spontanicznie; reguły grupowania 

zmieniają się w zależności od rodzaju materiału. Badania o skuteczności grupowania - 
Bower i współpracownicy, po grupowaniu badani zapamiętywali 3 razy więcej informacji. 
Grupowanie może przebiegad pod progiem świadomości (Tulving, 1962).

 

- AKRONIMY

 - metoda ta polega na wymyśleniu słowa lub wyrażenia, w którym pierwsze 

litery odnoszą się do zapamiętywanych informacji. Zwrot stanowiący akronim nie musi byd 
sensowny, chod taki łatwiej się zapamiętuje.

 

- AKROSTYCHY 

- jest to metoda niemal identyczna, różni się tylko od poprzedniej tym, że 

zamiast zwrotu lub słowa tworzymy zdanie, w którym litery początkowe odnoszą się do listy 
zapamiętywanych informacji. 

 

* mnemotechniki posługujące się kodem obrazkowym (teoria podwójnego kodowania 
Paivio (1986) te techniki przyspieszają zapamiętywanie i zabezpieczają informacje przed 
ich utratą). Są to:

 

- WYOBRAZENIA INTERAKCYJNE 

- pozwalają na łączenie niepowiązanych ze sobą 

elementów za pomocą obrazków. Metoda ta przyspiesza zapamiętywanie jak i zwiększa 
trwałośd przechowywania (przydatna przy uczeniu słówek).

 

- METODA "SŁÓW-WIESZAKOW" 

- opiera się na zastosowaniu znanego tekstu np. 

wyliczanki, do tworzenia skojarzeo z listą elementów jakie trzeba zapamiętad. Metoda ta 
jest rozwinięciem wyobrażeo interakcyjnych

 

- METODA MIEJSC -

 pozwala na zapamiętywanie dużych zbiorów informacji, które 

występują w określonej kolejności. Polega na kojarzeniu zapamiętanych informacji ze 
znanymi miejscami, które mijamy np. podczas spaceru itp.  
Krytycy uważają, że metody odwołujące się do wyobrażeo, niepotrzebnie blokują zasoby 
pamięciowe, ponieważ kodowane są duże ilości zbędnych informacji.  
Badania porównujące skutecznośd mnemotechnik - Roediger (1980) przechowanie 
informacji badano 24h po opanowaniu pewnego materiału. Wyniki: 
1. Wyobrażenia interakcyjne - 11,2 
2. Metoda miejsc - 10,6 
3. Słowa-wieszaki - 8,2 
4. Bez użycia mnemotechnik - 7,6 
Przydatnośd mnemotechnik jest największa w wypadku materiału wymagającego 
wykorzystania pamięci mechanicznej.  
Badania Harrisa (1980) nad studentami, pokazały ze techniki "zewnętrzne" (kalendarze, 
notatki itp.) wykazują dużą specyficznośd sytuacyjna.  
Leya (1988) badanie, które wykazało, że przeciętnie około 50% pacjentów pamięta 
zalecenia podane przez lekarza.

 

Uruchomienie pamięci w dużym stopniu zależy od samej jednostki i stojącego przed nią 
zadania. 
Pamięd zależna od stanu 

- odtwarzanie daje tym lepsze wyniki, im bardziej jego wyniki 

zbliżone są do warunków, w których występowało rejestrowanie informacji w pamięci. 
Podobne zjawisko zostało opisane wcześniej przez Tulvinga i Thomsona, nazwali je 

ZASADA 

SPECYFICZNOSCI KODOWANIA.

 Zasada ta określa ogólną relacje miedzy warunkami 

kodowania i odtwarzania - pokazuje jakie warunki muszą byd spełnione, aby pewna 
informacja została zarejestrowana w pamięci. Łatwośd odtwarzania informacji jest większa, 
jeśli podczas odtwarzania dostępne są wskaźniki analogiczne, do tych które były dostępne 
podczas zapamiętywania. 

ZAJĘCIA 5 - PAMIĘD 

MARUSZEWSKI ROZDZIAŁ 4 



 

metafora śladu stopy na piasku- Semon- ślad pamięciowy- odcisk faktu w mózgu- 
początkowo wyraźny, zaciera się, przypominanie staje się trudniejsze. Ponowne 
zetknięcie z faktem- odnowienie śladu, utrzymanie w pamięci dłużej.  

Zalety: tłumaczy zapominanie wskutek czasu i efekt powtórek 
Wady: nie wyjaśnia wpływu zapamiętania 1 inf na przechowywanie innej 



 

metafora encyklopedii-  Skarbiec różnorodnych informacji, każda pozycja zwiera 
informacje, połączenia między nimi i odsyłacze do innych pozycji, opis za pomocą 
prostych pojęd, symboli 



 

metafora filmu- zapis zdarzeo, sekwencja scen, połączonych chronologicznie , 
połączonych związkiem przyczynowym 



 

metafora magnetofonowa- Woodworth-  zapis inf na kasecie- zapamiętanie → 
odłożenie kasety na półkę- przechowywanie → przesłuchanie nagrania – 
odtwarzanie 

Zaleta: pokazuje fazowy charakter pamięci; Wada: nie wyjaśnia, że w okresie 
przechowywania inne inf łatwiej zapominamy a inne są odporne 



 

analogia komputera- zapis informacji i adresów do ich odszukiwania 

Komputer i człowiek mają 2 rodzaje pamięci: operacyjną i trwałą 
u człowieka p. operacyjna- pole wykonywania operacji intelektualnych, dane 
wykorzystywane w danym momencie.  
Pamięd trwała- magazyn, z wiedzą nie zawsze dostępną 
Pamięd operacyjna i trwała zlokalizowane w różnych miejscach mózgu i komputera 
Pamięci opierają się na kodowaniu dyskretnym- cyfrowym. 2 stany pobudzenia neuronów 
Podobne mechanizmy uzyskiwania informacji- wyszukiwanie adresów.  
Wada: nie wyjaśnia różnego stopnia trudności zapamiętywania i przypominania inf.  

BADANIE: RÓŻNICE W ŁATWOŚCI ZAPAMIĘTYWANIA INFORMACJI 
Kuiper, Rogers 



 

zjawisko odniesienia do siebie 



 

podanie listy przymiotników – 4 gr z różnymi zadaniami 

1. ocena długości przymiotników- z. Strukturalne 
2. ocena specyficzności przymiotników- z. Semantyczne 
3. spr czy przymiotniki opisują eksperymentatora- odniesienie do innej osoby 
4. spr czy przymiotniki opisują badanego – odniesienia do siebie 



 

równy czas dla gr.  



 

najwięcej zapamiętała gr odniesienia do siebie 

Pismo jako forma pamięci zbiorowej 



 

klinowe, piktograficzne, hieroglify 



 

przełom podczas wynalezienia ruchomej czcionki- pamięd została uwolniona od 
przechowywania znacznych porcji wiedzy 

Człowiek jest użytkownikiem pamięci i posługuje się nią aby osiągnąd ważne cele i uniknąd 
przykrości- Baddley 



 

Glenberg- funkcją jest spostrzeganie, ułatwianie interakcji ze środowiskiem 



 

Baddley- przypadek Clivea Wearinga- zachorował na encefalopatię, utracił pamięd, 
„wieczna teraźniejszośd”,  

UJMOWANIE ZJAWISKA PAMIĘCI 



 

Zdolnośd władza umysłowa, 



 

Sternberg- zbiór środków, 



 

proces psychiczny zachodzący w czasie , złożony z pewnych  faz pojawiających się 
w identycznej kolejności 



 

dynamiczne mechanizmy związane z zachowywaniem i odtwarzaniem informacji 

3 RODZAJE OPERACJI W PAMIĘCI 



 

Kodowanie informacji → zamiana S które do nas docierają w ślady pamięciowe 



 

Przechowywanie → 



 

informacje przechowywane krótko w niewielkim stopniu zmieniają swoją treśd, 
dokładnośd, postad 



 

informacje przechowywane długo ulegają zmianom, mogą nakładad się na dane 
które odbieramy później 



 

Odtwarzanie → uzyskiwanie dostępu do zawartości pamięci 

PAMIĘD ZDOLNOŚD 

PAMIĘD PROCES 

Właściwośd jednostki, warunek 
pojawienia się procesu 

Konsekwencje procesu ujawnione w 
zachowaniu 

Element psych wyposażenia jednostki, 
duże RI 

Złożony z kilku faz, identycznych u wszystkich, 
kodowanie, przechowywanie, odtwarzanie 

Składnik inteligencji, zdeterminowany 
przez czynniki genetyczne 

Pamięd to faza przetwarzania informacji 

Składa się ze zdolności specyficznych 

Składa się z różnych faz 

Różne zdolności specyficzne odnoszą się 
do różnych dziedzin 

Specyficzne procesy przetwarzania inf, 
charakterystyczne dla różnych form pamięci 
(np. semantycznej. Autobiograficznej) 

Można dwiczyd pamięd  

Można doskonalid poszczególne fazy  proc 
pamięciowego- kodowana i odtwarzania 

FAZY PROCESU PAMIĘCIOWEGO 

FAZY PRZETWARZANIA INFORMACJI W PROCESACH MYSLOWYCH WG. TULVINGA. 
Info. odebrane przez jednostkę podlegają wielokrotnym modyfikacjom i transformacjom. 
Tulving pokazuje, że pamięd to nie pojedynczy proces a zbiór kilku procesów umysłowych 
takich jak spostrzeganie, podejmowanie decyzji, programowanie zachowania.  

Wyróżnił 9 faz niektóre są niewidoczne ale niektóre uruchamiane zjawiskami z zewnątrz. 
1 faza –spostrzeganie- zapamiętujemy gdy najpierw spostrzeżemy –charakter obrazowy 
2 faza - kodowanie spostrzeżenia -zamiana spostrzeżenia w ślad pamięciowy- różni się od 
spostrzeżenia bo jest dokładniejszy i wierniejszy oraz sposobem przechowywania 
informacji-forma kodu 
3 faza-przechowywanie śladu kodowanego 
4 faza –rekodowanie - modyfikacja o nowe elementy docierające później do jednostki 
5 faza-przechowanie śladu rekodowanego. 
6 faza-uruchamiane są zasoby pamięciowe, następuje wydobywanie-polega na interakcji 
informacji zarejestrowanej w śladzie pamięciowym z informacja zawarta w pytaniu 
7 faza-decyzja wybór informacji zawartej w śladzie rekodowanym dopasowanej do pytao 
wysłanych do pamięci 
8 faza-jeśli nastąpi dopasowanie wydobywanie kooczy się powodzeniem a wynik 
wprowadzony jest do pamięci świadomej 
9 faza-decyzja o zachowaniu czy ujawniamy zawartośd swojej pamięci czy nie 

Fazy procesu pamięciowego nie maja jedynie charakteru liniowego jak twierdził Tulving, są 
tez cykliczne i określamy je mianem małego i dużego cyklu pamięciowego. Dzięki cyklom 
pamięciowym następuje wielokrotne przetwarzanie danej informacji, kolejne cykle 
modyfikują te informacje w stosunku do informacji pierwotnej. 
 
Koriat i Goldsmith- pojęcie STRATEGICZNEJ KONTROLI PAMIĘCI 



 

istnieje konflikt między dążeniem do dokładności odtworzenia informacji a ich liczbą 



 

im jednostka dokładniej stara się przypominad tym mniej faktów przychodzi na myśl  



 

dokładnośd inf przywoływanych przez jednostkę zależy od dokładności wskazówek w 
pytaniu i skuteczności strategii metapamięciowych 

MAŁY CYKL PAMIĘCIOWY – jest powiązany z kolejnymi odbiorami informacji powiązanymi z 
dotychczasowo wiedza danej jednostki. Występuje w dwóch postaciach. 
Nowe informacje mogą docierad do jednostki bez względu na to czy jest ona nią 
zainteresowana. Źródłem tych informacji jest otoczenie (szkoła) albo sama jednostka 
decyduje o poszukiwaniach nowych informacji ponieważ ich potrzebuje. 

Badania- efekt czystej ekspozycji Zajonc- informacja odebrana kilkakrotnie zaczyna byd 
oceniana jako bardziej pozytywna 

DUŻY CYKL PAMIĘCIOWY- polega na tym, ze ujawnienie zawartości swojej pamięci poprzez 
określone zachowanie może stad się przedmiotem spostrzegania i w konsekwencji zostad 
zapamiętane przez jednostkę. 

Bywa czasem uruchomiany w sposób automatyczny, wbrew woli. np. zjawiska intruzywne 
(o negatywnym zabarwieniu) – próba powstrzymania ich → efekt rykoszetu 
 np. u ludzi z PTDS,  



 

Powtarzanie wpływa pozytywnie na przechowywanie materiału w pamięci → im 
więcej razy powtórzymy tym lepiej pamiętamy PRAWO CZĘSTOŚCI BUDUHOSKA 



 

Wpływ na materiał prawidłowy i z błędami 



 

Gdy zapamiętywany materiał jest obszerny czas poświęcony na opanowanie 1 el. 
Wzrasta szybciej niż jego objętośd → PRAWO FOULCAUT- większośd receptorów 
jest tak zlokalizowana, że umożliwia lepsze rejestrowanie zmian zachodzących na 
zew niż naszego zachowania.  

 
Wzór:  t- czas uczenia 1 el   k- stała   l- długośd szeregu 
 
Koncepcja Tulvinga rozwiązuje problem relacji miedzy dwiema formami odtwarzania: 
przypominaniem i rozpoznawaniem.  
Odtwarzanie może mied charakter pośredni - jest nim torowanie, które polega na tym ze 
poprzez zdobycie pewnych doświadczeo, ułatwiony jest dostęp do innych informacji ,oraz 
zaoszczędzanie energii  przy ponownym uczeniu się. 
 
W życiu codziennym formy odtwarzania możemy uwzględnid w dwóch kryteriach: 
1.charakter treści przechowywanych w pamięci (treści osobiste i pozaosobiste) 
a)osobiste- wspomnienie, czyli przywoływanie osobistej przeszłości 
b)pozaosobiste- odwoływanie do wiedzy pozajednostkowej, dotyczy wiedzy na temat 
świata: przypominanie, rozpoznawanie. 
2.wielkośd udziału jednostki w przywoływaniu zawartości pamięci.  
 
PRZYPOMINANIE 
Jednostka w poleceniu do pamięci samodzielnie wydobywa informacje (łączy dane ze śladu 
pamięciowego z danymi z pytania)-człowiek samodzielnie wydobywa wiedzę z pamięci bez 
drogi dostępu, przypominanie jest trudniejsze od rozpoznawania. 
 
ROZPOZNAWANIE  
Jednostka po otrzymaniu zbioru odpowiedzi wskazuje poprawna odpowiedz-szukanie 
opiera się na drodze dostępu- tym trudniejsze, im bardziej podobne są do siebie 
odpowiedzi. Przypominanie może współpracowad z rozpoznawaniem ale mogą byd tez 
niezależne od siebie. 
 

Nieświadomy plagiat -jednostka wykonuje pewna czynnośd powołując się na 
przypomnienie bez rozpoznania sądząc ze jest to jej oryginalnym wytworem (wykorzystanie 
śladu pamięciowego z brakiem informacji osobistej) 
Paramnezja- rozpoznanie bez przypomnienia, rozpoznaje fakt jako cos z czym się zetknęła 
ale nic więcej nie pamięta (spotkanie osoby o której wiemy ze ja znamy ale nic poza tym) 
 
TOT- (TIP OF THE TONGUE)- ”mam to na koocu języka” ,mamy poczucie znajomości 
jakiegoś faktu ale nie potrafimy sobie go przypomnied, pamiętamy wygląd słowa, liczbę 
sylab czy pojedyncze litery 
DEJA VU- rozpoznawanie bez przypomnienia różni się od paramnezji tym ze rozpoznanie 
czegoś jako rzeczy znanej jest błędne i poczucie znajomości dotyczy nie pojedynczego 
obiektu czy osoby ale całej sytuacji (np. wydaje nam się ze doskonale znamy miasto, w 
którym nigdy nie byliśmy, Tulving wyjaśnia-  pewien fragment przeżytej sytuacji pozostał w 
śladzie pamięciowym i jest słaby, a my uzupełniamy go podręczną informacją. 
JAMAIS VU- błędne rozpoznawanie bez przypomnienia. Dobrze znaną sytuację 
rozpoznajemy jako coś całkowicie nowego. Brak dostępu do nośnika osobistego czyli 
informacji, że z tym faktem wcześniej się spotkała. 
 
RODZAJE PROCESÓW PAMIĘCIOWYCH- WYODRĘBNIENIE 



 

KRYTERIUM CZASU: p. ultrakrótka, krótkotrwała, trwała 

Magazynowa koncepcja pamięci- Waugh, Norman, Atkinson, Shiffrin 



 

3 niezależne magazyny pamięciowe: odmienne sposoby kodowania, inna 
pojemnośd, sposoby odtwarzania, wydobycia inf, inna wrażliwośd 

Przypominanie wymaga wydobycia inf z pamięci trwałej i przeniesienia do krótkotrwałej -> 
świadomej- tu występuje zapominanie 

PAMIĘD ULTRAKRÓTKA- SENSORYCZNA 



 

odkryta przez Sperlinga, 



 

badanie pamięci ikoniczej- wzrokowej  

→ technika odtworzenia częściowego litery 
→ sekwencja prezentacji S, w której sygnał dźwiękowy następował po prezentacji zestawu 
liter 
→ bodziec wskaźnikowy 
→ dobre wyniki gdy odroczenie S wskaźnikowego nie przekraczało pół sekundy 
→ pamięd ikoniczna przechowuje informacje przez ok. 500msek 



 

pamięd sensoryczna- specyficzna dla modalności 



 

pamięd słuchowa- echoiczna → Moray, Bates,   

Eksperyment : lokalizacja S wskaźnikowego wpływa na to, czy litera z planszy zostanie 
odtworzona czy też nie. 



 

Hamowanie- maskowanie wsteczne- S eksponowany później hamuje odtwarzanie 
S pokazywanego wcześniej  

Zjawisko maskowania wstecznego: znaczenie 



 

wykorzystanie do określenia czasu przechowania w pamięci ikonicznej 



 

- do zaprojektowania  badania , w którym ludzie mają tylko dostęp do 
spostrzeżenia a nie do obrazu pamięci ikonicznej 



 

tworzenie obrazów które człowiek sam składa we własnym systemie poznawczym 

 
Pamięd sensoryczna 



 

duża pojemnośd 



 

pojemnośd  zależy od tego z jaką modalnością sensoryczną mamy do czynienia. 



 

Czas odtwarzania jest bardzo krótki i obraz pamięciowy nie zdąży zaniknąd przed 
wypowiedzeniem jakiegoś słowa., obraz zaczyna zanikad już w momencie 
pojawianie się bodźca.  



 

Czynnikiem warunkującym trudnośd zadania był czas ekspozycji pierwszego 
zbioru kropek, Im dłuższy był czas ekspozycji, tym większa była liczba błędów. 
Wynik zanikania S → od samego początku ich ekspozycji. 



 

Przechowuje głównie inf o fiz właściwościach S, nie rejestruje ich znaczenia 



 

zjawisko maskowania wstecznego- S późniejsze nakładają się na wcześniejsze 



 

bufor poznawczy- umożliwia przechowywanie S przez krótki czas potrzebny do 
wykonania prostych operacji (wyodrębnieniu cech fiz i usunięciu z obrazu cech 
nietypowych lub błędnych) 

Haber- centralna lokalizacja pamięci sensorycznej 
Haber- pojęcie pamięci ikonicznej- niepotrzebne, nie odgrywa roli w stabilizowaniu 
spostrzeo 
Loftus- p.s ma dużą rolę w realnych sytuacjach życiowych 
 
PAMIĘD KRÓTKOTRWAŁA 



 

badania nad pamięcią krótkotrwałą- Miller- pojemnośd pamięci 7+- 2 kęsy (el. Inf) 



 

im większy jest zbiór z którego pochodzi zapamiętany element tym więcej inf 
przenosi (1 litera z 24 el zbioru ma więcej inf niż 1 cyfra z 10 el. Zbioru) 

Klasyczna metoda określania pamięci krótkotrwałej- XIX wiek Jacobs 



 

badanemu czyta się szereg słów liter, cyfr o coraz większej długości 



 

od 3 elementów 



 

spr się jaki jest najdłuższy szereg, który badany potrafi powtórzyd 



 

np. w Skali Wechslera 



 

ludzie rzadko potrafią powtórzyd więcej niż 7 cyfr 

GRUPOWANIE 



 

Gdy mamy czas między ekspozycją a odtwarzaniem zaczynamy grupowad cyfry 
razem 



 

Wicklegren- grupowanie najbardziej efektywne przy zapamiętaniu ciągu cyfr 



 

najlepiej- dwie grupy trzycyfrowe oraz 1 na początku 



 

lepiej grupowad na mniej części „mniej kęsów inf” 

Lehrl, Fischer 



 

pojemnośd pamięci krótkotrwałej- 80 bitów. - wykluczenie grupowania 



 

wg ich obliczeo powinniśmy pamiętad 16 literowy ciąg bez problemu 

Czas przechowywania- od kilku do kilkunastu sekund 
Sternberg- do minuty 
Lehrl, Sischer-  5,4 sek 
 
Eksperyment Petersonów 



 

eksponowano 3 spółgłoski 



 

polecono wykonywanie angażującego zadania arytmetycznego w rytm metronomu 
(odejmowanie po 3/4 od liczby 3 cyfrowej)- unikanie powtórek wewnętrznych 



 

liczba była eksponowana po ekspozycji 3 spółgłosek 



 

spr co się dzieje gdy są ograniczone metody powtarzania w pamięci- ile badani 
pamiętają po upływie okresów 3minutowych 

Wyniki: w krótkiej przerwie jaka była między ekspozycją słowa a rozpoczęciem 
odejmowania, badani zdążyli powtórzyd w pamięci i stało się odporne na zapominanie 
Muter- już po 2 sek inf może zacierad się w pamięci 



 

badania techniką Petersonów zapobiegają powtórkom wew 



 

wywołują HAMOWANIE RETROAKTYWNE → zakłócanie przechowania wcześniej 
opanowanego materiału przez późniejsze zadanie (odliczanie wstecz) 



 

trudno ustalid granice P. krótkotrwałej 

KODOWANIE INFORMACJI W PAMIĘCI KRÓTKOTRWAŁEJ 



 

W postaci akustycznej- proces pamięciowy powtarza elementy jakie zostały 
wprowadzone 

Badania Conrada- analiza rodzaju pomyłek w eksperymentach nad pamięcią krótkotrwałą 
→ gdy badany wśród liter miał P, to przypominał sobie literę podobną dźwiękowo T 
 



 

Kodowanie wzrokowo przestrzenne- pamiętamy co gdzie odłożyliśmy  

Baddley, Grant, Thomson-  



 

Spontaniczne grupowanie w większe jednostki 

Ericsson, Chase, Faloon, → badanie nad osobą o przeciętnych zdolnościach pamięciowych, 
po opanowaniu specyficznej kategorii strategii kodowania powtarzała do 80 losowych cyfr 
(1 na sek)  



 

trening trwał 20 mcy 



 

badany biegacz- przeszukiwał w ciągach cyfr czasów biegu 

 



 

przedświadome kodowanie znaczenia materiału:  

Wickens- technika- uwolnienie spod hamowania proaktywnego  
HAMOWANIE PROAKTYWNE- utrudnienie zapamiętywania nowego materiału pod 
wpływem wcześniejszego zapamiętywania podobnego lub identycznego. (jeśli się długo 
uczymy to idzie nam to coraz wolniej) 
 
Eksperyment Wickensa, Born, Allena 



 

technika Browna i Petersonów 



 

2 gr 



 

pierwsze 3 próby identyczne,-> 3 spółgłoski + odliczanie wstecz 



 

4 próba → Kontrolna: spółgłoski, Eksperymentalna- cyfry 



 

w próbie 3 słabe wyniki, w 4 Kontrolnej nadal spadek, Eksperymentalnej 
polepszenie 



 

interferencja proaktywna wytwarza się w obrębie materiały jednolitego 
semantycznie. 

Badania Loess- materiał słowny z różnych kategorii semantycznych 



 

po 3 słowa z 1 kategorii → odliczanie wstecz → podanie nazw 



 

3 inne nazwy owoców → odliczanie → przypomnienie nazw 



 

trzecia próba podobnie 



 

zmiana kategorii semantycznych: podanie nazw zwierząt 

→ wyniki po zmianie kategorii się poprawiały 
Dowód na kodowanie semantyczne w pamięci krótkotrwałej 

Badania Guntera, Berryego, Clifforda 



 

zapamiętywanie inf podawanych w wiadomościach 

1. uporządkowane zestawy informacji po 4 pozycje 
1 gr → 4 wiadomości o tej samej tematyce 2gr → ostatnia wiadomośd  z innej dziedziny 



 

uporządkowanie wiadomości → pogorszenie zapamiętywania 

badania Altmana i Graya 



 

argument przeciwko zapominaniu jako interferencji proaktywnej 



 

jazda autostradą → ograniczenia prędkości → znaki dopuszczające coraz wyższe 
prędkości 



 

H. Proaktywne uniemożliwiłoby skuteczne kodowanie zanków 

 
ZAPOMINANIE W PAMIĘCI KRÓTKOTRWAŁEJ 



 

Za zapominanie odpowiedzialne jest zanikanie śladu pamięciowego w miarę 
upływu czasu 



 

ślad jest coraz mniej czytelny, wyparowuje 



 

Zapominanie- wynik interferencji- inf będące w pamięci krótkotrwałej utrudniają 
wyszukiwanie potrzebnych danych : im więcej tym trudniejsze wyszukiwanie- \ 



 

Petersonowie, Brown 



 

interferencja retroaktywna (oddziaływanie materiału odebranego później na 
przechowywanie materiału wcześniejszego) i proaktywna (hamujące 
oddziaływanie wcześniej przyswojonych inf na zapamiętywanie nowych) 

Rola zapominania- Badanie Scotta i Baddleya 



 

1 próba- prośba o zapamiętanie 3,5,7, cyfr 



 

ile cyfr pamiętają po 3,6,9,18,36 sek 



 

ujawnił się wpływ zanikania w miarę upływu czasu →  większy , im więcej mieli 
zapamiętad 



 

zapominanie: interferencja + zanikanie pod wpływem czasu 

PAMIĘD TRWAŁA 
W. JAMES 



 

wtórna- przeszłośd 



 

krótkotrwała- teraźniejszośd psychologiczna, informacje łatwo dostępne, 
przywoływane bez wysiłku 

Pojemnośd- praktycznie nieograniczona, M. Cisksentmihalyi- 185mld informacji 
HERBERT SIMONE 



 

teoria podejmowania decyzji 



 

człowiekowi mającemu silną motywację potrzeba ok 10 lat aby osiągnąd światowy 
poziom w dyscyplinie 

CZAS PRZECHOWYWANIA 



 

Długi, może nieograniczony 



 

zapominanie może mied charakter pozorny → brak dostępu do inf, gdzieś zapisanej 
→ zjawisko reminiscencji- odzyskiwania inf zapomnianych  

 
Daniel Schacter- zapominanie może byd bezpowrotne → natura śladu pamięciowego, 
połączenia między neuronami stopniowo słabną, znikają 
Sam Bahrick- magazyn pamięci stałej 
 
UCZENIE SIĘ PRZED PRZYJŚCIEM NA ŚWIAT 
Spelt, dzieci w łonie matki mogą tworzyd proste odruchy warunkowe, od poł 7mca ciąży 



 

przykładał widełki stroikowe do brzucha na pewną częstotliwośd → eksponowanie 
hałasu → silna reakcja ruchowa dziecka 



 

po pewnej liczbie prób → aktywnośd tylko na drgania widełek  

W drugim eksperymencie – zmysł równowagi 



 

po przyłożeniu widełek → matka przewracała się z boku na bok → później ruchy 
nóżkami na same  drgania widełek 



 

dziecko przyswajało sobie inf nt otoczenia 

 
OGRANIZACJA MATERIAŁU W PAMIĘCI TRWAŁEJ 



 

Ekonomiczny sposób zapisu materiałów 



 

Zapis w taki sposób, aby ułatwid dostęp – trudne do spełnienia 



 

Materiał powinien byd wielokrotnie zapisywany w magazynie pamięciowym- 
zapobiega utracie materiału,  



 

Materiał o szczególnym znaczeniu powinien byd zawsze dostępny-  

konflikty 



 

materiał zapisany wielokrotnie – pojemnośd pamięci wykorzystana 
nieekonomicznie 



 

priorytet pewnych inf – inne trudno dostępne 



 

pamięd zorganizowana ekonomicznie- w syt kryzysowych dostęp do inf 
szczególnych jest tak samo utrudniony jak do innych 

 
PAMIĘD BARDZO KRÓTKOTRWAŁA 
Bahrick, Wittliger- pamięd nazwisk i twarzy kolegów z liceum 



 

pokazywali zdjęcia znajomych + obcych oraz nazwiska 



 

badano po 25 latach i 50 od szkoły 



 

po 25 latach- prawie bezbłędnie rozpoznania na fotografiach, dobre dobieranie 
nazwisk, pamięd nazwisk słabsza 

Trwałośd przechowywania materiału szkolnego- języka obcego-  po 50 latach przypominali 
sobie ok 30% słówek 

EKONOMICZNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW PAMIĘCI 
Grupowanie w pamięci trwałej- badania 
Bousfield 



 

2 gr- listy słów z 60 pozycjami 



 

gr 1 słowa niezwiązane 



 

gr 2- 15 zwierząt, 15 imion, 15 zawodów, 15 warzyw – słowa zmieszane losowo – 
łatwiejsze przyswojenie tej listy – spontaniczna tendencja do grupowania el 
tworzących kategorię 

 
Porządkowanie hierarchiczne zbioru elementów do zapamiętania 
Bower, Clark, Lesgold, Wincenz 



 

lista minerałów, raz nazwy w zhierarchizowanym zbiorze, 2 gr same nazwy 



 

badani z grupy z hierarchią zapamiętali 73/112 nazw 



 

badani z gr 2 tylko 21  

 



 

organizacja, grupowania w większe całości, 



 

zasadą grupowania jest znaczenie 

 
Badania: 



 

Uczenie się słów, które dają się grupowad/ nie dających się grupowad – przewaga 
uczenia słów dających się grupowad 



 

Zapamiętywanie tekstu 



 

wprowadzając tekst do pamięci trwałej rejestrujemy znaczenie + właściwości 
gramatyczne 



 

przechowywanie krótkotrwałe – pamiętanie obu rzeczy 



 

przechowywanie trwałe- tylko treśd 

 
Badanie Sachs- Zapamiętanie tekstu 



 

fragmenty tekstu, z powtórkami zdao 



 

badani mają stwierdzid czy zdania są takie same jak pojawiające się wcześniej czy 
były zmiany 

2 rodzaje zmian: 
a) zmiany znaczenia, bez zmian struktury gramatycznej 
b) zmiana struktury bez zmiany znaczenia 



 

Przy krótkotrwałym przechowywaniu badani wykrywali obie zmiany 



 

Przy przechowaniu dłuższym tylko zmiany semantyczne 

DOWODY ODRĘBNOŚCI PAMIĘCI KRÓTKOTRWAŁEJ I TRWAŁEJ 



 

Badania nad krzywymi pozycyjnymi – zróżnicowana łatwośd zapamiętywania el 
zajmujących różne miejsca w szeregu 



 

badanym eksponuje się szereg el o długości przekraczającej pojemnośd p. 
krótkotrwałej – prośba o zapamiętanie 



 

spr które zapamiętano najlepiej – na początku, środku, czy koocu 



 

efekt pierwszeostwa- działanie pamięci trwałej 



 

efekt świeżości- pamięd krótkotrwała 

Wyjaśnienie 
a) czas ekspozycji 



 

dłuższy niż przechowywania w p. krótkotrwałej 



 

eksperymentator czyta elementy nieprzerwanie, brak możliwości powtórek wew,  



 

skoro pamiętają  el z początku musiały wejśd do p. trwałej 

 
b) ograniczona pojemnośd p. krótkotrwałej 



 

każdy kolejny el, może spowodowad usunięcie el zarejestrowanego wcześniej 
(zapominanie, przeniesienie do p. trwałej) 



 

zapominanie powodowane przez eksponowanie nowych S → w środkowej cz. 
krzywej 



 

cz. początkowa → informacje przeniesione do p. trwałej 



 

tempo kodowania w pamięci trwałej 



 

szybkośd niewielka, mała grupa danych → początkowe miejsce w szeregu 



 

wrażliwośd p krótkotrwałej i trwałej na oddziaływanie różnych czynników 



 

niezależnośd funkcjonalna efektu świeżości i pierwszeostwa- Glanzer pomimo że 
inne badania ukazują coś innego 



 

bad. Browna – Petersonów- zadanie angażujące uwagę- zanik efektu świeżości 

przyspieszenie tempa ekspozycji powinno utrudnid kodowanie materiału w p. trwałej 

Krzywa w kształcie U- nie ma charakteru uniwersalnego 
Badania Bernbach- nie występuje zagłębienie w środkowej części 



 

kiedy badani byli poinformowani o długości szeregu, uzyskiwali tak samo dobre 
wyniki wszystkich części 



 

ważne strategie pamięciowe 



 

w laboratorium strategie narzuca badacz → wtedy potwierdzają się hipotezy o 
niezależności magazynu pamięci krótkotrwałej i  trwałej. 



 

Badania neuropsychologiczne- przy różnie zlokalizowanych uszkodzeniach mózgu 
pojawiają się ubytki pamięci krótkotrwałej lub ubytki pamięci trwałej 

SZCZEGÓLNA ROLA W PROCESACH PAMIĘCIOWYCH 



 

HIPOKAMP → kodowanie inf deklaratywnych, utrwalenie zarejestrowanej inf w 
pamięci trwałej 

 

WŁAŚCIWOŚCI 

RODZAJ PAMIĘCI 
SENSORYCZNA 

KRÓTKOTRWAŁA 

TRWAŁA 

Pojemnośd 

Ok 18 el, zmienna w 
zależności od 
sposobu badania 

7+ 2 el- Miller 
80- bitów- Lehrl 

185mld informacji, 
praktycznie 
nieograniczona 

Czas 
przechowywania 

0,5s, wyjątkowo 
nieco dłużej 

15-18s (Petersonowie) 
5,4 Lehrl, może zostad 
wydłużony dzięki 
powtórkom wew 

Praktycznie 
nieograniczony 

Format 
zapisywanych 
informacji 

Wzrokowy, 
słuchowy, możliwe 
inne modalności 

Akustyczny, wzrokowo 
przestrzenny, 
semantyczny 

Semantyczny, możliwy 
wzrokowy, słuchowy, 
rzadko inne modalności 

Zapominanie 

Zanikanie, efekt 
maskowania 

Zanikanie, 
interferencja 

Brak dostępu, możliwa 
całkowita utrata 

Kontrola 
sprawowana 
przez podmiot  

Brak 

Powtórki wewnętrzne  Duża, zróżnicowane 

formy dotyczące 
organizacji 
zapamiętywania, 
stosowanie 
specyficznych strategii 
odtwarzania.  

 
KLASYFIKACJA PAMIĘCI ZE WZGLĘDU NA FORMAT INFORMACJI- PAMIĘD SEMANTYCZNA I 
EPIZODYCZNA 
Tulving 



 

pamięd typu wspomnieniowego, o osobistej przeszłości, faktów które możemy 
zlokalizowad czasowo i przestrzennie 



 

pamięd oparta na przypominaniu- charakter impersonalnym, dot wiedzy o świecie 

 
 
 
 

Cechy 

Pamięd epizodyczna 

Pamięd semantyczna 

INFORMACJE 

Źródło 

Czyste doznania zmysłowe, 
bezpośredni kontakt 

Rozumienie faktów i zjawisk, 
kontakt pośredni, komunikaty 
językowe 

Jednostki 

Zdarzenia, epizody 

Fakty, idee, pojęcia 

Organizacja 

Czasowa 

Pojęciowa 

Odniesienie 

Ja , osobista przeszłośd 

Świat 

Kryterium prawdziwości  Przekonania osobiste 

Zgodnośd społeczna 

OPERACJE 

Kodowanie 

Bezpośrednie, sensoryczne  Symboliczne 

Kodowanie czasowe 

Występuje, bezpośrednie 

Brak, pośrednie 

Afekt 

Większa rola 

Mniejsza rola 

Możliwośd 
wyprowadzania 
wniosków z odebranych 
informacji 

Ograniczona 

Duża 

Zależnośd od kontekstu  Wyraźna 

Słaba 

Wrażliwośd 

Duża 

Mała 

Dostęp 

Dowolny, kontrolowany 
przez jednostkę 

Automatyczny 

Pytania uruchamiające 
proces wydobycia 

Kiedy? Gdzie? 

Co? 

Konsekwencje 
wydobycia  

Zmiana systemu 

System niezmieniony 

Mechanizm wydobycia 

Synergia- połączenie 
informacji zawartych w p 
epizodycznej z inf 
dostarczanymi przez 
poznawcze otoczenie 
jednostki 

Rozwijanie- aktualizowanie 
posiadanej wiedzy, 
pojawiającej się 
automatycznie. Nie jest 
modyfikowana przez 
właściwości audytorium przed 
którym ją odtwarzamy. 

Przywoływane 
doświadczenie 

Zapamiętana przeszłośd 

Zaktualizowana wiedza 

Określenie sposobu 
wydobycia 

Pamiętam 

Wiem 

Pojawienie się w 
rozwoju osobniczym 

Późne  

Wczesne 

Amnezja 
wczesnodziecięca 

Występuje 

Nie występuje 

SPOSOBY WYKORZYSTANIA 

Przydatnośd w 
wykształceniu 

Brak- mądrośd życiowa 

Istotna 

Ogólna przydatnośd 

Niezbyt duża 

Znaczna 

Programy sztucznej 
inteligencji 

Wątpliwa 

Doskonała 

Związek ze sztuczną 
inteligencją 

Niezwiązane 

Związana 

Dowody empiryczne 

Zapominanie 

Analiza języka 

Zadania laboratoryjne 

Odtwarzanie specyficznych 
epizodów 

Wiedza ogólna 

Świadectwo w sądzie 

Dopuszczalne, świadkowie 

Niedopuszczalne, tylko w 
przypadku orzeczenia biegłego, 
ma na celu tylko odtworzenie 
zdarzenia, nie odnosi się do 
wiedzy jak zdarzenie mogło 
wyglądad 

Podatnośd na amnezję 

Możliwa 

niemożliwa 

 
 

Epizodyczna 

semantyczna 

– przechowuje inf o zdarzeniach mających 
lokalizację czasową i przestrzenną 

- niezbędna do posługiwania się językiem 
- wiedza jednostki o regułach symbolach, 
posługiwaniu się nimi 
 

Aktualizacja informacji z pamięci- charakter 
dowolny, wymaga wysiłku 

Aktualizacja informacji z pamięci- 
automatycznie 

ARGUMENTY NEUROPSYCHOLOGICZNE ODRÓŻNIAJĄCE PAMIĘCI 



 

obserwacje kliniczne nad osobami z uszkodzeniami mózgu 



 

przypadek K. C- wypadek motocyklowy, uszkodzenia mózgu, utrata zdolności do 
posługiwania się pamięcią epizodyczną, niezakłócona pamięd semantyczna 



 

bez problemów z koncentracją, uwagą, intelektem, pisaniem, czytaniem 



 

brak pamięci dotyczącej  doświadczeo z życia 

 



 

wyniki badao- neuroobrazowanie pracy nieuszkodzonego mózgu 

Tulving 
Koncepcja asymetrii procesów kodowania i wydobywania informacji z p semantycznej i 
epizodycznej 



 

rejestracja zapotrzebowania na tlen różnych części mózgu 



 

technika subtrakcji- odejmowania- modyfikowanie zadao poprzez dodawanie 
specyficznych el oraz spr zmian zapotrzebowania na tlen  



 

HERA 



 

półkule są asymetryczne 

Silniejsza aktywizacja 

Kodowanie 

Wydobywanie 

P epizodyczna 

Lewa kora przedczołowa 

Prawa kora przedczołowa 

P semantyczna 

Prawa kora przedczołowa  Lewa kora przedczołowa 

  
1985r. Tulving- pamięd proceduralna 
 
EWOLUCJA PAMIĘCI 



 

proces ewolucyjny, gwałtowne skoki, zmiany\ 



 

badania Weiskrantza- zjawisko blindsight- widzenie bez udziału wzroku- ludzie  z 
ubytkiem pola widzenia, potrafili wskazywad pewne właściwości przedmiotów i je 
różnicowad, także wtedy gdy znajdowały się w nieczynnej cz. pola widzenia →  
istnieją różne mechanizmy pobierania inf z otoczenia i rejestrowania ich w pamięci 

Tulving- pamięd skł się z pewnej liczby powiązanych systemów (skorelowanych procesów),  
Pamięd proceduralna ważniejsza w nawykach motorycznych,  
 
Jedynie pamięd proceduralna może działad w sposób całkowicie autonomiczny- organizm 
może wykonywad reakcje dostosowane do wymagao środowiska → zautomatyzowane, 
nieświadome 



 

wykorzystanie pamięci semantycznej wymaga posiadania p. proceduralnej 



 

p. epizodyczna odwołuje się do doświadczeo jednostki- samoświadomośd 

 
 

WŁAŚCIW

OŚCI 

RODZAJ PAMIĘCI 

PROCEDURALNA 

SEMANTYCZNA 

EPIZODYCZNA 

N

ab

yw

an

ie

 

in

fo

rm

acj

i 

Bezpośrednie 
spostrzeganie, 
doświadczanie, 
dostrajanie do wymagao 
środowiska 

Rozumienie faktów, 
restrukturalizacja 
wcześniejszych 
doświadczeo 

Dokładanie nowych 
doświadczeo, przyrost 
lub zubożenie 
doświadczenia 
osobistego 

Re

p

re

zen

t

acj

a 

Preskryptywna, sztywna 
struktura, forma zmiany 
prawdopodobieostwa 
reakcji na specyficzne S 

Opisowa, złożona z 
faktów, pojęd i ich relacji 
(poza czasowymi) 

Zdarzenia 
uporządkowane czasowo, 
związane z osobistą 
przeszłością 

Prz

eja

w

ian

ie

 w

ie

d

zy

 

Reakcje o sztywnym 
przebiegu, skutek 
uczenia się związku S-R, 
ujawniane w sytuacjach 
w jakich zostały 
opanowane, dostęp 
zautomatyzowany 

Elastyczne, wiedza 
ujawniana w warunkach 
odmiennych od 
zarejestrowanych, 
dostęp szybki, 
automatyczny, 
kontrolowany przez 
jednostkę- czasami 

Elastyczne- odtwarzanie 
inf- refleksja osobista, 
dostęp świadomy, 
dowolny, czasem 
wymaga wysiłku 

Św

iad

o

m

o

śd o

p

era

cji 

p

amię

cio

w

ych

 i 

treś

ci

 

Anoetyczna- brak 
uświadomienia, wtórne 
uświadamianie sobie, że 
została wykonana 
reakcja 

Noetyczna- wiedza nt 
świata zew i wew 

Autonoetyczna- wiem, że 
wiem i czasami wiem jak 
odnaleźd inf w pamięci, 
poczucie tożsamości w 
czasie subiektywnym- 
przeszłym, teraźniejszym, 
przyszłym 

POLEMIKA 

 



 

pojawienie się form pamięci 

Tulving- najpierw pamięd semantyczna później  epizodyczna 
Lachman, Seamon- najpierw jednostka rejestruje w epizodycznej 
→ najpierw rejestracja własnej przeszłości później wiedzy o świecie 



 

Tulving - pamięd proceduralna- umiejętnośd wykonywania różnych czynności, 
zachowao celowych 

Piaget- operacje matematyczne, logiczne są uzewnętrznieniem operacji na rzeczywistych 
przedmiotach 



 

można wykonywad operacje umysłowe w p. semantycznej i epizodycznej aby 
zmodyfikowad zawartośd p. proceduralnej 

PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA FORMY PRZECHOWYWANIA I MECHANIZMY WYDOBYCIA- P. 
DEKLARATYWNA I NIEDEKLARATYWNA 



 

Squire- deklaratywna, proceduralna 

Deklaratywna 

Niedeklaratywna 

Informacje w postaci 
abstrakcyjnych/konkretnych reprezentacji  
- angażują język 
- łatwo przywoływane w postaci słownej 
- dostęp względnie niezależny od kontekstu 
- można odtwarzad w innych sytuacjach niż 
zostały przyswojone 
- wydobycie czasem wymaga wysiłku 

- inf przechowywane w postaci związków S-R 
nawyków, 
- nie dostępne w postaci werbalnej 
- ujawniają się tylko w kontekście sytuacji 
przyswojenia, 
- inf uruchamia się automatycznie → 
wydobycie 
 

Hipokamp, kora płatów czołowych i 
skroniowych 

Hipokamp, kora motoryczna, móżdżek 

 
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA KRYTERIUM MECHANIZMÓW WYDOBYCIA- JAWNA I UKRYTA 
Schachter, Graf 
Technika zaoszczędzania przy ponownym uczeniu się- Ebbinghause- ślady pamięciowe 
mogę cechowad się zróżnicowaną siłą 
 

JAWNA 

UKRYTA 

- pełne ujawnienie zawartości pamięci 
- wydobywanie różne formy 



 

odpowiedź na pyt- użycie wiedzy 
szkolnej- deklaratywnej 



 

odpowiedź z wykorzystaniem 
wiedzy deklaratywnej o 
przeszłości 



 

rozpoznanie właściwej 
odpowiedzi 



 

odtworzenie kolejności 
zapamiętywanych el 

- złożone zbiory informacji 
- zadanie wymagające użycia inf lub 
umiejętności 
- zjawisko torowania 
- wykonywanie zadao – użycie 
opanowanej umiejętności 
- gdy nie mamy dostępu do wskazówek 
 
Schacter- podświadomy plagiat 

 
Baddley- amnezja może byd zab odtwarzania a nie zab proc przechowania , informacja 
może znajdowad się w pamięci, osoba może nie dotrzed do tych inf 

STRELAU ROZDZ. 16 UWAGA 

Uwaga

  jest  mechanizmem  redukcji  nadmiaru  informacji,  aby  nie  przeładowad  systemu 

poznawczego.  Dokonuje  się  tego  zarówno  na  wejściu  sensorycznym  jak  i  na  wyjściu 
efektorycznym,  a  ponadto  na  wszystkich  procesach  pośredniczących  miedzy  bodźcem  a 
reakcja.  Pole  uwagi  jest  szersze  od  pola  świadomości  (  zwracamy  uwagę  na  bodźce,  o 
których nie mieliśmy pojęcia)

 

- świadomośd introspekcyjna

 - zdawanie sobie sprawy z własnych procesów psychicznych,

 

- świadomośd percepcyjna

 - zdawanie sobie spawy ze coś dzieje się w otoczeniu.  

Niektóre czynności zachodzą dzięki uwadze skupionej na bardzo niewielkiej liczbie bodźców 
- ale skupionej intensywnie, inne zachodzą w stanach uwagi rozproszonej  - obejmują wiele 
bodźców lub obiektów w sposób mniej intensywny.

 

- uwaga intensywna 

- wyostrzona świadomośd treści wchodzących w jej pole

 

- uwaga ekstensywna

 - osłabiona świadomości tego co znajduje się w jej polu

 

Procesy  przeduwagowe  (Neisser) 

-  przedświadoma  obróbka  bodźców,  zwykle 

prezentowanych w bardzo krótkim okresie czasu lub w sposób zdegradowany. 
Polegają one na odbiorze, selekcji i obróbce bodźców z których działania nie zdajemy  sobie 
z nich sprawy.

 

Prymowanie  -

  krótka  ekspozycja  bodźców  uprzedzających,  modyfikuje  ona  przetwarzanie 

danych następujących po prymie np. przyspiesza lub spowalnia procesy dekodowania słów, 
wpływa 

na 

tempo 

podejmowania 

decyzji 

semantycznych.  

Typy czynności:

 

 -  automatyczne

  -  długi  proces  nabywania  wprawy,  wykonywane  są  równolegle,  szybkie. 

Sterowane  za pomocą struktur lokalnych, nie angażują mech. pamięci i uwagi lub tylko w 
niewielkim zakresie.

 

- kontrolowane 

- wykonywane są szeregowo, wolne, wszystkie ruchy wykonywane jeden po 

drugim,  mniej  płynnie  i  z  większym  wysiłkiem  (nadzór  świadomości).  Są  sterowane 
globalnie  czyli  z  zaangażowaniem  całego  systemu  poznawczego,  w  szczególności  ważnych 
ośrodków dyspozycyjnych takich jak uwaga i pamięd robocza. 

 

Im  szybciej  czynnośd  przechodzi  ze  sterowania  globalnego  na  sterowanie  lokalne  tym 
łatwiej  radzi  sobie  nasz  system  poznawczy  z  nowymi  czynnościami  które  jeszcze  nie  są 
zautomatyzowane.  
I. FUNKCA UWAGI - 

działa jako zintegrowany system poznawczy:

 

1. Selektywnośd 

- to zdolnośd do wyboru jednego bodźca, źródła stymulacji lub ciągu myśli 

kosztem innych. 

 

Zadanie  Stroopa

  -  bada  selektywnośd  uwagi  a  także  wskaźnik  siły  kontroli  poznawczej 

(pytania o kolory atramentu słow, które same oznaczają inny kolor (tłumienie automatyzacji 
czytania)). 

 

2.  Czujnośd 

-  to  zdolnośd  do  długotrwałego  oczekiwania  na  pojawienie  się  ściśle 

określonego  bodźca,  zwanego  sygnałem  a    ignorowania  pozostałych  bodźców  zwanych 
szumem (bodźce nieistotne). 
-  szum  działa  nieustannie  ''usypiając  czujnośd'',  natomiast  sygnały  działają  rzadko  i  w 
nieoczekiwanych momentach .  
-  konsekwencje  zignorowania  sygnału  bywają  ogromne,  szczególnie  w  zawodach 
wymagających ciągłej czujności (wartownik, żołnierz) 
-    czujnośd  uwagi  decyduje  też  o  kompetencji  społecznej  człowieka,  w  wielu  ważnych  syt. 
trzeba wykryd w porę sygnał, ukryty w olbrzymiej ilości szumu. 
- czujnośd sygnału można opisad w detekcji sygnałów.

 

Detekcja sygnału -

 w danej sytuacji sygnał możne byd obecny lub nie, a człowiek ma 

możliwośd zareagowania lub powstrzymania się od reakcji. Jeśli zareaguje na sygnał, 
oznacza to 

TRAFIENIE

.  

Jeśli nie zareaguje na szum oznacza to 

POPRAWNE ODRZUCENIE

. W dwóch tych wypadkach 

człowiek działa prawidłowo. 

BŁAD FALSZYWEGO ALARMU

 - zareagowanie człowieka na 

szum. 

BŁĄD CHYBIENIA 

- zlekceważenie sygnału.  

Niezawodnośd tego systemu gwałtownie się pogarsza już  w krótkim czasie po rozpoczęciu 
czuwania. 

 

3.  Przeszukiwanie

  -  jest  to  proces  aktywny,  polega  na  systematycznym  badaniu  pola 

percepcyjnego  w  celu  wykrycia  obiektów  spełniających  założenie  kryterium.  Większośd 
badao  dotyczy  percepcji  wzrokowej  mamy  więc  do  czynienia  ze  zjawiskiem  selektywnej 
uwagi wzrokowej.  
-  podstawowy  czynnik  utrudniający  przeszukanie 

-  dystraktory. 

Efektywnośd  i  czas 

przeszukania  pola  percepcji,  zależy  od  liczby  dystraktorów  działających  na  jednostkę  i  ich 
podobieostwa do szukanego sygnału i wzajemnego podobieostwa samych dystraktorów. 

 

Dystraktory jednorodne - łatwiejsze przeszukanie; rożne - trudniejsze przeszukanie 
4. Kontrola czynności jednoczesnych

 

Wykonywanie kilku czynności ogólnie nie pociąga za sobą  negatywnych skutków. Problem 
pojawia  się  wtedy  gdy  jedna  z  czynności  staje  się  bardziej  wymagająca.  Jest  to  tzw.  okres 
refrakcji  -  sugeruje  ono,  że  kontrola  czynności  jednoznacznych  polega  w  istocie  na 
przetwarzaniu  szeregowym  bodźców  a  nie  równoległym. 

Związane  jest  to  z  teoria 

zasobów. 

Dwie  wykonywane  jednocześnie  czynności  potrzebują  określonych  zasobów,  co 

musi  doprowadzid  do  pogorszenia  się  przynajmniej  jednej  z  nich,  chyba  że  obie  są  tak 
proste, że ich łączne zapotrzebowanie nie przekracza ogólnych możliwości systemu.  
Obsługa  czynności  jednocześnie  wykonywanych  nie  wymaga  tylko  odpowiednich  zasobów 
poznawczych ale także 

sprawnego przełączania uwagi pomiędzy nimi. 

 

Wg  niektórych  autorów  przełączanie  uwagi  jest  osobnym  procesem,  obsługiwanym  przez 
wyspecjalizowaną strukturę. Inni mówią o specyficznej zdolności zarządzania czasem, który 
się  dzieli  pomiędzy  dwie  czynności..  Zgonie  z  hipotezą  przełączania  uwagi,  nawet  w  pełni 
zautomatyzowane  i  równolegle  wykonywanie  czynności,  wymaga  więcej  czasu  niż 
wykonywani ich osobno. 

 

DETEKCJA 

w  warunkach  zad.  pojedynczego  dokonuje  się  w  sposób  automatyczny, 

natomiast w warunkach zadania podwójnego w sposób kontrolowany (Necka).

 

II  TEORIE  UWAGI  SELEKTYWNEJ

  -  odp.  na  pytanie  co  decyduje  o  odrzuceniu  pewnych 

informacji  jako  nieistotnych,  oraz  na  którym  pietrze  przetwarzania  inf.  dokonuje  się 
selekcja. 

 

1.  Teoria  wczesnej  selekcji

  -  selekcja  dokonuje  się  we  wczesnych  etapach  przetwarzania 

informacji. W związku z tym mechanizm uwagi ma się kierowad sensorycznymi, fizycznymi 
właściwościami bodźców. 

 

*Model Broadbeneta

 - badania przy pomocy techniki cienia. 

 

Technika cienia Cherre'go

 - jednoczesne prezentowanie dwóch ROŻNYCH komunikatów do 

obojga uszu badanej osoby, której uwaga ''podąża jak cieo'' za jednym z nich. Ma to na celu 
określenie  czy  dociera  do  nas  coś  z  treści  zawartych  w  przekazie  ignorowanym.  Te  wyniki 
sugerowały, ze mech. uwagi jest  w stanie całkowicie wyłączyd przekaz, który nie różnił się 
natężeniem  ani  innymi  parametrami  fizycznymi  od  przekazu  ważnego.  Pokazuje  to  zatem 
niezwykła  siłę  i  skutecznośd  psychologicznego  mechanizmu  uwagi  selektywnej. 

Późniejsze 

badania wykazały, że jednak uwaga przepuszcza pewne informacje z kanału ignorowanego. 

Z  kanału  ignorowanego  dociera  do  nas:  imię  osoby  badanej,  pled,  zmiana  tonu  głosu,  i 
nadzwyczajne natężenie intensywności przekazu. Broadbent na tej podstawie stwierdził, że 
to  co  się  przedostaje  z  kanału  ignorowanego  nie  ma  wymiaru  SEMANTYCZNEGO,  lecz 
fizykalny (o przepuszczeniu nie decyduje znaczenie lecz cechy fizyczne). 

 

Efekt coctail party -

 reagujemy na swoje imię. Przyjecie towarzyskie jest idealnym modelem 

działania 

uwagi 

selektywnej.  

*Teoria FILTRA UWAGI Broadbenta - symbolicznie przedstawiona na symbolu Y.

 

-  górne  ramiona  Y,  to  dwa  kanały  stymulacji  sensorycznej  prawego  i  lewego  ucha.  Są  to 
sensoryczne  ''poczekalnie''  dla  bodźców  przed  ich  wpuszczeniem  na  wyższe,  semantyczne 
piętra  obróbki.  Te  wyższe  piętra  to  noga  Y,  która  jest  tylko  1.  Oznacza  to,  że  w  systemie 
przetwarzania  inf.  znajduje  się  ''wąskie  gardło''=  ''szyjka  od  butelki'',  która  nie  zezwala  na 
obróbkę  wszystkich  bodźców  napływających  z  otoczenia.  To  uwaga  jest  mechanizmem, 
który  decyduje  o  tym  które  ramię  sensoryczne  otrzyma  wstęp  do  semantycznej  nogi.  W 
rezultacie  informacje  niedopuszczone  do  natychmiastowej  obróbki  na  poziomie 
semantycznym zostają nieodwracalnie odrzucone. Autor uznał, że mechanizm ten działa na 
wczesnym etapie przetwarzania bodźca, jeszcze przed odebraniem jego znaczenia. W roku 

1960  to  teoria  została  zmodyfikowana.  Wynik  wskazał  działanie  semantycznej  zasady 
selekcji bodźców, nie zaś selekcji związanej z tym co do jakiego ucha jest prezentowane.

 

3.  TEORIA  POZNEJ  SELEKCJI  -

  zakłada,  że  wybór  i  odrzucenie  informacji  przez  mechanizm 

uwagi  dokonuje  się  na  późnych  etapach  przetwarzania.  Głównym  kryterium  selekcji  maja 
byd zatem semantyczne, a nie sensoryczne aspekty stymulacji.

 

* Model osłabiacza TREISMAN  - 

zgodnie z  tym modelem informacje nieważne, nieistotne 

są  osłabiane  na  wczesnym  etapie  przetwarzania,  ale  nie  blokowane  i  bezpowrotnie 
odrzucane.  Przechodzą  one  do  dalszych  etapów  przetwarzania  i  mogą  byd  wykorzystane 
nawet na najwyższym, świadomym piętrze analizy, jeśli okaże się to konieczne. 

 

Odbiór informacji dokonuje się w 3 etapach:

 

- odbieranie i analiza bodźców ze względów na właściwości fizykalne - obróbka na poziomie 
przeduwagowym, całkowicie nieświadomym i równoległym, są to inf. z organów zmysłów, 
- analiza ze względu na charakterystyczne wzorce percepcyjne, 
-  skupianie  świadomej  uwagi  na  informacjach,  które  dotarły  do  tego  piętra.  Nadajemy  im 
sens  i  znaczenie,  a  także  oceniamy  kolejne  nadchodzące  informacje  pod  względem  ich 
znaczenia. System uwagi działa tu szeregowo a jego pojemnośd jest stosunkowo mała. 

 

OSLABIANIE  informacji  zachodzi  co  najmniej  dwukrotnie,  a  informacja  osłabiona  może 
wspomagad tą która przechodzi na wyższe piętra nieosłabiona. 

 

Zgodnie z tym modelem pojemnośd systemu uwagi możną porównad do stożka (najwięcej 
w pierwszym etapie).

 

*Model DEUTSCHÓW  - 

wszystkie informacje przechodzą  przez etap analizy sensorycznej i 

percepcyjnej  w  oryginalnej  postaci.  Żadne  procesy  ich  nie  zniekształcają,  aż  do  momentu 
przekazania informacji do pamięci krótkotrwałej. Filtr uwagi działa zatem na najpóźniejszym 
etapie, tuż przed świadomą obróbką informacji przez system pamięci operacyjnej. Krytyka - 
selekcjonująca właściwośd uwagi traci sens. 

 

4. TEORIE INTEGRUJACE -

 założenie  - selekcja informacji dokonuje się i na wczesnych i na 

późniejszych  etapach  przetwarzania.  Każdy  etap  może  polegad  na  jakościowo  rożnym 
sposobie selekcjonowania nadmiaru informacji

 

* Model  Johnstona  - 

ostatecznie przyjął ze istnieje  JEDEN FILTR  UWAGI, charakteryzujący 

się  elastycznością  działania,  a  w  szczególności  -  przystosowujący  się  do  wymaganego 
poziomu przetwarzania informacji.  
 
Johnston przyjął, ze: 
- 

przetwarzanie  na  poziomie  płytkim 

-  polega  na  analizie  cech  fizycznych  bodźca,  jest 

stosunkowo szybkie

 

-  przetwarzanie  na  poziomie  głębokim 

-  polega  na  semantycznej  obróbce  bodźca  i  jest 

stosunkowo wolne.  

Im głębszy poziom przetwarzania, tym wolniejsze tempo działania filtra uwagi. Na poziomie 
głębokim filtr jest bardziej ''tolerancyjny'' tnz. przepuszcza więcej informacji. System uwagi 
''płaci''  czasem  za  zwiększona  pojemnośd.  Filtr  jest  jeden,  ale  może  działad  na  rożnych 
poziomach  przetwarzania  danych  i  na  każdym  poziomie  kieruje  się  innym  kryterium 
odrzucenia danych lub ich przyjęcia.

 

* Model integracji cech 
TREISMAN  -  skonstruowała  teorie  szeregowej  integracji  cech.  Wg  autorki  występują  2 
sposoby obróbki bodźca: 
1.  Przeduwagowy 

-  automatyczna  rejestracja  wszystkich  istotnych  cech  obiektów  jest  to 

proces  nie  wymagający  wysiłku,  przebiegający  mimowolnie,  wszystkie  cechy  rejestrowane 
są  równolegle  w tym  samym  czasie. Pierwszy etap  selekcji spełnia więc kryteria czynności 
automatycznej.

 

2. Uwagowy - 

drugi etap polega na zestawianiu wcześniej zarejestrowanych cech w obiekt. 

Jest to proces powolny, wymagający wysiłku i szeregowy ponieważ cechy są integrowane w 
obiekt  jedna  po  drugiej.  Ten  etap  spełnia  kryteria  czynności  kontrolowanej.  
Po krytyce i nowych badaniach autora zmodyfikowała 2 etap. Na drugim poziomie możliwe 
jest  również  równolegle  integrowanie  cech  (np.  ruchu  i  koloru).  Ten  etap  został  też 
uzupełniony  o  przeduwagowe  procesy  kategoryzacji  według  kilku  najważniejszych  cech 
takich jak ruch obiektu. Ten proces wspomaga uwaga selektywna.

 

5. TEORIE UWAGI PODZIELNEJ 
* Teoria Modułów- Allport, Antonis i Reynolds 

- za pośrednictwem techniki cienia. Badacze 

wysnuli  wniosek,  że  uwaga  działa  poprzez  niezależne  kanały  sensoryczne,  z  których  każdy 
zaopatrzony jest w osobny filtr. Jeśli osoba wykonuje 2 czynności angażując ten sam kanał 
następuje pogorszenie (nieuchronne) poziomu wykonania przynajmniej jednej z nich, często 
zaś obu. Zachodzi interferencja procesów poznawczych, wymagających tego samego kanału 
odbioru i przetwarzania danych a nawet struktur anatomicznych. 
McLeod  -  interferencja  dwóch  czynników  jest  funkcją  nie  tylko  rozdzielenia  kanałów 
sensorycznych,  ale  także  niezależności  struktur  wykonawczych  (ręka-ręka  -  gorzej,  ręka-
aparat werbalny - lepiej). 
Wobec  tych  danych  Allport  zmodyfikował  swoja  teorie.  Zamiast  niezależnych  kanałów 
sensorycznych postuluje istnienie niezależnych modułów przetwarzania informacji.

 

''  Uwaga  to  system  niezależnych,  wyspecjalizowanych  modułów  przetwarzania  danych, 
obejmujących nie tylko selekcję bodźców ale również kontrole reakcji wykonawczych'' 

 

Każdy moduł - ograniczona pojemnośd na wyjściu i wejściu.

 

* Teoria zasobów - Daniel Kahneman

 - rozwiniecie techniki PODWÓJNEGO ZADANIA.  

Polega  ono  na  jednoczesnym  wykonywaniu  dwóch  prostych  czynności,  z  których  jedna 
przybierała  dwa  poziomy  trudności.  Kahneman  doszedł  do  wniosku,  że  uwaga  działa  jak 

system  dystrybucji  energii  mentalnej  zwanej 

ZASOBAMI  UWAGI,

  przydzielanej 

poszczególnym  czynnościom  i  decydującej  o  tym  jak  dobrze  będą  wykonywane.  Pojęcie 
zasobów używane jako konstrukt a nie zmienna która można mierzyd.

 

Uwaga  to  ENERGIA,  czyli  musi  podlegad  pewnym  prawom  (np.  wydatkowanie  energii  = 
zmęczenie) 
JEST TO KONCEPCJA NIESPECYFICZNYCH ZASOBÓW UWAGI

 

STRELAU, PSYCHOLOGIA. PODRĘCZNIK AKADEMICKI(RODZIAŁ14) 

Doświadczanie stymulacji: 



 

przetwarzanie sensoryczne(wrażenia zmysłowe), 



 

procesy spostrzegania 

Wrażenia – doświadczanie lub recepcja prostych właściwości bodźców, taki jak jasnośd, 
kolor, głośnośd, siła dotyku; wrodzony mechanizm przetwarzania sensorycznego; można 
jest precyzyjnie kontrolowad w warunkach laboratoryjnych 
Spostrzeganie – doświadczenie złożonej charakterystyki bodźców np. konkretnych 
przedmiotów w otaczającym środowisku, łatwo rozpoznawanych i nazywanych; wynika z 
posiadanego doświadczenia powstającego w wyniku uczenia się 
DETEKCJA SYGNAŁÓW 



 

Tuner i Swets, 1954 TDS – Theory of Signac detectability 



 

efekt sensoryczny – płynnośd subiektywnych wielkości sygnału w jednej próbie 
eksperymentalnej, reprezentowana przez zmienną losową rozkładu 
statystycznego; efekt sensoryczny jest spowodowany szumem podczas 
spostrzegania bodźca; 



 

spostrzeganie sygnału S(signal) w szumie N(noise) jest rozpatrywane jako 
nakładające się na siebie dwa rozkłady statystyczne sygnału i szumu – detekcja 
bodźca 



 

proces rozpoznawania sygnału jako stanu rzeczy S

1

 w kontekście innego sygnału 

jako stanu rzeczy S

2

 



 

Rozpoznanie sygnału na tle szumu: 

o  Pierwsza decyzja poprawna(trafienie) – obserwator stwierdził, że w 

danym przedziale obserwacji pojawił się stan rzeczy S

1

(sygnał) i 

rzeczywiście się on pojawił 

o  Pierwsza decyzja błędna(fałszywy alarm) – obserwator stwierdza, że w 

danym przedziale obserwacji pojawił się stan rzeczy S

1

(sygnał), podczas 

gdy pojawił się S

2

(szum) 

o  Druga decyzja poprawna(poprawne odrzucenie) – obserwator stwierdza, 

że w danym przedziale obserwacji pojawił się stan rzeczy S

2

(szum) i 

faktycznie się pojawił 

o  Druga decyzja błędna(chybienie) – obserwator stwierdza, że w danym 

przedziale obserwacji pojawił się stan rzeczy S

2

(szum), podczas gdy 

pojawił się S

1

(sygnał) 



 

Thurstone „Prawo ocen porównawczych”: 

o  podobne bodźce są często błędnie identyfikowane 
o  odległośd miedzy bodźcami może byd reprezentowana przez wielkośd ich 

podobieostwa 



 

próg decyzyjny β(zamiast progu zmysłowego) – inaczej próg reakcji, kryterium 
reagowania, zlokalizowany w punkcie x na osi decyzyjnej OX; ustalenie tego punktu 
zależy od: prawdopodobieostwa początkowego stanu rzeczy S

1

, p(S

1

), stanu rzeczy 

S

2

, p(S

2

), sytuacji motywacyjnej,  



 

próg reakcji β określa się liczbowo wskaźnikiem wiarygodności l(x

c

), który oddziela 

odpowiedź stwierdzającą stan rzeczy S

1

 od odpowiedzi stwierdzającej stan rzeczy 

S

2

 



 

wielkości progów są uzależnione od zmiennych osobowościowych no 
konserwatyzmu-radykalizmu w podejmowaniu decyzji 



 

im większa różnica między średnimi rozkładów MS1 i MS2 tym mniejsze 
prawdopodobieostwo błędnych decyzji, co wskazuje na większą wrażliwośd w 
rozróżnianiu stanów rzeczy(wskaźnik wrażliwości sensorycznej d’) 



 

krzywa charakterystyki funkcjonowania obserwatora ROC, jest funkcją określającą 
związek trafieo i fałszywych alarmów na danym poziomie wrażliwości 



 

badania nad spostrzeganiem słuchowym, percepcją wzrokową, smakową, dotyku, 
ciepła i bólu, badania nad detekcją sygnałów u zwierząt np. gołębi 



 

zastosowanie w psychofizyce, psychologii i naukach pokrewnych, metodologia dla 
badao nad procesami poznawczymi(badania nad pamięcią), w psychologii 
osobowości i neuropsychologii, w radiologii,  

Podejścia w analizie procesów percepcji: 

1)  Wyodrębnianie cech – inaczej „doktryna pojedynczego neuronu”, podkreśla 

ważnośd integrowania prostych elementów bodźca dla całości spostrzegania w 
tzw. procesie „z góry do dołu”(bottom up) – od receptorów do wyższych części 
danego analizatora zmysłowego. 

2)  Synteza percepcyjna – kładzie nacisk na znaczenia tworzenia, odkrywania 

przedmiotu w procesie organizacji percepcyjnej, który łączy oczekiwania i nabyte 
doświadczenie zakodowane w strukturach poznawczych. Ta wiedz(kontekst 

organizujący spostrzeganie) określa podejście syntezy percepcyjnej jako proces „ z 
góry na dół”(top down) i stanowi element percepcji interpretujący dane zmysłowe. 

Wyodrębnianie cech 
Wyodrębnianie cech w aspekcie ich integracji 



 

rozwój technik badao fizjologii układu nerwowego, które pozwoliły na rejestrację 
impulsów z różnych części układu dzięki elektrodom 



 

Hubel, Wiesel schemat eksperymentów: wszczepienie mikroelektrod w części 
analizatora wzrokowego, prezentacja bodźca wizualnego na szerokim ekranie 
przed oczami zwierzęcia, przesuwanie bodźca po ekranie tak długo aż znaleziono 
obszar największego wyładowania elektrycznego komórki 



 

okazało się, że najmocniej reagują komórki w polu recepcyjnym neuronów 



 

przesunięcie bodźca powoduje zanik reakcji tych neuronów i pojawienie się reakcji 
w komórkach sąsiednich  



 

okolica projekcyjna

 to reprezentacja wzrokowego pola spostrzeżeniowego, w 

której poszczególne punkty odpowiadają przestrzennej lokalizacji przedmiotów 
zewnętrznych 



 

okolica projekcyjna składa się z kilku poziomów komórek nerwowych, połączonych 
ze sobą na zasadzie konwergencyjno-dywergencyjnej  połączenie aksonów 
piętra niższego z komórką z piętra wyższego spowoduje, że ta komórka będzie 
reagowad na bodźce bardziej złożone np. neurony reagujące na linie i krawędzie o 
określonym kierunku, ruch w określonych kierunkach, kolor 



 

detektory cech

 – kategorie neuronów reagujących na różne elementy 

rzeczywistości 



 

każdy neuron odbiera informację tylko z ograniczonej części pola 
recepcyjnego(analiza koloru, ruchu, linii, krawędzi, a nie integracja tych 
właściwości w celu analizy całości spostrzeganego przedmiotu) 



 

do integracji konieczny jest wyższy poziom analizy percepcyjnej 



 

proces integracji cech dokonuje się w obszarze asocjacyjnym wzrokowej części 
kory mózgowej(informacje z różnych części pola recepcyjnego są łączone, w taki 
sposób, że możliwa jest całościowa percepcja złożonych przedmiotów) 



 

Teoria spostrzegania Konorkiego:

 integracyjna działalnośd analizatorów 

zmysłowych tworzy w procesie łączenia cech obrazy przedmiotów w postaci 
percepcji jednostkowych reprezentowanych przez 

jednostki gnostyczne

, 

znajdujące się w tzw. 

polach gnostycznych

 



 

proces integrowania cech może mied miejsce podczas ruchu oczu w spostrzeganiu 



 

Biederman:

 geony

 – jednostki percepcyjne, podobne do jednostek gnostycznych; 

proces rozpoznawania przedmiotów to segmentacja spostrzeganego obrazu na 
elementy percepcyjne odpowiadające prostym i symetrycznym figurom(np. stożek, 
walec, kula); rozpoznanie przedmiotu dokonuje się poprzez porównanie go z 
wzorcem w pamięci 



 

przedmiot może byd rozpoznany nawet jeśli jest niekompletny, tym bardziej im 
więcej elementów składowych jest dostępnych percepcyjnie i im bardziej dany 
przedmiot podobny jest do jego reprezentacji umysłowej – 

niezmienniki

 

spostrzeganych obiektów;  

Stałe właściwości przedmiotów: 



 

niezmienniki opisane zostały w podejściu ekologicznym(Gibson) 



 

niezmienniki czyli stałe właściwości odkrywanych podczas płynnej zmiany 
perspektywy przedmiotu na skutek jego ruchu lub ruchu obserwatora względem 
przedmiotu 



 

odkrywanie właściwości = odkrywanie przedmiotów 



 

Lorenz: organizmy żywe dysponują swoistym aparatem przeliczeniowym, który 
wylicza istotny niezmiennik masy pojedynczych obrazów; zdolnośd ta jest 
wynikiem adaptacji i jest wrodzona  



 

Epstein: adaptacyjny system percepcyjny osiągnął poziom rozwoju umożliwiający 
wydobywanie użytecznej informacji o środowisku 



 

mechanizm percepcyjny gwarantuje stałośd spostrzeganych przedmiotów, a w 
związku z tym łatwe przystosowanie się do otoczenia 

Adaptacyjna funkcja wyodrębniania cech: 



 

detektor(Barlow) – zespół komórek nerwowych wyspecjalizowanych w 
rejestrowaniu właściwości przedmiotów np. detektor owadów u żaby funkcja 
adaptacyjna 



 

stałośd spostrzegania jest konieczna do efektywnego zachowania w środowisku, 
dzięki rejestrowaniu niezmienników możliwe jest wykonywanie czynności i 
organizm jest w stanie przeżyd 



 

obecne są schematy biologiczne, które pozwalają spostrzegad i rozpoznawad 
przedmioty np. detektor owadów, jednostki gnostyczne, geony 

Synteza percepcyjna 



 

ważne są procesy pamięci i wnioskowania, dzięki którym obraz rzeczywistości jest 
syntezowany 

Organizacja procesów spostrzegania 



 

psychologia postaci – nurt podkreślający organizację i symetrię w stymulacji 
bodźcowej 



 

zdolnośd do podziału pola spostrzeżeniowego na 

figurę(

dobrze określony kształt i 

miejsce w przestrzeni) i 

tło

(bezkształtne, służy do lokalizacji przedmiotu) 



 

podział ten zależy od zachowania się obserwatora(obserwacja ptaków albo chmur, 
figury dwuznaczne) 



 

spostrzeganie figury jest możliwe nawet bez dobrze wyodrębnionego konturu 



 

jeśli elementy są zgrupowane dostrzegamy jedną figurę 



 

konstruktywizm

 – podejście, wg którego człowiek tworzy rzeczywistośd, ponieważ 

może dowolnie wyodrębnid figurę tj. organizowad docierającą do niego stymulację 
bodźcową 



 

grupowanie percepcyjne

 – zjawisko, które pozwala na wyodrębnienie figury z tła 

Prawa psychologii postaci(wynik konstruktywizmu): 

1) 

Prawo bliskości

 – elementy położone blisko siebie w porównaniu z innymi, bardziej 

oddalonymi elementami tworzą figurę. 

2) 

Prawo podobieostwa 

– elementy podobne do siebie w porównaniu z elementami 

niepodobnymi tworzą figurę. 

3) 

Prawo domykania

 – system percepcyjny dodaje brakujące elementy i zamyka 

kształt niekompletnej figury. 

4) 

„Dobra figura” lub „dobra kontynuacja”

 – odpowiada prostocie spostrzeganego 

przedmiotu, wyrażającej się w symetrii i regularności jego kształtu. 

5) 

Prawo „wspólnej drogi”

 – elementy poruszające się w tym samym kierunku są 

spostrzegane razem i tworzą jedną figurę. 

Palmer: ważny jest układ odniesienia, który pozwala na organizację spostrzeganej 
rzeczywistości tak jak gestalt 
Ullman: teoria wzorkowych programów organizujących spostrzegane przedmioty; programy 
te to modele wbudowanych w układ percepcyjny sposobów przetwarzania informacji, 
umożliwiają natychmiastowe spostrzeganie figury otwartej, zamkniętej, wewnątrz, na 
zewnątrz, zjawisk grupowania itp.  
Organizacja percepcyjna w świetle podejścia informacyjnego 



 

podejście informacyjne

 – człowiek jako jednostka aktywna, magazynująca, 

przetwarzająca i aktualizująca informacje z otoczenia i pamięci; powstają w nim 
więc struktury poznawcze określające system przewidywad nt. rzeczywistości; 
tworzy się 

mapa poznawcza

 – umysłowa reprezentacja umożliwiająca orientację w 

otoczeniu 



 

wnioskowanie o rzeczywistości na podstawie wiedzy 



 

człowiek tworzy uporządkowany świat z stymulacji sensorycznej 



 

w spostrzeganiu biorą udział procesy umysłowe(pamięd i myślenie) organizujące 
rzeczywistośd 



 

Mechanizm struktur poznawczych zakłada procedury wnioskowania, polegające na 
aktywizowaniu zdolności obliczeniowych wbudowanych w te stuktury(Lorenz) 



 

Helmholtz: kluczową rolę w procesie spostrzegania odgrywa wnioskowanie 
indukcyjne(Dwustronny model przetwarzania informacji) 

BODZIEC

 

[

przetwarzanie sensoryczne wrażenie wnioskowanie indukcyjne 

percepcja

]

  

REAKCJA

 



 

hipoteza niezmienności – stałośd przedmiotu w relacji do jego zmieniającego się 
obrazu siatkówkowego 



 

złudzenia percepcyjne – spostrzeganie zależności między elementami bodźca w 
sposób niezgodny z fizyczną rzeczywistością 

Przykład z odcinkami na torach: 

1)  W perspektywie spostrzega się przedmioty jako tej samej wielkości wówczas kiedy 

w obrazie siatkówkowym mają one różną wielkośd na skutek tego, że wraz z 
oddalaniem się jednego z tych przedmiotów w przestrzeni jego wielkośd się 
zmniejsza. 

2)  Długości przestawionych na rysunku odcinków, z których pierwszy znajduje się 

dalej od drugiego, w obrazie siatkówkowym są takie same. 

1) ma charakter ogólny odnosi się do wiedzy, 2) jest szczegółowa, odnosi się do konkretnej 
sytuacji 



 

proces został zinterioryzowany i zautomatyzowany 



 

percepcja człowieka zniekształcana jest przez jego wiedzę, doświadczenie i procesy 
dedukcji oraz indukcji 



 

percepcja łączy obrazy spostrzeżeniowe, pamięd i zakodowane w niej schematy, 
które określają sposób interpretacji tych obrazów; schematy to kontekst sytuacji 
bodźcowej 

Oczekiwanie i kontekst w spostrzeganiu 



 

koncepcja sekwencyjnego przetwarzania informacji – wpływ wewnętrznego 
kontekstu np. schematu poznawczego na proces percepcji 



 

podejście koneksjonistyczne a w nim PDP

(koncepcja równoległego procesu 

przetwarzania) – wiedza o spostrzeganej rzeczywistości oraz reguły percepcji 
gromadzone są w sieci połączeo o różne sile między jednostkami, a uruchomienie 
określonego schematu poznawczego odpowiada aktywizacji wytworzonej sieci 



 

połączenie procesów wyodrębniania cech z syntezą percepcyjną 

Znaczenie ruchu w spostrzeganiu: podejście ekologiczne 



 

złudzenia percepcyjne powstają w skutek pozbawienia człowieka ruchu, efektem jest 
ograniczenie człowieka do jednego punktu widzenia przedmiotu, co prowadzi do 
błędów w spostrzeganiu 



 

pojedyncza perspektywa przedmiotu prowadzi do błędów, wielośd perspektyw 
niweluje je 



 

złudzenia rzadko występują w rzeczywistości 

Podejście ekologiczne: istnieje jeden świat, w którym człowiek zawsze spostrzega tę samą, 
realnie istniejącą rzeczywistośd 
Podejście informacyjne: zakłada wielośd poznawczych reprezentacji świata 

STRELAU. PSYCHOLOGIA. PODRĘCZNIK AKADEMICKI, TOM 2.(ROZDZIAŁ 14.1.1, 

14.1.2, 14.2.1) 

WRAŻENIA ZMYSŁOWE 

Komórki receptorowe – wyspecjalizowane neurony przekazujące właściwą danemu 
analizatorowi informację sensoryczną. Znajdują się na powierzchni analizatorów, a ich 
pobudzenie zapoczątkowuje odbiór bodźców ze środowiska zewnętrznego. Pobudzenie to 
wynika z procesu transdukcji(przetworzenie energii bodźca – światło, dźwięk, zapach, dotyk 
– na energię neuronalną). Analizatory reagują na określony rodzaj energii. 
Sposoby kodowania i przekazywania informacji w systemie sensorycznym: 
Kodowanie anatomiczne – interpretuje lokalizację i rodzaj stymulacji sensorycznej. 
Kodowanie czasowe – rozróżnia bodźce należące do różnych modalności zmysłowych oraz 
bodźce adekwatne dla danego analizatora zmysłowego.  
Pobudzenie receptora określa jakośd bodźca w kodzie anatomicznym. Szybkośd 
przekazywania informacji sensorycznej bodźca określa jego intensywnośd w kodzie 
czasowym.  

PODSTAWOWE PRAWA PSYCHOFIZYKI 

Psychofizyka dział psychologii zajmujący się problematyką pomiaru wrażeo zmysłowych, 
czyli określania relacji między fizyczną charakterystyką bodźca a recepcją sensoryczną. 
Prawa psychofizyki opisują w postaci formuł matematycznych prawidłowości określające 
ilościowe związki między bodźcem a wrażeniem. 
Fechner: 



 

próg dolny – najmniejsza dostrzegalna wielkośd bodźca 



 

próg różnicy – najmniejsza dostrzegalna różnica między bodźcami 

Wielkośd progu: 



 

zmienia się ze względu na fluktuację, 



 

aby określid próg bodźca czy różnicy należy dokonad wielokrotnego pomiaru i policzyd 
z nich średnią, 



 

wielkośd statyczna 



 

charakterystyczny rozkład wielkości progów chwilowych – rozkład normalny, a 
właściwie skumulowany rozkład normalny  tzw. funkcja psychofizyczna 



 

próg bodźca – ta jego wielkośd fizyczna, która wywołuje reakcję spostrzegania bodźca 
w 50% prób, 



 

prawdopodobieostwo spostrzeżenia bodźca wraz ze wzrostem jego intensywności, 



 

strefa niepewności – przedział, w którym prawdopodobieostwo spostrzeżenia bodźca 
jest mniejsze od 1 



 

próg różnicy – fizyczna wielkośd różnicy między bodźcami, która wywołuje reakcję 
spostrzegania tej różnicy w 50% prób, 

Metody określania strefy niepewności i progów: 



 

Metoda stałych bodźców(inaczej metoda częstości trafnych ocen) – osobie badanej 
prezentuje się n ekspozycji bodźce ze strefy niepewności, z otrzymanej macierzy 𝐼 × 𝑛 
wylicza się prawdopodobieostwo reakcji na każdy bodziec i wykreśla funkcję 
psychometryczną, dostosowuje się ją do skumulowanego układu normalnego. Na 
postawie tego rozkładu określa się właściwości fluktuacji sensorycznej – wielkośd 
strefy niepewnej(rozproszenie, wariancja) i próg bodźca(średnia). Do określenia progu 
różnicy potrzebne są składowe bodźca stałego czyli bodziec standardowy i 
porównawczy – znajdujące się w strefie niepewnej. 



 

Metoda granic – pozwala oszacowad parametry zmienności sensorycznej; osobie 
badanej eksponuje się bodźce wzdłuż kontinuum fizycznego w szeregu serii, każda 
seria w szeregu ma na przemian charakter wstępujący i zstępujący . W ten sposób 
otrzymuje się szereg progów chwilowych, z których każdy zlokalizowany jest na 
kontinuum, gdzie zmienia się reakcja, co oznacza spostrzeżenie lub brak spostrzeżenia 
bodźca. Zbiór progów chwilowych pozwala stworzyd rozkład ich rozrzutu. Wariancja i 
średnia określają sferę niepewności i próg bodźca. 



 

Metoda dostosowywania – osoba testowana sama nastawia aparat, w wyniku czego 
otrzymuje się progi chwilowe, dzięki którym można określid parametry zmienności 
sensorycznej. 

Prawo Webera

 

∆𝐼

𝐼

= 𝑘 

𝐼 – wielkośd bodźca, ∆𝐼 – przyrost wielkości bodźca, k – stała wskazująca na to, że aby 
stwierdzid różnicę, wraz ze wzrostem wielkości bodźca musi zwiększad się jego przyrost o 
stałą częśd swojej początkowej wartości 

𝑦 = 𝑎𝑥 

Prawo Fechnera 

𝑆 = 𝑘  × log 𝐼 

S – wielkośd wrażenia, liczba najmniejszych różnic powyżej progu dolnego. 
Prawi Fechnera stwierdza, że zwiększając wrażenie w równych jednostkach, czyli zgodnie z 
postępem arytmetycznym, bodziec musi zwiększad swą wielkośd w postępie 
geometrycznym. 

Prawo Stevensa 

𝑆 = 𝑐 × 𝐼

𝑛

 

S – wielkośd wrażenia, c – stała, n –wartośd  
Kontrowersje wokół klasycznej psychofizyki Fechnerowskiej 
Wpływ innych zmiennych: 



 

pozasensorycznych, behawioralnych(motywacyjno-osobowościowych), 



 

temperamentu, 



 

potrzeb, 



 

nastawienia osoby badanej, 

BUFOR SENSORYCZNY 

Bufor sensoryczny – nazywany pamięcią krótkotrwałą, pamięcią ultrakrótką, pamięcią 
ikoniczną, echoiczną; przechowuje w bardzo krótkim czasie(300 milisekund) pełny obraz 
spostrzeganego bodźca.  
Właściwości bufora sensorycznego: 



 

pamięd sensoryczna zawiera tylko informację dotyczącą przestrzennej lokalizacji 
bodźca i jego fizycznych wymiarów, nie charakteru znaczeniowego; 



 

centralna lokalizacja pamięci sensorycznej; 



 

powidok – obraz następczy spostrzegania, lokalizacja peryferyjna(błysk światła, 
doświadczany na siatkówce, tylko w tym oku, które go doświadczyło); 

MATERSKA, TYSZKA. PSYCHOLOGIA I POZNANIE(ROZDZIAŁ IX) 

PROCESY SPOSTRZEGANIA 

Podejście informacyjne – współ. wersja psychologii mentalistycznej z przełomu XIX i XX w.  



 

człowiek jako jednostka aktywna 



 

magazynuje, przetwarza, aktualizuje informacje z otoczenia i pamięci operacyjnej oraz 
trwałej 



 

pojawiają się w człowieku przekonania, oczekiwania, oceny, wartości – struktury 
poznawcze 



 

dzięki strukturom poznawczym formułuje się system przewidywao dot. rzeczywistości, 
powstaje mapa poznawcza – umysłowa reprezentacja rzeczywistości umożliwiająca 
orientację w otoczeniu 



 

wnioskowanie o rzeczywistości na podstawie posiadanej wiedzy 



 

w spostrzeganie zaangażowane są procesy umysłowe: pamięd, myślenie, które 
organizują spostrzeganą rzeczywistośd 

Podejście ekologiczne – ma swoje źródła w badaniach behawioralnych, nazywanych 
etiologią porównawczą  

Sprawnośd 



 

proces spostrzegania stanowi sprawnośd nabywaną dzięki uczeniu się percepcyjnemu 



 

sprawnośd polega na umiejętności bezpośredniego dostrzegania coraz to nowych 
informacji w otaczającym środowisku dzięki osiąganej wprawie – jest to warunek 
percepcji rzeczywistości 



 

wprawa wywołuje określoną aktywnośd organizmu jeszcze przed wystąpieniem 
właściwego pobudzenia przez bodziec 



 

aktywnośd nastawia percepcję oraz eksploruje strukturę światła poprzez np. fiksację i 
obracanie oczu, akomodację, konwergencję soczewek, modulowanie szerokości 
źrenicy – procesy niezależne od stymulacji wzrokowej 

Bezpośrednia dostępnośd informacji  



 

to, co jest dostrzegane jest informacją o środowisku zawartą w docierającym do 
obserwatora przestrzenno-czasowym segmencie kombinacji światła z różnych 
kierunków i o różnej intensywności 



 

stymulacja sensoryczna jest zjawiskiem mało znaczącym w procesie spostrzegania 



 

wzrokowe spostrzeganie środowiska w określony sposób nie zależy tylko od powstania 
obrazu siatkówkowego; siatkówka oka jest tylko kolejnym etapem rozwoju układu 
percepcyjnego i nie ma zasadniczego znaczenie dla identyfikowania struktury światła z 
informacją o środowisku 

Niezmienniki w spostrzeganiu 



 

funkcją systemu percepcyjnego jest rejestrowanie tzw. niezmienników, które są 
podstawą zmieniających się perspektyw i stanowią informacje zawartą w strukturze 
światła; odkrywanie niezmienników może dokonywad się przez zmianę 
spostrzeżeniowej perspektywy przedmiotu 



 

organizm coraz to lepiej przystosowuje się do rzeczywistości 



 

dzięki możliwości poruszania się w rzeczywistym środowisku człowiek na co dzieo ma 
do czynienia z płynną zmianą perspektywy spostrzeżeniowej 

przedmiotu(eksperymenty tachistoskopowe są bezsensu – sytuacje nienaturalne, 
pozbawione ruchu) 

Znaczące środowisko 



 

środowisko znaczące to takie, którego właściwości są ważne dla przebywającego w 
nim osobnika 

Badania empiryczne 



 

ocena kształtu przedmiotu jest możliwa tylko wtedy, kiedy dany przedmiot jest 
spostrzegany w różnych perspektywach 



 

spostrzeganie przedmiotu nieruchomego w jednej perspektywie łatwo prowadzi do 
złudzeo percepcyjnych 

Niezmienniki w ruchomych figurach 



 

Lappin, Doner, Kottas: system percepcyjny jest szczególnie przystosowany do 
odkrywania stałych właściwości przedmiotu, jeżeli dany przedmiot jest transformowany 
zgodnie z ruchem mechanicznym przedmiotu tj. rotacją i przemieszczeniem 



 

Gibson i in. : percepcja stałości jest możliwa pod warunkiem dobrze określonych 
transformacji przedmiotów 



 

Badania na dzieciach: przyzwyczajenie do sztywnych transformacji zostało 
zgeneralizowane na inną sztywną transformację, transformacja deformująca przedmiot 
została spostrzeżona jako nowa – dzieci są zdolne do wydobywania w procesie 
spostrzegania wzrokowego informacji określającej niezmienniki sztywności i 
elastyczności przedmiotu 



 

system percepcyjny rejestruje niezmienniki i odtwarza spostrzeżeniowe doświadczenia 
określonego rodzaju i w określony sposób 



 

wyobraźnia: w procesie wydobywania wyobrażenia nie istniejących w danym momencie 
przedmiotów, ale takich, które kiedyś stanowiły stymulację sensoryczną, faktycznie jest 
uruchamiany ten sam system percepcyjny  

Złudzenia percepcyjne 



 

złudzenie jest możliwe tylko wtedy, kiedy obserwator jest unieruchomiony w jednym 
punkcie obserwacji, mając w ten sposób do czynienia z jedną perspektywą 
spostrzeganego przedmiotu; 



 

złudzenie percepcyjne należy traktowad jako zjawiska marginalne, występujące w 
sytuacjach nienaturalnych, pozbawiających możliwości uaktywniania jednej z 
podstawowych funkcji człowieka, jaką jest jego zdolnośd poruszania się 

Adaptacyjna użytecznośd stałości spostrzegania 



 

stałośd spostrzegania jest konieczna dla efektywnego zachowania się organizmu w 
środowisku 



 

Ittelson: stałośd percepcji jest ważna w skutecznym wykonywaniu czynności prostych i 
złożonych pozwalających na przeżycie 



 

Epstein: adaptacyjny system percepcyjny osiągnął poziom rozwoju umożliwiający 
wydobywanie w środowisku użytecznej informacji np. stałośd spostrzegania 



 

świat percepcyjny przez stałości sprawiłby, że zachowania skuteczne byłyby trudne lub 
całkowicie niemożliwe, co obniżyłoby szanse przeżycia 



 

Herrnstein: umiejętnośd klasyfikowania jest osiągnięciem ewolucyjnym żywych 
organizmów pozwalającym na dostrzeganie stałych właściwości stale zmieniającego 
się otoczenia 



 

Lorenz: organizmy żywe są w posiadaniu aparatu przeliczeniowego, zdolnego wyliczad 
niezmiennik z masy pojedynczych obrazów, ta zdolnośd  dostrzegania stałości 
rozwinęła się pod wpływem presji selekcyjnych, związanych z koniecznością 
niezawodnego rozpoznawania określonych przedmiotów w środowisku, zdolnośd 
wrodzona; wyliczanie takiego niezmiennika polega na zastosowaniu złożonych operacji 
matematycznych i obróbce statystycznej danych z obserwacji; ten aparat poznawczy 
zakłada istnienie wiedzy uzyskanej w filogenezie i genetycznie zakodowanej; wiedza 
jest sztywna, może się zmieniad po wielu pokoleniach, słabo podatna na zmianę 

Spostrzeganie stanów wewnętrznych na przykładzie spostrzegania emocji 
Emocje jako przedmiot spostrzegania 



 

natura procesów spostrzegania emocji jest złożona 



 

Emocja ma trzy parametry: 1) pobudzenie – wynik aktywizacji autonomicznego układu 
nerwowego, 2) ekspresja – wyrazy mimiczne twarzy, zachowania, 3) doświadczenia – 
uczucia, wyobrażenia zgodne z indywidualną strukturą znaczenia 



 

w spostrzeganiu własnych emocji mamy łatwiejszy dostęp  do pobudzenia i 
doświadczania(nieobserwowalne), w postrzeganiu emocji innych osób do 
ekspresji(obserwowalne) 



 

spostrzeganie własnych emocji – perspektywa aktora i obserwatora jednocześnie 



 

spostrzeganie emocji innych – perspektywa obserwatora 

Emocje – cechy: 

1)  Stany występują wewnątrz jednostki, zależne od niej. Ich analiza jest złożona. 
2)  Są stanami i procesami. Zmieniają się w czasie. 
3)  Powstają i ewoluują w kontaktach społecznych – zarażanie emocjami 
4)  Mechanizmy spostrzegania emocji przechodzą wyraźną ewolucję(emocje podstawowe 

spostrzegane są dzięki wbudowanym mechanizmom, emocje wtórne wymagają 
treningu i uczenia się) 

 
 

Spostrzeganie stanów wewnętrznych a spostrzeganie obiektów zewnętrznych 



 

przy spostrzeganiu swoich emocji sięgamy do bodźców proksymalnych, 
interoreceptywnych(informujące o stanie narządów wewnętrznych), 
introspekcji(doświadczenie wewnętrzne, bezpośrednia obserwacja własnych 
procesów fizjologicznych i psychicznych, subiektywna) 



 

Szuman: telereceptory(wzrok, słuch) – duża wartośd sygnalizacyjna, mała 
wiarygodnośd, kontaktoreceptory(dotyk) – mała wartośd sygnalizacyjna, dużo 
wiarygodnośd 



 

system poznawczy wykorzystuje wszystkie dane, które się uzupełniają i są wzajemnie 
weryfikowane np. koordynacja wzrokowo-ruchowa 



 

na siatkówce obraz jest pomniejszony i odwrócony – nauczyliśmy się wprowadzad 
poprawki do danych wzrokowych dzięki dotykowi i bodźcom kinestetycznym, 
odwracanie jest wynikiem uczenia się 



 

spostrzeganie własnych emocji – charakter wielozmysłowy 

Spostrzeganie własnych emocji 



 

Damasio: uświadomienie sobie własnych emocji pozwala na elastyczne korzystanie 
z własnego doświadczenia i odwoływanie się do fragmentów, które pozwolą na 
realistyczne planowanie działania 



 

Malatesta, Wilson: emocje pełnią funkcje sygnalizacyjne dostarczające informacji 
dla Ja i informujące innych o stanie aktywacji podmiotu w określonych warunkach; 
aspekt odczuwalny – rejestracja wrażeo, aspekt świadomy – autorefleksyjny 



 

informacje nt. własnych emocji wpływają na regulację zachowania i samoocenę 

Dane wykorzystywane przy spostrzeganiu własnych emocji: 

a)  dane odbierane przez interoreceptory – stan narządów wewnętrznych, nie są 

dostępne jednostce 

b)  dane odbierane przez proprioreceptory – czucie mięśniowe, bardziej dostępne 

innym ludziom niż jednostce 

c)  dane introspekcyjne – subiektywny obraz emocji, uczucia, dostępne tylko 

jednostce 

d)  dane odbierane przez telereceptory – działania, dostępne jednostce i innym 

ludziom 



 

u małego dziecka dominuje spostrzeganie emocji pierwotnych, osoba dorosła 
korzysta ze wszystkich emocji 



 

Damasio: emocje pierwotne to emocje stanowiące naturalna i z góry 
zorganizowaną odpowiedź na dobrze zdefiniowaną klasę bodźców, wrodzone, 
uruchamiane automatycznie 



 

Następna faza, pojawia się uczucie w stosunku do obiektu, który wywołał 
emocje(związek między obiektem a stanem organizmu) 



 

Damasio: bodźce emotogenne nie aktywizują struktur podkorowych, ale powodują 
aktywizację struktur w korze; kora generuje wyobrażenia; wyobrażenia aktywizują 
struktury podkorowe 



 

postawnie stanu emocjonalnego wymaga większej wrażliwości percepcyjnej 



 

jednostka sama generuje emocje wtórne, bez kontekstu 



 

emocje pierwotne spostrzegane są dzięki mechanizmom „aferentacji wstecznej” – 
rejestracja zmian w organizmie na skutek zadziałania bodźca emotogennego 



 

emocjom wtórnym nie zawsze towarzyszy adekwatne pobudzenie fizjologiczne 



 

istnieje transfer pomiędzy różnymi modalnościami zmysłowymi(smoczki) 



 

„skrypt emocjonalny” – kody percepcyjne, reakcje autonomiczne, elementy 
oznakowane afektywnie 



 

wyraz mimiczny informuje o emocji oraz intencji nadawcy(adaptacja), źródło 
informacji o konsekwencjach motywacyjnych 



 

człowiek przebywa w środowisku wewnętrznym i zewnętrznym 

Spostrzeganie emocji u innych 



 

mimika, pantomimika, synchronizacja tonu głosu z wyrazem mimicznym 



 

istnieją wrodzone struktury mózgowe zawierające cechy wyrazów mimicznych i 
tonu głosu dla podstawowych emocji 



 

niezależnie kulturowo mamy zdolności(programy) do identyfikacji bodźców 
ważnych adaptacyjnie 

Struktury odpowiedzialne za spostrzeganie, przeżywanie i ekspresję emocji: 

1)  Uruchamiane na drodze sensorycznej, bez wyższych procesów poznawczych 



 

bezpośrednie połączenie siatkówki z podwzgórzem, bez pośrednictwa kory 



 

motoryczna reprezentacja afektu – uruchomienie r. emocjonalnej wiąże się z 
automatyczną aktywizacją systemu motorycznego poprzez wzbudzenie wyrazu 
mimicznego osoby spostrzeganej 

2)  Z uwikłanymi procesami poznawczymi 

UWAGA 

T. Maruszewski 

Bodźce odciągające uwagę od podstawowego realizowanego zadania to dystraktory. 
Trzy podstawowe funkcje uwagi to: 

a.  selekcjonująca; do mózgu dociera ilośd bodźców przekraczająca możliwości 

przetworzenia ich, więc konieczne jest selekcjonowanie. Dzieli się na:  



 

selekcję pierwotną, czyli selekcję bodźców odbieranych przez zmysły. Np. oko 
nie jest w stanie przesład wszystkie informacje docierające do niego. 



 

selekcję wtórną, występującą w procesach pamięciowych. Zachodzi między 
pam. krótkotrwałą a trwałą; pamięd trwała nie jest w stanie odebrad 
wszystkich bodźców wysyłaną przez pamięd  krótkotrwałą.  
Określa się znaczenia informacji napływających z pamięci krótkotrwałych i 
porównywania ich ze znaczeniami w sieci poznawczej. Gdy napływające dane 
są zgodne z zarejestrowanymi informacjami, proces uwagi odrzuca je z dalszej 
analizy. 
Istotą tej selekcji jest proces osłabiania informacji, uznawanych przez 
jednostkę za mało ważne. 



 

selekcja trzeciego rzędu pojawia się, gdy jednostka posługując się pamięcią 
trwałą przygotowuje plan działania. Informacje z pamięci trwałej wysyłane są 
do pamięci operacyjnej, która kieruje jakimś działaniem. 

b.  ukierunkowanie procesów poznawczych; uwaga poszukuje informacji, które mogą 

się przydad w rozwiązywaniu różnych problemów. Funkcja ta wiąże się z procesami 
eksploracji, zarówno percepcyjnej, jak i poznawczej. 
A. Kolaoczyk – Koncepcja uwagi intensywnej i ekstensywnej 
Uwaga intensywna ma wąski zakres, ale pozwala na głębokie przetwarzanie 
informacji; ekstensywna ma szeroki zakres, ale przetwarza informacje raczej płytko 
– mieszanka tej uwagi z motywacją paracelową może byd stymulatorem 
twórczości. 

c.  określanie zasobów potrzebnych do wykonania danej czynności; decyduje o tym, 

ile energii psychicznej poświęcimy na wykonanie danego zadania.  
Jeśli jednostka przeznacza różne ilości energii na wykonanie zadao o różnej 
ważności, musi dysponowad jakimś sposobem oceny. Jedną z możliwości jest 
ocena własnego napięcia emocjonalnego – im wyższe, tym zadanie wydaje się 
ważniejsze. Istotne są również wymagania zadania, wielkośd zasobów 
poznawczych jednostki i stopieo przeuczenia zadania.  

Mechanizmy fizjologiczne uwagi: 
Odruch orientacyjny to skierowanie receptorów na źródło symulacji, nie tylko receptorów 
na które aktualnie działają bodźce. Ulega wygaszeniu, gdy bodziec się parokrotnie 
powtórzy. 
J. Lacey – Mechanizm selekcji pierwotnej 
Przy wykonywaniu zadao percepcyjnych następuje zwolnienie pracy serca, przy odrzucaniu 
stymulacji zewnętrznej i koncentrowaniu się na bodźcach wewnętrznych występuje jego 
przyspieszenie. 

Mechanizm indukcji ujemnej Pawłowamówi o tym, że pobudzenie pojawiające się w danej 
okolicy kory mózgowej hamuje pobudzenie w okolicach sąsiednich. Dzięki temu pobudzenie 
w KM ma charakter zogniskowany; jest to reakcja powstająco stopniowo (w początkowej 
fazie warunkowania odruchów, jednostka reaguje nie tylko na dany bodziec, ale również na 
bodźce podobne). 
Aktywnośd układu siatkowatego. Odpowiada za świadomośd. 
W mózgu znajduje się trójkąt uwagi odpowiedzialny za trzy aspekty uwagi:  

a.  ekspresję, związaną z aktywacją sieci neuronalnych w przednich i tylnych częściach 

kory mózgowej. Rejony te odpowiedzialne są za spostrzeganie przedmiotów, ich 
właściwości, a także za organizowanie i wykonywanie planów działania. 

b.  mechanizm wzmacniania to neurony wzgórza i odpowiada za wybiórcze 

aktywizowanie różnych okolic kory. 

c.  mechanizm kontroli, związany z pobudzeniem sieci neuronalnych w korze 

czołowej. 

Rodzaje zjawisk analizowanych w badaniach nad uwagą: 

a.  czujnośd – zdolnośd lub stan, dzięki któremu jednostka potrafi w dłuższym okresie 

wykrywad bodźce specyficzne spośród wielu pojawiających się w jej środowisku. 
Związana jest z pewnym poziomem aktywacji organizmu (czynnik konieczny, ale 
nie wystarczający; np. spadek czujności na przejściu dla pieszych). 

b.  przeszukiwanie – to proces aktywny, ponieważ nie wiadomo, kiedy jakiś bodziec 

może wystąpid. Przykład to zbieranie grzybów. Tu ważnym czynnikiem jest 
obecnośd dystraktorów. W najprostszych przypadkach przeszukiwanie może byd 
oparte na wykrywaniu pojedynczych cech, ale może byd też oparte na koniunkcji 
cech. 
Efekt wielkości zbioru mówi o tym, że im większy zbiór obiektów, który musimy 
przeszukiwad ze względu na wystąpienie koniunkcji cech, tym więcej czasu to 
zabiera. 

c.  procesy selekcji – uwaga działa na poziomie procesów percepcyjnych i tam już 

następuje selekcja informacji. 

d.  teoria filtra uwagowegoBroadbenta– w procesie uwagi występuje filtr, który 

dopuszczając do przetwarzania jedną grupę bodźców, blokuje dostęp do drugiej 
grupy. Z jego badao wynikają dwa wnioski: informacje, na które nie zwracamy 
uwagi, przechowywane są w naszym systemie 20 sekund; informacje, na które nie 
zwracamy uwagi, podlegają wstępnej analizie ze względu na ich cechy fizyczne. 
Selekcja informacji zachodzi dopiero po kodowaniu zmysłowym i po przejściu 
informacji przez magazyn pamięci krótkotrwałej. 

e.  teoria wielu filtrów uwagowychTreismanujawnia wieloetapowośd procesu uwagi. 

Uwzględnia to, że w specyficznych warunkach jednostka może szybko przejśd do 
analizy semantycznej, jeśli informacja zawiera informacje ważne z punktu widzenia 
potrzeb i motywacji. Zwraca uwagę na to, że różne bodźce mają różny próg 
dostępu dla uwagi. 

f.  alokacja zasobów uwagi/teoria zasobów uwagi – krytyka teorii filtrów. Nie 

odfiltrowujemy docierających bodźców, ale pobieramy bodźce, które są nam 
potrzebne. Uwaga ma więc charakter aktywny, nie pasywny.  
Procesem pobierania informacji kierują schematy i jeśli nie dysponujemy jakimś, to 
nie odbierzemy pewnych informacji. 

Uwaga jest mechanizmem wybierającym bodźce, na które należy zareagowad. Są to bodźce 
ważne dla jednostki. 
Kierowanie zasobów poznawczych zależy od: trudności zadania, poziomu pobudzenia, 
polityka „alokacyjna” systemu poznawczego (człowiek wybiera, co będzie przedmiotem 
aktywności poznawczej; intencje, stany motywacyjne, trwałe dyspozycje – 
zainteresowania), ocena zapotrzebowania na zasoby umysłowe (proces kontrolny, z 
poziomu metapoznania). 
Jeżeli w trakcie wykonywania jakiegoś zadania człowiek ma równocześnie wykonywad 
drugie zadanie (uwaga podzielna), jego sprawnośd się obniży (dzielenie wysiłku 
poznawczego). 
Teoria ta zakłada istnienie tylko jednej puli zasobów uwagi. 
Powstrzymywanie się od pewnych myśli (tu: dystraktorów) może prowadzid do utraty 
kontroli nad pewnymi formami własnego życia psychicznego. Nazywa się to efekt rykoszetu 
(Wegner, 1989). 

Czynności automatyczne i kontrolowane 
Do czynności automatycznych należą nie tylko zjawiska intruzywne, ale też zjawiska 
przeuczone. Należą do nich np. procesy przetwarzania przeduwagowego. 
Corten i Wood (1972) ekperyment 
Warunkowanie nazwy miast+emocja ujemna. Podczas wykonywania czynności podawano 
im do ucha cicho nazwy miast, następowała GSR, mimo, że badani nie byli świadomi 
słuchania tych słów. Okazało się również, że GSR następował przy dowolnych nazwach 
miast (nie tylko tych, które eksponowano przy warunkowaniu). Zjawisko takie określa się 
mianem generalizacji semantycznej i polega na wystąpieniu reakcji warunkowej nie tylko na 
właściwy bodziec warunkowy, ale również na bodźce do niego podobne. 
Czynności kontrolowane mogą stad się czynnościami automatycznymi dzięki uczeniu się.  
Podział na czynności automatyczne i kontrolowane jest podziałem dośd ostrym, ponieważ 

granice są momentami rozmazane. 
Nie wszystkie czynności kontrolowane mogą stad się automatycznymi. Badacze 
zaproponowali dwie koncepcje automatyzacji:  

a.  koncepcję ingerowania procedur – automatyzacja to proces stopniowy; uczymy się 

początkowo pojedynczych elementów czynności, a potem łączymy je w większe 
całości. 

b.  koncepcja egzemplarzy – proces uczenia się jest wkomponowany w kontekst 

wykonywania pewnej czynności; ludzie uczą się pewnych modułów tej czynności i 
moduły te wiążą ze specyficznymi bodźcami 

Refleksyjnośd i bezrefleksyjnośd  
Refleksyjnośd (E. Langer 1978, 1993) ujmowana jest jako adaptacyjne tworzenie kategorii, 
które dobrze oceniają zmieniającą się naturę otoczenia jednostki, przede wszystkim 
otoczenia społecznego. 
Refleksyjnośd i bezrefleksyjnośd jako „.. podstawowe stany organizmu jako całości, które 
obejmują zarówno czynniki poznawcze, jak i afektywne. (…) Refleksyjnośd uważam za 
swoiście manifestowany stan gotowości i żywej świadomości. Ogólnie refleksyjnośd 
przejawia się w aktywnym przetwarzaniu danych, odznaczających się poznawczym 
zróżnicowaniem: tworzeniem nowych kategorii i rozróznieo.” 
Kontrola to forma interakcji między zmieniającym się środowiskiem i zmieniającym się Ja.  
Po utworzeniu pewnej kategorii czy rozróżnienia nasze funkcjonowanie poznawcze się 
stabilizuje. Trudno dostrzec inne kategorie czy inne sposoby interpretacji. Przedwczesne 
związanie poznawcze może wynikad z jednorazowego kontaktu z jakąś informacją silnie 
angażującą emocjonalnie, albo też z wielokrotnego powtarzania się pewnej informacji. 
Refleksyjnośd ma duże konsekwencje dla zdrowia człowieka. 

UWAGA J. Strelau (2000) 

Uwaga jako proces redukcji nadmiaru informacji. 
Pole uwagi jest szersze od pola świadomości. Wyróżnia się procesy przeduwagowe, 
polegające na przedświadomej obróbce bodźców. 
Różnica między czynnościami automatycznymi i kontrolowanymi jako kontinuum. 
Funkcje uwagi: 

a.  selektywnośd jako zdolnośd do wyboru jednego bodźca, źródła symulacji lub ciągu 

myśli, kosztem innych (coctail party phenomenon – aktywne ignorowanie głosów 
w naszym polu uwagi). 

b.  czujnośd jako zdolnośd długotrwałego oczekiwania na pojawienie się ściśle 

określonego bodźca, zwanego sygnałem, a ignorowania pozostałych bodźców, 
zwanych szumem. Bierne. 

c.  przeszukiwanie jako aktywny proces polegający na systematycznym badaniu pola 

percepcyjnego, w celu wykrycia obiektów spełniających założone kryterium. 

d.  kontrola czynności jednoczesnych. 

Teorie uwagi selektywnej (powstałe w odpowiedzi na pytanie, co decyduje o odrzuceniu 
pewnych informacji jako nieistotnych): 

a.  Model Broadbenta 

Używał techniki cienia/cieniowania (shadowing, jednoczesne prezentowanie 
dwóch różnych komunikatów do obojga uszu osoby badanej, której uwaga 
„podąża jak cieo” za jednym z nich).  Wychodząc z założenia, że z kanału 
ignorowanego nie przedostają się żadne semantyczne aspekty bodźca, Broadbent 
stworzył teorię filtra uwagi. 
Krytyka:  zakładał, że filtr działa na wczesnych etapach przetwarzania bodźca, 
jeszcze przed odebraniem jego znaczenia – wyniki eksperymentów nie zgadzały 
się. 

b.  Teorie późnej selekcji 

o  Model „osłabiacza” (Treisman) – informacje nieistotne są osłabiane na 

wczesnym etapie przetwarzania, ale nie odrzucane. 

o  Model Deutschów – wszystkie informacje przechodzą przez etap analizy 

sensorycznej i percepcyjnej w oryginalnej postaci, nie ma żadnych „filtrów” 
ani „osłabiaczy”, aż do momentu gdy informacje mają byd przekazane do 
pamięci krótkotrwałej. Filtr uwagi działa zatem na możliwie najpóźniejszym 
etapie. 

c.  Teorie ingerujące (selekcja dokonuje się zarówno na wczesnych, jak i na 

późniejszych etapach przetwarzania) 

o  Model Johnstona – istnieje jeden filtr uwagi, charakteryzujący się 

elastycznością działania, przystosowujący się do wymaganego poziomu 
przetwarzania informacji. Przetwarzanie na poziomie płytkim jest szybkie i 
polega na analizie cech fizycznych bodźca, a na poziomie głębokim na 
semantycznej obróbce bodźca, stosunkowo wolne. 

o  Model integracji cech –występują dwa etapy obróbki bodźca: 

przeduwagowyiuwagowy.  
Pierwszy polega na automatycznej rejestracji wszystkich istotnych cech 
obiektów, jest to proces niewymagający wysiłku i przebiegający mimowolnie. 
Wszystkie cechy są rejestrowalne równolegle w tym samym czasie. 
Etap uwagowy spełnia kryteria czynności kontrolowanej. 

Teorie uwagi podzielnej  odpowiadają na pytanie, jak możliwe jest nadzorowanie więcej niż 
jednej czynności w tym samym czasie. 

a.  Teoria modułów – uwaga działa poprzez niezależne annały sensoryczne, z których 

każdy zaopatrzony jest w osobny filtr. Jeśli wykonywanie dwóch czynności 
angażuje ten sam kanał sensoryczny, nastąpi pogorszenie poziomu wykonania 
przynajmniej jednej z nich. 
Koocowo uznano, że zamiast niezależnych kanałów sensorycznych istnieją 
niezależne moduły przetwarzania informacji.  
„Uwaga jest systemem niezależnych, wyspecjalizowanych modułów przetwarzania 
danych, obejmujących nie tylko selekcję bodźców, lecz również kontrolę reakcji 
wykonawczych.” 

a.  Teoria zasobów – rozwinięto technikę podwójnego zadania, polegającą na 

jednoczesnym wykonywaniu dwóch prostych czynności, z których jedna 
przybierała dwa poziomy trudności. 
Wyciągnięto wniosek, że uwaga działa jak system dystrybucji energii mentalnej, 
zwanej zasobami uwagi, przydzielanej poszczególnym czynnościom i decydującej 
o tym, jak dobrze będą wykonywane. 

BRUNER

 

Gotowośd percepcyjna. 
W skład procesu percepcji wchodzi akt kategoryzacji - widząc (czy tam słysząc, czując) jakąś 
rzecz, odnosimy ją do pewnej klasy rzeczy, na podstawie cech definicyjnych (kryterialnych); 
te cechy to tzw. "wskazówki".  
Każda percepcja jest kategorialna. Wyjątkowośd rzeczy polega na jej odchyleniu od klasy 
ogólnej, do której ją przydzieliliśmy. 
Gibson - rozróżnienie między polem wzrokowym, a światem wzrokowym, czyli między 
zmysłowym doznaniem cech, a faktycznymi cechami. 
Wallach - odróżnienie czystego procesu sensorycznego, od procesu sensorycznego, który 
wszedł w związek ze śladem pamięciowym, tworząc z nim połączenie nerwowe na zasadzie 
podobieostwa. 
Hebb - pewne elementarne kategorie percepcyjne muszą byd wrodzone, a nie nabyte drogą 
uczenia się.  
Spostrzeganie cechuje również zmienna zgodnośd z rzeczywistością. Mamy tylko 
reprezentacje rzeczywistych przedmiotów (gdy np. innymi zmysłami potwierdzimy nasze 
wcześniejsze spostrzeżenia danego przedmiotu - "to wygląda jak jabłko i rzeczywiście - jego 
codzienne spożywanie sprzyja zdrowiu").  
To, jak wierne jest nasze odzwierciedlanie rzeczywistości, zależy również od "konstruowania 
modelu",, np. eksponuje się badanemu 2 bezsensowne słowa - "yrulpzoc" i "vernalit". 
Drugie słowo znacznie bardziej przypomina rzeczywiste angielskie słowa, dlatego też badani 
zapamiętywali 93% liter z takich słów, podczas gdy zapamiętywali ok. 48% liter w słowach 

budowanych na zasadzie pierwszego. Świadczy to o tym, że badani, poprzez proces uczenia 
się, ukształtowali sobie model prawdopodobieostwa warunkowego tego, co z czym 
współwystępuje w języku angielskim.  
Jeśli niepełny bodziec przypiszemy błędnie do jakiejś kategorii, to o jego dalszych cechach 
błędnie wnioskujemy z tej właśnie kategorii, np. jeśli piłkę nożną zaklasyfikujemy jako 
arbuza, to będziemy się starad ją zjeśd, a potem się walniemy w łeb "jaki jestem głupi, 
chciałem piłkę zjeśd". 
Graham - "czyste" prawa percepcyjne można sformułowad wyłącznie na podstawie 
eksperymentów ograniczonych do tego typu operacji, jakie występują przy metodzie 
bodźców stałych. 
Bezpośrednia ocena wielkości sensorycznych (Stevens) - emitowano ton o częstotliwości 
1000 Hz i natężeniu 80 db. Badanych informowano, że jest to dźwięk o głośności równej 10. 
Następnie emitowano 9 różnych tonów o zmiennym natężeniu, maksymalnie o 70 db 
głośniejszy i minimalnie o 70 db cichszy od standardowego. Następnie proszono o 
określenie głośności liczbą w stosunku do standardowego (10).  
Percepcja to proces kategoryzacji, w trakcie którego następuje przejście od wskazówek do 
tożsamości kategorialnej. 
 
Im większa jest dostępnośd jakiejś kategorii: 
a) tym mniejsza ilośd informacji dostępnych "na wejściu" jest potrzebna, aby zaliczyd 
przedmiot do jakiejś kategorii 
b) tym większą liczbę cech informacji dostępnych "na wejściu" badany uzna za wskazujące 
na przynależnośd do danej kategorii 
c) tym większe jest prawdopodobieostwo, że inne kategorie równie dobrze nadające się dla 
otrzymanej informacji ulegną zamaskowaniu. 
Etapy szeregu decyzyjnego: 
 - Prymitywna kategoryzacja - wyodrębnienie percepcyjne. 
 - poszukiwanie wskazówek 
 - sprawdzanie dla potwierdzenia 
 - zakooczenie potwierdzenia - zaprzestanie poszukiwania wskazówek 
 
Wartośd i potrzeba jako czynniki organizujące spostrzeganie. 
Wyznaczniki percepcyjne: 



 

autochtoniczne (łatwo mierzalne cechy układu nerwowego, np. proste tworzenie 
par, tendencja do zamykania figur niepełnych, zlewanie się świateł o dużej 
częstotliwości migotania) 



 

behawioralne (funkcje organizmu, które sterują wszystkimi funkcjami wyższymi, 
np. prawa uczenia się i motywacji, wypieranie, introwersja - ekstrawersja) 

Warunkowanie sensoryczne: wiele badao pokazało, że np. systemem nagród i kar można 
zmienid spostrzeganie. (Haggard, Rose, Proshansky, Murphy, Schafer)  
"Regresja do prawdziwego obiektu" odzwierciedla nawyki spostrzegającego (Thouless) 
Von Fieandt - prostym warunkowaniem pawłowowskim można zmienid sposób oceny 
koloru jasnoszarego w cieniu i ciemnoszarego w dobrym oświetleniu. 
Realizm percepcyjny wzrasta z wiekiem - np. Piaget i Binet. 
Proces selekcji w spostrzeganiu - "hipoteza percepcyjna" (może ją uaktywnid potrzeba, 
koniecznośd nauczenia się czegoś, czy lub wymagania stawiane organizmowi) - jeżeli jest 
nagradzana - ulega fiksacji, którą bardzo ciężko wygasid.  
Hipotezy empiryczne: 



 

im większa jest wartośd społeczna przedmiotu, tym bardziej jego percepcja będzie 
podatna na organizację przez wyznaczniki behawioralne 



 

działanie wyznaczników będzie tym silniejsze, im silniejsza jest potrzeba jednostki 
związana z przedmiotem przedstawiającym wartośd społeczną 



 

wieloznacznośd percepcyjna ułatwi działanie wyznaczników behawioralnych 
wtedy, gdy zredukuje działanie wyznaczników autochtonicznych 

Eksperyment na str 107 (monety spostrzegane jako większe niż tej samej wielkości 
tekturowe krążki / grupa dzieci biednych bardziej przeceniała wielkośd monet od grupy 
dzieci zamożnych)  
- hipoteza wtórna: w przypadku zbioru obiektów o różnej wartości, ale należących do tej 
samej klasy, istnienie potrzeby związanej z daną klasą obiektów przejawi się w taki sposób, 
że najbardziej uwydatniane będą obiekty najbardziej wartościowe itd. 
 
Badania Cattella (że szybkośd czytania zależy od znajomości języka, że lepiej rozpoznajemy 
litery jeśli tworzą jakieś słowo itp. itd.) 
Teoria informacji Shannona - ilośd informacji nie zależy od danego symbolu, ale od wielkości 
zbioru możliwych symboli, z którego ten symbol pochodzi. 
Nie no dalej to już są takie brednie, że ja nie wiem :v 
 
Bodźce nie oddziałują na organizm obojętny. W procesie spostrzegania organizm zawsze 
znajduje się w stanie oczekiwania wobec otoczenia.  
Działanie procesów ukierunkowujących polega na organizacji pola percepcyjnego w taki 
sposób, aby zmaksymalizowad spostrzeżenia ważne dla aktualnych potrzeb, a 
zminimalizowad szkodliwe. 

Woodworth - organizm działa na zasadzie "prób i sprawdzeo", aby sprawdzid, czy dane 
oczekiwanie jest opłacalne. 
Co się dzieje w sytuacjach niespójnych? W przypadku, gdy jakiś element, bądź kilka 
elementów zaburza wyuczoną stałośd spostrzegania? 
Eksperyment, str 141 (Bruner) - ten z kartami, z niezgodnością koloru z figurą. Do 
rozpoznania kart niespójnych potrzeba było istotnie większego czasu ekspozycji, niż do 
rozpoznania kart normalnych.  
Wyróżniamy 4 typy reakcji na niespójnośd: 
Dominacja - jeżeli badany widział czerwoną kartę z niewłaściwą figurą, to albo spostrzegał 
ją jako czarną kartę, albo czerwoną - z właściwą jej figurą. 
Kompromis - widząc niespójne karty, badani na przykład mówili, że widzą karty brązowe, 
oliwkowe. Takie jakby połączenie tych niespójnych cech 
Rozpad - albo rozpad w obrębie figury lub koloru, albo całkowita niemożnośd 
wypowiedzenia się jak karta wyglądała, czy to w ogóle była karta i totalnie badany już nie 
wie o co chodzi i ja już też powoli nie wiem 
Rozpoznanie - jak sama nazwa wskazuje