ROZRÓD

WETERYNARIA W PRAKTYCE

www.weterynaria.elamed.pl

MAJ-CZERWIEC • 3/2007

60

nu i oksytocyny. Dotychczas nie opisa-
no niekorzystnych efektów ubocznych 
stosowania aglepristonu u suk, choć 
w badaniach własnych obserwowano 
wzrost aktywności transaminaz w suro-
wicy w trakcie długotrwałego podawania. 
W rzadkich przypadkach notuje się od-
czyny zapalne w miejscach iniekcji.

Według różnych autorów tylko 38-40% 

przypadkowo pokrytych suk zachodzi rze-
czywiście w ciążę, stąd nie mając co do tego 
pewności, podawanie estrogenów czy pro-
staglandyn – leków obarczonych znaczny-
mi skutkami ubocznymi – jest rzeczą ryzy-
kowną (5). Zwłaszcza podanie estrogenów 
(często używanych przez lekarzy) niesie za 
sobą ujemne skutki, prowadząc niejedno-
krotnie do utraty możliwości rozrodczych. 
Aglepriston nie ma ujemnego wpływu na 
funkcje rozrodcze u suk, o czym może 
świadczyć duży odsetek suk szczennych, 
u których go w przeszłości podawano. Stąd 
nawet nie będąc pewnym, czy suka jest 
w ciąży, można podawać go bez większego 
ryzyka. Mając możliwość podania aglepri-
stonu, nie trzeba czekać do momentu po-
twierdzenia ciąży. Usuwanie ciąży po 25. 
dniu może wiązać się z wypływami z dróg 
rodnych, w trakcie resorpcji płodów jest 
większe ryzyko retencji wydzieliny w ja-
mie macicy i większa możliwość stanów 
zapalnych, a nawet intoksykacji organi-
zmu. Niekiedy przy aborcji w wysokiej cią-
ży (w praktyce nie znając daty krycia trud-
no dokładnie ustalić termin porodu) suka 
wypiera żywe, ale jeszcze niezdolne do sa-
modzielnego życia płody, co dla właściciela 
jest bardzo negatywnym przeżyciem. Dlate-
go wczesne zapobieganie ciąży u suk przy 
użyciu aglepristonu jest mocno uzasadnio-
ne zarówno z punktu widzenia sztuki lekar-
skiej, jak i etyki.

E

STROGENY

Wydzielane w proestrus wywołują w maci-
cy szereg zmian umożliwiających przyszłą 
implantację. Zmiany te polegają na obrzę-
ku i przekrwieniu endometrium oraz wzro-
ście aktywności wydzielniczej gruczołów 

Niechciane (przypadkowe) pokrycie 
suki lub kotki jest częstym problemem, 
w szczególności w miesiącach letnich. 
Problem dotyczy zarówno suk, jak i kotek. 
Zdarza się u hodowców, a także u prywat-
nych właścicieli zwierzęcia. Możliwości 
postępowania w przypadkach, gdy wła-
ściciel samicy nie decyduje się na posia-
danie miotu, przedstawia ryc. 1.

Z uwagi na dość późną diagnostykę 

ciąży (powyżej 20. dnia) wielu właścicieli 
decyduję się na zapobieganie ciąży jesz-
cze przed jej zdiagnozowaniem.

Do zapobiegania ciąży w późnym estrus 

i wczesnym diestrus stosuję leki, które zo-
staną omówione poniżej.

A

NTYGESTAGENY

Związki te, będące wybiórczymi blokera-
mi receptorów progesteronowych, wyda-
ją się być lepiej tolerowane przez suki niż 
dotychczas stosowane leki, a ich skutecz-
ność antykoncepcyjna wynosi do 100%. 
Stosowany w weterynarii aglepriston, 
wiążąc się z receptorem progesterono-
wym, eliminuje jego działanie biologicz-
ne na narządy efektorowe – macicę oraz 
gruczoł mlekowy (1, 2).

Ponadto podaje się je tylko w dwukrot-

nej iniekcji w ciągu 24 h w dowolnym 
terminie od dnia krycia do implantacji 
(22. dzień). Dawka wynosi 10 mg/kg.

Podanie antygestagenów nie zmienia 

stężenia progesteronu w surowicy krwi. 
Do obumarcia embrionów, a potem pło-
dów, i otwarcia szyjki macicy, w przypadku 
późniejszego zastosowania, dochodzi przy 
prawidłowym poziomie progesteronu. Po-
dejrzewa się, iż aglepriston oddziałuje tak-
że na oś podwzgórze – przysadka – jajniki, 
o czym świadczy podwyższone stężenie pro-
laktyny po jego podaniu u suk ciężarnych, 
a także skrócenie okresu interestrus (3).

O ośrodkowym działaniu antygestage-

nów świadczy także przejściowy spadek 
ciepłoty wewnętrznej organizmu po po-
daniu leku (4).

Aglepriston nie wpływa na poziom 

progesteronu, prostaglandyn, kortyzo-

dr n. wet. Sławomir Giziński

Zakład Rozrodu Zwierząt Katedry Nauk Klinicznych, Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW

Abstract

Incidental (undesirable) mating is a fre-
quent problem in breeding kennels and 
also for individual owners. Such mating 
is sometimes connected with inbreeding 
or size disproportion between a male 
and a female; this may lead to fetal 
loss and dystocia. Veterinary surgeon 
is obliged to inform an owner about a 
possible approach in the case of inci-
dental mating if an owner refuses to al-
low his bitch to have puppies. 

Key words

contraception, aglepriston, mismating 

Streszczenie

Niechciane (przypadkowe) krycie suk 
jest częstym problemem spotykanym 
w hodowlach psów oraz u indywidual-
nych właścicieli. Krycie takie ma nie-
kiedy charakter wsobny lub wiąże się 
z dysproporcjami wielkości między sam-
cem i samicą, czego wynikiem może 
być zamieranie płodów oraz dystocia. 
Lekarz weterynarii zobowiązany jest do 
przedstawienia właścicielowi możliwości 
postępowania po niechcianym kryciu 
w przypadku, gdy właściciel z różnych 
powodów nie chce mieć miotu.

Słowa kluczowe

zapobieganie ciąży, aglepriston, nie-
chciane krycie 

Postępowanie 
po przypadkowym 
kryciu u suk

ROZRÓD

WETERYNARIA W PRAKTYCE

www.weterynaria.elamed.pl

MAJ-CZERWIEC • 3/2007

62

macicznych. Podanie egzogennych es-
trogenów w trakcie estrus powoduje nad-
mierną proliferację endometrium uniemoż-
liwiającą implantację, a także utrudnienie 
transportu komórek jajowych przez jajo-
wody, co prowadzi do ich degeneracji. Es-
trogeny wykazują także bezpośrednią em-
briotoksyczność (6).

Estrogeny są bardzo często używa-

ne przez lekarzy. Najczęściej stosuje się 
Oestradiolum benzoicum i Oestradiolum cy-
pionicum. W praktyce estrogeny podajemy 
w 3. i 5., a niekiedy także w 7. dniu po ko-
pulacji w dawce od 22 μg/kg do 44 μg/kg 
w formie zastrzyków domięśniowych.

Zbyt wczesne podanie może nie przy-

nieść efektu, zaś podanie późne (w diestrus) 
może zwiększać ryzyko zapalenia macicy, 
gdyż estrogeny, działając wraz progestero-
nem, częściej prowadzą do zwyrodnienia 
cystowatego  endometrium (7). Podawanie 
estrogenów mimo dość wysokiej skutecz-
ności antykoncepcyjnej (do 100% w daw-
ce 44 μg/kg, niższe dawki są bezpieczniej-
sze, ale nie dają zadowalających efektów 
antykoncepcyjnych) niesie za sobą szereg 
skutków ubocznych. Najczęściej obserwuje 
się: pyometrę (7-25%), supresję szpiku kost-
nego, anemię plastyczną, krwotoki z maci-
cy, krwotoki wewnętrzne, notowano także 
pojedyncze zgony po jednorazowym poda-
niu estrogenów (6). U suk, u których sto-
sowano estrogeny, obserwowano mniejsze 
możliwości zajścia w ciążę w kolejnych cy-
klach. Z uwagi na to nie powinno się sto-
sować estrogenów u suk przeznaczonych 
w przyszłości do rozrodu.

Podobne efekty uboczne wykazywał blo-

ker receptorów estrogenowych – tamoxifen, 
który u psów ma działanie estrogenne, po-
dawany w dawce 1 mg/kg przez 10 dni przed 
15. dniem diestrus wykazywał 100% skutecz-
ność antykoncepcyjną. Jednak podawanie 
tego leku powodowało u leczonych suk en-
dometritis, cysty jajnikowe i pyometrę (8).

P

ROSTAGLANDYNY

 

I

 

AGONIŚCI

 

DOPAMINY

Miały być alternatywą dla estrogenów. Za 
utrzymanie i prawidłowy przebieg ciąży 

odpowiedzialny jest progesteron, wydzie-
lany przez ciałko żółte. Progesteron jajni-
kowy zapobiega kurczliwości macicy do 
ostatnich dni ciąży. Usunięcie jajników 
u suk w późnej ciąży, ok. 55. dnia, powo-
duje poronienie w ciągu 48 h (9, 10).

Hormonami odpowiedzialnymi za rozwój 

i utrzymanie ciałka żółtego, w szczególności 
po implantacji, są LH i prolaktyna. Hypofi-
zektomia do 18. dnia po owulacji nie zmie-
nia poziomu progesteronu w surowicy (6). 
Prostaglandyny i leki antyprolaktynowe 
(bromokryptyna, cabergolina) powoduję 
regresję ciałka żółtego i spadek poziomu 
progesteronu w surowicy, co w konsekwen-
cji prowadzi do poronienia (12). Podawanie 
samych prostaglandyn w pierwszej połowie 
ciąży nie zawsze okazywało się skuteczne, 
natomiast w kombinacji z kabergoliną za-
pewniało 100-procentową efektywność. 
PGF2α w dawce 250 μg/kg z bromokryp-
tyną w dawce 10 μg/kg od 6 dnia diestrus 
przez 5 dni powodowało spadek koncentra-
cji poziomu progesteronu w surowicy po-
niżej 2 ng/ml i brak ciąży w badaniu USG 
w 30. dniu od krycia (13, 14)

Jednak prostaglandyny powodują u psów 

gwałtowne efekty uboczne, takie jak: drgaw-
ki, ślinotok, gorączka, wymioty, nagłe de-
fekacje i oddawanie moczu. Niższe dawki 
PGF2α, ograniczające wystąpienie objawów 
ubocznych, stosowane w I połowie ciąży nie 
dają 100-procentowego efektu antykoncep-
cyjnego. Objawy uboczne często zniechęcają 
właścicieli do kontynuacji terapii (13, 14).

Porównując skuteczność, a przede 

wszystkim wystąpienie i charakter efek-
tów ubocznych trzech opisanych grup le-
ków, można jednoznacznie stwierdzić, iż 
antygestageny są lekami do podawania 
z wyboru w przypadkach przypadkowe-
go krycia u suk i kotek. 

‰

Piśmiennictwo
 1. Philibert D.: Affinité relative de liaison pour 

les récepteurs stéroïdiens – activité antiprogesté-
rone in vivo. Rapport d’étude interne Rous-
sel, Uclaf 1994.

  2. Concannon P.W., Yeager A., Frank: Termi-

nation of pregnancy and induction of prema-

ture luteilysis by the antiprogestagen, mifepris-
tone, in dogs. „J. Reprod. Fertil.”, 1990, 88, 
99-104. 

  3. Galac S., Kooistra H.S., Dieleman S.J., 

Cestnil V., Okkens A.C.: Effects of aglepris-
tone a progesterone receptor agonist adminis-
tered during the early luteal phase in non-preg-
nant bitches. „Theriogenology”, 2004, 63, 
494-500.

  4. Corrada Y., Garcia P., de la Sota P.E., Huz-

man M., Landowi MF., Gobello C.: De-
crease of body temperature after aglepristone 
treatment in bitches. „Animal Reproduction 
Science”, 2005, 87, 295-299.

  5. Feldman E.C., Davidson A.P., Nelson W.N.: 

Prostaglandin induction of abortion in preg-
nant bitches  after misalliance. „J. Am. Vet. 
Med. Assos.”, 1993, 202, 1855-1858. 

  6. Bowen R.A.,Olson P.l, Behrendt M.D.: Ef-

ficacy and toxicity of estrogen commonly used 
to terminated canine pregnancy. „J. Amer. Vet. 
Med. Assn.”, 1985, 186, 783-788.

 7. Concanoon P.W., Meyers-Wallen V.N.: 

Current and proposed methods for contra-
ception and  termination pregnancy in dog 
and cats. „J. Am. Vet. Assoc.”, 1991,198, 
1214-1225.

 8. Bowen R.A., Olson P.N., Young S.: Ef-

ficacy and toxicity of tamoxifen citrate for 
prevention and termination of pregnancy in 
bitches. „J. Amer. Vet. Med. Assn.”, 1988, 
49, 27-31.

 9. Tsutsui T.: Effects of ovariectomy and proges-

terone treatment on the maintenance of preg-
nancy in bitches. „Jpn. J Vet. Sci.”, 1983, 45, 
47-51.

10. Concannon P.W.: Effects of hypophysectomy 

and LH administration on luteal phase plas-
ma  progesterone levels in the Beagle bitch. 
„J. Reprod. Fertil.”, 1980, 58, 407-410. 

11. Okkens A.C., Dieleman S.J., Bevers M.M.: 

Influence of hypophysectomy on the lifespan of 
the corpus luteum in the cyclic dog. „J. Reprod. 
Fertil.”, 1986, 77, 187-192. 

12. Concannon  P.:  Reproductive endocrinology, 

contraception and pregnancy termination in 
dogs. [W:] Ettinger S., Feldman E.: Text-
book of Veterinary Internal Medicine. 4

th

 Ed., 

Philadelphia, W.B. Saunders, 1995.

13. Onclin K., Silva L.D.M., Verstegen J.P.: Ter-

mination of unwanted pregnancy in dog with 
the dopamiane agonist, cabergoline in combi-
nation with a syntetic analog of PGF2 alpha 
either  cloprostenol or alphaprostol. „Therio-
genology”, 1995, 43, 813-882.

14. Paradis M., Post K.., Mapletoft R.T.: Effects 

of prostaglandin F2α on corpora lutea formation 
and function in mated bitches. „Can. Vet. J.”,
1983, 24, 239-242.

dr n. wet. Sławomir Giziński

Zakład Rozrodu Zwierząt

Katedry Nauk Klinicznych

Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW

02-776 Warszawa 

ul. Nowoursynowska 159c

e-mail: slawomir_gizinski@sggw.pl

Ryc. 1. Metody likwidacji ciąży u suk i kotek

Przypadkowe 

krycie

Zastosowanie środków 

wczesnoporonnych 

(0-25 dzień)

– estrogeny

– PGF

– aglepriston

Zastosowanie 

środków 

likwidujących ciążę 

zaimplantowaną

(24-45 dzień)

Zabieg 

ovariohisterektomii 
po zdiagnozowaniu 

ciąży