„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

0

 

 

 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 
              i  NAUKI  

 
 

 

Ewa Kawczyńska-Kiełbasa 

Teresa Stolarek 

 

 

Ewidencjonowanie zmian w zasobach rzeczowych 
przedsiębiorstwa 412[01].Z1.03 
  

 

 

 
 

Poradnik dla nauczyciela 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Wydawca 

Instytut Technologii  Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy   
Radom 2005  

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

1

Recenzenci: 
prof. zw. dr hab. Maria Gmytrasiewicz 
mgr Monika Szczerbak 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
Katarzyna Maćkowska 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr inż.. Maria Majewska 

 

 
 
 
Korekta: 
Joanna Iwanowska 
Edyta Kozieł 

 
 
 

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 412[01].Z1.03 
Ewidencjonowanie zmian w zasobach rzeczowych przedsiębiorstwa zawartego w modułowym 
programie nauczania dla zawodu technik rachunkowości. 

 

 

 

 

 

 
 
  
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2005

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

2

 

SPIS TREŚCI 

1. Wprowadzenie 

3

2. Wymagania wstępne 

5

3. Cele kształcenia 

6

4. Przykładowe scenariusze zajęć 

7

5. Ćwiczenia 

12

5.1 Rzeczowe aktywa trwałe 

12

    5.1.1 Ćwiczenia 12
    5.1.2 Sprawdzian postępów 18
5.2 Leasing 

18

    5.2.1 Ćwiczenia 18
    5.2.2 Sprawdzian postępów 21
5.3 Wartości niematerialne i prawne 

21

    5.3.1 Ćwiczenia 21
    5.3.2 Sprawdzian postępów 26
5.4 Gospodarka zapasami materiałowymi 

26

    5.4.1 Ćwiczenia 26
    5.4.2 Sprawdzian postępów 30
5.5 Obrót towarowy 

31

    5.5.1 Ćwiczenia 31
    5.5.2 Sprawdzian postępów 34
5.6 Obrót wyrobami gotowymi 

35

    5.6.1 Ćwiczenia 35
    5.6.2 Sprawdzian postępów 36
5.7. Obsługa komputerowego programu środków trwałych 

37

    5.7.1. Ćwiczenia 37
    5.7.2. Sprawdzian postępów 44
5.8. Obsługa komputerowego programu handlowego  

45

    5.8.1. Ćwiczenia 45
    5.8.2. Sprawdzian postępów 53
6. Sprawdzian osiągnięć 

55

7. Literatura 

66

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3

1. WPROWADZENIE 

 

 Przekazujemy 

Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu 

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie technik rachunkowości. 
 Rachunkowość stanowi logiczny, całościowy i zwarty system. Najbardziej pracochłonną 
i jedną z trudniejszych w praktyce jest ewidencja księgowa stanowiąca część tego systemu. 
Niniejszy poradnik ma ułatwić uczniom poznanie ewidencji wybranego zagadnienia 
rachunkowości - zmian w rzeczowych zasobach przedsiębiorstwa, także z wykorzystaniem 
użytkowego programu komputerowego. Podjęcie próby samodzielnego rozwiązywania zadań 
musi być poprzedzone przyswojeniem treści teoretycznych, które w niezbędnym zakresie 
zawarte są w materiale nauczania do poszczególnych części.  
 Poradnik 

zawiera: 

1.  wymagania wstępne, to znaczy określenie posiadanej wiedzy i umiejętności niezbędnych  

do realizacji tej jednostki modułowej, 

2.  cele kształcenia, które określają jakie umiejętności uczeń powinien opanować w wyniku 

procesu kształcenia, 

3.  ćwiczenia, zawierające treść, sposób wykonania, niezbędne materiały, 
4.  sprawdzian postępów, który ma umożliwić sprawdzenie poziomu wiedzy, 
5.  sprawdzian osiągnięć umożliwiający ocenę umiejętności zdobytych podczas realizacji 

jednostki modułowej, 

6.  wykaz literatury. 

 Treści kształcenia zawarte w jednostkach szkoleniowych 57. i 5.8. Poradnika dla ucznia 
mają ukształtować u ucznia niezbędne umiejętności praktyczne obsługi programów 
komputerowych  
w zakresie ewidencjonowania środków trwałych i zakupu towarów.  
 Przed 

rozpoczęciem pracy w tych jednostkach proponuje się dokładnie zapoznać się 

z jednostką szkoleniową 4.9.1. w module 412[01].Z1.01., gdzie szczegółowo zostały 
omówione zagadnienia sposobów archiwizowania i zabezpieczania danych oraz sterowania 
uprawnieniami użytkowników. Zawarte tam instrukcje pozwolą Państwu sprawniej prowadzić 
zajęcia i oszczędzić wiele czasu na ponowne, żmudne wprowadzanie danych. Uczeń powinien 
zostać wdrożony do tworzenia kopii zapasowych po każdych zajęciach i odtwarzania danych z 
tychże kopii. Warto również zwrócić uwagę na długie (dłuższe niż 8 znaków) nazwy plików 
i folderów nadawane przez uczniów. Niektóre programy ich nie przyjmują. 
  Zwykle do celów tych doskonale nadaje się dyskietka, gdyż ilość danych wprowadzona 
przez ucznia w programie jest na tyle mała,  że jej pojemność powinna wystarczyć. Przy 
tworzeniu kopii na dyskietce należy pamiętać o możliwości utraty danych zapisanych 
wcześniej, ponieważ zwykle firmowe programy pakujące wstępnie formatują dyskietkę. 
 Należy zwrócić również uwagę na ograniczenia czasowe i ilościowe w kwestii 
wprowadzanych danych wersji edukacyjnych programów. 

 
 

 
 
 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

4

Schemat układu jednostek modułowych 

 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
           
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Moduł 412[01].Z1 

Ewidencja księgowa działalności 

przedsiębiorstwa 

412[01].Z1.01 

Organizowanie 
rachunkowości 

w przedsiębiorstwie 

412[01].Z1.02 

Ewidencjonowanie 

rozrachunków  

i obsługa płatności 

412[01].Z!.03 

Ewidencjonowanie zmian 

w zasobach rzeczowych 

przedsiębiorstwa  

412[01].Z1.04 

Prowadzenie ewidencji 

procesów gospodarczych 

412[01].Z1.05 

Sporządzanie sprawozdań 

rocznych 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

5

2. WYMAGANIA WSTĘPNE 

 
Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

-  zdefiniować podstawowe pojęcia dotyczące rachunkowości 
-  zdefiniować pojęcie aktywów trwałych i obrotowych, 
-  sklasyfikować aktywa trwałe i obrotowe, 
-  zdefiniować poszczególne składniki aktywów, 
-  przyporządkować dany składnik majątku do aktywów trwałych lub obrotowych, 
-  dokonywać rozliczeń z kontrahentami i urzędem skarbowym 
-  poruszać się w oknach systemu Windows i DOS, 
-  wykonywać podstawowe operacje na plikach i folderach, 
-  stosować podstawowe zasady obsługi programów w środowisku Windows, 
-  sterować miejscem zapisu danych na dysku i dyskietkach, 
-  zarejestrować nową firmę w programie, 
-  ustawić parametry pracy programie, 
-  zdefiniować rejestr sprzedaży i rejestr zakupu, 
-  utworzyć kopie bezpieczeństwa danych w programach, 
-  dodać nowych użytkowników do programu i sterować ich uprawnieniami. 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

6

3. CELE KSZTAŁCENIA 

 
W wyniku realizacji ćwiczeń podanych w poradniku uczeń powinien umieć: 

-  sklasyfikować środki trwałe według grup klasyfikacji GUS, 
-  ustalić wartość początkową i bieżącą rzeczowych aktywów trwałych i wartości 

niematerialnych i prawnych, 

-  zaprowadzić księgi inwentarzowe, 
-  zaewidencjonować dowody księgowe i operacje gospodarcze związane ze zmianami 

w stanie środków trwałych  i wartości niematerialnych i prawnych, 

-  zaewidencjonować środki trwałe na kontach pozabilansowych, 
-  rozróżnić amortyzację dla celów bilansowych i podatkowych, 
-  obliczyć i zaksięgować odpisy umorzeniowe i amortyzacyjne różnymi metodami, 
-  zastosować najkorzystniejszą metodę amortyzacji, 
-  scharakteryzować środki trwałe w budowie, 
-  ustalić koszt środków trwałych w budowie, 
-  zdefiniować i rozróżnić leasing operacyjny i finansowy, 
-  zaewidencjonować operacje gospodarcze związane z leasingiem finansowym 

i operacyjnym, 

-  wycenić rozchód materiałów różnymi metodami, 
-  zastosować w wycenie stałe ceny ewidencyjne oraz rozliczyć odchylenia od tych cen, 
-  zaewidencjonować operacje gospodarcze związane z obrotem materiałowym, 
-  ustalić ceny i marże w obrocie towarowym, 
-  zaewidencjonować  operacje gospodarcze związane z obrotem towarowym, 
-  rozliczać i ewidencjonować koszty zakupu, 
-  sporządzić rejestry zakupu, 
-  zaewidencjonować podatek VAT naliczony, 
-  dokonać klasyfikacji produktów pracy, 
-  wycenić przychód i rozchód produktów gotowych i produktów w toku, według 

poszczególnych metod wyceny, 

-  zaewidencjonować operacje gospodarcze w zakresie produktów pracy, 
-  zastosować komputerowe programy magazynowe do ewidencji zapasów. 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

7

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

Scenariusz zajęć nr 1 

Temat: Wprowadzenie środka trwałego do ewidencji 

 

Cele: 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

-  sklasyfikować środki trwałe, 
-  ustalić symbol układu klasyfikacyjnego na podstawie KŚT,  
-  prawidłowo ustalić wartość początkową środka trwałego, 
-  sporządzić dokument OT – przyjęcie środka trwałego 
-  wpisać środek trwały do książki inwentarzowej, 
-  założyć kartę analityczną środka trwałego, 
-  nadać numer inwentarzowy środka trwałego. 

 
Metody nauczania – uczenia się: 

-  pogadanka, 
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  dyskusja, 
-  ćwiczenia. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

-  praca indywidualna, 
-  praca w zespołach. 

 
Środki dydaktyczne: 

-  ustawa o rachunkowości, 
-  Klasyfikacja Środków Trwałych, 
-  druki dokumentów OT, kart analitycznych środków trwałych,  
-  kserokopia strony księgi inwentarzowej, 
-  zeszyty przedmiotowe, 
-  kalkulatory 
-  arkusze papieru, 
-  pisaki. 

 
Czas trwania: 
90 minut 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

8

Przebieg zajęć: 
1. Wprowadzenie 
2. Wskazanie celów zajęć 
3. Plan zajęć: 

A. Pojęcie i klasyfikacja środków trwałych: 

-  nauczyciel w formie pogadanki i pytań skierowanych do uczniów odwołuje się do 

nabytych już wiadomości , 

-  nauczyciel wskazuje właściwy Art. ustawy o rachunkowości, który definiuje środki 

trwałe, uczniowie weryfikują swoja wiedzę, analizują definicję środków trwałych, 

-  uczniowie podzieleni na grupy otrzymują od nauczyciela treść zadania zawierającego 

zbiór różnych składników majątkowych, z którego należy wybrać  środki trwałe i 
sklasyfikować według określonych w zadaniu grup, uczniowie prezentują wykonane 
zadanie. 

B. Wartość początkowa środków trwałych: 

-  uczniowie korzystają z treści materiału nauczania w poradniku dla ucznia, wskazują 

sposoby ustalania wartości początkowej środków trwałych, 

-  uczniowie rozwiązują indywidualne fragment ćwiczenia 1 w części „Środki trwałe” 

zawartej  
w poradniku dla ucznia dotyczącego ustalania wartości początkowej środka trwałego. 

C. Dokumentacja w związku z przyjęciem środka trwałego: 

-  uczniowie korzystają z treści materiału nauczania w poradniku dla ucznia, wskazują 

dokumenty, które należy sporządzić w chwili przyjęcia środka trwałego do używania, 

-  uczniowie otrzymują druki dokumentów: OT, karty analitycznej środka trwałego, 

kserokopii strony księgi inwentarzowej, 

-  uczniowie podzieleni na grupy otrzymują KŚT, 
-  uczniowie rozwiązują kolejny fragment ćwiczenia 1 w części „Środki trwałe” zawartej 

w poradniku dla ucznia, w którym określają  KŚT oraz sporządzają dokument OT, 
dodatkowo na bazie ćwiczenia 1 sporządzają kartę analityczną  środka trwałego i raz 
dokonują wpisu do księgi inwentarzowej korzystając z wcześniej przygotowanych 
kserokopii, 

-  uczniowie prezentują prawidłowość sporządzonych dokumentów, analizują ewentualnie 

popełnione błędy, 

-  uczniowie wskazują w jaki sposób dokonają oznaczenia przyjętego środka trwałego, 
-  uczniowie w miarę możliwości odszukują numery inwentarzowe naniesione na 

wyposażenie pracowni, w której przeprowadzana jest lekcja. 

4. Podsumowanie zajęć: 

-  uczniowie wskazują na konieczność prawidłowego ustalenia wartości początkowej 

przyjmowanego środka trwałego, 

-  uczniowie wskazują na konieczność prawidłowego ustalenia symbolu KŚT, 
-  uczniowie wskazują na konieczność prawidłowego sporządzenia dokumentacji związanej  

z przyjęciem środka trwałego do używania, 

-  uczniowie wskazują na konieczność oznaczenia numerem inwentarzowym przyjętego 

środka trwałego. 

5. Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności. 
 
 
 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

9

Scenariusz zajęć nr 2 

Nazwa i nr programu modułowego: Technik Rachunkowości 412[01]]/SP/MEN 
Moduł: 412[01].Z1. 
Jednostka modułowa: 03 
Temat zajęć:  Sporządzanie kart środków trwałych z wykorzystaniem komputerowego 
programu środków trwałych. 
Klasa: 
Liczba godzin: 2 x 45 min. 
Cel ogólny:  Utrwalenie i uporządkowanie umiejętności wykorzystania komputera do 
sporządzania kart środków trwałych (lekcja powtórzeniowa). 
Szczegółowe cele kształcenia: 
Uczeń potrafi: 
-  otworzyć/utworzyć firmę w programie środków trwałych, 
-  ustawić parametry globalne w programie, 
-  wprowadzić środek do ewidencji środków trwałych w programie na podstawie dokumentu 

zakupu, 

-  dobrać numer KTŚ dla środka trwałego, 
-  dobrać typ amortyzacji dla środka trwałego w programie, 
-  dobrać stopę procentową i współczynnik modyfikujący dla środka, 
-  określić liczbę miesięcy amortyzacji środka trwałego i miejsce jego użytkowania, 
-  sporządzić kartę środka trwałego ręcznie i w programie komputerowym, 
-  archiwizować dane w programie. 
W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe: 
-  umiejętności organizowania i planowania pracy własnej ucznia i zespołu, 
-  umiejętności pracy w zespole, 
-  umiejętności samooceny własnych osiągnięć i oceny pracy zespołu. 
Metody nauczania: 
Metoda gry symulacyjnej – symulacja wypełniania kart środków trwałych na podstawie 
dokumentów zakupu. 
Środki dydaktyczne: 
-  regulamin gry: ramy czasowe, przebieg i zasady punktowania (przygotowuje nauczyciel), 
-  zestawy zadań opracowane przez nauczyciela dla każdego zespołu uczniów, 
-  10 stanowisk komputerowych z zainstalowanym programem środków trwałych (z lub bez 

zarejestrowanej firmy w programie), 

-  puste druki kart środków trwałych do wypełniania ręcznego (arkusz karty środka trwałego), 
-  dowody zakupu środków trwałych w teczkach, 
-  drukarka sieciowa, 
-  nagrywarka płyt CD-RW i CD-R, płyty CD-RW i CD-R lub dyskietki. 
Przykładowe zadanie do wykonania przez zespół uczniów 
1.  Sporządź kartę  środka trwałego – robot przemysłowy, na podstawie dokumentu zakupu 

(dane dokumentu: data zakupu 200_-_-_, wartość netto – 100 000,00 zł, nr fabryczny).  

2.  Sporządź kartę  środka trwałego – telefon komórkowy Ericsson 76/234, na podstawie 

dokumentu zakupu (dane dokumentu: data zakupu 200_-_-_, wartość netto – 1 350,75, nr 
fabryczny).  

3.  Sporządź kartę środka trwałego – sieć komputerowa, na podstawie dokumentu zakupu (dane 

dokumentu: data zakupu 200_-_-_, wartość netto – 12 400,00).  

4.  Sporządź kartę  środka trwałego – zestaw regałów biurowych SOSNA, na podstawie 

dokumentu zakupu (dane dokumentu: data zakupu 200_-_-_, wartość netto – 5 250,00, nr 
fabryczny).  

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

10

Dane do programu – rozpoczęcie amortyzacji środków trwałych w firmie następuje w miesiącu 
przyjecia  środka do użytkowania, a umorzenia jednorazowe są przeprowadzane w miesiącu 
zakupu. 
Osoby odpowiedzialne za środek – członkowie zespołu. 
Miejsca użytkowania, numer ewidencyjny – zespół proponuje sam. 
Czas na wykonanie zadania – określi nauczyciel. 
Przebieg zajęć 
Faza wstępna: czynności organizacyjno – porządkowe, podanie tematu lekcji, zaznajomienie 
uczniów z regulaminem gry, podział uczniów na zespoły (w tym wybór zespołu 
koordynującego przebieg gry – grupa „sędziów”, która będzie oceniać prawidłowość 
wykonanych przez zespoły zadań, zapisywać wyniki, sterować kolejnością wydruków, 
odmierzać czas na wykonanie zadania itp.). 
Faza właściwa: praca metodą gry symulacyjnej – fazy 1-5. 
Faza 1. Losowanie zadania do wykonania z puli zadań przygotowanych przez nauczyciela 
(wszystkie zespoły wykonują to samo zadanie). 
Faza 2. Rozwiązywanie wylosowanych zadań – uczniowie pracuję w zespołach przez czas 
określony w treści zadania. 
Faza 3. Sprawdzanie poprawności wykonanych zadań (po upływie czasu przeznaczonego na 
wykonanie zadania) przez zespół „sędziów” (nauczyciel interweniuje tylko w sytuacjach 
niejasnych dla „sędziów”). Członkowie zespołu, wykonującego zadanie, kontrolują 
prawidłowość przyznawanych im punktów i w razie pomyłki dokonują korekty 
z uzasadnieniem.  „Sędziowie” zapisują wyniki po każdej turze wykonywanych zadań na 
tablicy.  
Przykładowe elementy zadania podlegające weryfikacji i ocenie: 

Czynność wykonana poprawnie: 

Punkty 

wprowadzona data zakupu środka 1 
nadany numer ewidencyjny 

1 

dobrany numer KTŚ 2 
wprowadzony numer fabryczny 

1 

wprowadzona data przyjęcia do użytkowania 1 
określona wartość początkowa środka (w momencie 
przyjęcia do ewidencji) 

2 

określony typ amortyzacji 

1 

określona stopa procentowa 

2 

określony współczynnik modyfikujący 2 
określona data zamortyzowania 

2 

obliczona miesięczna kwota amortyzacji 

2 

obliczone umorzenie dotychczasowe 

2 

obliczona wartość obecna środka 1 
określone miejsce użytkowania środka 1 

RAZEM

 

 
Faza 4. Rozdanie nagród – zgodnie z regulaminem gry (np. przyznanie ocen za określoną 
liczbę zdobytych punktów bądź przyznanie „plusów” za aktywność). 
Faza 5. Podsumowanie wyników gry przez nauczyciela – zwrócenie uwagi na trudności 
podczas wykonywanych zadań, prawidłowość przebiegu gry. Nauczyciel ocenia pracę zespołu 
„sędziów” w zależności od trafności ocenianych przez nich zadań. 
Faza kończąca: zadanie pracy domowej. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

11

Praca domowa: Przygotuj odpowiedź na pytania (wprowadzenie do kolejnego modułu):  
Co rozumiesz przez – koszt, wydatek, stratę, przychód, zysk, dochód? 
Jakie koszty ponosi wytwórca wyrobów, wykonawca usług, a jakie przedsiębiorca prowadzący 
hurtownię lub sklep? 
Sposób uzyskiwania informacji zwrotnej od uczniów po zakończonych zajęciach – na 
podstawie punktów zdobytych przez zespoły oraz ich wypowiedzi na temat rozwiązywanych 
zdań. 
Uzupełniające źródła informacji dla ucznia – pomoc w programie środków trwałych. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

12

5. ĆWICZENIA

 

 
5.1.  Rzeczowe aktywa  trwałe

 

 
5.1.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 
Klasyfikowanie środków trwałych. 
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe XYZ Sp. z o.o. w Zgierzu (podatnik VAT) zakupiło 
zgodnie z fakturą VAT nr 123/5005 z dnia 22 lipca 2005 r. od AUTO-MOBIL-SALON 
w Łodzi samochód osobowy marki Fiat Panda o pojemności silnika 1 600 . Samochód będzie 
wykorzystywany do celów ogólnych. Wartość zgodnie z fakturą netto 37 000,00 VAT 8 140,00 
brutto 45 140,00. Przed wydaniem do użytkowania 28 lipca 2005 r. pojazd zarejestrowano 
dokonując opłaty 50,00. Na zakup samochodu zaciągnięto 10 000,00 kredytu, który został 
przelany bezpośrednio na konto sprzedawcy pojazdu 25lipca 2005 r., resztę opłacono 
przelewem. Od kredytu bank pobrał jednorazową prowizję 100,00. Spłata rat kredytu wraz 
z odsetkami nastąpi od sierpnia 2005 r.  
 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia, rozdać druki dokumentów księgowych. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 

 Uczeń powinien: 
1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  ustalić wartość początkową biorąc pod uwagę aktualnie obowiązujące regulacje podatku od 

towarów i usług, 

4)  określić numer KŚT nabytego środka trwałego i stopę amortyzacji 
5)  sporządzić dokument OT na przekazanym druku przez nauczyciela, 
6)  podać datę rozpoczęcia amortyzacji 
7)  dokonać wszystkich możliwych księgowań na kontach , wynikających z treści zdania. 
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
9)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   
-  pogadanka heurystyczna, 
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  literatura punktu 4.1 niniejszego poradnika, 
-  wykaz KŚT, 
-  druk dokumentu OT, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

13

-  aktualne przepisy ustawy o podatku od towarów i usług w zakresie możliwości odliczania 

VAT od zakupionych samochodów osobowych, 

-  kalkulator, 
-  arkusze papieru, 
-  pisaki. 
 
Ćwiczenie 2 
Obliczanie amortyzacji środków trwałych. 
We wrześniu bieżącego roku podmiot wydał do użytkowania maszynę do robót budowlanych  
o wartości początkowej 90 000,00. Podmiot stosuje współczynnik 2. 
 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia, rozdać druki dokumentów księgowych. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  ustalić numer KŚT i stopę amortyzacji dla maszyny do robót budowlanych, 
4)  ustalić miesiąc rozpoczęcia amortyzacji, 
5)  sporządzić plan amortyzacji na kolejne lata użytkowania, 
6)  ustalić miesiąc i rok zakończenia amortyzacji, 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
  
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

wykaz KŚT 

- 

literatura do punktu 4.1 

- 

druk tabeli amortyzacyjnej, 

-  kalkulator 
-  arkusze papieru, 
-  pisaki. 
 
Ćwiczenie 3 
Obliczanie amortyzacji środków trwałych. 
Spółka z o.o. wprowadza do użytkowania w listopadzie br. fabrycznie nowy środek – 
urządzenie wiertnicze o wartości początkowej 120 000,00. Stopa amortyzacji tego urządzenia 
według wykazu stawek wynosi 20%. 
 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, 

sposób wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

14

 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 

 Uczeń powinien: 
1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  obliczyć kwotę amortyzacji w pierwszym roku stosując przepisy art. 16 k ustawy o podatku 

dochodowym od osób prawnych 

4)  przeprowadzić rachunek amortyzacji i wybrać korzystniejszy wariant dla podatnika 

korzystając z możliwości jakie daje art. 16 k ustawy o podatku dochodowym od osób 
prawnych 

5)  przeprowadzić rachunek amortyzacji i wybrać korzystniejszy wariant na podstawie tych 

samych danych zakładając, że urządzenie wydano do użytkowania w lutym br. 

6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
-  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  aktualne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 16 k) 
-  literatura do punktu 4.1 
-  kalkulator 
-  arkusze papieru, 
-  pisaki. 

 

Ćwiczenie 4 
Obliczanie amortyzacji środków trwałych dla celów bilansowych. 
Przedsiębiorstwo nabyło specjalistyczne urządzenie za 11 000,00 długość okresu ekonomicznej 
użyteczności oszacowano na 3 lata. Po takim okresie urządzenie ma być wycofane i zastąpione 
nowym. Wartość końcową oszacowano na 500,00. 
 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  obliczyć kwotę amortyzacji metodą sumy cyfr rocznych, 
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

15

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  ustawa o rachunkowości,  
-  literatura do punktu 4.1 
- 

kalkulator, 

-  zeszyt przedmiotowy. 
 
Ćwiczenie 5 
Ewidencjonowanie zmian w stanie i wartości środków trwałych. 
Salda wybranych kont w spółce akcyjnej wynoszą: 

010   Środki trwałe  

257 800,00

050   Umorzenie środków trwałych  

62 252,00

 Podmiot jest płatnikiem VAT. 
 
W bieżącym miesiącu miały miejsce operacje gospodarcze: 
 
1.  LT zlikwidowano środek trwały w związku z jego zużyciem 

 wartość początkowa 8 

300,00

 umorzenie 

8 

100,00

 wartość netto 

200,00

 
1 a. Pk ewidencja likwidowanego środka na koncie pozabilansowym 
2.  FV za złomowanie i transport zlikwidowanej maszyny 

 wartość netto 

203,00

 VAT 

22% 

44,66

 wartość brutto 

247,66

 
3. Rk (KP) wpłata za sprzedaż złomu pochodzącego ze zlikwidowanej maszyny 

307,00 

4 FV za zakupiony komputer  

 wartość netto 

4 400,00

 VAT 

22% 

968,00

 wartość brutto 

5 368,00

 
5. OT przyjęcie zakupionego komputera do użytkowania 4 

400,00 

 
6.  FV za sprzedaż samochodu dostawczego 

 wartość netto 

1 800,00

 VAT 

22% 

396,00

 wartość brutto 

2 196,00

 
7.  PT rozchód ze stanu sprzedanego samochodu dostawczego 

 wartość początkowa 39 

600,00

 umorzenie 

38 

160,00

 wartość netto 

1 440,00

  

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

16

8.  FV za zakupioną obrabiarkę 

 wartość netto 

9 200,00

 

VAT 22% 

2 024,00

 wartość brutto 

11 224,00

9.  OT przyjęcie zakupionej obrabiarki do użytkowania 9 

200,00 

10. Pk wyksięgowanie z ewidencji pozabilansowej zlikwidowanej maszyny w związku 

z zakończeniem likwidacji 

8 300,00 

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)   otworzyć konta księgowe na podstawie treści, 
4)   dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach, 
5)   ustalić wartość netto posiadanych środków trwałych, 
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  ustawa o rachunkowości,  
-  literatura do punktu 4.1 
-   kalkulator, 
-  zeszyt przedmiotowy. 
 
Ćwiczenie 6 
Ewidencjonowanie zmian w stanie i wartości  środków trwałych oraz środków trwałych  
w budowie. 
Salda wybranych kont przedsiębiorstwa wynoszą: 131 Rachunek bieżący 136 

000,00 

Podmiot jest podatnikiem VAT. 
Operacje gospodarcze, które miały miejsce w bieżącym miesiącu: 
 
1. FV za opracowaną dokumentację techniczną hali produkcyjnej zaliczona w koszty środka 

trwałego w budowie 

 wartość netto 

2 200,00

 VAT 

22% 

484,00

 wartość brutto 

2 684,00

2. FV za zakupione materiały przekazane bezpośrednio do budowy hali produkcyjnej  

 wartość netto 

74 000,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

17

 

VAT 7% 

5 180,00

 wartość brutto 

79 180,00

3. Wb - zapłata za materiały do budowy hali 

79 180,00 

4. FV za prace budowlano-montażowe przy budowie hali produkcyjnej, których koszt 

zaliczono do kosztów budowy środka 

 wartość netto 

20 000,00

 

VAT 7% 

1 400,00

 wartość brutto 

21 400,00

5. Wb przekazanie przez bank na rachunek bieżący środków kredytu na sfinansowanie  

budowy hali według umowy z bankiem o kredyt długoterminowy 45 

000,00 

6. Wb – zapłata za prace budowlano-montażowe 21 

400,00 

7. Wb – pobranie prowizji od kredytu 

450,00 

8. FV za sprawowanie nadzoru inwestorskiego zaliczone w koszty środka trwałego w  

budowie 

 wartość netto 

3 000,00

 VAT 

22% 

660,00

 wartość brutto 

3 660,00

9. Pk protokół przyjęcia zakończonego przedsięwzięcia (odbiór techniczny) – przeniesienie  

kosztów budowy środka trwałego .................... 

10. OT przyjęcie hali produkcyjnej do eksploatacji 

.................... 

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

   

 Uczeń powinien: 
1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)   otworzyć konta księgowe na podstawie treści, 
4)   dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach, 
5)   ustalić wartość przyjętego środka trwałego z budowy, 
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia,   
-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  ustawa o rachunkowości,  
-  literatura do punktu 4.1 
-   kalkulator, 
-  zeszyt przedmiotowy. 

 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

18

5.1.2 Sprawdzian postępów 

 

Uczeń potrafi:  

Tak 

Nie 

1) definiować pojęcie środków trwałych 

□ 

□ 

2) definiować pojęcie środków trwałych w budowie 

□ 

□ 

3) definiować pojęcie wartości początkowej środka trwałego  

□ 

□ 

4) definiować pojęcie amortyzacji  

□ 

□ 

5) definiować pojęcie umorzenia  

□ 

□ 

6) klasyfikować środki trwałe według KŚT  

□ 

□ 

7) określić stopę amortyzacji z wykazu stawek 

□ 

□ 

8) obliczyć wartość początkową środka trwałego 

□ 

□ 

9) ustalić koszt wytworzenia środka trwałego w budowie  

□ 

□ 

10) rozróżnić amortyzację dla celów bilansowych i podatkowych 

□ 

□ 

11) obliczyć amortyzację metodą liniową 

□ 

□ 

12) obliczyć amortyzację metodą degresywną  

□ 

□ 

13) ustalić wartość netto środków trwałych  

□ 

□ 

14) ewidencjonować typowe operacje gospodarcze dotyczące 

 

 

    środków trwałych  

□ 

□ 

15) ewidencjonować typowe operacje gospodarcze dotyczące 

 

 

    środków trwałych w budowie   

□ 

□ 

 
5.2 Leasing

  

 

5.2.1 Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 
Ewidencja operacji gospodarczych związanych z leasingiem. 
Przedsiębiorstwo X zwarło w lipcu umowę leasingu na używanie przez 36 miesięcy 
samochodu ciężarowego o wartości 180 000,00. Czynsz inicjalny ustalono na 36 000,00 netto, 
7 920,00 VAT, 43 920,00 brutto. Czynsz ze względu na znaczną wysokość podlega rozliczeniu 
w czasie. Miesięczna rata leasingowa zgodnie z harmonogramem opłat wynosi 4 200,00 netto 
924 VAT, 5 124,00 brutto. 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

19

 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 

 Uczeń powinien: 
1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  określić rodzaj zawartej umowy o leasing  
4)  ustalić treść operacji gospodarczych 
5)  dokonać ewidencji operacji na podstawie ustalonych treści 
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  metoda projektów, 
-  ćwiczenia praktyczne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych lub prawnych, 

- 

literatura do punktu 4.2 

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

- 

pisaki. 

 

Ćwiczenie 2 
Ewidencja leasingu operacyjnego. 
Podmiot otrzymał na podstawie umowy leasingu operacyjnego samochód osobowy o 
ładowności 500 kg. Wartość samochodu wynosi 30 000,00, miesięczna opłata leasingowa 
600,00 netto, 132,00 VAT 732,00 brutto. 
Na podstawie danych korzystający ustalił operacje gospodarcze: 
1. Pk- umowa leasingowa – przyjęcie środka trwałego do użytkowania na  

zasadach leasingu operacyjnego (ewidencja pozabilansowa) 

30 000,00 

2. FV oryginał 

 

rata leasingowa netto 

600,00

 VAT 

naliczony 

132,00 

 brutto 

732,00

3. Wb przelew raty leasingowej na konto leasingodawcy 

732,00 

4. Pk – przekazanie środka trwałego po wygaśnięciu umowy leasingu 

(pozabilansowo) 30 

000,00 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 

 Uczeń powinien: 
1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  dokonać ewidencji operacji na podstawie ustalonych treści, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

20

4)  ustalić zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług wartość podatku VAT 

podlegającą odliczeniu 

5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

ustawa o podatku od towarów i usług, 

- 

literatura do punktu 4.2 

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

- 

pisaki. 

 

Ćwiczenie 3 
Ewidencja leasingu finansowego. 
Przekazano w formie leasingu finansowego środek trwały o wartości początkowej  10 000,00  
dotychczasowym umorzeniu 2 000,00, należnym finansującemu zysku 1 000,00, odsetkach z 
tytułu odroczonej zapłaty 500,00. Spłata ma nastąpić w formie 10 rat. 
 
1. FV oryginał od finansującego 

 wartość netto środka trwałego 8 

000,00

 

odsetki od odroczonej zapłaty i należny zysk 

1 500,00

 

VAT naliczony 

2 090,00

 brutto 

11 

590,00

 
2. Pk – wartość początkowa przyjętego w leasing środka trwałego  

9 000,00 

3. Pk – wyksięgowanie naliczonego VAT 

2 090,00 

4. Pk – wyksięgowanie odsetek od odroczonej zapłaty na RMK 

500,00 

5. Pk – miesięczny odpis amortyzacyjny 20% 

............. 

 
6. Wb spłata raty leasingowej 

1 159,00 

7. Pk – bieżący odpis w koszty finansowe spłaconych odsetek 

50,00 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  ustalić wartość początkową środka przyjętego w leasing, 
4)  dokonać ewidencji operacji na podstawie  treści, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

21

5)  ustalić zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług wartość podatku VAT 

podlegającą odliczeniu, 

6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

ustawa o podatku od towarów i usług, 

- 

literatura do punktu 4.2 

- 

kalkulator, 

- 

zeszyt przedmiotowy. 

 

 
5.2.2 Sprawdzian postępów 

 

Uczeń potrafi: 

Tak 

Nie 

1) zdefiniować pojęcie leasingu 

□ 

□ 

2) określić pojęcie leasingu operacyjnego 

□ 

□ 

3) określić pojęcie leasingu finansowego 

□ 

□ 

4) rozróżnić warunki umowy o leasing operacyjny i finansowy 

□ 

□ 

5) rozliczyć podatek VAT od różnych rodzajów umów leasingowych 

□ 

□ 

6) określić wartość hipotetyczną  

□ 

□ 

7) określić skutki podatkowe dla finansującego i korzystającego 

 

 

   z tytułu zawarcia różnych umów o leasing 

□ 

□ 

 

5.3 Wartości niematerialne i prawne 

 
5.3.1 Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 
Ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. 
Salda wybranych kont w spółce akcyjnej wynoszą: 
Wartości niematerialne i prawne 

41 252,00 w tym: 

licencja 26 

100,00

program komputerowy (finansowo-księgowy) 4 

412,00

koszty zakończonych prac rozwojowych 

10 740,00

Umorzenie wartości niematerialnych i prawnych 

17 987,00 w tym: 

umorzenie licencji 

5 220,00

umorzenie programu komputerowego (finansowo-księgowego) 2 

206,00

umorzenie kosztów zakończonych prac rozwojowych 

10 561,00

Rachunek bieżący 100 

000,00 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

22

W bieżącym miesiącu miały miejsce operacje gospodarcze powodujące zmiany w stanie 
wartości niematerialnych i prawnych:  

 

1.FV za zakupiony i przyjęty do użytkowania program komputerowy z licencją 

 netto 

4 

110,00

 VAT 

904,20

 brutto 

5 

014,20

2.WB – zapłata przelewem za zakupiony program komputerowy 5 014,20 
3.WB – nabyto zgodnie z umową prawa do wynalazku, płacąc przelewem bankowym  

  

52 000,00 

4.PK otrzymano nieodpłatnie prawo do znaku towarowego  6 000,00 
5.PK miesięczne umorzenie znaku towarowego (okres amortyzowania 5 lat) ................... 
6.PK bieżący odpis w przychody z tytułu otrzymania znaku towarowego 

.................... 

7.PK – naliczona miesięczna rata umorzenia licencji (przyjęty okres amortyzowania 5 lat) 
8.PK – naliczona miesięczna rata umorzenia komputerowego programu finansowo- 

-księgowego (przyjęty okres amortyzowania 3 lata) 

................... 

9.PK – naliczona rata umorzenia kosztów zakończonych prac rozwojowych 

(przyjęty okres amortyzowania 5 lat) 

.................... 

10. PK – wyksięgowanie ze stanu umorzonych kosztów zakończonych prac rozwojowych 

 wartość początkowa 10 

740,00

 

dotychczasowe umorzenie 

10 740,00

 wartość netto 

0,00

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  otworzyć konta syntetyczne  
4)  dokonać ewidencji operacji gospodarczych 
5)  dokonać niezbędnych wyliczeń potrzebnych do ewidencji operacji nr 5,6,7,8,9 
6)  ustalić wartość netto wartości niematerialnych i prawnych. 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-   ustawa o rachunkowości,  
-    literatura do punktu 4.3 i 4.2 
- 

kalkulator, 

- 

zeszyt przedmiotowy. 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

23

Ćwiczenie 2 
Ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. 
Firma otrzymała nieodpłatnie prawa autorskie, które zostały wycenione według ceny sprzedaży 
podobnych praw na wartość 60 000 zł. Do amortyzacji przyjęto okres zgodny z przepisami 
podatkowymi o maksymalnej możliwej długości. Prawa autorskie wydano do używania 
w miesiącu otrzymania. 
 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  określić długość okresu amortyzacji otrzymanego prawa 
4)  obliczyć wartość amortyzacji otrzymanego prawa w kolejnych latach 
5)  ustalić treść operacji gospodarczych 
6)  dokonać ewidencji operacji na podstawie ustalonych treści 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  metoda projektów, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

aktualne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ( art. 16m) 

- 

literatura do punktu 4.3 i 4.2 

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

-   pisaki. 

 

Ćwiczenie 3 
Ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. 
W marcu 2005 r. przedsiębiorstwo zakupiło i wydało do użytkowania program finansowo-
księgowy wraz z licencją. Wartość programu według faktury netto 10 000,00 VAT 2 200,00 
brutto 12 200,00. Do faktury sprzedający doliczył koszt przeprowadzonego szkolenia dla 
pracowników mających pracować  na  tym  programie  netto  1  000,00  VAT  220,00  brutto             
1 220,00. Łączna wartość faktury netto 11 000,00 VAT 2 420,00 brutto 13 420,00. 
Przedsiębiorstwo przyjęło okres amortyzacji zgodny z przepisami podatkowymi, tzn. 2 lata. 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

24

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  wartość początkową nabytego programu finansowo-księgowego, 
4)  obliczyć wartość amortyzacji otrzymanego prawa, 
5)  ustalić treść operacji gospodarczych, 
6)  dokonać ewidencji operacji na podstawie ustalonych treści, 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 
 
 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  metoda tekstu przewodniego, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

literatura do punktu 4.3 i 4.2 

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

-   pisaki. 

 

Ćwiczenie 4 
Ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. 

Firma zakupiła poświadczony fakturą program komputerowy wymieniając w treści: 

baza programu 

netto 

2 000,00 VAT 

440,00 brutto 

2 440,00

abonament na okres 1 roku  netto 

1 500,00 VAT 

330,00 brutto 

1 830,00

zabezpieczenie netto 

100,00 VAT 

22,00 brutto 

122,00

razem: 

 

3 600,00

 

792,00

 

4 392,00

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  przeanalizować czy zakupiony program może stanowić wartość niematerialną i prawną, 
4)  ustalić sposób ewidencji wymienionej w treści faktury * 
5)  dokonać księgowań na kontach księgowych * 
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

  

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

25

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  metoda tekstu przewodniego, 
-  objaśnienia 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

literatura do punktu 4.3  

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

-   pisaki, 
-  do poleceń z gwiazdką (*) może potrzebna być pomoc nauczyciela 
 
Ćwiczenie 5 
Ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. 
Przedsiębiorstwo nabyło i przyjęło do użytkowania w lipcu 2005 r. licencję za 12 000 zł. 
Ponieważ założyło,  że licencja będzie przynosiła korzyści ekonomiczne w okresie 2 lat taki 
sam czas stanowić  będzie okres amortyzacji zarówno dla celów podatkowych jak i 
bilansowych. Na koniec roku 2005 przedsiębiorstwo stwierdziło, że wartość bilansowa licencji 
jest zawyżona, gdyż w następnym roku będzie ona przynosiła niższe od zamierzonych korzyści 
ekonomiczne. Wyceniono więc wartość licencji na koniec roku w wysokości 6 000 zł. 

 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)   obliczyć wartość amortyzacji i umorzenia licencji na koniec roku 2005 
4)   obliczyć wartość netto licencji na koniec roku 2005 
5)   obliczyć wysokość odpisu aktualizującego 
6)   dokonać dekretacji odpisu aktualizującego 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

 

 

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  praca z materiałami źródłowymi, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości,  

- 

literatura do punktu 4.3  

- 

kalkulator, 

- 

arkusze papieru, 

-   pisaki, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

26

5.3.2 Sprawdzian postępów  

 

Uczeń potrafi: 

Tak 

Nie 

1) zdefiniować wartości niematerialne i prawne  

  □ 

  □ 

2) rozróżnić i zaliczyć składniki majątkowe do wartości 

 

 

niematerialnych i prawnych  

  □ 

  □ 

3) definiować poszczególne składniki wartości 

 

 

niematerialnych i prawnych  

  □ 

  □ 

4) obliczyć wartość początkową wartości 

 

 

niematerialnych i prawnych  

  □ 

  □ 

5) obliczyć amortyzację wartości niematerialnych i prawnych 

  □ 

  □ 

6) formułować treści typowych operacji gospodarczych 

 

 

dotyczących wartości niematerialnych i prawnych  

  □ 

  □ 

7) ewidencjonować typowe operacje dotyczące wartości 
niematerialnych 

 

 

i prawnych  

  □ 

  □ 

8) dokonać odpisów aktualizujących wartości 

 

 

niematerialnych  i prawnych   

  □ 

  □ 

 
5.4 Gospodarka zapasami materiałowymi

  

 

5.4.1 Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 
Wycena rozchodu materiałów. 
W przedsiębiorstwie w styczniu xxxx roku miały miejsce operacje gospodarcze dotyczące 
przychodu i rozchodu ujęte w tabeli. 
 

PRZYCHÓD ROZCHÓD 

DATA ILOŚĆ CENA 

WARTOŚĆ

DATA ILOŚĆ WARTOŚĆ 

3.01. 
5.01. 
6.01. 

15.01. 

500 szt. 
300 szt. 
700 szt. 
600 szt. 

3,00 
3,10 
2,90 
3,05 

1 500,00 

930,00 

2 030,00 
1 830,00 

7.01. 

10.01. 
16.01. 

700 szt. 
800 szt. 
600 szt. 

? 
? 
? 

 
 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  dokonać wyceny rozchodu materiałów według metod: FIFO, LIFO, średniej ważonej 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

27

4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

 

 

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  objaśnienia, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości, 

,  

-  literatura do punktu 4.4 
-  kalkulator, 
- zeszyt 

przedmiotowy. 

 
Ćwiczenie 2 
Wycena rozchodu materiałów. 
Przedsiębiorstwo otrzymało dostawy materiałów w podanych terminach: 
05.07. 

200 szt. w cenie 1,00 za sztukę 

07.07. 

150 szt. w cenie 1,20 za sztukę 

09.07. 

100 szt. w cenie 1,10 za sztukę 

12.07. 

250 szt. w cenie 1,05 za sztukę 

 
Rozchód materiałów był następujący:  
08.07. 250 

szt. 

10.07. 150 

szt. 

13.07. 100 

szt. 

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)  dokonać wyceny rozchodu materiałów według metod: FIFO, LIFO, średniej ważonej, 
4)  zaproponować stałą cenę ewidencyjną, 
5)  na podstawie zaproponowanej ceny ustalić wartość rozchodu materiałów, 
6)  rozliczyć odchylenia przypadające na rozchód materiałów. 
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

 

 

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  metoda projektów, 
-  ćwiczenia praktyczne w grupach.. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości, 

,  

-  literatura do punktu 4.4 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

28

-  kalkulator, 
-  arkusze papieru, 
-  pisaki. 
 

 

Ćwiczenie 3. 
Salda wybranych kont w przedsiębiorstwie produkcyjnym wynoszą: 

Materiały 1 000 szt. po 23,00 

30 200,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów Dt 

234,00

RMK Dt (dotyczy kosztów zakupu rozliczanych w czasie) 

624,00

 Przedsiębiorstwo rozlicza koszty zakupu w czasie. Prowadzi ewidencję w zespole 4 i 5 na 
bieżąco na podstawie tych samych dokumentów. 
 
Operacje gospodarcze dotyczące obrotu materiałowego w bieżącym miesiącu: 
 
1.Rw – wydanie materiałów do zużycia w produkcji 300 szt. po 23,00 

6 900,00 

2.FV zakupu materiałów 

200 szt. po 24,00 

 netto 

4 

800,00

 

VAT 22% 

1 056,00

 brutto 

5 

856,00

3.Pz - przyjęcie zakupionego towaru 200 szt. po 23,00 

4 600,00 

4.Pk wyksięgowanie odchyleń dotyczących zakupionych materiałów .............. 
5.FV za transport zakupionych materiałów  

 netto 

150,00

 VAT 

22% 

33,00

 brutto 

183,00

6.Pk – rozliczenie kosztów transportu w koszty zakupu 

................ 

7.Pk – przeniesienie kosztów zakupu do rozliczenia w czasie 

................ 

8.Rw – wydanie materiałów do zużycia w produkcji 210 szt. po 23,00 

4 830,00 

9.Pk rozliczenie kosztów zużycia materiałów w koszty działalności produkcyjnej 
10.Pk – rozliczenie odchyleń przypadających na zużyte w okresie  

sprawozdawczym materiały .............. 

11.Pk – rozliczenie kosztów zakupu przypadających na zużyte w okresie sprawozdawczym       

materiały .............. 

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)   otworzyć konta księgowe 
4)   dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach 
5)   rozliczyć do operacji 10 odchylenia na wydane do zużycia materiały  
6)   rozliczyć do operacji 11 koszty zakupu na wydane do zużycia materiały  

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

29

7)   po zaksięgowaniu ustalić stan zapasów według cen planowanych, zakupu, nabycia 
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
9)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

 

 

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości, 

,  

-  literatura do punktu 4.4 
-  kalkulator, 
- zeszyt 

przedmiotowy. 

 
Ćwiczenie 4 
Ewidencja obrotu materiałowego. 
W przedsiębiorstwie Y salda wybranych kont wynoszą: 

Materiały 20 

000,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów Ct 

650,00

Rozliczenie zakupu materiałów 

 

- materiały w drodze 

3 000,00

- dostawy niefakturowane 

5 000,00

RMK (koszty zakupu) 

300,00

Przedsiębiorstwo prowadzi ewidencję kosztów w zespole 4 i 5. 
 
Operacje gospodarcze w bieżącym miesiącu: 
1.  Pz przyjęto do magazynu zafakturowane w poprzednim miesiącu 

materiały według cen ewidencyjnych 

3 200,00

2.  Pk wyksięgowano odchylenia od cen ewidencyjnych przyjętych 

materiałów .............

3.  FV od dostawcy za materiały zakupione w ubiegłym miesiącu netto 

3 300,00

VAT 726,00

brutto 4 

026,00

4.  Pk rozliczono fakturę z dostawą – odchylenia na przyjęte materiały ...............
5.  FV PKS za transport materiałów produkcyjnych netto 

300,00

VAT 66,00

brutto 366,00

6.  Pk wyksięgowano koszty transportu w koszty zakupu i rozliczono 

 

bezpośrednio w koszty produkcyjne 

..............

7.  FV od dostawcy za materiały z uwzględnieniem kosztów transportu 

 

materiały netto 

20 000,00

usługi transportowe netto 

1 000,00

VAT 4 

620,00

brutto 25 

620,00

8.  Pz przyjęto do magazynu materiały według wartości ewidencyjnej 

19 000,00

9.  Pk rozliczono fakturę (VAT naliczony, koszty transportu, odchylenia  

 

na przyjęte materiały) ...............

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

30

10. Pk rozliczono koszty transportu w koszty zakupu 

...............

11. Pk przeniesiono koszty zakupu (usługę transportową) do rozliczenia 

 

w czasie 

...............

12. Pz otrzymano od dostawcy materiały, które wyceniono w dowodzie 

 

Pz na  do końca miesiąca nie otrzymano faktury 

9 000,00

13. Zgodnie z zestawieniem Rw wydano z magazynu materiały według cen 

 

ewidencyjnych na potrzeby produkcji podstawowej 

25 000,00

14. Pk rozliczono odchylenia na zużyte materiały ...............
15. Pk rozliczono koszty zakupu na zużyte materiały ...............

 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres, sposób 
wykonania, wskazać źródła informacji dla ucznia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zgromadzić literaturę, 
2)  zapoznać się z treścią zadania, 
3)   otworzyć konta księgowe, 
4)   dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach, 
5)   rozliczyć do operacji 14 odchylenia na wydane do zużycia materiały  
6)   rozliczyć do operacji 15 koszty zakupu na wydane do zużycia materiały  
7)   zamknąć konto „Rozliczenie zakupu materiałów” , ustalić saldo końcowe 
8)   określić co oznacza saldo końcowe „Rozliczenia zakupu materiałów” i jak należy je ująć 

w bilansie 

9)   po zaksięgowaniu ustalić stan zapasów według cen nabycia 
10) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 
11) dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia. 

 

 

 

Zalecane metody nauczania – uczenia się: 

-  metoda tekstu przewodniego, 
-  ćwiczenia praktyczne indywidualne. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

- 

ustawa o rachunkowości, 

,  

-  literatura do punktu 4.4 
-  kalkulator, 
- zeszyt 

przedmiotowy. 

 

5.4.2 Sprawdzian postępów 

.

 

Uczeń potrafi:  

Tak 

Nie 

1)   zdefiniować materiały 

  □ 

  □ 

2)   sklasyfikować materiały 

  □ 

  □ 

3)   wymienić sposoby wyceny materiałów na dzień nabycia 

  □ 

  □ 

4)   wymienić sposoby wyceny rozchodu materiałów 

  □ 

  □ 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

31

5)   obliczyć wycenę rozchodu według metody FIFO 

  □ 

  □ 

6)   obliczyć wycenę rozchodu według metody LIFO 

  □ 

  □ 

7)  -obliczyć wycenę rozchodu według metody średniej ważonej 

  □ 

  □ 

8)   obliczyć odchylenia na przyjęte materiały 

  □ 

  □ 

9)   rozliczyć odchylenia na rozchód materiałów 

  □ 

  □ 

10)  określić kiedy dokonuje się aktualizacji wyceny materiałów 

i rozchód materiałów  

  □ 

  □ 

11) określić czemu służy konto „Rozliczenie zakupu materiałów” 

  □ 

  □ 

12) ustalić i określić saldo konta „Rozliczenie zakupu materiałów” 

  □ 

  □ 

13) zdefiniować materiały w drodze 

  □ 

  □ 

14) zdefiniować dostawy niefakturowane  

  □ 

  □ 

15) określić koszty zakupu materiałów 

  □ 

  □ 

16) rozliczyć koszty zakupu 

  □ 

  □ 

      17)ewidencjonować typowe operacje dotyczące obrotu         

materiałowego 

  □ 

  □ 

 

5.5 Obrót towarowy

 

 
5.5.1 Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie 1 
Przedsiębiorstwa handlowe na poszczególnych szczeblach obrotu stosują marże do ustalenia 
cen towarów: marża hurtowa 10%, marża detaliczna 30%. Stawka podatku VAT stosowania 
jest w wysokości 22%. Cena zbytu (producenta) netto 320,00, producent również stosuje 
stawkę podatku VAT 22%. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  obliczyć cenę brutto na szczeblu producenta,  
2)  obliczyć ceny sprzedaży netto i brutto na szczeblu hurtu i detalu. 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.5 
-  kalkulator 

 

Ćwiczenie 2 
Przedsiębiorstwo hurtowe prowadzi ewidencję w cenach sprzedaży netto, jest płatnikiem VAT. 
Podmiot prowadzi ewidencję w zespole 4 i 5. Salda początkowe wybranych kont wynoszą: 

Towary  

28 000,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych towarów – marża 3 

100,00

 
Operacje gospodarcze: 

1. FV zakupu towarów 

netto 

5 050,00

 VAT 

1 

111,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

32

 brutto 

6 

161,00

2. Dowód przyjęcia towarów - 10% marży ...............
3. Pk – wyksięgowanie odchyleń marża ...............
4. FV za transport zakupionych towarów 

netto 

53,00

 VAT 

11,66

 brutto 

64,66

5. Pk- rozliczenie kosztów zakupu bezpośrednio w koszty handlowe 

...............

6. Pk – zapłacono wekslem własnym płatnym w 30 dni, stopa dyskonta 18% 

...............

7. FV za sprzedane towary 

netto 

15 750,00

 VAT 

6 

600,00

 brutto 

36 

600,00

8. Dowód wydania sprzedanych towarów 

...............

9. FV zakupu towarów 

200 szt. w cenie netto 150,00 

30 000,00

 VAT 

6 

600,00

 brutto 

36 

600,00

10. FV za transport zakupionych towarów 

netto 

500,00

 VAT 

110,00

 brutto 

610,00

11. Pk przeniesienie kosztów transportu do rozliczenia w czasie 

...............

12. Dowód przyjęcia zakupionych towarów – marża 10% (po przeliczeniu 

przez osobę materialnie odpowiedzialną 190 szt.) 

...............

13. FV korekta zmniejszająca 

10 szt. w  cenie netto 150,00 

1 500,00

 VAT 

330,00

 brutto 

1 

830,00

14. Pk – rozliczenie przeciętnej marży (zrealizowanej marży) – 

przypadającej na sprzedane towary 

...............

15. Pk  - rozliczenie kosztów zakupu na sprzedane towary 

...............

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  otworzyć konta księgowe, 
2)  dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach księgowych, 
3)  do operacji 14 i 15 dokonać stosownych obliczeń. 
 

Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.5 i 4.4 
-  kalkulator 

 

Ćwiczenie 3 
Salda wybranych kont w przedsiębiorstwie handlu detalicznego wynoszą: 

Towary 125 

000,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych – marża 26 

600,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych – VAT 

17 800,00

Rachunek bieżący 14 

000,00

Jednostka wyposażona jest w kasy rejestrujące. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

33

1. FV od dostawcy A 

netto 

8 500,00

 VAT 

1 

870,00

 brutto 

10 

370,00

2. Dowód przyjęcia do sklepu towarów od dostawcy A (marża 30%, VAT 
22%) ...............
3. Pk – wyksięgowanie odchyleń – marża i VAT na przyjęte towary 

...............

4. Rachunek za zakupione towary od dostawcy B 

1 000,00

5. Dowód przyjęcia towarów od dostawcy B (marża 25%, VAT 22%) 

...............

6. Pk – wyksięgowanie odchyleń – marża i VAT na przyjęte towary 

...............

7. BDW – utarg wpłacony do banku (brak potwierdzenia WB) 
 netto 

8 

570,00

 VAT 

7% 

248,00

 

VAT 22% 

2 023,00

 brutto 

10 

840,00

8. FV korekta zmniejszająca (dot. op. 1) z powodu różnicy w cenie  netto 

120,00

 VAT 

26,40

 brutto 

146,40

9. Pk – korekta wartości przyjętych towarów (op. 2) 

...............

10. Pk – korekta wyksięgowanych odchyleń – marża i VAT (op. 3) 

...............

11. WB – potwierdzenie wpływu utargu 

10 840,00

12. BDW – utarg wpłacony do banku (brak potwierdzenia WB) 

netto 

7 200,00

 VAT 

7% 

107,00

 

VAT 22% 

1 160,00

 brutto 

8 

467,00

13. Pk – odchylenia (marża zrealizowana) przypadająca w końcu miesiąca  

na sprzedane  towary  

...............

14. Pk – odchylenia (VAT zrealizowany) przypadający w końcu miesiąca  

na sprzedane towary 

...............

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

  
 Uczeń powinien: 
1)  otworzyć konta księgowe, 
2)  dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach księgowych, 
3)  do operacji 13 dokonać stosownych obliczeń. 
 

Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.5  
-  kalkulator 

 

Ćwiczenie 4 
Jednostka handlu detalicznego prowadzi sprzedaż nieudokumentowaną towarów. Towary te 
objęte są różnymi stawkami VAT. Wartość brutto sprzedanych towarów (nieudokumentowana) 
wynosiła 35 000,00 (jednostka posiadała zapas z poprzedniego miesiąca)  
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

34

W danym miesiącu dokonano zakupów towarów przeznaczonych do dalszej odsprzedaży 
według podanej niżej struktury: 
 

Rodzaj zakupu 

Stawka VAT 

Wartość zakupu 
netto VAT 

naliczony 

zwolnione z VAT 

-

1 000,00

- 

opodatkowane 7

12 

000,00

840 

opodatkowane 

22

14 000,00

3 080,00 

 

 

 

 

Razem 

x

27 000,00

3 920,00 

 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Uczeń powinien: 

1)  ustalić strukturę zakupów, 
2)  ustalić strukturę sprzedaży, 
3)  obliczyć podatek należny według stawek uproszczonych, 
4)  obliczyć sprzedaż netto, 
5)  ustalić kwotę zobowiązania/należności z tytułu podatku VAT. 
 
Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.5  
-  kalkulator 

 
5.5.2 Sprawdzian postępów 

 
Jeżeli uczeń ma mniej niż 60% odpowiedzi twierdzących, ćwiczenia należy powtórzyć. 
Uczeń potrafi: 

TAK 

NIE 

1)  zdefiniować pojęcie towar 

 

 

2)  dokonać wyceny towarów 

 

 

3)  obliczyć cenę netto i brutto towaru 

 

 

4)  definiować marżę zarezerwowaną 

 

 

5)  definiować VAT należny zarezerwowany 

 

 

6)  definiować marżę zrealizowaną 

 

 

7)  definiować VAT należny zrealizowany 

 

 

8)  obliczyć marżę zrealizowaną 

 

 

9)  obliczyć VAT należny zrealizowany 

 

 

10) rozliczyć koszty zakupu 

 

 

11) ewidencjonować typowe operacje obrotu 

towarowego w hurcie 

 

 

 

 

12) ewidencjonować typowe operacje obrotu 

towarowego w detalu 

 

 

 

 

13) obliczyć należny podatek VAT strukturą zakupu 

 

 

14) obliczyć zobowiązanie lub należność z tytułu 

podatku VAT 

 

 

 

 

 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

35

5.6 Obrót wyrobami gotowymi

  

 
5.6.1 Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie 1 

Salda wybranych kont przedsiębiorstwa wytwórczego wynoszą: 

 

Koszty produkcji podstawowej 

33 546,00

Wyroby gotowe 

42 500,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych Dt 

600,00

Przedsiębiorstwo jest podatnikiem VAT. 
Wartość produkcji nie zakończonej wynosi 1 350,00. Produkcja zakończona stanowi 1 000 szt. 
 
Wciągu miesiąca miały miejsce operacje gospodarcze: 

1. Pw przyjęcie do magazynu wyrobów gotowych według jednostkowego 

planowanego technicznego kosztu wytworzenia 

35,00

2. Pk rzeczywisty techniczny koszt wytworzenia całej produkcji  

..............

3. Pk wyksięgowanie odchyleń na przyjęte wyroby gotowe 

..............

4. FV sprzedaży wyrobów gotowych  

800 szt. w cenie zbytu 48,00 

 wartość netto 

38 400,00

 

VAT 22% 

8 448,00

 wartość brutto 

46 848,00

5. Wz wydanie sprzedanych wyrobów gotowych 

...............

6. Pk rozliczenie odchyleń na sprzedane wyroby gotowe 

...............

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  otworzyć konta księgowe, 
2)  dokonać ewidencji operacji gospodarczych na kontach, 
3)  dokonać stosownych obliczeń do operacji 6, 
4)  zamknąć konto „Koszty produkcji podstawowej”, 
5)  określić co oznacza saldo konta „Koszty produkcji podstawowej”, 

 

Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.6 
-  kalkulator 

 

Ćwiczenie 2 
Przedsiębiorstwo produkcyjne wytwarza jednorodne wyroby. Jest podatnikiem VAT. W ciągu 
miesiąca wytworzono 2 000 szt. wyrobów gotowych. Na koniec miesiąca konto „Koszty 
produkcji podstawowej” wykazywało obroty 4 200,00. Nie wykazano produkcji nie 
zakończonej. 
 
Planowany jednostkowy techniczny koszt wytworzenia 1,85 zł, rzeczywisty techniczny koszt 
wytworzenia 2,10 zł. Cena sprzedaży netto 3,30 zł, podatek VAT 22%. Sprzedano i wydano  
z magazynu 1 600 szt. wyrobów gotowych.  

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

36

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  przeprowadzić typowe księgowania związane z przyjęciem wyrobów gotowych do 

magazynu, 

2)  przeprowadzić typowe księgowania związane ze sprzedażą wyrobów gotowych  
3)  rozliczyć i zaksięgować odchylenia na sprzedane wyroby gotowe. 
 
Środki dydaktyczne: 

-  literatura do punktu 4.6 
-  kalkulator 

 

5.6.2 Sprawdzian postępów 

 
Jeżeli uczeń ma mniej niż 60% odpowiedzi twierdzących, ćwiczenia należy powtórzyć. 
 
Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)  zdefiniować pojęcie wyrób gotowy 

 

 

2)  zdefiniować pojęcie półprodukt 

 

 

3)  zdefiniować pojęcie produkcja w toku 

 

 

4)  wymienić dokumenty obrotu wyrobami gotowymi 

 

 

5)  określić sposób wyceny dla wyrobów gotowych 

 

 

6)  określić sposób wyceny dla półfabrykatów 

 

 

7)  określić sposób wyceny dla produkcji w toku 

 

 

8)  rozliczyć odchylenia na sprzedane wyroby gotowe 

 

 

9)  ewidencjonować typowe operacje obrotu wyrobami 

gotowymi 

 

 

 

 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37

5.7. Obsługa komputerowego programu środków trwałych 

 
5.7.1 Ćwiczenia 

 

Ćwiczenia 1 

Utwórz nową firmę w programie środków trwałych o następujących danych: 

HURTOWNIA RABEX; nazwa skrócona – RABEX; NIP – 113-893-13-48; regon – 
569234562; adres – ul. Sosnowa 1, 95-100 Zgierz. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób tworzenia nowej firmy w programie. 
W tym ćwiczeniu należy zwrócić uwagę na nazwę skróconą wpisaną przez ucznia w trakcie 
ćwiczenia, gdyż zwykle w każdym programie z tej właśnie nazwy bierze się lokalizacja danych 
firmy na dysku. Dobrze by każdy uczeń pracował na danych przez siebie wprowadzonych. Stąd 
warto zróżnicować nazwy skrócone firm tworzonych przez uczniów. Proponuję do nazwy 
RABEX dodać dopisek 1,2 itp. odpowiadający numerowi ucznia w dzienniku. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  uruchomić program środków trwałych, 
2)  wybrać opcję <Nowa>, 
3)  w oknie zakładania nowej firmy określić położenie folderu z danymi firmy oraz 

wprowadzić wymagane dane, 

4)  potwierdzić rozpoczęcie procesu tworzenia nowej firmy. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

-  pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 2 
1.  Dokonaj ustawień parametrów pracy dla firmy (pozostałe pozostaw bez zmian). 
2.  Ustaw następujące parametry: 
 

Tabela 5.7.1.1. Parametry firmy 

PARAMETR USTAWIENIE 

UMORZENIE JEDNORAZOWE 

Umorzenia jednorazowe będą 
przeprowadzane w 

miesiącu zakupu 

AMORTYZACJA DEGRESYWNA 

Nowa kwota umorzenia rocznego 

na początku każdego roku obrachunkowego 

ZMIANY WARTOSCI 

Zmiany wartości 

Zmiany wartości podlegają amortyzacji w 
miesiącu następnym po jej przeprowadzeniu 

ROZPOCZĘCIE AMORTYZACJI 

Dla środków amortyzowanych metodą w 

miesiącu następnym po miesiącu przyjęcia 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

38

liniową lub degresywną, amortyzacja 
rozpocznie się  

do użytkowania 

ZAOKRĄGLANIE W PLANIE AMORTYZACJI 

Zaokrąglanie miesięcznych kwot umorzeń 

jednorazowo (w ostatnim miesiącu 
amortyzacji w roku, dla którego przekroczy 
jeden grosz) 

SPOSÓB USTALANIA NUMERÓW EWIDENCYJNYCH 

Numery ewidencyjne dla nowych środków 

Będą nadawana na podstawie wzorców w 
miejscach użytkowania 

Źródło: opracowanie własne 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania ustawień parametrów nowej firmy w programie. 
Dokonywanie ustawień parametrów pracy firmy w programie nie jest konieczne, gdyż 
wszystkie ustawienia domyślne programów odpowiadają naszym założeniom. Warto jednak 
w tym miejscu zwrócić uczniom na to uwagę, gdyż w życiu codziennym jest to konieczność. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  w oknie głównym programu wybrać <Ustawienia> <Dane firmy> <Parametry>, 
2)  odszukać kolejno parametry do modyfikacji i dokonywać ich ustawień.  
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

-  pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 3 

Zdefiniuj następującą listę kont odsługiwanych w programie (zweryfikuj numery kont 

z planem kont w programie Finanse i księgowość, jeśli z niego korzystałeś wcześniej; 
umożliwi Ci to w następnych krokach prawidłową wymianę informacji między tymi 
programami): 

 

Tabela 5.7.1.2. Konta

 

Numer konta 

Opis konta 

010-1 

Budynki i budowle 

010-3 

Środki transportu 

010-4 Pozostałe środki transportu 
020-3 Wartości niematerialne i prawne 
070-1 

Umorzenie budynków i budowli 

070-3 Umorzenie 

środków transportu 

070-4 Umorzenie 

pozostałych środków trwałych 

200- x-x 

Rozrachunki z dostawcami 

401-1-1 Amortyzacja 
490 Rozliczenie 

kosztów 

Źródło: opracowanie własne 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

39

Wskazówki do realizacji: 
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 

i zaprezentować sposób definiowania kont w programie. 
Jeśli planujemy przeprowadzić elektroniczną wymianę danych między programem środki 
trwałe i programem finansowo-księgowym, to wykonanie tego ćwiczenia jest niezbędne. 
Numery kont definiowane w tym ćwiczeniu powinny odpowiadać całkowicie numerom tych 
samych kont w programie finansowo-księgowym. Export i import danych w programie 
komputerowym wykracza poza ramy tej publikacji głównie ze względu na złożoność i 
niejednolitość czynności do wykonania związanych z tym zagadnieniem w przypadku różnych 
programów komputerowych. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  wybrać <Ustawienia> <Lista kont>, 
2)  wybrać opcję <Dodaj> (nowe konto), 
3)  wypełnić danymi pola: numer konta i opis, 
4)  zapisać wprowadzone dane, 
5)  postępować identycznie dla kolejnych kont. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 4 

Utwórz w programie grupy środków trwałych wg wzoru: budynki, samochody, sprzęt, 

wartości materialne i nie materialne, wyposażenie. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób tworzenia grup środków trwałych w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  w oknie głównym programu odszukać opcję <Środki trwałe> <Nowa grupa – dodaj>, 
2)  dodawać kolejno grupy środków (zwracać uwagę czy tworzy nową grupę czy podgrupę!), 
3)  zapisać. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

-  pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

40

Ćwiczenie 5 

Zweryfikuj w programie środków trwałych poprawność danych związanych z klasyfikacją 

środków trwałych i rocznymi stawkami amortyzacyjnymi. 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób weryfikacji parametrów środków w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  w oknie głównym programu odszukać opcję <Ustawienia>, 
2)  wybrać opcję <Parametry globalne> bądź <Klasyfikacja środków trwałych> i skontrolować 

wybrane wartości. 

 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

-  pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 6 

Wprowadź do ewidencji środków trwałych środki trwałe o następujących danych: 

 
Tabela 5.7.1.3. Parametry środków trwałych 

Dane środka 

Budynek siedziby 

Samochód osobowy  

nazwa środka (na potrzeby 
firmy) 

budynek siedziby firmy 

samochód Toyota Corola 

data zakupu środka 2004-05-01 

200501-01 

numer ewidencyjny 

001 

002 

numer KTŚ 100 

741 

numer fabryczny 

 

TWB/003/456/TW 

data przyjęcia do użytkowania 2005-01-01 

2005-01-01 

kwota netto (wynikająca z 
dokumentu zakupu) 

70 000,00

stawka VAT 

 

 

wartość początkowa środka 
(w momencie przyjęcia do 
ewidencji 

200 000,00

70 000,00

typ amortyzacji 

liniowa 

liniowa 

stopa procentowa 

2,50%

20%

współczynnik modyfikujący 1,00

1,00

liczba miesięcy używania środka cały rok cały rok 
liczba miesięcy amortyzacji 

480

60

konto środka (bilansowe) 

010-1  

konto umorzeń (bilansowe) 

070-1  

miejsce użytkowania środka 

siedziba firmy 

siedziba firmy 

Źródło: opracowanie własne 

 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

41

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób wprowadzania do ewidencji środków trwałych w programie. 
W tym ćwiczeniu zachodzi konieczność korzystania z dodatkowej publikacji w postaci 
klasyfikacji  środków trwałych i wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych, jeśli ona nie 
występuje w programie w postaci bazy elektronicznej. Dane zawarte w tabeli z danymi 
środków trwałych są poprawne, ale powinny być przez ucznia zweryfikowane. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  wybrać opcję <Środki trwałe>, 
2)  wybrać grupę środków trwałych <Budynki>, 
3)  otworzyć <Nowy> formularz <Środki trwałe>, 
4)  wypełnić danymi pola formularza, 
5)  zapisać, 
6)  postępować analogicznie dla następnego środka. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych, 
-  zestawienie KŚT. 
 
Ćwiczenie 7 

Sprawdź poprawność wprowadzonych danych środków trwałych i zatwierdź je. 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób weryfikacji parametrów wprowadzonych środków trwałych 
w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zaznaczyć  środek trwały (lub środki trwałe – używać klawisza CTRL) na liście w oknie 

<Środki trwałe>, 

2)  wybrać opcję <Zatwierdź>, 
3)  potwierdzić OK. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

42

Ćwiczenie 8 

Zweryfikuj dla wprowadzonych w ćwiczeniach poprzednich środków trwałych plan 

amortyzacji środka i amortyzację wykonaną. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania zestawień środków trwałych w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zaznaczyć środek (lub środki – używać klawisza Ctrl) na liście w oknie <Środki trwałe>, 
2)  wybrać opcję <Amortyzacja planowana>, 
3)  potwierdzić OK. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 9 

Udokumentuj w programie sprzedaż środka (lub jego likwidację) z ćwiczenia nr 6. 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokumentowania sprzedaży środka trwałego w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien:  

1)  zaznaczyć środek na liście środków trwałych, 
2)  wybrać opcję <Sprzedaż środka>, 
3)  zaznaczyć pola: <wykonaj amortyzację w miesiącu sprzedaży> oraz <sprzedaż objęta 

podatkiem VAT>, 

4)  zatwierdzić operację. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 
Ćwiczenie 10 

Sporządź inwentaryzację oraz spis z natury środków trwałych Twojej firmy na dzień 

(bieżąca data). 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania inwentaryzacji w programie. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

43

Drukowanie raportów i zestawień wymaga zainstalowania i skonfigurowania drukarki na 
potrzeby danego programu na każdym stanowisku uczniowskim. Należy zwrócić uwagę na 
wymagany tryb pracy drukarki w programie: tekstowy czy graficzny. Pewne raporty 
w zależności od trybu pracy drukarki mogą być niedostępne. Instalacji i konfiguracji 
parametrów drukarki w programie dokonuje się zwykle w menu <Ustawienia>. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  wybrać <Środki trwałe> <Inwentaryzacja środków>, 
2)  zaznaczyć na liście wszystkie środki do inwentaryzacji, 
3)  w oknie <Inwentaryzacja środków trwałych> odnajdywać kolejno pozycje środków 

znajdujących się na liście spisu z natury i potwierdzać kolejno fakt ich fizycznej obecności 
w firmie, 

4)  wydrukować raport wyników inwentaryzacji i spisu z natury. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych, 
-  drukarka sieciowa. 
 
Ćwiczenie 11 

Sporządź (i wydrukuj) następujące raporty w programie środki trwałe np. amortyzacja 

bilansowa, karta środka trwałego, umorzenie bilansowe środka w bieżącym roku. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania raportów w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  zaznaczyć środek na liście środków trwałych w programie, 
2)  wybrać symbol drukarki <Raporty>, 
3)  wybrać rodzaj dostępnego raportu, 
4)  przejrzeć (wydrukować) wybrane raporty. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych, 
-  drukarka sieciowa. 
 
Ćwiczenie 12 

Sporządź kopię bezpieczeństwa danych firmy RABEX w programie <Środki trwałe>. 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

44

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania kopii bezpieczeństwa nowej firmy w programie. 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  z menu głównego programu wybrać <Firma> <Kopia bezpieczeństwa>, 
2)  ustawić parametry archiwizacji, 
3)  wykonać archiwizację. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem środków trwałych. 
 

5.7.2. Sprawdzian postępów 

 
Uczeń potrafi: 

 

 

Tak Nie 

1)   utworzyć nową firmę w programie środków trwałych 

 

 

2)   ustawiać parametry globalne w programie 

 

 

3)   

wprowadzić środek do ewidencji środków trwałych w programie na 
podstawie dokumentu zakupu 

 

 

4)   dobrać numer KTŚ dla środka trwałego 

 

 

5)   dobrać typ amortyzacji dla środka trwałego w programie 

 

 

6)   zatwierdzić środek trwały 

 

 

7)   przeprowadzić amortyzację planowaną środka trwałego 

 

 

8)   wydrukować raport planowanych kwot amortyzacji środka trwałego 

 

 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

45

5.8. Obsługa komputerowego programu handlowego 

 
5.8.1. Ćwiczenia 

 

Ćwiczenia 1 

Utwórz nową firmę w programie magazynowym o następujących danych: HURTOWNIA 

ACT, nazwa skrócona – ACT; NIP – 124-845-17-49; regon – 123234562; adres – ul. Polna 1, 
95-100 Zgierz. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób tworzenia nowej firmy w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  uruchomić program handlowy, 
2)  wybrać opcję <Nowa>, 
3)  w oknie zakładania nowej firmy określić położenie folderu z danymi firmy oraz 

wprowadzić wymagane dane, 

4)  potwierdzić rozpoczęcie procesu tworzenia nowej firmy. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 2 
Wprowadź dane dodatkowe firmy w programie: bank PEKAO SA /Odział w Zgierzu, nr 
rachunku bankowego – 69 1240 0000 1000 1111 1111 2222. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób wprowadzania danych firmy w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  wybrać <Ustawienia> <Dane firmy> <Parametry>, 
2)  w oknie nowej firmy pracować kolejno na zakładkach z danymi dodatkowymi firmy, 
3)  zapisać wprowadzone bądź modyfikowane dane. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

46

Ćwiczenie 3 
1.  Dokonaj ustawień parametrów pracy dla firmy (pozostałe pozostaw bez zmian); ustaw 

następujące parametry: 

 

Tabela 5.8.1.1. Parametry pracy programu 

PARAMETR USTAWIENIE 

ZASADY OBLICZEŃ 

Sposób naliczania podatku VAT 

iloczyn stawki VAT oraz całkowitej wartości 
sprzedaży w danej stawce 

INNE 

Początek roku obrachunkowego 

np. 2005 

PARAMETRY DOKUMENTÓW 

Miejsce wystawienia 

Zgierz 

Źródło: opracowanie własne 

 
2.  Skontroluj typy rejestrów zakupu i rejestrów magazynowych dostępne w programie. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania ustawień parametrów nowej firmy w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  w oknie głównym programu wybrać <Ustawienia> <Dane firmy> <Parametry>, 
2)  odszukać kolejno parametry do modyfikacji i dokonywać ich ustawień,  
3)  zapisać, 
4)  w oknie głównym programu wybrać <Ustawienia> <Typy rejestrów>. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 4 
 Wprowadź następujące towary do kartoteki <Towary>. Pogrupuj towary wg rodzaju 
asortymentu. 
 

Tabela 5.8.1.2. Dane towarów 

TOWARY 

Nazwa J.m. 

Cena zakupu/ cena bazowa/ data 

zakupu/metoda rozliczania 

Stawka 

VAT 

Monitor 15’ Arcus 15700 

szt. 

668,00/ 668,00/ 2005-_-_ / LIFO 

22% 

Obudowa mini tower 

szt. 

84,00/ 84,00/ 2005-_-_ / LIFO 

22% 

Klawiatura Acer WinXP 

szt. 

33,00/ 33,00/ 2005-_-_ / LIFO 

22% 

Dyskietki 3,5’ 
VERBATIM 

opakowanie  13,00/ 33,00/ 2005-_-_ / LIFO 

22% 

Skaner HP ScanJet 5100C 

szt. 

825,00/ 825,00/ 2005-_-_ / LIFO 

22% 

Źródło: opracowanie własne 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

47

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób wprowadzania danych towarów w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wybrać opcję <Towary> z menu głównego programu, 
2)  wybrać opcję <Nowy> (Dodaj), 
3)  w oknie „Nowy towar” wypełniać kolejno pozycje: nazwa, j.m., stawka VAT, cena zakupu, 

data zakupu, metoda rozliczeń, cena bazowa, 

4)  zapisać i zamknąć okno, 
5)  postępować tak dla każdego nowego towaru, 
6)  utworzyć strukturę katalogów towarów np. klawiatury, monitory, skanery , akcesoria itp., 
7)  metodą „przeciągnij – upuść” przesunąć wprowadzone towary do odpowiednich katalogów. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 5 
 Wprowadź do kartoteki <Kontrahenci> dane następujących kontrahentów: 
1.  Zakład Elektroniczny EURONIK – ul. Prosta 2/5; 95-100 Zgierz; NIP – 732-100-120-15-

15; nr rachunku bankowego: 04 1000 2000 3000 4000 5000 6000 . 

2.  Hurtownia KOMPUTRONIK - ul. Barona19/1; 95-100 Zgierz; NIP – 732-600-200-20-20; 

nr rachunku bankowego: 12 0001 0002 0003 0004 0005 0006. 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób wprowadzania danych kontrahentów w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wybrać opcję <Kontrahenci> z menu głównego programu, 
2)  wybrać opcję <Nowy> (Dodaj), 
3)  w oknie <Nowy kontrahent> wypełniać kolejno pozycje: nazwa, adres, NIP, nr rachunku, 
4)  zapisać i zamknąć okno, 
5)  postępować tak dla każdego nowego kontrahenta. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

48

Ćwiczenie 6 
 Sporządź protokół wprowadzania towarów z kartoteki <Towary> wg następujących 
danych: 

 
Tabela 5.8.1.3. wykaz towarów 

Nazwa towaru 

Ilość sztuk 

Monitor 15’ Arcus 15700 

10 

Obudowa mini tower 

56 

Klawiatura Acer WinXP 

89 

Dyskietki 3,5’ VERBATIM 

150 

Skaner HP ScanJet 5100C 

15 

Źródło: opracowanie własne 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób sporządzania protokołu wprowadzania w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  odszukać w programie opcję <Protokół wprowadzania> (<Towary> <Inwentaryzacja> 

<Nowa>), 

2)  wybierać z listy kolejno towary i określać dla nich ilości w magazynie, 
3)  wykonać operację, 
4)  odszukać w buforze dokument „Protokół wprowadzania” i wystawić go, 
5)  skontrolować nowe stany magazynowe towarów. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 7 
  Wykonaj zestaw operacji dotyczących zakupu następujących towarów, przyjęcia ich do 
magazynu i rozliczenia płatności (stosuj bieżącą datę do wystawiania dokumentów): 
1.  Faktura FVZ 56/FVZ/05 z hurtowni KOMPUTRONIK; rodzaj płatności: gotówka 

Tabela 5.8.1.4. Parametry towarów do punktu 1. 

Towar Ilość 

Cena zakupu 

Data zakupu 

Klawiatura Acer WinXP 

50 

35,00 

2005-_-_ 

Monitor 15’ Arcus 15700 

10 

805,00 

2005-_-_ 

Dyskietki 3,5’ VERBATIM 

150 

12,00 

2005-_-_ 

Źródło: opracowanie własne 

 
 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

49

2.  Faktura VAT 125/FVZ/05 z Zakładu EURONIK; rodzaj płatności: przelew 14 dni: 

Tabela 5.8.1.5. Parametry towarów do punktu 2. 

Towar Ilość 

Cena zakupu 

Data zakupu 

Skaner HP ScanJet 5100C 

25 

34,50 

2005-_-_ 

Obudowa mini tower 

100 

85,50,00 

2005-_-_ 

Klawiatura Acer WinXP 

50 

30,25,00 

2005-_-_ 

Źródło: opracowanie własne 

 
3.  Faktura VAT 5/FVZ/05 z hurtowni HERMES ul. Srebrna 12/1; 100-34 Łódź; NIP 732-500-

500-10-10; rodzaj płatności: gotówka; Hurtownia HERMES - ul. Chopina 15/1; 95-100 
Zgierz; NIP – 732-633-222-21-21; nr rachunku bankowego: 12 0001 0002 1232 2342 4567 
7896. 

Tabela 5.8.1.6. Parametry towarów do punktu 3. 

Towar Ilość 

Cena zakupu 

Data zakupu 

Obudowa mini tower 

5 

82,25,00 

2005-_-_ 

Monitor 15’ Arcus 15700 

10 

800,50 

2005-_-_ 

Klawiatura Acer WinXP 

50 

32,45 

2005-_-_ 

Źródło: opracowanie własne 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania zakupu towarów w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  postępować zgodnie ze wskazówkami zamieszczonymi w części 4.8.1. Poradnika dla 

ucznia, 

2)  do punktu 3. – wprowadzić najpierw nowego kontrahenta. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 8 
1.  Utwórz nowy magazyn „M2” w firmie ACT i dokonaj przesunięcia do niego następujących 

towarów z magazynu pierwotnego: 

Tabela 5.8.1.7. Parametry towarów ćwiczenia 8. 

Nazwa towaru 

Ilość sztuk 

Monitor 15’ Arcus 15700 

10 

Skaner HP ScanJet 5100C 

15 

Źródło: opracowanie własne 

 
2.  Skontroluj stany towarów w magazynie „M2”. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

50

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób tworzenia nowego magazynu w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wybierać kolejno: <Ustawienia> <Magazyn> <Nowy> i wprowadzić podstawowe dane 

nowego magazynu, 

2)  sporządzić i wystawić dokument przesunięcia międzymagazynowego MM+, 
3)  w celu skontrolowania stanów magazynowych wybierać kolejno <Magazyn M2> (może 

tego dokonać klikając na pasku stanu nazwę magazynu) <Zestawienia> <Magazyn za 
okres>. 

 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 9 
  Wystaw w programie dokument magazynowy WZ wydania następujących towarów z 
magazynu pierwotnego (stosuj datę bieżącą na dokumentach) dla kontrahenta: Sklep 
Komputerowy KOMPUTEREK - ul. Kościuszki 222/1; 21-145 Łódź; NIP – 732-300-100-10-
10; nr rachunku bankowego: 12 0001 0002 1111 0004 0005 0006. 

 
Tabela 5.8.1.8. Parametry towarów do ćwiczenia 9. 

Nazwa towaru 

Ilość sztuk 

Obudowa mini tower 

20 

Klawiatura Acer WinXP 

20 

Dyskietki 3,5’ VERBATIM 

25 

Źródło: opracowanie własne 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować wystawiania dokumentów WZ w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wprowadzić nowego kontrahenta do kartoteki <Kontrahenci>, 
2)  sporządzić dokument magazynowy WZ - wybierać kolejno <Magazyn> <Nowy dokument> 

<określ typ dokumentu – WZ> wprowadzić dane, 

3)  wystawić dokument, 
4)  wydrukować dokument. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
Środki dydaktyczne: 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

51

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym, 
-  drukarka sieciowa. 
 
Ćwiczenie 10 
1.  Zrealizuj dostawy nowych towarów - TOWAR_1 i TOWAR_2 do magazynu wg danych 

z tabeli 5.8.1.3, 

 
Tabela 5.8.1.9.  Historia dostaw towarów  

Opis 

zdarzenia 

Data 

Zakres 

ilościowy 

Cena 

zakupu 

netto 

Wartość 
dostawy 

Stan zapasu 

ilościowy 

Stan zapasu 

wartościowy 

Dostawa 1 

2005-_-20 

30 

12,48

 

Dostawa 2 

2005-_-21 

20 

12,52

 

Dostawa 3 

2005-_-22 

40 

12,45

 

Dostawa 4 

2005-_-23 

10 

12,39

 

Źródło: opracowanie własne 

 
2.  z magazynu wydano 60 sztuk towaru; określ wartość każdej dostawy, stan zapasu: 

ilościowy i wartościowy oraz wartość wydanego towaru stosując dwie metody: LIFO i 
FIFO, 

3.  którą metodę wybierzesz, aby maksymalnie obniżyć wartość zapasu końcowego? 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób realizacji dostaw towarów w programie dwiema metodami 
w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wprowadzić towar TOWAR_1 do kartoteki towarów i ustawić parametr <metoda 

rozliczania towaru> na LIFO, 

2)  przyjmować dostawy kolejno do magazynu zmieniając za każdym razem cenę zakupu 

netto. 

3)  Uzupełniać kolejno puste pozycje tabeli 4.8.3.1 korzystając z podsumowań: 
4)  na dokumencie przyjęcia PZ, 
5)  stanów i obrotów magazynowych towarów, 
6)  stanów magazynowych towarów, 
7)  wprowadzić towar TOWAR_2 do kartoteki towarów i ustawić parametr <metoda 

rozliczania towaru> na FIFO, 

8)  przyjmować dostawy kolejno do magazynu zmieniając za każdym razem cenę zakupu 

netto. 

9)  sporządzić nową tabelę dla towaru TOWAR_2, 
10) uzupełniać kolejno puste pozycje tabeli 5.8.1.1 korzystając z podsumowań w programie, 
11) dokonać analizy i wyciągnąć wnioski. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

52

 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 
Ćwiczenie 11 

Sporządź inwentaryzację w programie oraz spis z natury towarów Twojej firmy na dzień 

(bieżąca data). 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania inwentaryzacji w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  sporządzić spis z natury, 
2)  uruchomić program komputerowy, 
3)  wybrać <Towary> <Operacje> <Inwentaryzacja>, 
4)  zaznaczyć na liście w oknie wszystkie towary do inwentaryzacji, 
5)  w oknie <Arkusz inwentaryzacyjny> odnajdywać kolejno pozycje towarów znajdujących 

się na liście spisu z natury i potwierdzać kolejno fakt ich fizycznej obecności w firmie, 

6)  wydrukować raport wyników inwentaryzacji i spisu z natury. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym, 
-  drukarka sieciowa. 
 
Ćwiczenie 12 
1.  Przygotuj zestawienie przychodów i rozchodów w magazynie głównym Hurtowni ACT na 

dzień 2005-_-_. 

2.  Skontroluj stan ilościowy zapasów towarów w magazynie głównym Hurtowni ACT w 

programie na dzień 2005-__-__. 

3.  Skontroluj stan wartościowy zapasów towarów w magazynie głównym Hurtowni ACT w 

programie na dzień 2005-__-__. 

4.  Wydrukuj zestawienie zapasów towarów w magazynie głównym Hurtowni ACT na 

dzień 2005-__-__. 

5.  Wydrukuj raport kasowy. 
6.  Wydrukuj zestawienia dla rejestrów zakupu i rejestrów magazynowych. 
 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania raportów w programie. 
 
 Sposób 

wykonania 

ćwiczenia 

 
 Uczeń powinien: 
1)  wybrać opcję <Magazyn> <Zestawienia>, 
2)  wybrać rodzaj zestawienia oraz określić, którego magazynu ma dotyczyć zestawienie, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

53

3)  wydrukować zestawienie, 
4)  wybrać <Dokumenty zakupu> <Zestawienia> <Raport kasowy za okres...>, 
5)  wybrać <Zakup> <Kartoteka dokumentów zakupu> <Zestawienia> <Rejestry dokumentów 

zakupu> - określić parametry zestawienia i wydrukować, 

6)  wybrać <Magazyn> <Kartoteka dokumentów magazynowych> <Zestawienia> <Rejestry 

dokumentów magazynowych> - określić parametry zestawienia i wydrukować. 

 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym, 
-  drukarka sieciowa. 
 
Ćwiczenie 13 

Sporządź kopię bezpieczeństwa danych firmy ACT w programie handlowym. 

 

Wskazówki do realizacji: 

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić jego zakres 
i zaprezentować sposób dokonywania kopii bezpieczeństwa firmy w programie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  z menu głównego programu wybrać <Firma> <Kopia bezpieczeństwa>, 
2)  ustawić parametry archiwizacji, 
3)  wykonać archiwizację. 
 
 

Zalecane metody nauczania-uczenia się: 

- pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne 
 
 

Środki dydaktyczne: 

-  komputer z zainstalowanym programem handlowym. 
 

5.8.2. Sprawdzian postępów 

Uczeń potrafi: 

 

 

Tak Nie 

1)   utworzyć nową firmę w programie handlowym 

 

 

2)   

ustawić parametry dotyczące zasad obliczeń, dokumentów i 
zasad ich numeracji w programie 

 

 

3)   wprowadzić towar do kartoteki Towary w programie 

 

 

4)   wprowadzić kontrahenta do kartoteki kontrahenci w programie

 

 

5)   sporządzić protokół wprowadzenia w programie 

 

 

6)   dodać nowy magazyn w programie 

 

 

7)   dokonać przesunięcia międzymagazynowego w programie 

 

 

8)   

przygotować zestawienie przychodów i rozchodów w 
magazynie 

 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

54

9)   

skontrolować stan ilościowy zapasów towarów w magazynie w 
programie 

 

 

10)  

skontrolować stan wartościowy zapasów towarów 
w magazynie w programie 

 

 

11)  wydrukować zestawienie zapasów towarów w magazynie 

 

 

12)  

skontrolować i wydrukować stan rejestrów zakupu i 
magazynowego 

 

 

 
 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

55

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 

 

Test dwustopniowy  

Test składa się z 20 zadań jednokrotnego wyboru, z których: 
−  zadania 1, 5, 6, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 są z poziomu podstawowego, 
−  zadania 2, 3, 4, 9, 11, 20 są z poziomu ponadpodstawowego. 
 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt  
 

Za każdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 
uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 
Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące 
oceny szkolne: 

−  dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 7 zadań z poziomu podstawowego, 
−  dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,  
−  dobry – za rozwiązanie 13 zadań, w tym 10 z poziomu podstawowego i co najmniej 3 z 

poziomu ponadpodstawowego,  

−  bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 13 z poziomu podstawowego i co najmniej 

5 z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. c, 2. c, 3. b, 4. c, 5. a, 6. b, 7. c, 8. c, 9. b, 10. b, 11. d, 12. 
b, 13. d, 14. c, 15. b, 16. b, 17. a, 18. c, 19. d, 20. b. 

 

 

Plan testu 

Nr 
zad. 

Cel operacyjny (mierzone osiągnięcia 
ucznia) 

Kategoria 
celu 

Poziom  
wymagań 

Poprawna  
odpowiedź 

1. 

Zaliczyć składnik do wartości 
niematerialnych i prawnych 

A P C 

2. Określić skutki przeszacowania 

 

C 

 

PP 

 

C 

3.  

Ustalić wartość początkową środków 
trwałych w budowie 

 

C 

 

PP 

 

B 

4. Ustalić koszty likwidacji środka 

C PP C 

5. 

Zaliczyć koszty amortyzacji do odpowiedniej 
grupy kosztów działalności 

 

B 

 

P 

 

A 

6. 

Określić sposób amortyzacji wartości 
niematerialnych i prawnych 

 

A 

 

P 

 

B 

7. Określić strukturę ceny nabycia 

B P C 

8. 

Zaliczyć składnik do rzeczowych aktywów 
obrotowych 

 

A 

 

P 

 

C 

9. Określić skutki odpisów aktualizujących 

C PP B 

10. Określić sposób wyceny materiałów 

C P B 

11. Określić sposób wyceny wyrobów gotowych 

C PP D 

12. Określić skutki leasingu finansowego 

C P B 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

56

13. Określić sposób wyceny towarów 

C P D 

14. 

Określić możliwość stosowania metody 
FIFO 

C P C 

15. Określić pojęcie marży 

B P B 

16. Zastosować kategorię marży zrealizowanej 

C P B 

17. 

Zinterpretować saldo „Rozliczenia zakupu 
materiałów” 

 

C 

 

P 

 

A 

18. 

Określić sposób obliczenia VAT należnego 
przy sprzedaży nieudokumentowanej 

 

C 

 

P 

 

C 

19. Określić sposób rozliczania kosztów zakupu 

C P D 

20. 

Określić skutki leasingu operacyjnego z 
tytułu rozliczenia podatku VAT 

 

C 

 

PP 

 

B 

 

Przebieg testowania 

 

 

INSTRUKCJA DLA NAUCZYCIELA 

1.  Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej 

jednotygodniowym. 

2.  Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 
3.  Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 
4.  Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 
5.  Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 
6.  Nie przekraczaj przeznaczonego czasu na test. 
 

INSTRUKCJA DLA UCZNIA 

Przeczytaj uważnie instrukcję. 
Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
Zadanie zawiera 20 pytań, jest testem wyboru, prawidłowa odpowiedź jest tylko jedna. 
Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi stawiając znak x .W przypadku 

pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem i zakreśl odpowiedź prawidłową. 

Rozwiązuj zadania samodzielnie. 
Na rozwiązanie testu masz 45 min. 
 

Materiały dla ucznia: 

−  instrukcja, 
−  zestaw zadań testowych, 
−  karta odpowiedzi. 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

57

Zestaw zadań testowych: 

1. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza się: 

a) prawo wieczystego użytkowania gruntu, 
b) weksle własne, 
c) nabyte licencje, 
d) jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym. 
 

2. Zwiększenie wartości środków trwałych w wyniku przeszacowania spowoduje m.in.  

zmiany w bilansie: 
a) zwiększenie zobowiązań, 
b) zwiększenie gotówki, 
c) zwiększenie kapitału własnego, 
d) zwiększenie należności. 
 

3. Nakłady środków trwałych w budowie obejmują: 

a) wszystkie koszty pośrednie, 
b) uzasadnioną część kosztów pośrednich, 
c) koszty zarządu, 
d) całe koszty finansowe niezależnie od momentu przyjęcia środka do użytkowania. 
 

4. Dodatkowe koszty dotyczące likwidacji środka trwałego działalności podstawowej 

obciążają: 
a) koszty działalności podstawowej, 
b) straty nadzwyczajne, 
c) pozostałe koszty operacyjne 
d) koszty rodzajowe. 
 

5. Odpisy amortyzacyjne środków trwałych stanowią: 

a) podstawowy koszt działalności, 
b) pozostały koszt operacyjny, 
c) stratę nadzwyczajną, 
d) zmniejszenie dotychczasowego umorzenia środka trwałego. 
 

6. Kwoty rocznych odpisów amortyzacyjnych wartości niematerialnych i prawnych ustala się: 

a) nie dokonuje się takich odpisów, 
b) tylko metodą liniową, 
c) metoda liniową lub degresywną, 
d) tylko metodą degresywną. 
 

7. Cena nabycia to: 

a) cena sprzedaży, 
b) cena zakupu, 
c) cena zakupu wraz z kosztami zakupu, 
d) cena rzeczywista. 
 

8. Rzeczowe składniki aktywów obrotowych to m.in.: 

a) gotówka, 
b) weksle, 
c) produkcja nie zakończona, 
d) środki trwałe w leasingu. 
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

58

9. Odpisy aktualizujące wartości rzeczowych składników aktywów obrotowych: 

a) zwiększają koszty działalności podstawowej, 
b) zwiększają pozostałe koszty operacyjne,  
c) zwiększają straty nadzwyczajne, 
d) zwiększają koszty finansowe. 
 

10. W ciągu roku obrotowego materiały mogą być ujmowane: 

a) w cenie rynkowej, 
b) w cenie nabycia, 
c) w cenie sprzedaży, 
d) w cenie zbytu. 
 

11. Wyroby gotowe w bilansie wycenia się: 

a) zawsze według ceny sprzedaży netto, 
b) według ceny zakupu, 
c) zawsze według kosztu wytworzenia, 
d) według niższej z wartości: kosztu wytworzenia lub ceny sprzedaży netto. 
 

12. Spłata raty leasingu finansowego jest: 

a) kosztem w całości, 
b) kosztem w części odsetkowej, 
c) kosztem w części kapitałowej, 
d) nie jest kosztem. 
 

13. Towary wykazywane są w bilansie zawsze z uwzględnieniem: 

a) odchyleń kredytowych,  
b) odchyleń debetowych, 
c) bez uwzględniania odchyleń, 
d) z uwzględnieniem odchyleń w zależności od sposobu wyceny w trakcie roku. 
 

14. Metoda wyceny FIFO rozchodu materiałów jest: 

a) stosowana obowiązkowo, 
b) zawsze stosowana uznaniowo, 
c) stosowana uznaniowo w zależności od metody wyceny materiałów w trakcie roku,  
d) niedozwolona. 
 

15. Różnica między ceną detaliczną a ceną hurtową stanowi: 

a) marżę detaliczną, 
b) marżę hurtową, 
c) marżę gastronomiczną, 
d) zysk brutto. 
 

16. Marża zrealizowana obliczana jest: 

a) w obrocie materiałowym, 
b) w obrocie towarowym, 
c) w obrocie wyrobami gotowymi, 
d) w obrocie papierami wartościowymi. 

17. Saldo debetowe „Rozliczenia zakupu materiałów” oznacza: 

a) materiały w drodze, 
b) dostawy niefakturowane, 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

59

c) towary w drodze, 
d) „Rozliczenie zakupu materiałów” nie wykazuje salda. 
 

18. VAT należny ze sprzedaży nieudokumentowanej w handlu detalicznym można obliczyć: 

a) z faktur, 
b) z wydruku kasy fiskalnej, 
c) ze struktury zakupu towarów, 
d) nie można obliczyć. 
 

19. Koszty zakupu mogą być rozliczane: 

a) tylko w czasie, 
b) tylko bezpośrednio, 
c) nie mogą być rozliczane, 
d) w czasie lub bezpośrednio. 
 

20. W leasingu operacyjnym podatek VAT: 

a) jest odliczany od całej wartości umowy, 
b) jest odliczany od kolejnych rat, 
c) nie może być odliczany w ogóle, 
d) w fakturach leasingu operacyjnego nie uwzględnia się podatku VAT.  

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

60

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko.......................................................................................... 
Ewidencjonowanie zmian w zasobach rzeczowych przedsiębiorstwa   

Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr 

zadania 

Odpowiedzi Punkty 

1 

a b c d 

 

2 

a b c d 

 

3 

a b c d 

 

4 

a b c d 

 

5 

a b c d 

 

6 

a b c d 

 

7 

a b c d 

 

8 

a b c d 

 

9 

a b c d 

 

10 

a b c d 

 

11 a b c d 

 

12 a b c d 

 

13 a b c d 

 

14 a b c d 

 

15 a b c d 

 

16 a b c d  
17 a b c d  
18 a b c d  
19 a b c d  
20 a b c d  

Razem:  

 
 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

61

INSTRUKCJA DLA UCZNIA 

Test z umiejętności wykorzystania programów komputerowych do ewidencji środków 

trwałych i zakupu towarów 

Czas trwania testu 90 minut 

Otrzymałeś test składający się z 16 zadań. 

Jesteś w stanie rozwiązać wszystkie zadania! 

Rozwiązanie zadań będzie uznawane za prawidłowe na podstawie dokonywanych przez Ciebie 
zapisów w programie i wydruków. Liczy się nie tylko wprowadzenie danych, ale i ich 
poprawność. 
Zastosuj się do następujących poleceń: 
1.  zmień nazwę firmy, z którą będziesz pracował - dopisz do istniejącej nazwy swój numer z 

dziennika (w ten sposób nauczyciel będzie identyfikował Twoje wydruki), 

2.  dokonuj każdorazowo zapisu podczas pracy z dokumentami w programie, 
3.  stosuj bieżącą datę w dokumentach. 
4.  Odbieraj swoje wydruki z drukarki. 
5.  realizuj dokładnie polecenia w zadaniach. 
Pamiętaj o: 
1.  logowaniu do programu (bez hasła, chyba że nauczyciel zadecyduje inaczej). 
2.  utworzeniu kopii bezpieczeństwa firmy po zakończeniu testu. 
Po rozwiązaniu wszystkich zadań zbierz wszystkie wydruki i przekaż je nauczycielowi. 
Pracuj spokojnie! 
 Na 

każde zadanie masz średnio 6 minut. 

Za każde poprawnie wykonane zadanie otrzymasz 2 pkt., za odpowiedź niepełną 1 pkt., za 
odpowiedź złą lub brak odpowiedzi 0 pkt. 
Jeśli czas Ci pozwoli, przed oddaniem swojej pracy, sprawdź poprawność wykonanych zadań. 
Normy wymagań na stopnie szkolne: 

Umiejętności 

P PP 

Ocena 

0 – 2 

niedostateczny 

3 – 6 

dopuszczający 

0 – 12 

7 – 8 

dostateczny 

0 – 2 

dopuszczający 

3 – 6 

dostateczny 

13 – 20 

7 – 8 

dobry 

0 – 2 

dostateczny 

3 – 6 

dobry 

21– 24 

7 – 8 

bardzo dobry 

Życzę  powodzenia!!! 

Zadania testowe 
Zadanie 1 
Otwórz firmę RABEX w programie środków trwałych na swoim komputerze i dopisz w nazwie 
firmy swoje dane identyfikacyjne.  
 
Zadanie 2 
Dodaj nowego użytkownika w programie o danych: Twój numer w dzienniku oraz nadaj mu 
uprawnienia administratora. Pracuj bez hasła. 
Zadanie 3 
Zmodyfikuj parametry pracy dla firmy RABEX w programie środków trwałych: umorzenia 
jednorazowe będą przeprowadzane w miesiącu przyjęcia do użytkowania. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

62

Zadanie 4 
Utwórz w programie w grupie <Samochody> dwie podgrupy środków trwałych: <samochody 
dostawcze> i <samochody osobowe>. 
 
Zadanie 5 
Wprowadź do ewidencji środków trwałych  środek trwały – komputer na podstawie danych 
zamieszczonych w tabeli 6.1: 

 
Tabela 6.1.

 

Tabela środków trwałych 

Dane środka Komputer 

Oprogramowanie 

nazwa środka (na potrzeby 
firmy) 

Zestaw komputerowy ZK1 

oprogramowanie 
komputerowe 001 

data zakupu środka 2005-02-20 

2005-02-20 

numer ewidencyjny 

103 

104 

numer KTŚ 491 

020 

numer fabryczny 

KP2312/05 

 

data przyjęcia do użytkowania 2005-03-01 

 

kwota netto (wynikająca z 
dokumentu zakupu) 

3 000,00

5 000,00

stawka VAT 

22%  

wartość początkowa środka 
(w momencie przyjęcia do 
ewidencji 

3.000.00

5.000,00

typ amortyzacji 

liniowa 

liniowa 

stopa procentowa 

30%

20%

współczynnik modyfikujący 1,00

1,00

wartość niematerialna i prawna 

nie 

tak 

liczba miesięcy używania środka cały rok 

cały rok 

liczba miesięcy amortyzacji 

40

60

konto środka (bilansowe) 

 

konto umorzeń (bilansowe) 

 

miejsce użytkowania środka biuro 

biuro 

 
Zadanie 6 
Wprowadź do ewidencji środków trwałych  środek trwały – oprogramowanie na podstawie 
danych zamieszczonych w tabeli 6.1. 
 
Zadanie 7 
Sporządź i wydrukuj dla środków z zadania 5. i 6. plan amortyzacji środka i amortyzację 
wykonaną. 
 
Zadanie 8 
Sporządź inwentaryzację  środków trwałych firmy RABEX na dzień dzisiejszy. Wydrukuj 
raport wyników inwentaryzacji. 
 
Zadanie 9 
Otwórz firmę ACT w programie magazynowym na swoim komputerze i dopisz w nazwie firmy 
swoje dane identyfikacyjne.  
 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

63

Zadanie 10 
Zmodyfikuj ustawienia parametrów pracy programu magazynowego: miejsce wystawienia 
dokumentów – Łódź (zmiana siedziby firmy na Łódź 90-0123, ul. Zachodnia 125). 
 
Zadanie 11 
Wprowadź nowy towar do kartoteki <Towary>: napęd CD-ROM firmy LG, cena zakupu 
125,00 zł, stawka VAT 22%, metoda rozliczania LIFO. 
 
Zadanie 12 
Wykonaj zestaw operacji dotyczących zakupu następujących towarów, przyjęcia ich do 
magazynu głównego i rozliczenia płatności (stosuj bieżącą datę do wystawiania dokumentów): 
4.  Faktura FVZ 125/FVZ/05 z zakładu „Elektronika”; rodzaj płatności: gotówka 

Towar Ilość 

Cena zakupu 

Data zakupu

Monitor 15’ Arcus 15700 

10 

805,00 

2005-_-_ 

Napęd CD-ROM LG 

10 

125,00 

2005-_-_ 

 
Zadanie 13 
Dokonaj przesunięcia międzymagazynowego następujących towarów z magazynu 
pierwotnego: 

Nazwa towaru 

Ilość sztuk 

Napęd CD-ROM LG 

10 

 
Zadanie 14

 

Sporządź zestawienie zapasów towarów w magazynie pomocniczym na dzień bieżący. 
 
Zadanie 15 
Sporządź zestawienie stanu rejestru zakupu i rejestru magazynowego dla dokumentów 
wewnętrznych. 
 
Zadanie 16 
Wykonaj archiwizację danych firmy ACT na dyskietce. 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

64

KARTOTEKA TESTU 

Numer 

zadania 
w teście 

Cel operacyjny 

mierzone osiągnięcia ucznia 

Uczeń potrafi: 

Punkty 

za 

zadanie 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

1.   

otworzyć firmę w programie środków trwałych 
i zmodyfikować dane identyfikacyjne firmy  

0-2 C  P 

2.   

dodać nowego użytkownika w programie 
środków trwałych i nadać mu uprawnienia 
administratora 

0-2 C  P 

3.   

zmodyfikować parametry pracy dla firmy w 
programie środków trwałych 

0-2 C  P 

4.   

utworzyć w programie nową grupę środków 
trwałych 

0-2 C  P 

5.   

wprowadzić do ewidencji środków trwałych 
nowy środek trwały 

0-2 C/D  PP 

6.   

wprowadzić do ewidencji środków trwałych 
nowy środek trwały 

0-2 C/D  PP 

7.   

sporządzić i wydrukować dla środków trwałych 
plan amortyzacji środka i amortyzację 
wykonaną 

0-2 C/D  PP 

8.   

sporządzić inwentaryzację środków trwałych 
firmy 

0-2 C  P 

9.   otworzyć firmę w programie magazynowym  

0-2 

C 

P 

10.  

zmodyfikować ustawienia parametrów pracy 
programu magazynowego 

0-2 C  P 

11.  

wprowadzić nowy towar do kartoteki 
<Towary> w programie magazynowym 

0-2 C  P 

12.  

wykonać zestaw operacji dotyczących zakupu 
towarów, przyjęcia ich do magazynu i 
rozliczenia płatności 

0-2 C/D  PP 

13.  

dokonać przesunięcia międzymagazynowego 
towarów 

0-2 C  P 

14.  

sporządzić zestawienie zapasów towarów w 
magazynie 

0-2 C  P 

15.  

sporządzić zestawienie stanu rejestru zakupu i 
rejestru magazynowego dla dokumentów 
wewnętrznych 

0-2 C  P 

16.  

wykonać archiwizację danych firmy  na 
dyskietce 

0-2 C  P 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

65

INSTRUKCJA DLA NAUCZYCIELA 

Test z umiejętności wykorzystania programów komputerowych do ewidencji środków 

trwałych i zakupu towarów 

Czas trwania testu 90 min. 
Celem niniejszego testu jest: 
1.  Określenie poziomu umiejętności uczniów z zakresu wykorzystania programów 

komputerowych do ewidencji środków trwałych i zakupu towarów. 

2.  Przeprowadzenie analizy jakościowej przeprowadzonego pomiaru. 
3.  Ustalenie listy zagadnień sprawiających uczniom najwięcej trudności. 
4.  Wprowadzenie zmian w organizacji procesu kształcenia (oczywiście, jeżeli okaże się to 

potrzebne). 

Czynności organizacyjne testu prowadzone przez nauczyciela: 
1.  Przygotowanie odpowiedniej liczby stanowisk komputerowych z zainstalowanymi 

programami  środków trwałych i magazynowymi (punktem wyjścia do przeprowadzenia 
testu powinny byś zarejestrowane w programach firmy RABEX I ACT ze stanem 
odpowiadającym wykonanym wszystkim ćwiczeniom z części 4.7.3. i części 4.8.3.) oraz 
skonfigurowaną drukarką. 

2.  Przygotowanie odpowiedniej liczby zestawów testowych i instrukcji dla ucznia. 
3.  Zapewnienie samodzielności przy rozwiązywaniu zadań. 
4.  Zebranie prac (wydruków uczniów), sprawdzenie zadań na stanowisku ucznia i dokonanie 

ich oceny. 

Zwracam uwagę państwa na: 
-  konieczność logowania się uczniów do programu, 
-  wprowadzenie przez ucznia nowej nazwy firmy: ze względów organizacyjnych dobrze by 

nazwa ta identyfikowała samego ucznia i była widoczna na wydrukach, 

-  stosowania bieżącej daty jako daty wystawienia dokumentów, 
-  przypomnienie uczniom o konieczności dokonywania zapisów, po każdej nowej operacji, 
-  sposób oceniania zadań – każde zadanie w teście jest oznaczone literą P (poziom 

podstawowy) lub PP (poziom ponadpodstawowy); za poprawnie rozwiązane zadanie uczeń 
otrzyma 2 pkt; błędnie wprowadzone dane mogą obniżyć wartość za zadanie do 1 pkt. lub 0 
pkt. 

Proponowane normy wymagań na stopnie szkolne to: 

Umiejętności 

P PP 

Ocena 

0 – 2 

niedostateczny 

3 – 6 

dopuszczający 

0 – 12 

7 – 8 

dostateczny 

0 – 2 

dopuszczający 

3 – 6 

dostateczny 

13 – 20 

7 – 8 

dobry 

0 – 2 

dostateczny 

3 – 6 

dobry 

21– 24 

7 – 8 

bardzo dobry 

 

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

66

7. LITERATURA 

 

1.  I. Frymark – Rachunkowość handlowa; WSiP; Warszawa 2002, 
2.  M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska – Rachunkowość finansowa; Difin; Warszawa 2004, 
3.  A. Kuczyńska-Cesarz – Rachunkowość część I, Wydanie II; Difin; Warszawa 2005, 
4.  A. Kuczyńska-Cesarz – Rachunkowość część I;  Difin; Warszawa 2005, 
5.  A. Kuczyńska-Cesarz, Tadeusz Cesarz – Rachunkowość, zbiór zadań z rozwiązaniami; 

Difin; Warszawa 2004, 

6.  J. Maciejewska – Rachunkowość finansowa; WSiP; Warszawa 2002, 
7.  J. Marcinkowoski – Rachunkowość finansowa; Centrum Controllingu i Analiz 

Ekonomicznych; Łódź 2003, 

8.  J. Matuszewicz, P. Matuszewicz – Rachunkowość od podstaw w świetle ustawy o 

rachunkowości; Finans-Servis; Warszawa 2001, 

9.  K. Sawicki (red) – Rachunkowość finansowa, wyd. II; PWE; Warszawa 2001, 
10.  Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. (t. jedn. Dz. U. 2002 r. nr 76, poz. 694 ze 

zm.).