INDUKCJA
ELEKTROMAGNETYCZNA;
PRAWO FARADAYA
1. Ruch ramki w polu magnetycznym: siła magnetyczna wytwarza SEM
2. Ruch magnesu względem ramki : powstanie wirowego pola elektrycznego
3. Prawo Faradaya
4. Reguła Lentza
5. Indukcyjność
6. Energia pola magnetycznego
7. Obwody prądu zmiennego
8. Moc w obwodzie prądu zmiennego
Przepływ prądu
Pole magnetyczne
Elektryczność i magnetyzm nie są niezależnymi zjawiskami, lecz jakby dwiema stronami
tego samego zjawiska: elektromagnetyzmu. Zjawiska elektryczne i magnetyczne są
współzależne. Czasem zjawiska elektryczne powodują zjawiska magnetyczne:
*gdy płynął prąd, powstawało pole magnetyczne.
A czasem jest odwrotnie:
*gdy zmienia się pole magnetyczne, to powstaje prąd
Pole magnetyczne
Przepływ prądu
faraday
SYMETRIA ZJAWISK ELEKTRO-MAGNETYCZNYCH
V
Ruch ramki
V
Ruch magnesu
RAMKA W POLU MAGNETYCZNYM
w obwodzie pojawia się SEM
w obwodzie pojawia się SEM
Ruch nie zachodzi, ale pole B
zmienia się identycznie
w obwodzie pojawia się SEM
PRAWO FARADAYA
farad1
farad2
Wszystkie eksperymenty pokazały, że zmiana strumienia magnetycznego
przechodzącego przez pętlę z przewodnika powoduje powstanie w tym
przewodniku siły elektromotorycznej.
farad3
dt
d
B
Φ
−
=
ε
Wielkość indukowanej siły elektromotorycznej zależy od szybkości zmian
strumienia pola B przechodzącego przez powierzchnię rozpiętą na
obwodzie:
KIERUNEK PRĄDU INDUKCYJNEGO:REGUŁA
LENTZA
reg Lentza
REGUŁA LENZA
kierunek prądu indukcyjnego jest taki, że pole magnetyczne wywołane przez niego
przeciwdziała zmianie zewnętrznego strumienia magnetycznego)
Siła elektromagnetyczna indukowana w obwodzie jest wynikiem powstania pola
elektrycznego. Takie wirowe pole nie może być wytworzone przez jakikolwiek
statyczny rozkład ładunków.
WIROWE POLE ELEKTRYCZNE (1)
WIROWE POLE ELEKTRYCZNE (2)
Ei B
Jeśli strumień magnetyczny przez dowolną powierzchnię rozpiętą na dowolnym
konturze zamkniętym zmienia się, to powstaje pole elektryczne E takie, że
dt
d
l
d
E
B
Φ
−
=
⋅
∫
r
r
to nie jest pole elektrostatyczne !!
dt
d
l
d
E
B
Φ
−
=
⋅
∫
r
r
pole E od nieruchomych ładunków
pole E od zmiennego B
0
l
d
E
=
⋅
∫
r
r
PRAWO FARADAYA: ZASTOSOWANIE
GENERATOR PRĄDU AC
Obr
ót
Transform
atory
U
pierwotne
U
wtorne
TRANSFORMATOR
N
1
zwojów
N
2
zwojów
Φ
B
przechodzi przez
cewkę
θ
=
⋅
=
Φ
cos
BA
A
B
B
r
r
cewka rotuje ze stałą
ω
t
cos
BA
B
ω
=
Φ
t
sin
BA
dt
d
B
ω
ω
−
=
Φ
dt
d
B
Φ
−
=
ε
zmienny Φ
B
wywołuje
zmienną SEM
t
sin
BA
ω
ω
−
=
ε
1
2
1
2
N
N
U
U =
t
d
d
N
U
U
B
1
1
pierw
φ
−
=
=
prąd AC w cewce
pierwotnej
zmienne pole B i zmienny
strumień Φ
B
t
d
d
N
U
B
2
2
φ
−
=
zmienne napięcie U
2
w
cewce wtórnej
INDUKCYJNOŚĆ OBWODU
ε
Prąd płynący przez obwód ( cewkę) wytwarza pole
magnetyczne
Jeśli prąd się zmienia, to zmienia się strumień pola
magnetycznego w cewce
dt
d
B
Φ
−
=
ε
Indukuje się w cewce siła
elektromotoryczna
L : współczynnik samoindukcji (indukcyjność). L zależy od wielkości
opisujących geometrię cewki (liczba zwojów, pole powierzchni zwoju,
kształt cewki) oraz od obecności ferromagnetycznego rdzenia w cewce.
dt
dI
L
−
=
ε
Ale strumień zależy od prądu, czyli Φ
B
∼I, czyli Φ
B
=LI.
dt
dI
L
dt
d
B
−
=
Φ
−
=
ε
wymiar L: [L]=H (Henr)=Vs/A
ε
B
J
OBLICZANIE INDUKCYJNOŚCI: PRZYKŁAD
Obliczyć indukcyjność solenoidu o n zwojach na jednostkę długości
dt
dI
nS
dt
d
0
B
µ
−
=
Φ
−
=
ε
W każdym zwoju cewki indukuje się siła
elektromotoryczna
B = µ
0
In
Φ
B
=BS=Sµ
0
In
SEM od wszystkich N zwojów
dt
dI
L
dt
dI
N
nS
dt
d
N
0
B
−
=
µ
−
=
Φ
−
=
ε
N liczba zwojów cewki
n liczba zwojów na jednostkę długości
L=Sµ
0
nN
ROZŁADOWANIE KONDENSATORA PRZEZ CEWKĘ
CL
OBWÓD LC
Na początku cała energia w polu elektrycznym kondensatora
prąd=0
2
0
C
CU
2
1
W
=
dt
dI
L
C
q
−
=
2
2
dt
q
d
L
C
q
−
=
),
t
cos(
q
q
0
ω
=
LC
1
=
ω
)
t
cos(
U
)
t
cos(
C
q
U
0
0
ω
=
ω
=
)
t
sin(
q
dt
dq
I
0
ω
−
=
=
Prąd zmienny płynie zawsze; gdzie
jest przechowana energia?
U=U
0
cos(ωt)
t
I=I
0
sin(ωt)
L
+q
0
-q
0
C
U
0
+q
-q
C
U
Cewka o ind. L i
oporze R
I
Płynie prąd;
ponieważ:
dt
d
l
d
E
B
Φ
−
=
⋅
∫
r
r
to
dt
d
IR
U
B
C
Φ
−
=
−
A ponieważ –dφ
B
/dt=-LdI/dt ,
oraz R=0, to:
dt
dI
L
C
q
−
=
ENERGIA POLA MAGNETYCZNEGO
2
0
C
CU
2
1
W
=
prąd=0
q=max
L
+q
-q
C
U
U
L
L
-q
+q
C
U
U
L
prąd=0
q=max
2
0
C
CU
2
1
W
=
2
0
M
LI
2
1
W
=
Utworzenie pola B w cewce wymaga pracy; można uważać, że energia pola B zawarta w
cewce o indukcyjności L i prądzie I
0
wynosi
2
0
L
LI
2
1
W
=
Ładunek dq „przepchany” jest przez cewkę przeciwko polu E:
cewka zyskuje energię
LIdI
dt
dq
LdI
dt
dq
dI
L
dq
dt
dI
L
dW
L
=
=
⋅
=
=
dq
E
2
0
I
0
L
LI
2
1
LIdI
W
0
=
=
∫
L
0
0
C
U
L
prąd=max
q=0⇒E
C
=0
B
ENERGIA POLA MAGNETYCZNEGO
ENERGIA POLA MAGNETYCZNEGO (2)
0
2
2
0
0
2
0
L
Sd
B
2
1
I
d
N
N
S
2
1
LI
2
1
W
µ
=
⋅
µ
=
=
L=Sµ
0
nN
cewka (solenoid) o N zwojach i dł. L
gęstość zwojów n=N/L
d
B=µ
0
nI
0
2
0
2
L
L
B
B
2
1
Sd
B
2
1
Sd
1
V
W
w
w
µ
=
µ
=
=
=
Utworzenie pola B wymaga pracy; jeśli w przestrzeni jest pole magnetyczne
o indukcji B, to gęstość energii magnetycznej wynosi
0
2
B
B
2
1
w
µ
=
OBWODY PRĄDU ZMIENNEGO
L
∼
C
R
ε= ε
0
sin(ωt)
Zmienna SEM
ε= ε
0
sin(ωt)
wymusza w
obwodzie prąd
)
t
sin(
Z
)
t
sin(
I
I
0
0
φ
−
ω
ε
=
φ
−
ω
=
2
2
0
0
C
1
L
R
Z
I
ω
−
ω
+
=
=
ε
Z
R
cos
=
ϕ
Codziennie mamy do czynienia z prądem zmiennym i obwodami prądu zmiennego. Czy
takie obwody zachowują się inaczej niż obwody prądu stałego?
Podobnie jak w obwodzie prądu stałego stosunek maksymalnego prądu do napięcia
źródła jest stały, lecz zależny zarówno od oporu jak i wartości L i C
Wielkości X
L
i X
C
w obwodach prądu zmiennego pełnią rolę oporu. Ponieważ jednak prądy
i napięcia nie są w fazie, dlatego tych oporności nie można po prostu dodać do siebie
L
X
L
ω
=
C
1
X
C
ω
=
Opór indukcyjny
Opór
pojemnościowy
OBWOD REZONANSOWY RLC
L
∼
C
R
RLC
Dla danych L i C prąd jest maksymalny jeśli
LC
1
0
=
ω
=
ω
ε= ε
0
sin(ωt)
napięcie na wejściu
anteny z fali
elektromagnetycznej
napięcie na
wyjściu
R
C
)
t
sin(
Z
)
t
sin(
I
I
0
0
φ
−
ω
ε
=
φ
−
ω
=
2
2
0
0
C
1
L
R
Z
I
ω
−
ω
+
=
=
ε
OBWÓD REZONANSOWY
W układzie rezonansowym odbiornika
R
= 20Ω,
L
= 1.26 µH,
a C=0.567pF, co oznacza, że układ jest w rezonansie dla
Stacja telewizyjna nadaje sygnał, który przy antenie wynosi
100 µV (= sygnał wejściowy)
MHz
188
LC
2
1
2
f
0
0
=
π
=
π
ω
=
100 µV,
188MHz
napięcie na
wyjściu
R=
20Ω
C
=0.567pF
a) Jakie jest natężenie prądu zmiennego w obwodzie i jakie
zmienne napięcie na kondensatorze?
L
=1.26µH
A
5
R
C
1
L
R
Z
I
0
2
2
0
0
0
µ
=
ε
=
ω
−
ω
+
ε
=
ε
=
ω
U
C
ω
0
mV
46
.
7
C
L
I
C
1
I
X
I
U
0
0
0
C
0
C
=
=
ω
=
=
7.46 mV
b) Jeśli kanał 9 jest nadawany na częstości rezonansowej, a kanał 10 188+6MHz, to
jaki sygnał na kondensatorze otrzymamy z kanału 10?
mV
54
.
1
C
1
C
1
L
R
X
I
U
2
2
0
C
0
=
ω
ω
−
ω
+
ε
=
=
1.54 mV
ω
MOC W OBWODZIE PRĄDU ZMIENNEGO
źródłem strat mocy jest wyłącznie opornik R (w
kondensatorze i cewce indukcyjnej nie ma strat
mocy!).
2
0
0
0
0
0
RI
2
1
Z
R
I
2
1
)
cos(
I
2
1
P
=
ε
=
φ
ε
=
natężenie skuteczne I
sk
= I
0
/√2. napięcie skuteczne U
sk
=U
0
/√2. Wtedy:
Wszystkie mierniki napięcia i natężenia zmiennego podają wartości skuteczne.
sk
2
0
RI
RI
2
1
P
=
=
L
ε= ε
0
sin(ωt+ϕ)
∼
C
R
Moc chwilowa:
P(t)= ε*I
P(t)= ε
0
I
0
sin(ωt+ϕ) sin(ωt)
= ε
0
I
0
( cos(ϕ)sin(ωt)+ sin(ϕ)cos(ωt)) sin(ωt).
moc średnia wydzielona w czasie jednego okresu:
∫
∫
∫
ω
φ
ω
+
φ
ω
ε
=
ω
φ
+
ω
ε
=
ε
=
T
0
0
0
T
0
0
0
T
0
dt
)
t
sin(
)
sin
)
t
cos(
cos
)
t
(sin(
I
dt
)
t
sin(
)
t
sin(
I
Idt
T
1
P
2
T
dt
)
t
(
sin
T
0
2
∫
=
ω
Z
R
cos
=
ϕ
,
cos
I
2
1
dt
)
t
sin(
)
t
cos(
sin
dt
)
t
(
sin
cos
I
P
0
0
T
0
T
0
2
0
0
φ
ε
=
ω
ω
φ
+
ω
φ
ε
=
∫
∫