09-11-20

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze, CE UW

dr Leszek Wincenciak

Wykład 6

Polityka handlowa, część 1

Wykład 6

Dlaczego kraje w praktyce nie stosuj

polityki

wolnego handlu?

Instrumenty polityki handlowej i ich analiza

Cło w kraju małym i du

Ograniczenie ilo

ciowe w handlu mi

dzynarodowym

Subwencja eksportowa

Inne instrumenty polityki handlowej

09-11-20

Skutki handlu w świetle teorii wymiany
międzynarodowej

Lepsze wykorzystanie dost

pnych czynników produkcji:

przy tych samych zasobach i technologii mo

wyprodukowa

(i skonsumowa

) wi

cej

szy poziom u

yteczno

ci dla konsumentów

ALE:

Efekty redystrybucyjne wewn

trz gospodarek: jedni

zyskuj

, inni trac

Koszty dostosowawcze

Cho

przej

cie od autarkii do wolnego handlu podniesie

dobrobyt, samo dostosowanie mo

e by

kosztowne (trzeba

zamkn

ąć

fabryk

ołówków, a otworzy

fabryk

procesorów)

ąŜ

e si

to przede wszystkim z faktem, i

w praktyce czynniki

produkcji nie s

w pełni mobilne (gdy

nie s

homogeniczne)

Czy gdzieś istnieje
naprawdę wolny handel?

kszo

ść

krajów stosuje regulacje w handlu

dzynarodowym: wpływa na wielko

ść

i struktur

swojego handlu zagranicznego

Ogół takich regulacji nazywamy polityk

handlow

danego kraju

Polityka handlowa = oddziaływanie na eksport
i import

Polityka wolnego handlu

Polityka protekcjonizmu

Gdzie

pomi

dzy…

09-11-20

Dlaczego kraje stosują aktywną politykę
handlową?

Motyw produkcyjny:

d chce chroni

krajowy sektor wytwarzaj

cy dobra,

w których kraj nie ma przewagi komparatywnej
(i zatrudnienie w nim) przed konkurencj

z zewn

trz

d chce promowa

sektor maj

cy przewag

komparatywn

(promowa

eksport)

z powodów bezpiecze

stwa

z powodów społecznych

Motyw konsumpcyjny: rz

d chce ograniczy

konsumpcj

jakiego

dobra (np. z powodów

zdrowotnych)

Dlaczego kraje stosują aktywną politykę
handlową?

Motyw fiskalny: niektóre instrumenty polityki
handlowej (np. cła) generuj

przychód fiskalny; dzi

mało znacz

cy, historycznie maj

cy wi

ksze

znaczenie

Dla zrównowa

enia bilansu płatniczego: np. cła

importowe mog

zmniejszy

import i przyczyni

do zmniejszenia deficytu handlowego

Z powodów politycznych: embargo Rosji w handlu
z Polsk

09-11-20

Instrumenty polityki handlowej

Cła

Ograniczenia ilo

ciowe (kwoty importowe,

dobrowolne ograniczenia eksportowe)

Subwencje eksportowe

Minimalne wymogi eksportowe

Bariery techniczne i sanitarne

dzi

odgrywaj

coraz wi

ksz

rol

wobec post

puj

cej liberalizacji

w zakresie ceł i tradycyjnych instrumentów

Cło: podstawowy instrument polityki
handlowej

Cło – podatek po

redni nakładany w momencie

przekraczania przez towar granicy celnej

Najstarszy instrument celny

Wysoko

ść

tego podatku jest okre

lona w taryfach

celnych

09-11-20

Taryfa celna (np. UE – 894 strony…)

Rodzaje ceł

Z punktu widzenia ruchu towarów:

Cła tranzytowe – kiedy

sto pobierane (myto), dzi

bardzo

rzadko; wi

kszo

ść

dów uznaje,

e sam tranzyt przynosi

korzy

ci gospodarce i nie pobiera si

dodatkowych opłat

Cła eksportowe – stosowane rzadko, je

li to w krajach

(szczególnie rozwijaj

cych si

), gdzie du

a cz

ęść

gospodarki

oparta jest na eksporcie jakiego

jednego dobra (mog

zast

powa

podatki)

Cła importowe – najcz

ęś

ciej spotykane

Z punktu widzenia formy:

Cła ad valorem - jako procent warto

ci jednostkowej towaru,

np. 5% od warto

ci importu cukru

Cła specyficzne - okre

lona kwota za import jednostki, np. 100

zł za ton

cementu

Cła kombinowane = ad valorem + specyficzne

09-11-20

Skutki stosowania ceł: jak je badać?

Równowaga cz

stkowa – równowaga ogólna

Doskonała konkurencja – niedoskonała konkurencja

Mały kraj – du

y kraj

Dzi

dziemy zajmowa

wył

cznie przypadkiem

konkurencji doskonałej z perspektywy jednego rynku
(równowaga cz

stkowa)

Skutki stosowania cła w kraju małym

Załó

my,

e w małym kraju obserwujemy doskonale

konkurencyjny rynek pewnego dobra (nie patrzymy
na konsekwencje cła dla innych rynków)

Kraj ten nie ma przewagi komparatywnej w produkcji
tego dobra (cena autarkiczna (P

) jest wy

sza ni

wiatowa cena dobra, P

)

Doskonała konkurencja

dobro jest homogeniczne;

identyczne dobro produkowane jest za granic

Załó

my,

e nie ma kosztów transportu, a wyj

ciowo

tak

adnych innych barier dla handlu

09-11-20

Skutki stosowania cła w kraju małym

Wyj

ciowo

(w wolnym handlu):

Cen

obowi

zuj

w tym kraju jest
cena P

(nikt nie

kupiłby tego dobra
po cenie P

, skoro

identyczne dobro
mo

na kupi

)

Przy cenie P

wielko

ść

popytu

wynosi q

, za

krajowi producenci
s

skłonni

dostarczy

Import wynosi q

Skutki stosowania cła w kraju małym

Po wprowadzenia cła
specyficznego
w wysoko

ci t:

Cen

obowi

zuj

w tym kraju jest cena
P

+ t (nikt nie kupiłby

tego dobra po cenie
P

, skoro identyczne

dobro mo

na kupi

+ t < P

)

Przy cenie P

+ t,

wielko

ść

popytu

spada do q

, za

krajowi producenci s

skłonni dostarczy

Import spada i wynosi
teraz q

+ t

09-11-20

Dobrobytowe skutki cła

Zmiana nadwy

konsumenta:

–

(A + B + C + D)

Zmiana nadwy

producenta:

+ A

Przychód fiskalny pa

stwa

(zakładamy,

e trafia do

kieszeni producentów lub
konsumentów):

+ C

EFEKT NETTO:

–

(B + D) < 0

Wprowadzenie cła przez kraj

mały obni

a dobrobyt

społeczny

+ t

Efekt dobrobytowy cła

Efekt reprezentowany przez pole B zwi

zany jest ze

wzrostem produkcji krajowej na skutek
wprowadzenia cła i nazywany jest ujemnym efektem
produkcyjnym

Dlaczego ujemnym? Bo cło powoduje, i

zwi

ksza si

produkcja dobra, w którym nie mamy przewagi
komparatywnej

nieefektywna alokacja zasobów

Efekt reprezentowany przez pole D zwi

zany jest ze

spadkiem konsumpcji krajowej na skutek
wprowadzenia cła i nazywany jest ujemnym efektem
konsumpcyjnym

Dlaczego ujemnym? Bo spada konsumpcja

09-11-20

Czemu zatem cła są stosowane?

Dobrobyt ogólnospołeczny spada

Ale s

dwie grupy, które na wprowadzeniu cła zyskały:

producenci

Producenci zwykle s

mał

, dobrze zorganizowan

i sprawnie lobbuj

grup

Konsumentów zwykle jest wielu, a jednostkowa strata
jest mała (np. kilkana

cie złotych rocznie) – nie

przeciwstawiaj

skutecznie takiej polityce

Z drugiej strony cz

ęść

konsumentów jest tak

zainteresowana istnieniem tego systemu (dzi

ki ochronie

celnej ich miejsca pracy s

bezpieczne)

Cło w kraju duŜym

W opisanym wy

ej rozumowaniu zakładali

my, i

mamy do czynienia z krajem małym

Kraj mały: ma tak mały udział w

wiatowym rynku

danego dobra, i

zmiany popytu lub poda

y w tym

kraju nie wpływaj

wiatow

cen

danego dobra

Kraj du

y: ma na tyle du

y udział w

wiatowym

rynku danego dobra, i

li np. zmniejszy swoje

zakupy danego dobra lub zwi

kszy jego poda

w sposób istotny wpłynie to na ogólno

wiatow

cen

tego dobra

Wzrost poda

y – obni

y cen

wiatow

Wzrost popytu – podniesie cen

wiatow

09-11-20

Cło w kraju duŜym

Wprowadzaj

c cło, kraj zmniejsza import, a zatem

zmniejsza swoje zakupy danego dobra na rynku

wiatowym

li jest to kraj du

wiatowy rynek odczuje t

zmian

w postaci spadku

wiatowego popytu

Spadek popytu przekłada si

na spadek ceny

Czyli wprowadzenie cła przez kraj du

y obni

wiatow

cen

danego dobra

Cło w kraju duŜym

Wprowadzenie cła
przez kraj du

powoduje, i

cena

wiatowa spada (do

P’

)

Cena krajowa =
cena

wiatowa

(nowa!) plus cło

Zmiany konsumpcji,
produkcji i importu
s

podobne, jak

w wypadku kraju
małego:

Konsumpcja spada

Produkcja ro

nie

Import spada

P’

09-11-20

Cło w kraju duŜym

Zmiana nadwy

konsumenta:

– (A + B + C + D)

Zmiana nadwy

producenta:

+ A

Przychód fiskalny
pa

stwa (zakładamy,

trafia do kieszeni
producentów lub
konsumentów):

+ (C + E)

EFEKT NETTO:

– (B + D) + E

Zmiana dobrobytu
społecznego na skutek
wprowadzenia cła przez
kraj du

y nie jest

jednoznaczna

P’

Efekty dobrobytowe cła w kraju duŜym

Pole B: strata dobrobytowa – ujemny efekt produkcyjny

Pole D: strata dobrobytowa – ujemny efekt konsumpcyjny

Pole E: efekt poprawy terms of trade – dodatki efekt
dobrobytowy zwi

zany z tym,

e kraj du

y wprowadzaj

cło obni

a cen

, któr

płaci za dany towar zagranicznym

jego producentom

Terms of trade:

Jest to relacja

wiatowej ceny dobra eksportowanego do

wiatowej

ceny dobra importowanego

Im wy

sze terms of trade, tym bardziej korzystnie dla kraju: dro

sprzedaje, a taniej kupuje

Cło w kraju du

ym obni

wiatow

cen

dobra importowanego,

czyli poprawia terms of trade

09-11-20

Optymalna taryfa celna w kraju małym
i duŜym

Co to znaczy optymalna taryfa celna?

To poziom cła, który maksymalizuje dobrobyt kraju

W kraju małym optymalna taryfa celna wynosi zero

W kraju du

ym, optymalna taryfa celna, to taka, dla której

wyra

enie [E – (B + D)] jest najwi

ksze

Cło, które maksymalizuje dobrobyt społeczny nie musi
by

zerowa, zatem mo

e si

okaza

e dla kraju jako

cało

ci, opłacalne jest wprowadzanie ceł (kraj mały vs

kraj du

Inne metody ograniczania importu: kwota
importowa (ograniczenie ilościowe)

d ustala kwot

równ

(czyli tyle, ile wyniósł import
po wprowadzeniu cła)

Ograniczenie wielko

importu powoduje, i

przy

cenie P

mamy do czynienia

z nadwy

D nad S

Podnosi do cen

krajow

dot

d, a

ró

nica mi

dzy

popytem a poda

Ŝą

dzie

równa kwocie

Kwota ograniczaj

ca wielko

ść

importu do wielko

ci q

jest

w pełni ekwiwalentna
wzgl

dem cła

ograniczaj

cego import do tej

samej wielko

ci:

Powoduje identyczny wzrost
ceny

Powoduje identyczny wzrost
produkcji krajowej

Powoduje identyczny spadek
konsumpcji krajowej

kwota

Nadwyżka

popytu

nad podażą

09-11-20

Dobrobytowe skutki kwot

Skutki dobrobytowe
ograniczenia ilo

ciowego

identyczne, jak cła:

Wywołuje strat

konsumenta

(A + B + C + D)

Powoduje wzrost nadwy

producenta (A)

ALE:

d nie ma wpływów do

bud

etu (jak przy cle)

Pole C to korzy

ść

importerów, którzy kupuj

towar za granic

po cenie

wiatowej, a sprzedaj

szej cenie krajowej

Strata dobrobytowa netto =

(B + D), czyli dokładnie

tyle, ile w przypadku cła)

kwota

Inne metody ograniczania importu:
dobrowolne ograniczenia eksportowe (VERy)

Dobrowolne ograniczenie ilo

ciowe działa jak kwota

importowa, z tym

e kwota nakładana jest przez kraj

eksportuj

cy, a nie kraj importuj

one nakładane najcz

ęś

ciej na

Ŝą

danie kraju

importera

W porównaniu ze zwykł

kwot

VERy przynosz

zyski zagranicznym rz

dom i producentom (a nie

krajowym importerom)

Instrument ten po raz pierwszy wprowadziły USA
chc

c ograniczy

import samochodów osobowych

z Japonii w latach osiemdziesi

tych

09-11-20

Oddziaływanie na eksport

Polityka handlowa obejmuje tak

e instrumenty

maj

ce wpływa

na eksport, np. ukierunkowane na

zwi

kszenie eksportu (w przypadku dóbr, w których

mamy przewag

komparatywn

, czyli dóbr

eksportowanych)

Najcz

ęś

ciej stosowanym instrumentem jest

subwencjonowanie eksportu, czyli dopłata rz

du do

dej wyeksportowanej przez krajowego

producenta jednostki dobra

Subwencja eksportowa w kraju małym

Po wprowadzenia subwencji
eksportowej w wysoko

ci S:

Cen

obowi

zuj

w tym

kraju jest cena P

+ S (nikt

nie sprzedałby tego dobra
na rynku krajowym po cenie
ni

szej ni

+ S, skoro

e je wyeksportowa

takiej cenie)

Przy cenie P

+ S, wielko

ść

popytu spada do q

, za

krajowi producenci s

skłonni dostarczy

Eksport ro

nie i wynosi teraz

09-11-20

Skutki dobrobytowe subwencji eksportowej
w kraju małym

Zmiana nadwy

konsumenta:
-(A+B)

Zmiana nadwy

producenta:
+(A+B+C)

Wydatek pa

stwa:

-(B+C+D)

EFEKT NETTO:
- (B+D) < 0

Wprowadzenie
subwencji eksportowej
przez kraj mały obni

dobrobyt społeczny

Subwencja eksportowa w kraju duŜym

Skutki ilo

ciowe

wprowadzenia subwencji
w kraju du

ym s

podobne

jak w kraju małym:

nie krajowa cena, spada

konsumpcja, ro

nie produkcja

ALE:

Zwi

kszenie produkcji

(i eksportu) przez kraj du

jest odczuwalny na

wiatowym rynku danego

dobra i powoduje spadek

wiatowej ceny tego dobra

P’

09-11-20

Subwencja eksportowa w kraju duŜym

Skutki dobrobytowe:

∆

NK= -(A+B)

NP= +(A+B+C)

BS= -(B+C+D+F+G+H+I+J)

Netto =

-(B+D+F+G+H+I+J)<0

Kraj du

y, podobnie jak mały,

traci na wprowadzeniu
subwencji eksportowej

Co wi

cej jego strata jest

ksza ni

kraju małego

P’

Inne instrumenty polityki handlowej

Subsydia do kredytów eksportowych: jest to
instrument podobny do subsydium eksportowego, z tym,

e polega na subsydiowanej po

yczki dla nabywcy

dobra.

Zamówienia publiczne: zakupy rz

dowe lub firm

kontrolowanych przez rz

d mog

przeznaczane na

dobra produkowane w kraju, nawet je

li s

one dro

sze

import.

Bariery biurokratyczne: bardzo łatwo jest przekształci

normalne procedury zwi

zane z ochron

zdrowia,

bezpiecze

stwem lub procedury celne tak, aby stanowiły

one odczuwalne bariery w handlu. Klasycznym
przykładem jest francuski dekret z 1982 roku, zgodnie
z którym wszystkie japo

skie magnetowidy musz

przechodzi

przez malutki posterunek celny w Poitiers –

co skutecznie ograniczało import tych dóbr

09-11-20

Podsumowanie

Cło

Subsydium

eksportowe

Kwota

importowa

Dobrowolne

ograniczenie

eksportowe

Nadwy

producenta

Nadwy

konsumenta

Saldo
bud

etu

stwa

Zmiana
dobrobytu
ogółem

nie

Brak zmian:
Korzy

ść

dla

importerów

Poprawia si

Pogarsza si

Spada

Brak zmian:
Korzy

ść

dla

eksporterów

Niejasna,
ujemna w
małym kraju

Spada

Niejasna,
ujemna w
małym kraju

Podsumowanie

W przeciwie

stwie do naszej wcze

niejszej analizy

handlu, która podkre

lała zale

ci w warunkach

równowagi ogólnej, dla analizowaniu polityki
handlowej wystarcza zazwyczaj zastosowanie
analizy w ramach równowagi cz

stkowej

Cło wprowadza klin pomi

dzy zagraniczn

a krajow

cen

, podnosz

c cen

krajow

, ale

o mniej ni

wynosi wielko

ść

stawki celnej. Wa

nym

i szczególnym przypadkiem jest kraj „mały”, który nie
mo

e istotnie wpłyn

ąć

na ceny zagraniczne. W kraju

małym cło w pełni przenosi si

na ceny krajowe.

09-11-20

Podsumowanie

Koszty i korzy

ci z cła lub innego instrumentu polityki

handlowej mog

mierzone przy u

yciu poj

cia

nadwy

ki konsumenta i nadwy

ki producenta.

Wykorzystuj

c te poj

cia mo

emy pokaza

krajowi producenci danego dobra zyskuj

poniewa

cło podnosi cen

, jak

otrzymuj

. Za

krajowi konsumenci trac

– z tego samego

powodu. Istnieje tak

e korzy

ść

dla rz

du w postaci

wzrostu jego przychodów.

Podsumowanie

li dodamy do siebie koszty i korzy

z wprowadzenia cła, oka

e si

e efekt netto dla

społecznego dobrobytu mo

na podzieli

na dwie

ęś

ci. Z jednej strony mamy do czynienia ze

strat

efektywno

ciow

, a z drugiej, istnieje efekt

w postaci poprawy terms of trade, który
odzwierciedla efekt cła, polegaj

cy na obni

aniu

zagranicznej ceny eksportowej. W przypadku kraju
małego, który nie oddziałuje na zagraniczne ceny,
drugi efekt nie wyst

puje, a zatem many do

czynienia z jednoznaczn

strat

dobrobytow

09-11-20

Podsumowanie

Analiza cła mo

e by

łatwo zaadaptowana do analizy

innych narz

dzi polityki handlowej, takich jak subsydia

eksportowe, kwoty importowe czy dobrowolne
ograniczenia eksportowe.

Subsydium eksportowe powoduje straty
efektywno

ciowe podobne do cła, przy czym powi

ksza

te straty, wywołuj

c dodatkowo pogorszenie terms of

trade. Kwoty importowe i dobrowolne ograniczenia
eksportowe ró

od ceł przede wszystkim tym,

nie powoduj

przychodów dla rz

du. To, co mogłoby by

dochodem rz

du, staje si

rent

otrzymywan

przez

posiadacza licencji importowej w przypadku kwoty i przez
zagranicznego producenta w przypadku dobrowolnego
ograniczenia eksportowego.