Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 1
Azbest – szkolenie okresowe pracowników naraŜonych
na jego działanie
Slajd 2: Uczestnicy szkolenia
Szkolenie jest przeznaczone dla:
•
pracowników, którzy w związku z wykonywanymi pracami są lub mogą być naraŜeni na
działanie pyłu azbestu;
•
osób będących pracodawcami;
•
osób kierujących pracownikami, w szczególności:
−
kierowników,
−
mistrzów,
−
brygadzistów
(§ 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 14 października 2005 r. w sprawie zasad
bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających
azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego uŜytkowania takich wyrobów;
Dz.U. nr 216, poz. 1824; dalej: rozporządzenie o bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu
azbestu).
Ze szkolenia okresowego moŜe być zwolniona osoba, która:
1) przedłoŜy aktualne zaświadczenie o odbyciu w tym okresie u innego pracodawcy
wymaganego szkolenia okresowego,
2) odbyła w tym okresie szkolenie okresowe wymagane dla osoby zatrudnionej na
stanowisku naleŜącym do innej grupy stanowisk, jeŜeli jego program uwzględnia zakres
tematyczny wymagany programem szkolenia okresowego obowiązującego na nowym
stanowisku pracy
(§ 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie
szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy; Dz.U. nr 180, poz. 1860 ze zm.).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 2
Slajd 3: Organizacja szkolenia
Szkolenie okresowe dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych powinno
być prowadzone w formie instruktaŜu na podstawie szczegółowego programu szkolenia (§ 15
ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego). Natomiast szkolenie okresowe m.in. dla osób będących
pracodawcami oraz innych osób kierujących pracownikami (kierowników, mistrzów,
brygadzistów) – w formie kursu lub seminarium (§ 15 ust. 2 rozporządzenia szkoleniowego).
Szkolenie dla pracodawców oraz osób kierujących pracownikami moŜe być równieŜ
organizowane w formie samokształcenia kierowanego – na podstawie szczegółowego
programu szkolenia opracowanego przez organizatora szkolenia. Uczestnicy takiego
szkolenia powinni otrzymać materiały umoŜliwiające przyswojenie problematyki objętej
programem szkolenia (np. skrypty, przepisy prawne, zestawy pytań kontrolnych). KaŜde
szkolenie okresowe, bez względu na formę, kończy się egzaminem sprawdzającym
przyswojenie przez uczestnika szkolenia wiedzy objętej programem szkolenia.
Szkolenie okresowe dla pracowników naraŜonych na działanie azbestu moŜe przeprowadzić:
•
pracodawca,
•
jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp
działająca na zlecenie pracodawcy
(§ 4 ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego).
Szkolenie bhp dla pracodawców mogą prowadzić wyłącznie jednostki organizacyjne
uprawnione do prowadzenia działalności szkoleniowej w dziedzinie bhp (§ 4 ust 2
rozporządzenia szkoleniowego).
Szkolenia okresowe pracowników, zatrudnionych na stanowiskach robotniczych, którzy
w związku z wykonywanymi pracami są naraŜeni na działanie pyłu azbestu, ma na celu
aktualizację oraz uzupełnianie wiedzy i umiejętności w szczególności z zakresu:
−
przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z wykonywaną pracą,
−
zagroŜeń związanych z wykonywaną pracą oraz metod ochrony przed tymi
zagroŜeniami,
−
postępowania w razie wypadku i w sytuacjach zagroŜeń
(załącznik nr 1 część V pkt 1 do rozporządzenia szkoleniowego).
W przypadku pracodawców i innych osób kierujących pracownikami celem tego szkolenia
jest równieŜ aktualizacja i uzupełnienie wiedzy i umiejętności w szczególności z zakresu:
•
oceny zagroŜeń występujących w procesach pracy oraz ryzyka związanego z
tymi zagroŜeniami,
•
kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
•
ochrony pracowników przed zagroŜeniami związanymi z wykonywaną pracą
(załącznik nr 1 część IV pkt 1 do rozporządzenia szkoleniowego).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 3
Częstotliwość i czas trwania szkolenia ustala pracodawca, po konsultacji z pracownikami lub
ich przedstawicielami (§ 15 ust. 3 rozporządzenia szkoleniowego). Szkolenie okresowe
pracowników, którzy w związku z wykonywanymi pracami są lub mogą być naraŜeni na
działanie pyłu azbestu zatrudnionych na stanowiskach robotniczych przeprowadza się nie
rzadziej niŜ raz w roku (§ 15 ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego).
Szkolenie okresowe trwa minimum 8 godzin lekcyjnych (czyli 6 godzin zegarowych)
i powinno zawierać w sobie minimum 5,5-godzinne (w godzinach lekcyjnych trwających po
45 min.) omówienie zagadnień programu szkolenia w zakresie bezpiecznego uŜytkowania
wyrobów zawierających azbest (załącznik nr 1 część V pkt 4 do rozporządzenia
szkoleniowego i załącznik do rozporządzenia o bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu,
program szkolenia).
Pierwsze szkolenie okresowe pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych
powinno być przeprowadzone w okresie do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy (§ 15 ust. 4
rozporządzenia szkoleniowego).
W przypadku szkolenia okresowego osób będących pracodawcami oraz innych osób
kierujących pracownikami, którzy w związku z wykonywanymi pracami są lub mogą być
naraŜeni na działanie pyłu azbestu, szkolenie przeprowadza się nie rzadziej niŜ raz na 5 lat
(§ 15 ust. 2 rozporządzenia szkoleniowego).
Szkolenie dla tych osób powinno trwać minimum 16 godzin lekcyjnych (czyli 12 godzin
zegarowych) i zawierać w sobie minimum 5,5-godzinne (w godzinach lekcyjnych trwających
po 45 min.) omówienie zagadnień programu szkolenia w zakresie bezpiecznego uŜytkowania
wyrobów zawierających azbest (załącznik nr 1 część IV pkt 4 do rozporządzenia
szkoleniowego i załącznik do rozporządzenia o bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu,
program szkolenia).
Pierwsze szkolenie okresowe pracodawców oraz innych osób kierujących pracownikami
powinno zostać przeprowadzone w okresie do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy (§ 15 ust. 4
rozporządzenia szkoleniowego).
Organizując szkolenie, miej na uwadze, Ŝe co prawda rozporządzenie o bhp przy
zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu nie odwołuje się do rozporządzenia szkoleniowego
w kwestiach nieuregulowanych nim samym, a oba rozporządzenia są aktami równorzędnymi,
to jednak rozporządzenie o bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu operuje słownictwem
z rozporządzenia szkoleniowego (np. szkolenie stanowiskowe, okresowe) – moŜna więc
uwaŜać, Ŝe jest uzupełnieniem rozporządzenia szkoleniowego. NaleŜy zatem przyjąć, Ŝe
przepisy rozporządzenia szkoleniowego mają odpowiednie zastosowanie do rozporządzenia
o bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 4
Slajd 4: Właściwości azbestu
Azbest jest substancją stwarzającą szczególne zagroŜenie dla środowiska (zgodnie z ustawą
z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska; Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.).
Wykorzystywany azbest podlega sukcesywnej eliminacji i nie moŜna go ponownie stosować.
Ponadto azbest (zaliczony do kategorii I w wykazie substancji rakotwórczych), objęty jest
zakazem wprowadzania do obrotu detalicznego i nieodpłatnego przekazywania konsumentom
(§ 22 ust.1
rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy
z 5 lipca 2004 r. w sprawie
ograniczeń, zakazów lub warunków produkcji, obrotu lub stosowania substancji
niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych oraz zawierających je produktów;
Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1762 ze zm.).
Odpady niebezpieczne zawierające azbest nie mogą być wprowadzane do obrotu ani
poddawane procesom odzysku (art. 160 ust. 1 i 2 ustawy Prawo ochrony środowiska). Mając
to na uwadze jedyną obecnie stosowaną metodą unieszkodliwiania odpadów azbestowych jest
ich składowanie.
Slajd 5: Podział wyrobów zawierających azbest
W zaleŜności od zawartości azbestu, stosowanego spoiwa oraz gęstości objętościowej,
wyroby zawierające azbest podzielono na dwie klasy:
•
klasa I (tzw. wyroby azbestowe miękkie), wyroby charakteryzują się duŜym procentowym
udziałem azbestu, łatwo ulegają uszkodzeniom, powodując duŜe emisje pyłu azbestu. Są
to m.in.:
-
sznury, płótna, tkaniny z dodatkiem azbestu (lub wykonane z samego azbestu),
-
płyty i uszczelki, klinkieryt (typu Gambit, Polonit) stosowane w ciepłownictwie na
złączkach rur, zaworów z gorącą wodą lub parą,
-
płyty i tektury miękkie (stosowane w izolacjach ognioochronnych),
-
masy azbestowe natryskowe wykorzystywane w celu izolacji ognioochronnej
konstrukcji stalowych i przegród budowlanych;
•
klasa II (tzw. wyroby azbestowe twarde), wyroby charakteryzują się duŜym stopniem
zwięzłości, duŜym udziałem spoiwa (najczęściej cement) i niską procentową zawartością
azbestu. Są to m.in.:
-
płyty azbestowo-cementowe faliste,
-
płyty azbestowo-cementowe płaskie prasowane,
-
płyty azbestowo-cementowe KARO,
-
płyty warstwowe PW3/A i podobne,
-
rury azbestowo-cementowe,
-
złącza, listwy, gąsiory wykonane z azbestocementu,
-
płaszcze azbestowo-cementowe stosowane w izolacji rur.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 5
Slajd 6: Zastosowanie azbestu w gospodarce
Wyroby azbestowe wykorzystywane były powszechnie w kilku dziedzinach gospodarki,
m.in.:
Budownictwo. Stosowano w nim azbest wszędzie tam, gdzie potrzebna była podwyŜszona
odporność ogniowa i zabezpieczenia ogniochronne elementów naraŜonych lub potencjalnie
naraŜonych na wysoką temperaturę, np.:
•
klapy przeciwpoŜarowe,
•
ciągi telekomunikacyjne,
•
tablice rozdzielcze elektryczne,
•
węzły ciepłownicze,
•
obudowa klatki schodowej,
•
przejścia kabli elektrycznych, przewodów ciepłowniczych i wentylacyjnych między
stropami,
•
zabezpieczenia
elementów
stropowych
i
ś
ciennych
strychów,
piwnic,
dróg
ewakuacyjnych, konstrukcji stalowych.
Azbest zastosowano w budowlanych wyrobach azbestowo-cementowych o zawartości
10-13% azbestu, takich jak:
−
eternit, czyli płyty faliste azbestowo- cementowe do pokryć dachowych,
−
płyty prasowane – płaskie o zbliŜonej zawartości azbestu,
−
płyty KARO – dachowe pokrycia lub elewacyjne,
−
rury azbestowo-cementowe wysokociśnieniowe (krokidolit) i kanalizacyjne, stosowane
jako przewody wentylacyjne i dymowo spalinowe (zawartość azbestu ok. 22%),
−
kształtki azbestowo cementowe płaskie wykorzystywane w lekkich przegrodach ścian
warstwowych i wbudowane w płyty warstwowe prefabrykowane - PW3/A, Pś/3W i PśW
3/A/S.
Energetyka. Stosowano go w elektrociepłowniach i elektrowniach, w obmurzach kotłów
(jako izolacje termiczne w formie sznurów i tektur na uszczelnieniach dylatacji podgrzewaczy
powietrza). Zastosowanie miał takŜe w uszczelnieniach urządzeń poddanych wysokiej
temperaturze, w zaworach, wymiennikach ciepła, w izolacji tras ciepłowniczych (jako
płaszcze azbestowo-cementowe lub azbestowo-gipsowe).
Wyroby zawierające azbest umiejscowione są w:
kominach o duŜej wysokości (dylatacje wypełnione sznurem azbestowym),
chłodniach kominowych (płyty azbestowo-cementowe w zraszalnikach i w obudowie
wewnętrznej chłodni),
chłodniach wentylatorowych (w obudowie wewnętrznej chłodni),
rurach odprowadzających parę, zraszalnikach itp. (w formie izolacji cieplnej ze sznura
azbestowego).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 6
Transport. Azbest stosowano do termoizolacji i izolacji elektrycznych urządzeń grzewczych
w:
•
elektrowozach,
•
tramwajach,
•
wagonach,
•
metrze (maty w grzejnikach i tablicach rozdzielni elektrycznych).
Zastosowanie znalazł takŜe w termoizolacji silników pojazdów mechanicznych,
w uszczelkach pod głowice, elementach kolektorów wydechowych oraz elementach ciernych:
sprzęgłach i hamulcach. Powszechnie stosowano azbest w kolejnictwie, w przemyśle
lotniczym i stoczniowym, np. na statkach, szczególnie w miejscach naraŜonych na ogień,
wymagających zwiększonej odporności na wysoka temperaturę.
Slajd 7/8: Prawa i obowiązki pracowników
Przy przeprowadzaniu szkolenia okresowego pracowników naraŜonych na działanie pyłu
azbestu oraz osób nimi kierujących i pracodawców naleŜy zacząć od omówienia regulacji
prawnych z zakresu:
−
praw i obowiązków pracowników, osób nimi kierujących oraz pracodawców,
−
najwyŜszych dopuszczalnych stęŜeń i natęŜeń czynników szkodliwych dla zdrowia
w środowisku pracy,
−
czynników rakotwórczych w środowisku pracy,
−
stosowania wyrobów zawierających azbest,
−
ochrony i kształtowania środowiska naturalnego, z uwzględnieniem przepisów w zakresie
wymagań, jakim powinny odpowiadać wyroby ze względu na potrzebę ochrony
ś
rodowiska.
Główne prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, związane z bezpieczeństwem
i higieną pracy, wynikają z przepisów działu X Kodeksu pracy (dalej: kp).
Jednym z praw przysługujących pracownikowi jest prawo do powstrzymania się od
wykonywania pracy – po uprzednim zawiadomieniu przełoŜonego – w sytuacji, gdy warunki
pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie
zagroŜenie dla zdrowia lub Ŝycia pracownika albo, gdy wykonywana przez niego praca grozi
takim niebezpieczeństwem innym osobom (art. 210 § 1 kp).
Przykład 1:
Pracownik zatrudniony przy usuwaniu azbestu nie został wyposaŜony w środki ochrony
indywidualnej tj. środki ochrony układu oddechowego (maska lub półmaska) oraz odzieŜ
i obuwie ochronne i nie zastosowano Ŝadnych środków ochrony zbiorowej (np. wentylacji).
W przypadku przekroczenia wartości najwyŜszego dopuszczalnego stęŜenia pyłu azbestu
(określonej w przepisach dotyczących najwyŜszych dopuszczalnych stęŜeń i natęŜeń
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy moŜe on w takim przypadku
powstrzymać się od pracy, bowiem jej wykonywanie zagraŜa jego zdrowiu.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 7
Pracownik ma prawo równieŜ oddalić się z miejsca zagroŜenia – zawiadamiając o tym
niezwłocznie przełoŜonego – jeŜeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa
zaistniałego zagroŜenia (art. 210 § 2 kp).
Przykład 2:
JeŜeli pracodawca nie wyposaŜy pracownika w środki ochrony indywidualnej układu
oddechowego – maskę lub półmaskę na twarz – to samo powstrzymanie się od wykonywania
pracy nie usuwa zagroŜenie związanego z naraŜeniem na działanie pyłu azbestu. Pracownik
powinien się oddalić ze strefy zagroŜenia pyłem azbestu.
Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagroŜenia
pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Pracownik ma obowiązek przede wszystkim przestrzegać przepisów i zasad bhp,
w szczególności powinien:
•
znać przepisy i zasady bhp, brać udział w szkoleniu i instruktaŜu z tego zakresu oraz
poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
•
wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp oraz stosować się do
wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełoŜonych,
•
dbać o naleŜyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek w miejscu
pracy,
•
stosować środki ochrony zbiorowej, a takŜe uŜywać przydzielonych środków ochrony
indywidualnej oraz odzieŜy i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,
•
poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom
lekarskim a takŜe stosować się do wskazań lekarskich,
•
niezwłocznie zawiadomić przełoŜonego o zauwaŜonym w zakładzie pracy wypadku albo
zagroŜeniu Ŝycia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a takŜe inne
osoby znajdujące się w rejonie zagroŜenia, o groŜącym im niebezpieczeństwie,
•
współdziałać z pracodawcą i przełoŜonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bhp
(art. 211 kp).
Slajd 9: Obowiązki osób kierujących pracownikami
Obowiązki, które spoczywają na osobach kierujących pracownikami, to m.in.:
□
organizowanie stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp,
□
dbanie o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz o ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,
□
organizowanie, przygotowywanie i prowadzenie pracy, w taki sposób aby uwzględnione
zostało zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami
zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 8
□
dbałość o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposaŜenia technicznego,
a takŜe o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,
□
egzekwowanie przestrzegania przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy,
□
zapewnienie wykonania zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad
pracownikami
(art. 212 kp).
Slajd 10: Obowiązki pracodawców
Pracodawca jest odpowiedzialny za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy
(art. 207 § 1 kp). Do jego obowiązków naleŜy takŜe:
1.
Ochrona zdrowia i Ŝycia pracowników poprzez zapewnienie im bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki oraz
techniki, w szczególności przez:
−
organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
−
zapewnianie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp,
−
wydawanie poleceń usunięcia uchybień dotyczących przestrzegania w zakładzie pracy
przepisów oraz zasad bhp oraz kontroli wykonania tych poleceń,
−
reagowanie na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
dostosowywanie środków podejmowanych w celu doskonalenia istniejącego poziomu
ochrony zdrowia i Ŝycia pracowników, uwzględniając przy tym zmieniające się
warunki wykonywania pracy
−
zapewnienie rozwoju spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy
i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy,
warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy,
−
uwzględnianie ochrony zdrowia młodocianych, pracownic w ciąŜy lub karmiących
dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych
działań profilaktycznych,
−
zapewnianie wykonywania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych
przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
−
zapewnianie wykonywania zaleceń społecznego inspektora pracy
(art. 207 § 2 kp).
2.
Zapewnianie pomieszczeń pracy odpowiednich do rodzaju wykonywanych prac i liczby
zatrudnionych pracowników (art. 214 § 1 kp).
3.
Utrzymywanie obiektów budowlanych i znajdujących się w nich pomieszczeń pracy,
a takŜe terenów i urządzeń z nimi związanych w stanie zapewniającym bezpieczne
i higieniczne warunki pracy (art. 214 § 2 kp).
4.
Ocena i dokumentowanie ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz
stosowanie
niezbędnych
ś
rodków
profilaktycznych
zmniejszających
ryzyko
(art. 226 pkt 1 kp).
5.
Informowanie pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąŜe się z wykonywaną pracą,
oraz o zasadach ochrony przed zagroŜeniami (art. 226 pkt 2 kp).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 9
6.
Zapewnianie pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych (art. 233 kp, § 111 ust. 1 i 2
rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie
ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy; Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze
zm.).
Obowiązki pracodawcy w związku z zaliczeniem azbestu do substancji rakotwórczych
slajd 12.
Slajd 11: NajwyŜsze dopuszczalne stęŜenia i natęŜenia
czynników szkodliwych
Pracownicy wykonujący prace w kontakcie z azbestem powinni zostać poinformowani
o wynikach pomiarów stęŜeń pyłów azbestu. NajwyŜsze dopuszczalne stęŜenie pyłów
zawierających azbest jest określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej
z 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyŜszych dopuszczalnych stęŜeń i natęŜeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2002 r. nr 217, poz. 1833 ze zm.;
dalej: rozporządzenie o czynnikach szkodliwych).
NajwyŜsze dopuszczalne stęŜenie dla pyłów zawierających azbest (jeden lub więcej rodzajów
azbestu), takich jak:
−
aktynolit [77536-66-4];
−
antofilit [77536-67-5];
−
chryzotyl [12001-29-5];
−
grueneryt (amozyt) [12172-73-5];
−
krokidolit [12001-28-4];
−
tremolit [77536-68-6];
−
pył całkowity określany jako zbiór wszystkich cząsteczek otoczonych powietrzem
w określonej objętości powietrza,
wynosi 0,5 mg/m
3
zaś w przypadku włókien respirabilnych – tj. włókien o długości powyŜej
5 µm o maksymalnej średnicy poniŜej 3 µm i o stosunku długości do średnicy > 3, NDS
wynosi 0,1 włókien w cm
3
(załącznik nr 1, część B, pkt 3 rozporządzenia o czynnikach
szkodliwych).
Slajd 12: Czynniki rakotwórcze w środowisku pracy
Azbest zaliczany jest do substancji rakotwórczych przez rozporządzenie Ministra Zdrowia
z 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów
technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U.
z 2004 r. nr 280, poz. 2771, ze zm.; dalej: rozporządzenie o substancjach rakotwórczych).
Zgodnie z tym rozporządzeniem azbest został zaliczony do 1 kategorii rakotwórczości.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 10
Zaliczenie substancji do Kategorii 1 rakotwórczości oznacza, Ŝe są to substancje
o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, dla których istnieją wystarczające
dowody wskazujące na związek przyczynowy między naraŜeniem człowieka na nie
a powstaniem raka (załącznik część 4 pkt 2.1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia
z 2 września 2003 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów
chemicznych; Dz.U. z 2003 r. nr 171, poz. 1666 ze zm.).
W związku z zaliczeniem azbestu do substancji rakotwórczych pracodawca ma obowiązek:
•
zapewnić udział pracowników lub ich przedstawicieli w projektowaniu i realizacji działań
zapobiegających naraŜeniu na włókna azbestu i pyły zawierające azbest albo
ograniczających ich poziom;
•
stworzyć warunki do dokonania wyboru rodzaju środków ochrony indywidualnej
zapewniających bezpieczeństwo i zdrowie pracowników;
•
umoŜliwić pracownikom oraz ich przedstawicielom kontrolę stosowania wymagań
określonych w rozporządzeniu o substancjach rakotwórczych, jak równieŜ w innych
przepisach regulujących zasady bezpieczeństwa i higieny pracy;
•
prowadzić rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania
w kontakcie z azbestem, wyrobami albo innymi materiałami zawierającymi azbest,
a w nim:
−
wykaz procesów technologicznych i prac, w kontakcie z azbestem, wyrobami albo
innymi materiałami zawierającymi azbest,
−
wykaz substancji, preparatów, czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym
wraz z podaniem ilościowej wielkości produkcji lub stosowania uzasadnienia
konieczności wykonywania prac przy zabezpieczaniu lub usuwaniu wyrobów albo
innych materiałów zawierających azbest,
−
wykaz i opis stanowisk pracy, na których występuje naraŜenie na azbest,
−
określenie liczby pracowników pracujących w naraŜeniu, w tym liczby kobiet,
−
rodzaj kontaktu z azbestem, wielkość naraŜenia i czas jego trwania,
−
rodzaje podjętych środków i działań ograniczających poziom naraŜenia;
•
prowadzić rejestr pracowników naraŜonych na działanie włókien azbestu i pyłów
zawierających azbest i przechowywać go przez okres 40 lat po ustaniu naraŜenia,
a w przypadku likwidacji zakładu pracy – przekazać właściwemu państwowemu
wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu
(§ 4 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6 i ust. 2 oraz § 6 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia o substancjach
rakotwórczych).
Slajd 13: Badania i pomiary czynników szkodliwych
Pracodawca, który zatrudnia pracowników w warunkach naraŜenia na działanie włókien
azbestu i pyłów zawierających azbest, ma obowiązek dokonywania ich pomiarów
(§ 3 rozporządzenia o substancjach rakotwórczych).
Wykonawca robót polegających na usuwaniu azbestu, wyrobów zawierających azbest
o gęstości objętościowej mniejszej niŜ 1000 kg/m
3
lub zawierających krokydolit powinien
prowadzić stały nadzór techniczny prawidłowości wykonywania prac oraz powinien
zachować określone w planie prac warunki ochrony pracowników i środowiska (§ 7 ust. 3
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z 2 kwietnia 2004 r.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 11
w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego uŜytkowania i usuwania wyrobów
zawierających azbest; Dz.U. nr 71, poz. 649; dalej: rozporządzenie o uŜytkowaniu i usuwaniu
azbestu).
Potwierdzenie prawidłowości prowadzenia prac, polegających na usuwaniu wyrobów
zawierających azbest o gęstości objętościowej mniejszej niŜ 1000 kg/m
3
lub zawierających
krokydolit, następuje w wyniku badania jakości powietrza, przeprowadzonego przez
akredytowane laboratorium (§ 7 ust. 4 rozporządzenia o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu).
Pamiętaj, Ŝe prace związane z usuwaniem wyrobów zawierających azbest naleŜy prowadzić
w taki sposób, aby uniemoŜliwić emisję azbestu do środowiska oraz zminimalizować pylenie,
a osiągnąć to moŜna poprzez prowadzenie kontrolnego monitoringu powietrza w przypadku
stwierdzenia występowania przekroczeń najwyŜszych dopuszczalnych stęŜeń pyłu azbestu
w środowisku pracy lub w miejscach prowadzonych prac (§ 8 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia
o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu).
W przypadku innych prac pierwsze badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia,
m.in. pyłów zawierających azbest w środowisku pracy, pracodawca ma obowiązek
przeprowadzić nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności
(§ 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia
z 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy; Dz.U. z 2005 r. nr 73, poz. 645;
dalej: rozporządzenie w sprawie pomiarów czynników szkodliwych).
Terminy kolejnych badań i pomiarów
Kolejne badania i pomiary przeprowadza się:
1) co najmniej raz na 3 miesiące – przy stwierdzeniu w ostatnio przeprowadzonym badaniu
lub pomiarze stęŜenia pyłów zawierających azbest powyŜej 0,5 wartości najwyŜszego
dopuszczalnego stęŜenia,
2) co najmniej raz na 6 miesięcy – przy stwierdzeniu w ostatnio przeprowadzonym badaniu
lub pomiarze stęŜenia pyłów zawierających azbest powyŜej 0,1 do 0,5 wartości
najwyŜszego dopuszczalnego stęŜenia,
3) w kaŜdym przypadku wprowadzenia zmiany w warunkach występowania tego czynnika
(§ 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie pomiarów czynników szkodliwych).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 12
Slajd 14: Wytwarzanie odpadów zawierających azbest
Wytwarzający odpady zawierające azbest (w tym prowadzący prace przy zabezpieczaniu lub
usuwaniu wyrobów albo innych materiałów zawierających azbest) musi:
•
uzyskać decyzję zatwierdzającą program gospodarki odpadami niebezpiecznymi,
jeŜeli wytwarza odpady niebezpieczne w ilości powyŜej 0,1 Mg rocznie,
•
przedłoŜyć
informacje
o
wytwarzanych
odpadach
oraz
o
sposobach
gospodarowania wytworzonymi odpadami, jeŜeli wytwarza odpady niebezpieczne
w ilości do 0,1 Mg rocznie,
•
uzyskać pozwolenia na wytwarzanie odpadów, które powstają w związku
z eksploatacją instalacji, jeŜeli wytwarza powyŜej 1 Mg odpadów niebezpiecznych
rocznie
(art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach; Dz.U. z 2007 r. nr 39, poz. 251 ze
zm.).
Podmioty wykonujące prace remontowe polegające na usuwaniu, wymianie lub naprawie
wyrobów zawierających azbest są uwaŜane za wytwórców odpadów nieprowadzących
instalacji. Oznacza to, Ŝe nie muszą one uzyskiwać pozwolenia zintegrowanego, do czego
zobowiązane są podmioty prowadzące instalacje, ale obowiązuje je uzyskanie decyzji
wskazanych wcześniej (art. 17 ust. 4 ustawy o odpadach).
Slajd 15: Program gospodarki odpadami niebezpiecznymi
Do wniosku o wydanie decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami
niebezpiecznymi, powinien być dołączony program gospodarki odpadami niebezpiecznymi,
a w nim powinny znaleźć się:
wyszczególnienie
rodzajów
odpadów
niebezpiecznych
przewidzianych
do
wytwarzania,
określenie ilości odpadów zawierających azbest przewidzianych do wytwarzania
w ciągu roku,
informacje
wskazujące
na
sposoby
zapobiegania
powstawaniu
odpadów
niebezpiecznych lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na
ś
rodowisko,
opis dalszego sposobu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi, z uwzględnieniem
zbierania, transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych,
wskazanie
miejsca
i
sposobu
oraz
rodzaju
magazynowanych
odpadów
niebezpiecznych
(art. 20 ust. 1 ustawy o odpadach).
Zezwolenie
Wytwórca odpadów moŜe takŜe zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami,
w tym równieŜ odpadami zawierającymi azbest innemu posiadaczowi odpadów. Ten jednak
musi posiadać odrębne zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gospodarowania
odpadami.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 13
Obowiązek posiadania stosownego zezwolenia dotyczy wszystkich posiadaczy odpadów
azbestowych. Nie wolno zlecać usługi transportu lub unieszkodliwiania odpadów
zawierających azbest podmiotom, które nie posiadają stosownego zezwolenia.
Posiadacz odpadów – obowiązki
Posiadacz odpadów zawierających azbest ma obowiązek prowadzić ich ilościową
i jakościową ewidencję. Ewidencję odpadów prowadzi się z zastosowaniem następujących
dokumentów:
−
karty ewidencji odpadu, prowadzonej dla kaŜdego rodzaju odpadu odrębnie,
wypełnianej w dwóch egzemplarzach przez posiadacza przekazującego odpady
(wytwórcę odpadów) na rzecz innego posiadacza odpadów,
−
karty przekazania odpadu
(art. 36 ust. 1 i 4 ustawy o odpadach).
KaŜdy, kto posiada odpady i prowadzi ewidencję odpadów, musi sporządzić zbiorcze
zestawienie danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz
o instalacjach i urządzeniach słuŜących do odzysku i unieszkodliwiania tych odpadów.
Zestawienie to musi następnie przekazać marszałkowi województwa właściwemu ze względu
na miejsce wytwarzania, zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, w terminie do
końca pierwszego kwartału za poprzedni rok kalendarzowy (art. 37 ust. 1 i 3 ustawy
o odpadach).
Slajd 16: Identyfikacja wyrobów zawierających azbest
W materiałach przewidzianych do usunięcia trzeba dokonać identyfikacji azbestu, która jest
przeprowadzana na podstawie udokumentowanej informacji od właściciela lub zarządcy
obiektu. Zdarza się jednak często, Ŝe wyroby zawierające azbest nie były oznakowane lub
nazwane w sposób ułatwiający identyfikację w nich azbestu. Skutkiem tego prace remontowe
mogą często prowadzić do nieświadomego uszkodzenia wyrobu zawierającego azbest
i spowodowania niekontrolowanej emisji pyłu azbestowego.
Warunkiem podjęcia działań specjalistycznych w celu zmniejszenia wpływu azbestu na
ś
rodowisko jest jego identyfikacja i lokalizacja w obiekcie oraz ocena stanu technicznego
wyrobu i ryzyka emisji pyłu.
To, czy dany materiał zawiera azbest, moŜna rozpoznać po pewnych cechach fizycznych, np.:
•
Płyty azbestowo-cementowe (eternit) – materiał zwięzły i spoisty, widoczne są
fragmenty włókien, grubość od 4 mm do 8 mm.
•
Sznury – materiał łatwo rozwłókniający się, róŜnej grubości.
•
Tektura azbestowa – ma grubość od 0,8 mm do 30 mm, bardzo łatwo ulega
rozkruszeniu w palcach z jednoczesnym odspojeniem wiązek azbestu o długości
kilku mm i grubości od 0,1mm do 0,5 mm.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 14
•
Płyty ognioochronne (sokalit) – spoiwo cementowe, daje się rozspoić lub złamać
w palcach; ma strukturę porowatą.
•
Płyty ognioochronne (pyra) – spoiwo wapienno-cementowe, o grubości 2 cm.
•
Uszczelki
azbestowo-kauczukowe
(klinkieryty)
–
wyroby
półelastyczne
z wyraźnymi wytrąceniami materiału włóknistego, szare lub róŜowe, grubość od
3 mm do 5 mm.
•
Płaszcz cementowo-azbestowy – niŜsza sztywność i spoistość niŜ azbesto-cement
fabryczny, brak widocznych włókien azbestu.
•
Płaszcz gipsowo-azbestowy – masa łatwo kruszy się w palcach.
Większość wyrobów azbestowych ma barwę o róŜnych odcieniach szarości lub bieli.
Slajd 17: Badanie identyfikacyjne
Przed przystąpieniem do prac remontowych, renowacji lub demontaŜu, jeśli nie ma pewności,
czy w budynku nie został zastosowany azbest, naleŜy przeprowadzić badania identyfikacyjne
wyrobu. Badania prowadzi się w akredytowanych laboratoriach, a ich wynik ostatecznie
potwierdza, czy występuje azbest i jaki jest jego rodzaj. Do analizy próbek, takich jak
○
powietrze,
○
woda,
○
tkanki biologiczne,
○
materiał geologiczny
oraz próbek nieorganicznych (mineralnych składników próbek pyłów przemysłowych,
surowców bądź produktów) stosuje się metody analityczne. Mają one na celu ilościowe
oznaczenie zawartości szkodliwych włókien azbestu i identyfikację rodzaju azbestu
w badanych próbkach. Natomiast do badań morfologii i struktury włókien mineralnych
najczęściej uŜywa się mikroskopu elektronowego.
Nie ma uniwersalnej metody oznaczania i identyfikacji azbestu – korzysta się z róŜnych
wzajemnie uzupełniających się metod analitycznych.
W celu oznaczania zawartości pyłu całkowitego lub oznaczania pyłu respirabilnego
zawieszonego w powietrzu pomieszczeń pracy stosowane są metody wagowe
(grawimetryczne),
natomiast
do
oznaczania
zawartości
włókien
respirabilnych
– wykorzystywane metody liczbowe.
Slajd 18: Pobieranie próbek
Pobieranie próbek powietrza ma zasadniczy wpływ na wyniki pomiarów i ocenę naraŜenia na
pyły występujące w środowisku pracy. Powinno być wykonane bardzo precyzyjnie, w taki
sposób, aby zapewnić pobranie ściśle określonej objętości powietrza i ilościowe oznaczenie
badanych pyłów. Prawidłowe pobieranie próbek powietrza do analizy zaleŜy od dokładności
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 15
kalibracji stosowanego sprzętu, szczelności połączeń oraz staranności pracy analityka.
Wymaga znajomości procesu technologicznego oraz właściwości fizyko-chemicznych
oznaczanych pyłów. Próbki prawidłowo pobrane, po zastosowaniu odpowiednich metod,
umoŜliwią ocenę zgodności warunków pracy z normami higienicznymi, czyli z najwyŜszym
dopuszczalnym stęŜeniem (NDS).
Zasady pobierania próbek powietrza na stanowisku pracy określa norma PN-Z-04008-7:2002
Ochrona czystości powietrza – Pobieranie próbek – Zasady pobierania próbek powietrza
w środowisku pracy i interpretacji wyników.
Zgodnie z zapisami normy próbki powietrza powinny być pobierane:
•
w strefie oddychania, indywidualnie u kaŜdego pracownika,
•
przez cały okres jego przebywania na stanowisku pracy lub przez okres co najmniej
75% czasu trwania zmiany roboczej .
Najlepsze moŜliwości w tym zakresie stwarza dozymetria indywidualna. Pobieranie próbek tą
metodą wymaga stosowania odpowiedniego sprzętu: próbników z indywidualnymi pompkami
bateryjnymi (tzw. dozymetrów aktywnych) lub dozymetrów pasywnych (nieposiadających
pompek).
MoŜna wykonywać równieŜ pomiary stacjonarne, w których próbki powietrza pobiera się
w stałych punktach pomiarowych, moŜliwie blisko stanowisk pracy. Próbki powietrza muszą
być pobierane w sposób losowy, a czas ich pobierania jest uzaleŜniony od wymagań
zastosowanej metody oznaczania.
Slajd 19: Oznaczanie pyłu całkowitego i respirabilnego
Na stanowiskach pracy, na których występuje lub moŜe wystąpić kontakt z pyłami azbestu,
naleŜy dokonywać oznaczania pyłu całkowitego i respirabilnego. Oznaczanie odbywa się
metodą filtracyjno-wagową, zgodnie z normami:
−
PN-Z-04030-05:1991 Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Oznaczanie
pyłu całkowitego na stanowiskach pracy metodą filtracyjno-wagową,
−
PN-Z-04030-06:1991 Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Oznaczanie
pyłu respirabilnego na stanowiskach pracy metodą filtracyjno-wagową.
Metoda filtracyjno-wagowa polega na zasysaniu zapylonego powietrza ze znanym
strumieniem objętości w określonym czasie przez filtr pomiarowy. Masę pyłu zatrzymanego
na filtrze pomiarowym wyznacza się jako przyrost masy filtru pomiarowego waŜonego przed
pobraniem i po pobraniu próbki pyłu. StęŜenie pyłu całkowitego i respirabilnego oblicza się
jako stosunek masy pyłu na filtrze pomiarowym do objętości przefiltrowanego powietrza.
Oznaczenia tego dokonują zwykle wyspecjalizowane w tym firmy.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 16
Najmniejsza ilość pyłu całkowitego, jaką moŜna oznaczyć w warunkach pobierania próbek,
wynosi 0,5 mg w 1m
3
powietrza. Najmniejsza ilość pyłu respirabilnego, jaką moŜna oznaczyć
w warunkach pobierania próbek wynosi 0,3 mg w 1m
3
powietrza
.
Oznaczenie stęŜenia liczbowego
Oznaczenie stęŜenia liczbowego wykonuje się dla respirabilnych włókien azbestu
występujących na stanowiskach pracy. Metodą stosowaną do wykonania tego oznaczenia jest
metoda mikroskopii optycznej, zgodnie z normą PN-Z-04202-02:1988 Ochrona czystości
powietrza. Badania zawartości azbestu. Oznaczanie stęŜenia liczbowego respirabilnych
włókien azbestu na stanowiskach pracy metodą mikroskopii optycznej.
Metoda mikroskopii optycznej polega na pobieraniu próbki pyłu azbestu na filtry
membranowe drogą zasysania kontrolowanej objętości powietrza ze strefy oddychania
pracownika za pomocą pompki indywidualnej (aspiratora). Filtry pomiarowe są następnie
uprzezroczystniane. Włókna respirabilne azbestu obecne w losowo wybranych polach
widzenia są zliczane przy uŜyciu mikroskopu fazowo-kontrastowego. Wynik wyraŜony liczbą
włókien w 1 ml powietrza otrzymuje się z oszacowanej liczby włókien na filtrze pomiarowym
odniesionej do objętości przefiltrowanego powietrza. Metoda pozwala oznaczyć co najmniej
0,02 włókna w 1 ml powietrza przy pobieraniu próbek przez 8 h.
Slajd 20: Usuwanie wyrobów zawierających azbest
Techniczne
wymagania
eksploatacji
wyrobów
zawierających
azbest
określono
w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 23 października 2003 r.
w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu oraz
wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest
wykorzystywany azbest (Dz.U. z 2003 r. nr 192, poz. 1876 ze zm.; dalej: rozporządzenie w
zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu).
Właściciele i uŜytkownicy obiektów i urządzeń, w których ma miejsce eksploatacja wyrobów
zawierających azbest, powinni:
•
przeprowadzać inwentaryzację wyrobów i instalacji zawierających azbest na terenie
obiektu, wraz ze sporządzeniem informacji dla marszałka województwa (osoby fizyczne
niebędące przedsiębiorstwami przygotowują informację dla wójta, burmistrza lub
prezydenta miasta). Rodzaje informacji oraz jej wzór określają załączniki nr 2 i 3 do
rozporządzenia w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu;
•
oznakować wyroby zawierające azbest i pomieszczenia, gdzie występują,;
•
zaznaczyć miejsca występowania wyrobów na planach sytuacyjnych obiektu;
•
przeprowadzać przeglądy (dokonywane okresowo) do potwierdzenia aktualnego stanu
technicznego wyrobów;
•
dokonać oceny stanu i moŜliwości bezpiecznego uŜytkowania wyrobów zawierających
azbest, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego uŜytkowania
i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r. nr 71, poz. 649; dalej:
rozporządzenie o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 17
Usuwanie wyrobów zawierających azbest
W ramach wymienionych wcześniej wymagań uznaje się, Ŝe bezpiecznie uŜytkowane mogą
być wyroby nieuszkodzone i nie ma potrzeby ich usuwania. Wyrobami tymi przede
wszystkim będą wyroby azbestowo-cementowe lub inne „twarde wyroby”, umieszczone na
zewnątrz obiektów. Natomiast wyroby „miękkie” z zasady powinny być usuwane
i zastępowane wyrobami bezazbestowymi.
O uszkodzeniu wyrobu, poza widocznymi rysami, ubytkami (uszkodzona powierzchnia,
spękania, uszkodzona struktura wewnętrzna) świadczyć moŜe pył zbierający się na podłoŜu
pod wyrobami - dotyczy to zwłaszcza wyrobów „miękkich”. Wyroby uszkodzone powinny
być usunięte, wymienione na bezazbestowe, a pomieszczenie oczyszczone z pyłów azbestu.
Zabezpieczenie procesu eksploatacji
JeŜeli dane wyroby zawierające azbest, w tym instalacje, mają być uŜytkowane, naleŜy
w odpowiedni sposób zabezpieczyć dalszy proces ich eksploatacji. Zabezpieczenie to polega
m.in. na przestrzeganiu określonych wymagań:
1)
wyroby zawierające azbest powinny być odpowiednio oznakowane, zgodnie z wzorem
określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu,
2)
pomieszczenia, w których znajdują się instalacje, powinny być równieŜ oznakowane
powyŜszym znakiem,
3)
właściciel, zarządca, uŜytkownik – powinien sporządzać co roku plan kontroli jakości
powietrza wewnątrz pomieszczenia z instalacją zawierającą azbest,
4)
instalacja, powinna mieć załączoną w widocznym miejscu instrukcję bezpiecznego
uŜytkowania, uwzględniającą właściwe postępowanie z wyrobem zawierającym azbest
(odpowiednikiem takiej instrukcji w przypadku elewacji i dachów z wyrobów azbestowo-
-cementowych, w obiektach mieszkalnych, powinna być informacja dla mieszkańców,
określająca działania zabronione, mogące uszkodzić wyrób np. celowe niszczenie,
elewacji, uderzanie piłką podczas zabaw dzieci, samowolne i samodzielne usuwanie jej
bądź malowanie, wymiana stolarki okiennej itp.),
5)
pomieszczenia zawierające wyroby azbestowe, przeznaczone do dalszej eksploatacji lub
wycofane z uŜycia, powinny być naprawiane lub powinno usuwać się z nich wyroby
azbestowe (na podstawie oceny stanu wyrobów), jak równieŜ naleŜy oczyszczać je ze
znajdującego się w nich pyłu azbestowego,
6)
wszystkie czynności naprawcze, demontaŜowe i oczyszczające naleŜy określić
w projekcie technicznym oraz harmonogramie prac. W harmonogramie tym naleŜy
uwzględnić wykonanie badań czystości powietrza (przeprowadzane przed rozpoczęciem
robót, w trakcie wykonywania robót, oraz na zakończenie robót w celu określenia efektu
końcowego prac).
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 18
Slajd 21: Naprawa wyrobów zawierających azbest
W przypadkach, gdy wyroby zawierające azbest znajdują się w budynku nie muszą
automatycznie stanowić zagroŜeniem dla jego mieszkańców, zatem nie zawsze trzeba je
usuwać z obiektu lub naprawiać.
Usuwanie tych wyrobów, a takŜe dokonywanie wszelkich napraw wiąŜe się natomiast
z pewnym uszkadzaniem ich struktury. Do uszkodzeń dochodzi najczęściej właśnie w trakcie
demontaŜu wyrobów zawierających azbest, wówczas takŜe moŜe nastąpić zmiana istniejącego
poziomu zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego pyłem azbestowym.
Tak więc wykonywanie napraw lub usuwanie wyrobów zawierających azbest wiąŜę się
z ryzykiem przejściowego wzrostu zanieczyszczenia powietrza pyłami azbestu w strefach
pracy (pośrednio wokół budynku lub w jego wnętrzu). Ryzyko to powinno być
minimalizowane. Z tego względu, decydujące znaczenie dla decyzji o pracach naprawczych
lub usuwających, tego rodzaju wyroby, ma odpowiednia kwalifikacja wyrobów pod
względem bezpieczeństwa i prawidłowa ocena ich stanu i moŜliwości dalszego uŜytkowania.
Ogólną zasadą, która obowiązuje przy podejmowaniu prac z udziałem wyrobów
zawierających azbest jest odpowiednia kolejność działań, zarówno inwestorów, jak
i wykonawców:
1. Wykonanie w obiekcie inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest.
2. Dokonanie „oceny stanu i moŜliwości bezpiecznego uŜytkowania wyrobów".
W celu kwalifikacji wyrobów zawierających azbest do dalszego uŜytkowania lub usunięcia
oraz określenia ,,stopnia pilności działań naprawczych” właściciele obiektów, w których
znajdują się wyroby zawierające azbest, powinni wykonać ,,ocenę stanu i moŜliwości
bezpiecznego uŜytkowania wyrobów zawierających azbest”. Ocenę naleŜy przeprowadzić
zgodnie z załącznikiem nr 1 rozporządzenia o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu. Ocena kończy
się zsumowaniem przyjętej punktacji. Skutkiem oceny stanu technicznego w zaleŜności od
liczby przyznanych punktów powinna być:
•
przy sumie punktów 65 i więcej (I stopień pilności) konieczność podjęcia działań
polegających na bezzwłocznej wymianie lub naprawie ocenianego wyrobu,
•
przy sumie punktów powyŜej 35 do 60 (II stopień pilności) konieczność ponownej
oceny w czasie do 1 roku,
•
przy sumie punktów do 35 (III stopień pilności) występuje konieczność ponownej
oceny w terminie do 5 lat
(załącznik nr 1 do rozporządzenia o uŜytkowaniu i usuwaniu azbestu).
Ryzyko uwolnienia do powietrza pyłów azbestu
Podczas sporządzania „oceny” lub w ramach planowanych remontów w budynku, w którym
znajdują się wyroby zawierające azbest, naleŜy pamiętać, aby wziąć pod uwagę, jakie
czynności albo wyroby i ich szczególna konfiguracja w obiekcie, stwarzają ryzyko
uwolnienia do powietrza pyłów azbestu. Miej na uwadze np.:
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 19
•
nieumyślne, nieświadome uszkodzenia mechaniczne wyrobów zawierających azbest
podczas adaptacji, remontów i modernizacji (np. okablowanie, usuwanie ścianek
działowych, usuwanie sufitów podwieszonych itp.);
•
usuwanie lub próby zabezpieczania, wyrobów zawierających azbest zwłaszcza w sposób
niewłaściwy;
•
niewłaściwą eksploatację wyrobów lub zmianę sposobu eksploatacji wyrobów
powodującą ich:
−
drgania,
−
tarcie (szczególnie zagroŜone destrukcją są wyroby w obiektach o konstrukcji
niesztywnej),
−
wibracje przenoszone na wyroby z azbestem, pochodzące od pracy maszyn, wind,
takŜe niekorzystne dla budynku sąsiedztwo dróg obciąŜonych cięŜkim transportem,
transport szynowy, metro itp.;
•
poddanie wyrobów z azbestem silnym ruchom powietrza, wywołanym pracą maszyn (np.
wentylatory, odkurzacze);
•
uszkodzenia eksploatacyjne wyrobów zawierających azbest, jak równieŜ starzenie się ich
oraz zły stan techniczny, w tym:
−
uszkodzenia mechaniczne,
−
spękania powierzchni,
−
wyszczerbienie krawędzi,
−
korozja chemiczna, biologiczna, termiczna, wilgotnościowa powodujące zmiany
(osłabienie spoiwa wyrobów), co objawia się np.: obecnością wykwitów,
złuszczaniem wyrobów, śladami drobnego pyłu na podłodze w miejscu
zastosowania wyrobów (z widocznymi fragmentami uszkodzonych wyrobów,
a nawet włókien azbestu).
Slajd 22/23: Zabezpieczenie wyrobów zawierających
azbest
Wyroby nieuszkodzone, takie jak elewacje czy pokrycia dachowe, w celu dalszej bezpiecznej
eksploatacji naleŜy zabezpieczyć tzw. środkami wgłębnie penetrującymi (wzmacniającymi
wyrób) o dobrej przyczepności do podłoŜa.
Generalnie w celu zapewnienia bezpieczeństwa wyroby azbestowo-cementowe, powinny być
eksploatowane zgodnie:
ze swoim przeznaczeniem,
z zaleceniami dotyczącymi uŜytkowania wyrobów azbestowych,
z opisem technicznym,
z gwarancją, jeŜeli taką posiadają.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 20
Slajd 24: Eliminacja zagroŜeń
Wśród sposobów eliminacji zagroŜeń przewidzianych dla budynków z wyrobami
azbestowymi, wyróŜnić moŜemy następujące główne kierunki działań:
1.
Całkowite usunięcie wyrobów. Jest to radykalne rozwiązanie problemu, wymaga
specjalistycznych
narzędzi,
stwarza
nowe
problemy
jak
np.
wytworzenie
„niebezpiecznych odpadów”. Powoduje okresowo wzrost pyłów azbestu, w otoczeniu
których minimalizacja wymaga zaangaŜowania kosztownej techniki. Usunięcie wyrobów
pociąga za sobą konieczność zastąpienia ich innymi wyrobami bezazbestowymi.
2.
Pomalowanie, czyli impregnowanie wyrobów z azbestem. Pomalowanie wyrobów
zmniejsza liczbę punktów w ocenie. Impregnacja wyrobów dotyczyć moŜe wyłącznie
wyrobów we względnie dobrej kondycji technicznej. Polecana jest na przykład dla
wyrobów:
•
na które mogą być przenoszone dodatkowe zwiększenia cięŜaru,
•
na których powierzchnia jest czysta lub moŜe być odczyszczona i przyjąć powłokę
ochronną.
Metodą impregnowania wyrobów z azbestem powinny być objęte wyroby azbestowo-
-cementowe, będące w dobrym stanie „technicznym” w obiektach, które nie wymagają
termomodernizacji.
PowyŜsze działania są rozwiązaniem tymczasowym, które tylko przesuwa problem azbestu
w czasie, a nie rozwiązuje go całkowicie. Wyrób azbestowy nadal pozostaje w budynku, a to
zobowiązuje właściciela do okresowych przeglądów („ocen”) tego wyrobu.
Metodę pomalowania wyrobów zawierających azbest stosuje się takŜe w obiektach
przemysłowych do konserwacji izolacji azbestowych, wyrobów azbestowych „miękkich".
W Polsce nie moŜna pozostawiać wyrobów „miękkich", we wnętrzach obiektów
budowlanych, do dalszej eksploatacji jako rozwiązania docelowego, nie naleŜy takŜe
wyrobów „miękkich” zakwalifikowywać do dalszej bezpiecznej eksploatacji.
Formalnie moŜna tymczasowo zastosować impregnację jako rozwiązanie doraźne problemu
izolacji azbestowych, uŜywając preparatów „wgłębnie penetrujących”. Preparaty te muszą
jednak posiadać aprobatę techniczną ITB (Instytutu Techniki Budowlanej). NaleŜy
jednocześnie załoŜyć, Ŝe wyroby te, mimo impregnacji, w określonej perspektywie czasowej
zostaną usunięte.
3.
Stosowanie barier pyłowych (pyłoszczelnych przegród) ze ścianek działowych
oddzielających hermetycznie wyroby z azbestem od otoczenia. Rozwiązanie to podobnie
jak pomalowanie czy impregnowanie jest doraźnym zmniejszeniem zagroŜeń.
Praktyczne szkolenia bhp©
Azbest – szkolenie okresowe pracowników… 21
Przesuwa problem w czasie, umoŜliwiając eksploatację obiektu bez kosztownych prac
specjalistycznych polegających na usuwaniu wyrobu. Ma większe zastosowanie
w obiektach przemysłowych.
ś
adnej z opisanych trzech metod rozwiązania problemu zabezpieczenia wyrobów
zawierających azbest, przepisy prawne nie narzucają. Ogólną przesłanką odnoszącą się do
zakwalifikowania wyrobów do „niezwłocznego usunięcia lub dalszej ich eksploatacji” jest
wynik oceny stanu i moŜliwości bezpiecznego uŜytkowania wyrobów zawierających azbest.
Generalnie moŜna zatem przyjąć, Ŝe wyroby twarde (azbestowo-cementowe) zastosowane na
zewnątrz budynków, jeśli spełniają swoją funkcję (np.: pokrycie dachowe jest szczelne,
elewacja nie jest spękana) mogą być pozostawione w obiekcie bez usuwania, ale powinny być
pokryte odpowiednimi powłokami ochronnymi. Natomiast wyroby tzw. miękkie (np.: izolacje
azbestowe, tektury, sznury itp.), a szczególnie te znajdujące się wewnątrz obiektów
(kontaktujące się z powietrzem wewnętrznym), zwłaszcza wyroby w obiektach stale
uŜytkowanych, naleŜy bezwzględnie usunąć. W szczególnych przypadkach, dotyczących
wyrobów azbestowo-cementowych zastosowanych we wnętrzach budynków (jeśli nie są to
budynki przeznaczone na stały pobyt ludzi), moŜna poprzestać na powierzchniowym
zabezpieczeniu tych wyrobów.