Technik_pszczelarz_321[04].O1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe zasady wykonywania rysunku technicznego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Materiały stosowane w technice rolniczej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć ucznia

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o podstawowych pojęciach

i problemach związanych z techniką i dokumentacją techniczną.

W poradniku znajdziesz:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych
celów kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[04].O1

Podstawy zawodu

321[04].O1.01

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony

przeciwpoŜarowej oraz ochrony środowiska

321[04].O1.02

Charakteryzowanie produkcji roślinnej i zwierzęcej

321[04].O1.05

Stosowanie przepisów ruchu

drogowego

321[04].O1.03

Charakteryzowanie maszyn i urządzeń do produkcji

roślinnej, zwierzęcej i pasiecznej

321[04].O1.04

Posługiwanie się dokumentacją techniczną

321[04].O1.06

Stosowanie technik kierowania

ciągnikiem rolniczym i wykonywanie

czynności kontrolno-obsługowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

sporządzić schematy i proste rysunki techniczne,

–

odczytać schematy i rysunki techniczne,

–

skorzystać z dokumentacji technicznej,

–

zidentyfikować symbole literowe znajdujące się na sprzęcie rolniczym i pasiecznym.

–

rozróŜnić podstawowe materiały stosowane w technice,

–

określić właściwości stali, Ŝeliwa, aluminium, miedzi, ołowiu, drewna, gumy, skóry,
i tworzyw sztucznych,

–

określić zastosowanie materiałów w konstrukcji narzędzi, maszyn oraz urządzeń
rolniczych i pasiecznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawy i technika wykonywania rysunku technicznego

4.1.1. Materiał nauczania

Rodzaje rysunków technicznych

Umiejętność posługiwania się rysunkiem technicznym jest bardzo waŜna dla przyszłych

techników. Będą oni bowiem mieli do czynienia z literaturą techniczną oraz wykonywaniem
i odczytywaniem róŜnego rodzaju dokumentacji technicznej. Znajomość zasad prawidłowego
wykonywania róŜnego rodzaju rysunków technicznych, a takŜe umiejętność ich czytania
będzie bardzo pomocna w pracy zawodowej.

Rysunek techniczny jest graficznym sposobem przedstawiania maszyn i urządzeń lub

ich części składowych. UmoŜliwia on przekazanie w sposób zwięzły i prosty myśli naukowo-
technicznej, zastępuje słowny opis maszyn, części, przedmiotów, wyraŜa ich kształty,
wielkości, budowę i sposób wykonania; wyjaśnia takŜe działanie mechanizmów i maszyn.

Rysunek jest najbardziej uniwersalnym środkiem wyraŜania i przekazywania myśli, gdyŜ

nie wymaga znajomości języka, jakim posługują się osoby mające odebrać zawarte w rysunku
informacje.

Rysunki techniczne są zamieszczane w instrukcjach obsługi maszyn i ciągników

rolniczych,  w katalogach  części  zamiennych  i innych  publikacjach.  Prawidłowe  odczytanie
treści  tych  rysunków  umoŜliwia  szybkie  uzyskanie  pełnych  informacji  o przedstawionym  na
rysunku  przedmiocie.  w czasie  pracy  moŜe  być  takŜe  często  potrzebne  wykonanie  szkicu,
planu sytuacyjnego lub rysunku.

Z rysunkiem budowlanym technik moŜe mieć do czynienia przy odczytywaniu projektów

architektoniczno-budowlanych i technologicznych, a takŜe przy projektowaniu róŜnego
rodzaju rozwiązań funkcjonalnych w gospodarstwie.

Opanowanie techniki kreślenia rysunków technicznych wymaga zarówno wiedzy

teoretycznej, jak i umiejętności oraz wprawy w rysowaniu i szkicowaniu.

ZaleŜnie od sposobu przedstawiania rozróŜnia się następujące zasadnicze rodzaje

rysunków technicznych:
–

rysunek, tzn. przedstawienie przedmiotu przy zastosowaniu określonej podziałki za
pomocą przyborów kreślarskich,

–

szkic, to jest przedstawienie przedmiotu odręcznie, będące zazwyczaj podstawą do
wykonania rysunku,

–

schemat, który jest uproszczonym przedstawieniem zasady działania, budowy maszyny
lub mechanizmu,

–

plan, tzn. przedstawienie rozmieszczenia maszyn i urządzeń.
W zaleŜności od sposobu rzutowania przedmiotu na arkusz rysunkowy rysunki mogą

być:
–

rzutowe, tzn. przedstawiające przedmiot w rzutach prostokątnych na płaszczyzny
wzajemnie prostopadłe,

–

aksonometryczne przedstawiające przedmiot w rzucie aksonometrycznym,

–

perspektywiczne, tj. przedstawiające przedmiot w rzucie perspektywicznym.
Rysunek musi być wykonany przejrzyście, w moŜliwie najprostszy sposób, na podstawie

obowiązujących norm, które określają sposób wykonania rysunku, symbole i oznaczenia,
pismo oraz uproszczenia rysunkowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Materiały i przybory kreślarskie

W celu prawidłowego i czytelnego wykonania rysunku technicznego naleŜy posługiwać

się specjalnymi materiałami i przyborami kreślarskimi.

Papiery rysunkowe. w zaleŜności od przeznaczenia rysunki techniczne wykonuje się na

papierach róŜnego rodzaju. Najczęściej są tą:
–

papier zwykły, który uŜywany jest do wykonywania szkiców,

–

papier rysunkowy (karton, brystol) uŜywany do wykonywania rysunków szkolnych; na
papierze takim rysunki wykonuje się ołówkiem lub tuszem; ołówkiem po stronie
matowej, tuszem po stronie gładkiej,

–

kalka techniczna, która jest uŜywana do wykonywania rysunków ołówkiem lub tuszem
i stosowana do kopiowania innych rysunków,

–

kalka płócienna, stanowiąca odmianę kalki technicznej, ale duŜo trwalsza, słuŜąca do
wykonywania rysunków często uŜywanych,

–

papier i kalka milimetrowa, których uŜywa się do wykonywania wykresów.

Ołówki kreślarskie

W rysunku technicznym uŜywa się trzech rodzajów ołówków:

–

miękkich, oznaczonych B, 2B, 3B...,

–

rednich, oznaczonych HB, F,

–

twardych, oznaczonych H, 2H,...9H.
Cyfra przed literą oznacza większą miękkość lub twardość ołówka. Ołówki B i 2B

stosuje się do szkicowania, średnie HB i F do opisywania rysunków i pogrubiania linii.
Ołówków twardych uŜywa się do wykonywania rysunków na kalce oraz kreślenia linii
osiowych, wymiarowych i wykresów.

Tusze kreślarskie

Do wykonywania rysunków technicznych nąjczęściej jest uŜywany tusz czarny. Do

wykonywania rysunków poglądowych uŜywa się takŜe tuszy kolorowych. Tusz kreślarski
powinien łatwo wypływać z przyrządów kreślarskich i szybko zasychać na arkuszu.

Pióra redis

Są to pióra słuŜące do opisywania rysunków tuszem. o grubości linii decyduje rozmiar

pióra  określony  szerokością  płytki.  W sprzedaŜy  znajdują  się  pióra  o szerokości  płytki  1/2;
3/4;  1;  1,5;,  ,5;  3;  4;  5  mm.  Przy  pisaniu  końcówka  pióra  redis  powinna  przylegać  do
płaszczyzny  rysunku,  co  zapewnia  jednakową  grubość  pisma.  Tusz  naleŜy  wprowadzać  pod
nasadkę  za  pomocą  tusznika  lub  patyczka  (paska  kartonu)  umoczonego  w tuszu.  Nie  moŜna
zanurzać  pióra  w tuszu  ani  wprowadzać  zbyt  duŜo  tuszu  do  pióra,  gdyŜ  powoduje  to
zalewanie rysunku.

Tuszniki

Są to zasobniki tuszu słuŜące do napełniania tuszem piór redis, piór lejkowych,

grafionów. Tusz wypływa z tusznika po zdjęciu kapturka i naciśnięciu gumowego dna.
Pióra lejkowe. Pióra te zwane równieŜ lejkami, słuŜą do opisywania rysunków, podobnie jak
pióra redis. Tusz wprowadza się do części stoŜkowej. W rurce pióra jest osadzony pręcik,
który zapewnia wolne spływanie tuszu oraz słuŜy do czyszczenia rurki w razie zaschnięcia
tuszu. Odpowiednią grubość linii uzyskuje się przez stosowanie lejków o róŜnych średnicach
rurki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Piórka kreślarskie

Są to małe stalówki, którymi wykonuje się napisy na rysunkach (liczby wymiarowe,

strzałki, małe łuki).

Pinezki techniczne

Pinezki techniczne mają inny kształt grotu i główki niŜ pinezki powszechnie stosowane.

Grot jest bardziej smukły i ostry, a główka bardziej płaska. W niektórych pinezkach główka
ma otworki, przez które wprowadza się małe haczyki specjalnego przyrządu ułatwiającego
wyciąganie pinezek z rysownicy.

Taśmy klejące

W rysunku technicznym uŜywa się taśm dwóch rodzajów, mianowicie taśmy papierowej

z jedną  stroną  pokrytą  warstwą  kleju  oraz  taśmy  przezroczystej  równieŜ  z jedną  stroną
pokrytą  warstwą  kleju.  Taśmy  papierowej  uŜywa  się  do  oklejania  brzegów  arkuszy
rysunkowych  z kalki  w celu  zabezpieczenia  ich  przed  rozdarciem.  Taśmy  przezroczystej
uŜywa  się  do  sklejania  uszkodzonych  arkuszy,  jak  równieŜ  do  przyklejania  arkuszy
rysunkowych do rysownicy zamiast pinezek.

Taśmy klejące są zwinięte w krąŜki stroną klejącą do wewnątrz, co ułatwia ich

stosowanie.

Przybornik kreślarski

Jest to zestaw niezbędnych przyborów do kreślenia. Przybory te są umieszczone

w specjalnym futerale w odpowiednich do ich kształtów wgłębieniach. Przyborniki są
produkowane w róŜnych typach, zaleŜnie od liczby i rodzaju zestawionych przyborów

Na podstawowy zestaw przyborów w przyborniku kreślarskim składają się:

–

cyrkiel kreślarski, tzw. kolankowy,

–

cyrkiel podziałowy (duŜy i mały),

–

grafion (jeden lub dwa),

–

ołównik,

–

pióra grafionowe,

–

cyrkiel zerowy (zerownik),

–

przedłuŜacz,

–

zapasowe igły.

Rysownica

Rysownica, zwana często deską kreślarską, jest przyrządem kreślarskim, na którym

przypina  się  arkusz  rysunkowy  i sporządza  rysunki.  Ma  kształt  prostokąta.  Wykonana  jest
z miękkiego  drewna,  np.  lipowego,  topolowego  lub  klonowego.  Lewa  krawędź  rysownicy
musi  być  prosta  i gładka,  słuŜy  bowiem  do  prowadzenia  głowicy  przykładnicy  w czasie
kreślenia.  Od  spodu  rysownica  jest  wyposaŜona  w dwie  skośne  listwy,  które  ją  usztywniają,
a jednocześnie ułatwiają kreślenie w pozycji siedzącej.

Rapidografy

Rapidograf jest to przybór do kreślenia linii prostych lub krzywych; składa się ze

zbiornika na tusz (podobnego do zbiornika na atrament w wiecznym piórze) i końcówki
zaopatrzonej w cienką rurkę z umieszczonym w niej drucikiem, regulującym wypływanie
tuszu. w zaleŜności od wewnętrznej średnicy rurki uzyskuje się linie o odpowiedniej (zawsze
stałej) grubości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Letrasety

Obecnie coraz częściej w biurach projektów, pracowniach graficznych i kartograficznych

stosowane są gotowe zestawy liter, cyfr, całych słów, napisów, oznaczeń schematycznych,
które łatwo i szybko mogą być przeniesione na rysunek przy uŜyciu letrasetów (kalkomanii).

Dzisiaj nie tylko w duŜych pracowniach konstrukcyjnych i kreślarskich coraz

powszechniej stosowane są komputery wspomagające pracę projektanta i kreślarza. Ułatwia
to znacznie pracę konstruktorom, trzeba jednak opanować program komputerowy, aby biegle
się nim posługiwać.

Pismo rysunkowe

Rysunki techniczne są opisywane pismem zgodnym z PN-80/N-01606. Norma ta określa

zaleŜności pomiędzy wysokością a szerokością liter i cyfr, odstępy między literami i cyframi,
odstępy między wyrazami i liczbami oraz wierszami, grubość liter i cyfr oraz rodzaje pisma.

Wysokość pisma zaleŜy od formatu opisywanego arkusza. Dla rysunków szkolnych

wykonywanych na formatach A3 i A4 zaleca się następujące wysokości pisma:
–

napisy główne h = 8 i 6 mm,

–

napisy pomocnicze h = 4 i 3 mm,

–

wymiarowanie i uwagi h = 3 mm.
Opanowanie prawidłowego pisania wymaga wielu ćwiczeń. Najlepiej wykonywać takie

wiczenia pisząc wielokrotnie poszczególne litery i cyfry, najpierw ołówkiem, potem tuszem

za pomocą pióra redis, pióra lejkowego lub rapidografu.

Odręczne wykonanie napisów wymaga wielkiej wprawy, dlatego duŜym ułatwieniem

podczas nauki pisania jest wykonanie choćby uproszczonej siatki. Podczas pisania na kalce
podkłada się pod nią arkusz z naniesioną siatką. Arkusz taki moŜna wykorzystać wielokrotnie

Wymiary arkuszy

Rysunki techniczne wykonuje się na znormalizowanych formatach arkuszy. Formatem

arkusza jest format oryginału lub kopii rysunku po obcięciu. Polska Norma ustala dwa rodzaje
formatów, tj. formaty zasadnicze i formaty pochodne. Formaty zasadnicze są oznaczone AO,
Al, A2, A3, A4. Format A4 jest formatem podstawowym i ma wymiary 210 x 297 mm.
Wymiary formatów zasadniczych są tworzone w ten sposób, Ŝe pole kolejnego większego
formatu jest dwa razy większe niŜ pole poprzednie formatu, a bok dłuŜszy formatu większego
jest dwa razy dłuŜszy niŜ krótszy bok formatu mniejszego.

Formaty arkuszy przygotowane do rysowania powinny mieć dodatkowe obrzeŜe, słuŜące

do mocowania na rysownicy oraz do czynności pomocniczych, np. do ustalania grubości linii
rysunkowych.  Po  wykończeniu  rysunku  obrzeŜe  obcina  się  Formaty  pochodne  są  tworzone
przez  zwielokrotnienie  krótszych  boków  formatów  zasadniczych.  Oznaczenie  formatu
pochodnego  składa  się  z oznaczenia  formatu  zasadniczego  i cyfry  określającej  krotność
krótszego  boku  formatu  zasadniczego.  Na  przykład  format  pochodny  o  wymiarach
420 x 2080 mm oznacza się A3.

Rys. 1. Zasada powstawania formatów zasadniczych [3]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Wymiary formatów zasadniczych [opracowanie własne]

Format

Wymiary arkusza (mm)

841 x 1189

594 x 841

420 x 594

297 x 420

210 x 297

Tabela 2. Rodzaje linii rysunkowych [opracowanie własne]

Linia

Gruba

Cienka

ciągła

kreskowa

punktowa

falista

Tabela 3. Zastosowanie róŜnego rodzaju linii rysunkowych [opracowanie własne]

Rodzaj linii

Zastosowanie

Linia ciągła gruba

widoczne krawędzie i wyraźne zarysy przedmiotów w widokach i przekrojach, linie
obramowania arkusza, zewnętrzny zarys tabliczki rysunkowej, krótkie kreski
oznaczające końce płaszczyzny przekroju,

Linia ciągła cienka

linie wymiarowe pomocnicze linie wymiarowe, kreskowanie przekrojów,

Linia punktowa cienka

osie symetrii ślady płaszczyzn symetrii,

Linia kreskowa cienka

niewidoczne krawędzie i zarysy przedmiotów,

Linia falista cienka

linie urwania i przerwania przedmiotów linie ograniczające przekroje cząstkowe,

Rodzaje i grubości linii rysunkowych. Przy kreśleniu rysunków technicznych stosuje się

następujące rodzaje linii:
–

ciągłą nieprzerywaną, np.: linia falista,

–

przerywaną, czyli linię utworzoną z regularnie powtarzającego się takiego samego
elementu graficznego (kreski lub punktu), np. linia kreskowa,

–

przerywaną złoŜoną (przemienną), czyli linię utworzoną z regularnie powtarzających się
takich samych grup elementów graficznych (kresek i punktów), np.: linia punktowa.
Zastosowanie róŜnego rodzaju linii przy wykonywaniu rysunków technicznych

przedstawiono  w tabeli  powyŜej.  Grubość  linii,  jakie  kreśli  się  na  rysunkach  technicznych,
zaleŜy  od  formatu  arkusza  oraz  od  charakteru  rysunku.  Im  większy  format  i mniej
szczegółów, tym grubsze linie rysunkowe i na odwrót.

Podziałki

Podziałki stosuje się zawsze wtedy, gdy nie moŜna przedstawić na arkuszu rysunkowym

przedmiotu w jego rzeczywistej wielkości z powodu zbyt duŜych lub zbyt małych wymiarów.
Rysuje się wtedy przedmiot w zmniejszeniu lub w powiększeniu, czyli w tzw. skali lub
podziałce.

Podziałka jest to stosunek liczbowy wielkości liniowych przedstawionych na rysunku do

odpowiednich wielkości liniowych rzeczywistych.

Tabliczki rysunkowe

Tabliczka rysunkowa jest to element rysunku technicznego, który w formie opisu

słownego zawiera istotne informacje o narysowanym przedmiocie.

Tabliczki rysunkowe umieszcza się zawsze w prawym dolnym rogu arkusza, przy czym

boki tabliczki pokrywają się z liniami obramowania arkusza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Technika wykonywania rysunku technicznego

Przy pracy kreślarskiej naleŜy dbać o czystość przyborów rysunkowych i rysunku, gdyŜ

jest to koniecznym warunkiem uzyskania estetycznego wyglądu rysunku. NaleŜy teŜ dbać
o odpowiednie oświetlenie rysownicy zarówno naturalne (dzienne), jak i sztuczne. Źródło
ś

wiatła powinno znajdować się z lewej strony rysującego. Najkorzystniejsze jest światło

rozproszone, tj. nie dające cienia.

WaŜna jest takŜe właściwa postawa przy rysowaniu stojąca lub siedząca. NaleŜy unikać

nadmiernego pochylania się nad rysunkiem.

Arkusz brystolu przypina się wprost do rysownicy. Przy rysowaniu na kalce podkłada się

pod nią czysty brystol. Przypinany do rysownicy arkusz powinien być napięty. W czasie
rysowania na rysownicy powinny znajdować się tylko te przybory, które są uŜywane w danej
chwili.

W razie konieczności usunięcia zbędnych linii wykonanych tuszem lub kleksów naleŜy

zeskrobać je za pomocą Ŝyletki i wytrzeć pozostałe ślady gumą twardą, a następnie miękką.
MoŜna to wykonywać dopiero po dobrym wyschnięciu tuszu. Jeśli w miejscu wytartym
trzeba narysować nową linię w tuszu, miejsce to zamazuje się za pomocą miękkiego ołówka,
co zabezpiecza przed rozlaniem się tuszu. Po wyschnięciu tuszu ślady ołówka naleŜy wytrzeć
miękką gumą.

Czynności przy wykonywaniu rysunku technicznego w ołówku są następujące:

1. przygotowanie odpowiedniego arkusza i umocowanie go na rysownicy,
2. wykreślenie ołówkiem średniej twardości linii ograniczającej znormalizowany format

arkusza,

3. wykreślenie ołówkiem średniej twardości obramowania rysunku i linii tabliczki

rysunkowej,

4. odpowiednie rozplanowanie rysunku na arkuszu,
5. wykreślenie ołówkiem twardym poszczególnych elementów rysunku:

−

linii osiowych oraz linii pomocniczych ograniczających zarysy części,

−

kreskowania przekrojów,

−

linii wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych,

6.  wykreślenie ołówkiem średniej twardości liniami grubymi zarysów części,
7.  opisanie ołówkiem średniej twardości:
8.  wpisanie cyfr, liczb i znaków wymiarowych,
9.  wpisanie dodatkowych uwag,
10.  naniesienie strzałek na liniach wymiarowych,
11.  wypełnienie tabliczki rysunkowej,
12.  usunięcie  za  pomocą  gumki  niepotrzebnych  linii  i zabrudzeń,  sprawdzenie  rysunku,

obcięcie arkusza.
Przy wykonywaniu rysunku technicznego w tuszu sposób pracy zaleŜy od tego, czy

rysunek  ma  być  wykonany  na  brystolu,  czy  na  kalce.  Jeśli  rysunek  ma  być  wykonany  na
brystolu,  to  „wyciąganie"  w tuszu  wykonuje  się  po  narysowaniu  rysunku  liniami  cienkimi
ołówkiem. Jeśli rysunek ma być wykonany na kalce, to wykreśla się go po nałoŜeniu kalki na
gotowy rysunek wykonany w ołówku w następującej kolejności:
1.  wykreślenie obramowania rysunku i tabliczki rysunkowej,
2.  wykreślenie liniami grubymi zarysów części,
3.  wykreślenie liniami cienkimi:

−

linii osiowych,

−

linii wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych,

4.  kreskowania powierzchni przekrojów,
5.  opisanie rysunku,
6.  naniesienie strzałek na liniach wymiarowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7.  wpisanie liczb, cyfr i znaków wymiarowych,
8.  wpisanie dodatkowych oznaczeń i uwag,
9.  wypełnienie tabliczki rysunkowej,
10.  usunięcie niepotrzebnych linii, sprawdzenie rysunku, obcięcie arkusza.

Rzutowanie aksonometryczne

Prawidłowe wykonywanie rzutów prostokątnych moŜna ułatwić przez wykonanie

rysunków poglądowych w rzutach aksonometrycznych. Niekiedy równieŜ wykonuje się
rysunki w rzutach aksonometrycznych lub perspektywicznych w celu uzupełnienia informacji
podanych w rzutach prostokątnych.

Rzutowanie aksonometryczne w odróŜnieniu od rzutowania prostokątnego umoŜliwia

przedstawienie obrazu przedmiotu we wszystkich trzech wymiarach (długość, szerokość,
wysokość) jednym tylko rzutem, poglądowo, co pozwala mieć optyczne wraŜenie, Ŝe
patrzymy na rzeczywisty przedmiot w przestrzeni.

Na rysunku aksonometrycznym przedstawić moŜna jednakŜe dokładnie tylko przedmioty

o niezbyt skomplikowanej budowie.

Najprostszym sposobem wykonywania rysunków aksonometrycznych jest rzutowanie

ukośne równoległe.

Rysunki tego typu są wykorzystywane jako pomoc przy wykonywaniu rzutów

prostokątnych.

Ten sposób rysowania bardzo przydaje się przy wykonywaniu odręcznych szkiców

prostych przedmiotów i części.

Odmianą rysunku aksonometrycznego jest rysunek perspektywiczny, przedstawiający

równieŜ w jednym rzucie trójwymiarowym widok przedmiotu, ale o takim skrócie wymiarów
i takiej zmianie kształtów, jakie obserwuje się przy patrzeniu na przedmiot z oddalenia.

Do określenia kształtu przedmiotu wystarczą trzy rzuty: z przodu, z góry i od lewej

strony.

Rysujemy prostokąty o określonych wymiarach. Osie symetrii rzutów rysuje się linią

punktową cienką (faza I).

Następnie wyznaczamy zarys wszystkich krawędzi powstałych w wyniku wycięć

w prostopadłościanie (faza II).

Z kolei pogrubiamy krawędzie widoczne, zaznaczamy krawędzie niewidoczne oraz

usuwamy zbędne linie (faza III).

Szkicowanie

Umiejętność szkicowania jest potrzebna technikowi w praktyce produkcyjnej nie mniej

niŜ  umiejętność  rysowania  przy  uŜyciu  przyborów  kreślarskich.  Często  bowiem  powstaje
potrzeba  wykonania  rysunku  przedmiotu  bez  moŜliwości  zastosowania  przyborów
kreślarskich,  np.:  rysunku  części  maszyny  pracującej  na  polu  do  wykonania  w warsztacie.
Daną  część  szkicuje  się  wówczas  odręcznie,  a  następnie  na  podstawie  szkicu  wykonuje  się
rysunek.

Wymiary przenosi się wówczas ze szkicu na rysunek opierając się na zapisanych

wartościach  liczbowych,  a  nie  na  długościach  linii  na  szkicu.  Dobrze  wykonany  szkic  moŜe
zastąpić  rysunek  wykonany  za  pomocą  przyborów  kreślarskich.  Na  podstawie  szkicu  moŜna
wykonać  daną  część,  oszczędzając  czas  potrzebny  na  wykreślenie  rysunku  za  pomocą
przyborów kreślarskich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przekroje

Rzuty przedmiotu narysowanego w postaci widoków często nie dają pełnego

wyobraŜenia o jego kształcie, zwłaszcza, gdy ma on złoŜoną budowe wewnętrzną. W celu
przejrzystego przedstawienia wewnętrznego kształtu przedmiotu stosuje się przekroje.

Przekrój jest to przecięcie przedmiotu wyobraŜalną płaszczyzną lub kilkoma

płaszczyznami. Część przedmiotu znajdującą się pomiędzy płaszczyzną tnącą a okiem
obserwatora odrzuca się w myśli (w wyobraźni).

Rys. 2. Przykład wykonywania przekroju części: a) powstawanie przekroju i jego rzutu, b) rysowanie przekroju [3]

Płaszczyznę przekroju oznacza się dwiema jednakowymi literami wielkimi,

umieszczonymi przy strzałkach. Litery te, rozdzielone poziomą kreską, umieszcza się równieŜ
nad przekrojem. W przypadku jednoznacznego połoŜenia przekroju względem rzutu
głównego dopuszcza się nieoznaczanie strzałkami kierunku rzutowania oraz literami
płaszczyzny przekroju, a nawet jej połoŜenia.

Wymiarowanie rysunków

Rysunek techniczny przedmiotu wykonany w rzutach określa jedynie kształt przedmiotu.

Aby rysunek mógł być podstawą do wykonania przedmiotu powinien być zwymiarowany.

Wymiar rysunkowy jest to wielkość liniowa lub kątowa wyraŜona w określonych

jednostkach miary. WyraŜa się ją na rysunkach graficznie za pomocą zespołu linii, znaków
i cyfr.

Linie wymiarowe rysuje się linią ciągłą cienką i ogranicza grotami zaczernionymi.

Stosuje się równieŜ ograniczanie linii wymiarowych kropkami lub kreskami.

Liniami wymiarowymi nie powinny być linie zarysu przedmiotu, pomocnicze linie

wymiarowe i osie symetrii oraz ich przedłuŜenia, wyjątkowym przypadkiem moŜe być
wymiarowanie bez uŜycia linii wymiarowych.

Linie wymiarowe nie powinny przecinać się, z wyjątkiem linii wymiarowych średnic

okręgów współśrodkowych. NaleŜy unikać przecinania linii wymiarowych liniami
pomocniczymi i liniami odniesienia.

Odstęp między równoległymi liniami wymiarowymi powinien być jednakowy i nie

mniejszy niŜ 7 mm, odstęp między linią wymiarową a linią zarysu nie powinien być mniejszy
niŜ 10 mm.

Pomocnicze linie wymiarowe powinny być rysowane linią ciągłą cienką. Powinny być

one przeciągnięte 2–3 mm poza odpowiadające im linie wymiarowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pomocnicze linie wymiarowe nie powinny wzajemnie się przecinać. Nie powinny być

prowadzone równolegle do linii kreskowania przekroju oraz w miarę moŜliwości nie powinny
przecinać linii wymiarowych.

Wymiary liniowe naleŜy podawać w milimetrach bez oznaczania jednostki (mm).

W razie konieczności podawania wymiarów w innych jednostkach miary (cm, m, itp.),
jednostki miary naleŜy podawać przy liczbie wymiarowej.

Wymiary kątowe naleŜy podawać w stopniach, minutach i sekundach z oznaczeniem

jednostki miary, np. 25°30'33".

Uproszczenia rysunkowe części maszyn schematy, plany sytuacyjne

W celu zaoszczędzenia czasu przy wykonywaniu rysunków technicznych, jak równieŜ

uzyskania największej przejrzystości rysunków, niektóre części i zespoły, zwłaszcza
znormalizowane, są przedstawiane i wymiarowane w sposób uproszczony.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz podstawowe wymiary arkuszy rysunkowych?
2.  Czemu słuŜy pismo techniczne?
3.  Jakie są podstawowe materiały i przybory kreślarski?
4.  Jaki cel ma stosowanie przekrojów?
5.  Jakie znasz zasady wykonywania rysunków technicznych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wskazany przez nauczyciela przedmiot odwzorować w trzech rzutach i zwymiarować.

Układu osi nie zaznaczać. Linii odnoszących nie rysować.

Podczas wykonywania ćwiczenia zwrócić uwagę na:

1. taki dobór podziałki i rozmieszczenia rzutów, by wykorzystać w moŜliwie największym

stopniu powierzchnię uŜytkową arkusza,

2.  dobór grubości linii, zwłaszcza wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych;
3.  właściwe długości grotów i poprawność ich kształtu,
4.  umieszczenie  wymiarów  na  tych  rzutach,  na  których  wymiarowane  wielkości  występują

najwyraźniej,

5.  unikanie wymiarowania niewidocznych powierzchni przedmiotu,
6.  umieszczenie wymiarów wzajemnie ze sobą związanych – na jednym rzucie,
7.  zakaz  wykorzystywania  linii  rysunkowych  przedmiotu,  linii  pomocniczych  oraz  ich

przedłuŜenia –jako linii wymiarowych,

8. prowadzenie linii wymiarowych równolegle do kierunku odpowiadających im

wymiarów,

9. poprawne rozmieszczenie linii wymiarowych w równoległych rzędach; zachowanie

jednakowych odległości (minimum 5 mm) i umieszczanie linii wymiarowych tym dalej
od rzutu przedmiotu im są dłuŜsze,

10. unikanie linii wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych przecinających linie

rysunkowe przedmiotu lub przecinających linie wymiarowe i pomocnicze linie
wymiarowe innych wymiarów,

11. zakończenie linii wymiarowej promienia łuku strzałką tylko po stronie łuku,
12. obowiązek przeciągania pomocniczych linii wymiarowych poza odpowiadające im linie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wymiarowe o ok. 2 mm,

13. przerywanie linii rysunkowych przedmiotu w przypadku braku miejsca na groty strzałek

lub liczby wymiarowe,

14. pomijanie po liczbach wymiarowych oznaczenia „mm", natomiast umieszczanie

wszelkich innych, dopuszczalnych w rysunku maszynowym, jednostek długości oraz
kątów,

15. zachowanie wysokości cyfr liczb wymiarowych w ustalonych granicach 2–4 mm,

niezaleŜnie od wielkości rzutu i samego wymiaru,

16. przestrzeganie zasady pisania liczb wymiarowych w kierunku linii wymiarowych

i umieszczanie ich nad liniami wymiarowymi w pobliŜu środka długości tych linii.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zgromadzić sprzęt i materiały potrzebne do wykonania ćwiczenia,
3)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
4)  przeprowadzić ćwiczenie poprzez rozpoznanie elementów,
5)  wykonać szkic i schemat połączenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze,

−

zdjęcia,

−

model przedstawiający dany przedmiot,

−

poradnik dla ucznia,

−

przybory do rysowania,

−

rysunek techniczny maszynowy,

−

papier: blok techniczny, format A4.

Ćwiczenie 2

Na podstawie otrzymanego modelu lub wskazanego odwzorowania przedmiotu –

wykonać rysunek w trzech rzutach uwzględniających przedstawienie zarysów wewnętrznych
przedmiotu przy wykorzystaniu najbardziej celowych przekrojów. Układu osi i linii
odnoszących nie rysować. Rysunek zwymiarować. Podziałka: znormalizowana.

Podczas wykonywania ćwiczenia zwrócić uwagę na:

1.  dobór podziałki rysunku,
2.  moŜliwie największe wykorzystanie powierzchni arkusza,
3.  wybór najbardziej uzasadnionych przebiegów płaszczyzn przekrojów,
4.  wrysowanie  wszystkich  widocznych  zarysów  i  krawędzi  przedmiotu  leŜących  poza

płaszczyzną przekroju,

5. rysowanie zarysów i krawędzi niewidocznych tylko w przypadku, gdy nie zmniejsza to

czytelności rysunku,

6. zaznaczenie połoŜenia kaŜdej płaszczyzny przekroju na odpowiednim rzucie i we

właściwy sposób,

7. poprawne rozmieszczenie linii wymiarowych i wpisanie wymiarów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze,

−

zdjęcia,

−

model przedstawiający dany przedmiot,

−

poradnik dla ucznia,

−

przybory do rysowania,

−

rysunek techniczny maszynowy,

−

papier: blok techniczny, format A4.

Ćwiczenie 3

Na podstawie otrzymanego modelu składającego się z 3–8 części lub tematu wskazanego

na arkuszu – sporządzić rysunek złoŜeniowy (zespołowy, częściowy) danego urządzenia
(przyrządu, uchwytu).

Na rysunku zamieścić tabliczkę rysunkową: złoŜeniową, z wykazem części

dostosowanym do ich liczby.

W przypadku korzystania z modelu, podczas wykonywania ćwiczenia zwrócić uwagę na:

1)  połoŜenie urządzenia podczas pracy,
2)  liczbę rzutów,
3)  przedstawienie  w  widoku  wszystkich  tych  części,  których  kształt  nie  budzi  wątpliwości

(przedmioty obrotowe pełne i drąŜone, śruby, kliny, nakrętki, wpusty, itp.),

4) kreskowanie przekrojów tego samego przedmiotu w róŜnych rzutach – zgodnie co do

podziałki i kierunku,

5) właściwą numerację części,
6) rozmieszczenie i układ linii odniesienia numeracji części, moŜliwość zastosowania

wspólnych linii odnoszących dla grup części,

7) dobór grubości linii i wysokości cyfr występujących w numeracji,
8) poprawne wypełnienie wykazu części (nazwy części, ich wielkości oraz rodzaj materiału

– podawać zgodnie z aktualnie obowiązującymi PN),

9) umieszczenie ewentualnych wymiarów i wskazówek dodatkowych (uwag).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze,

−

zdjęcia,

−

model przedstawiający dany przedmiot,

−

poradnik dla ucznia,

−

przybory do rysowania,

−

rysunek techniczny maszynowy,

−

papier: blok techniczny, format A4,

−

oznaczanie części składowych na rysunkach złoŜeniowych.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić podstawowe wymiary arkuszy rysunkowych?

2) określić do czego słuŜy pismo techniczne?

3) wymienić podstawowe materiały i przybory kreślarskie?

4) określić jaki cel ma stosowanie przekrojów?

5) określić zasady wykonywania rysunków technicznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2

Materiały stosowane w technice rolniczej

4.2.1. Materiał nauczania

Materiały metalowe i niemetalowe

Do najwaŜniejszych materiałów konstrukcyjnych, z których wykonuje się części

i zespoły maszyn, zalicza się metale i ich stopy oraz tworzywa sztuczne. DuŜe zastosowanie
zarówno w przemyśle maszynowym, jak i w ogrodnictwie znajdują takie materiały, jak:
drewno, guma, skóra, szkło, tkaniny, materiały uszczelniające i materiały ochronne oraz folia.

Stopy Ŝelaza

Największe zastosowanie w budowie maszyn znajdują metale i ich stopy.

NajwaŜniejszym metalem jest Ŝelazo, które w stopach z węglem i innymi pierwiastkami
tworzy stale, Ŝeliwa i staliwa.

W przyrodzie jako metale czyste, tj. w stanie rodzimym, występują złoto i platyna.

Pozostałe metale występują jako związki chemiczne z innymi pierwiastkami niemetalicznymi,
najczęściej z tlenem, pod nazwą minerałów. Minerały takie lub mieszaniny minerałów
nazywamy rudami metali.

Do najczęściej w przyrodzie występujących rud Ŝelaza naleŜą:

−

magnetyt (Ŝelaziak magnetyczny) zawierający 60–72% Ŝelaza,

−

hematyt (Ŝelaziak czerwony) zawierający 40–56% Ŝelaza,

−

limonit (Ŝelaziak brunatny) zawierający 20–45% Ŝelaza,

−

syderyt (szpat Ŝelazny) zawierający 25–39% Ŝelaza.
Rudy są wyjściowymi surowcami w przemyśle hutniczym do otrzymywania stopów

elaza.

Rys. 3. Schemat procesów otrzymywania technicznych stopów Ŝeliwa [2]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W technice najczęściej stosuje się stopy Ŝelaza z węglem; oprócz węgla w stopach

znajdują się pewne ilości krzemu, magnezu, siarki i fosforu.

Surówki

Z rud Ŝelaza wytapia się surówki. Proces ten odbywa się w piecach hutniczych, zwanych

wielkimi piecami.

Produktem redukcji rudy Ŝelaznej jest surówka wielkopiecowa, o zawartości 2,5–4,5%

węgla. Surówka zawiera takŜe niewielkie ilości krzemu, manganu, siarki i fosforu. Na
powierzchni surówki zbiera się ŜuŜel.

Surówka jest materiałem wyjściowym do wytwarzania Ŝeliwa i róŜnych gatunków stali.

śeliwa

eliwo jest to stop Ŝelaza z węglem zawierający 2–3, 6% węgla. Otrzymuje się je przez

powtórne przetopienie surówki wielkopiecowej i odpowiednich dodatków w piecach
szybowych, zwanych Ŝeliwiakami. śeliwo jest stosowane na odlewy róŜnych części.
Odlewy z Ŝeliwa odznaczają się odpornością na ścieranie, duŜą wytrzymałością na ściskanie,
lecz stosunkowo małą wytrzymałością na zginanie, rozciąganie i skręcanie. Są bardziej
odporne na korozję niŜ odlewy stalowe i mają zdolność tłumienia drgań, co wykorzystuje się
w budowie kadłubów silników.

W zaleŜności od rodzaju surówki, dodatków oraz sposobu stygnięcia otrzymuje się róŜne

gatunki Ŝeliwa:
1. Ŝeliwo szare, stosunkowo kruche; nadające się np. na bloki cylindrowe i głowice

silników, niektóre koła zębate, koła pasowe, piasty kół jezdnych, obudowy łoŜysk,
sprzęgieł, skrzyń przekładniowych,

2. Ŝeliwo białe, bardzo twarde; stosowane na części maszyn naraŜone na intensywne

cieranie, np. stopki redlic siewników,

3. Ŝeliwo ciągliwe, mniej kruche; nadające się do wyrobu cienkościennych części, jak np.:

palce i przyciski zespołów tnących, płozy kosiarek, zapadki, ogniwa łańcuchów, itp.,

4. Ŝeliwo stopowe z dodatkiem niklu, chromu, krzemu, molibdenu itp.; stosowane, np.: na

pierścienie  tłokowe;  dodatki  wymienionych  pierwiastków  zwiększają  odporność  Ŝeliwa
stopowego  na  ścieranie,  wysokie  temperatury,  korozję  i działanie  związków
chemicznych.
RóŜne gatunki Ŝeliwa mają takŜe róŜne oznaczenia ustalone przez Polskie Normy.

Stale

Stal jest stopem Ŝelaza z węglem o zawartości 0,05–2% węgla. Zawiera takŜe inne

pierwiastki. Stal otrzymuje się z surówki przez bezpośrednie działanie powietrzem na płynną
surówkę,  czyli  tzw.  świeŜenie.  Wskutek  tego  część  węgla  i szkodliwe  domieszki  zostają
spalone  (utlenione),  a  następnie  usunięte  z surówki.  Uszlachetnianie  surówki  przeprowadza
się  w piecach  martenowskich  lub  w konwertorach  tlenowych.  Stale  o wysokiej  jakości
wytwarza  się  w piecach  elektrycznych  łukowych  lub  indukcyjnych,  gdyŜ  moŜna  w nich
osiągnąć najwyŜszy stopień oczyszczenia ze szkodliwych domieszek.

Stal po odlaniu daje się obrabiać plastycznie i cieplnie.
W zaleŜności od rodzaju składników stale dzieli się na dwie zasadnicze grupy:

1. stale

węglowe

(niestopowe),

w których

głównym

składnikiem

decydującym

o właściwościach stali jest węgiel,

2. stale stopowe zawierają roŜne składniki stopowe (mangan, krzem, nikiel, chrom,

wolfram, kobalt) w celu uzyskania określonych właściwości stali; w zaleŜności od tego,
jakie główne składniki stopowe (jeden lub kilka) znajdują się w stali, otrzymuje się stal
manganową, krzemową, niklową, chromowo-niklową, chromowo-wolframową, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W zaleŜności od zastosowania stale dzieli się na:

1.  stale konstrukcyjne,
2.  stale narzędziowe,
3.  stale specjalne.

Stale konstrukcyjne są stosowane do wyrobu części maszyn, urządzeń, konstrukcji

stalowych, mostów itp. RozróŜnia się stale konstrukcyjne węglowe zwykłej jakości ogólnego
przeznaczenia i stale konstrukcyjne węglowe wyŜszej jakości.

Stale konstrukcyjne węglowe zwykłej jakości ogólnego przeznaczenia są zwykle

dostarczane w postaci walcowanych na gorąco lub kutych kęsów, prętów, kształtowników,
bednarki, blach oraz taśmy ciętej z blach. Stosowane są na mniej waŜne części maszynowe.

Stale konstrukcyjne wyŜszej jakości mają określone właściwości wytrzymałościowe

i skład  chemiczny.  Są  one  zwykle  dostarczane  w postaci  wyrobów  hutniczych  walcowanych
i odkuwek  swobodnie  kutych.  Stosowane  są  na  części  maszyn  podlegające  duŜym
obciąŜeniom,  poddawane  obróbce  cieplnej  lub  cieplno-chemicznej,  np.  koła  zębate,  wały
główne.

Stale konstrukcyjne stopowe moŜna podzielić na: stale do nawęglania, stale do

azotowania i stale do ulepszania cieplnego.

Stale narzędziowe są stosowane do wyrobu róŜnego rodzaju narzędzi warsztatowych,

jak np. pilniki, piłki do metali, wiertła, noŜe tokarskie, frezy. Wymaga się, aby były twarde,
odporne na ścieranie, a takŜe odporne na uderzenia.

Stale specjalne to stale o róŜnej zawartości węgla i składników stopowych, poddawane

róŜnego  rodzaju  zabiegom  obróbki  cieplnej.  Dzięki  temu  uzyskuje  się  stale  o odpowiednich
właściwościach.  Do  najwaŜniejszych  stali  specjalnych  zalicza  się:  stale  odporne  na  korozję
(nierdzewne  i kwasoodporne),  stale  Ŝaroodporne,  stale  do  pracy  przy  podwyŜszonych
temperaturach oraz stale przeznaczone do wyrobu sprzętu szczególnie obciąŜonego.

Oznaczenia gatunków stali są ustalane przez Polskie Normy. w tablicach Polskich Norm

podane są oznaczenia składu chemicznego i innych cech poszczególnych gatunków stali.

Staliwa

Stal odlana w formie o właściwym kształcie nazywa się staliwem. Pod względem składu

chemicznego staliwo nie róŜni się od stali. Po skrzepnięciu odlew moŜe być poddawany
obróbce skrawaniem

Metale nieŜelazne i ich stopy

Najbardziej rozpowszechnionymi metalami nieŜelaznym są miedź, ołów, cynk, cyna,

aluminium  i nikiel.  Są  to  jednak  metale  drogie  i dlatego  rzadko  stosowane.  Ostatnio  coraz
częściej  zastępuje  się  je  tworzywami  sztucznymi.  Metale  nieŜelazne  w czystej  postaci  są
przerabiane  plastycznie  na  wyroby  walcowane,  np.  blacha  cynkowa,  rury  miedziane,  pręty
aluminiowe.  z metali  nieŜelaznych  wytwarza  się  stopy  odlewnicze  lub  stopy  do  przeróbki
plastycznej.  Najbardziej  znanymi  stopami  metali  nieŜelaznych  są  stopy  miedzi,  stopy
aluminiowe i stopy łoŜyskowe.

Miedź jest to metal o jasnoczerwonej barwie. W razie długotrwałego nawilgocenia

pokrywa  się  zielonym  nalotem.  Miedź  jest  plastyczna,  jest  dobrym  przewodnikiem  prądu
elektrycznego  i ciepła.  UŜywana  jest  często  do  wyrobu  przewodów  elektrycznych,  uzwojeń
silników  elektrycznych,  prądnic  itp.  z miedzi  wykonuje  się  równieŜ  elementy  aparatury
mleczarskiej, urządzeń ogrzewczych, chłodniczych itp.

Miedź znajduje duŜe zastosowanie w stopach z innymi metalami nieŜelaznymi, tworząc

stopy o dobrych właściwościach odlewniczych, odporne na korozję, a więc trwałe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ołów jest to metal o barwie szarej, miękki, ciągliwy, odporny na działanie kwasów

i zasad. Stosuje się go do wyrobu płyt akumulatorowych oraz na uszczelnienia rur
wodociągowych i kanalizacyjnych.

Cynk jest to biały, kruchy metal, w postaci czystej rzadko stosowany. Głównie stosuje się

jako pokrycie antykorozyjne blach stalowych.

Cyna jest to metal bardzo miękki. Cyna jest stosowana jako składnik stopów przy

odlewaniu brązów, spiŜów, stopów łoŜyskowych i stopów do lutowania. SłuŜy do powlekania
cienką warstwą ochronną stali i miedzi. Cynowanie, czyli tzw. bielenie, wykonuje się na
gorąco przez zanurzenie części w kąpieli ze stopionej cyny. Najczęściej cynowane są
naczynia blaszane i puszki konserwowe. Cyna jest takŜe uŜywana do wyrobu rur specjalnych
do przepływu wina, piwa i wód mineralnych.

Aluminium jest to metal lekki, o barwie srebrzystobiałej, odporny na działanie

czynników  atmosferycznych,  kwasów  organicznych,  alkoholi  i tłuszczów.  Jest  dobrym
przewodnikiem  ciepła  i elektryczności,  znajduje  zastosowanie  do  wyrobu  przewodów
elektrycznych,  zbiorników,  armatury,  naczyń  kuchennych  i mleczarskich.  Ma  równieŜ
szerokie zastosowanie w postaci stopów z innymi metalami.

Nikiel jest to metal o duŜej odporności na korozję. Stosowany jest do galwanicznego

pokrywania, czyli niklowania innych metali w celach technicznych i estetycznych. Znajduje
zastosowanie w przemyśle chemicznym i spoŜywczym. Nikiel jest takŜe często składnikiem
stali stopowych, brązów i mosiądzów.

Stopy miedzi

Najbardziej znanymi stopami miedzi są mosiądz i brąz.
Mosiądz jest to stop miedzi z cynkiem. Stosowany jest do wyrobu matury wodociągowej,

przewodów paliwowych, kurków i kranów do opryskiwaczy, itp.

Brązy są to stopy miedzi z cyną (brązy cynowe), z ołowiem (brązy ołowiowe) lub

z aluminium (brązy aluminiowe). Brązy są twarde i odporne na ścieranie. Brąz aluminiowy
jest ponadto odporny na działanie związków chemicznych. Brązy są stosowane na panewki
łoŜysk ślizgowych, tulejki armatury opryskiwaczy, zawory pomp, zraszacze.

Stopy aluminiowe

Wieloskładnikowe stopy aluminiowe zawierają takie dodatkowe składniki, jak: cynk,

miedź,

magnez,

krzem,

mangan

i inne.

Składniki

polepszają

właściwości

wytrzymałościowe stopów, ułatwiają obróbkę skrawaniem, zwiększają odporność na korozję
oraz polepszają lejność.

Stopy aluminiowe znajdują szerokie zastosowanie w przemyśle maszynowym, słuŜąc do

wyrobu tłoków i innych elementów silników spalinowych, przenośnych rurociągów
deszczowni, armatury chemicznej, części pomp itp.

Stopy łoŜyskowe

Stosowane są one do wylewania panewek łoŜysk ślizgowych. Zapewniają mały

współczynnik  tarcia  między  wałem  i panewką,  są  odporne  na  ścieranie  i działanie  kwasów
znajdujących  się  w smarach.  Mają  przy  tym  zdolność  dostosowywania  się  do  powierzchni
czopa,  z którym  współpracują,  nie  powodując  wycierania  się  wału.  Panewki  są  wielokrotnie
tańsze od wału, a wymiana zuŜytych panewek jest zabiegiem o wiele mniej kosztownym niŜ
wymiana wału.

Inne materiały stosowane w technice rolniczej

Wśród materiałów niemetalowych stosowanych w przemyśle maszynowym największe

zastosowanie znajdują: drewno, tworzywa sztuczne guma, skóra, tkaniny, szkło, materiały
uszczelniające i materiały ochronne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Drewno

Jest to materiał lekki, łatwy do obróbki oraz stosunkowo trwały. Z twardego drewna

dębowego  wykonywane  są  ramy  niektórych  maszyn,  piasty  i szprychy  kół  wozów  konnych.
Z drewna jesionowego, które jest bardzo spręŜyste i wytrzymałe, wykonywane są zawieszenia
podsiewaczy młocarni, ramy sit oraz targańce maszyn Ŝniwnych. Drewno brzozowe miękkie,
lecz mało łamliwe, jest uŜywane na dyszle, podłuŜnice drabin itp. Drewno drzew iglastych ma
zastosowanie  w  obudowach  i pomostach  maszyn,  listwy  motowideł,  skrzynie,  itd.  Trzonki,
styliska,  rękojeści,  itp.  Wykonuje  się  z  drewna  bukowego,  akacjowego,  grabowego
i jesionowego. Drewno przed obróbką powinno być dokładnie wysuszone.

Drewniane części maszyn powinny być pokryte pokostem, lakierem, farbą olejną lub

nasycone karboliną i przechowywane pod dachem, w suchym i przewiewnym miejscu.
Długotrwałe zawilgocenie powoduje paczenie się i butwienie drewna.

W celu zabezpieczenia drewna przed niszczącym działaniem grzybów pasoŜytniczych

stosuje się powierzchniowe lub głębokie impregnowanie środkami grzybobójczymi.

Obecnie coraz częściej stosuje się równieŜ materiały produkowane z odpadów

drzewnych, np. płyty wiórowo-paździerzowe.

Tworzywa sztuczne są to organiczne związki wielkocząsteczkowe pochodzenia

naturalnego (celuloza, kauczuk, białko) lub otrzymywane w wyniku syntezy z produktów
chemicznej przeróbki węgla, ropy naftowej, gazu ziemnego. Jako dodatki do tych związków
stosuje się barwniki, katalizatory, napełniacze, zmiękczacze itd.

W zaleŜności od rodzaju zmian właściwości fizycznych tworzyw sztucznych

w podwyŜszonych temperaturach dzieli się je na:

−

tworzywa termoplastyczne (termoplasty),

−

tworzywa termoutwardzalne (duroplasty)..
Tworzywa termoplastyczne pod wpływem podwyŜszonej temperatury stają się

plastyczne, a w temperaturze otoczenia twardnieją. Proces ten jest odwracalny. Do
najwaŜniejszych tworzyw termoplastycznych naleŜą: polistyren, poliamid, polichlorek winylu
(PCW), polietylen, polimetakrylan metylu, polioctan winylu.

Dzięki właściwości, polegającej na plastyczności odwracalnej, tworzywa te moŜna łatwo

przerabiać za pomocą prasowania wtryskowego, wytłaczania, natryskiwania powłok lub
formowania wtórnego, tzn. wyginania, rozdmuchiwania, itp. MoŜna je równieŜ zgrzewać,
spawać i kleić.

Tworzywa termoutwardzalne, w przeciwieństwie do tworzyw termoplastycznych, pod

działaniem  podwyŜszonej  temperatury  przechodzą  nieodwracalnie  ze  stanu  plastycznego
w stan  utwardzony.  Tworzywa  te  są  nierozpuszczalne  i nietopliwe,  mają  bardzo  dobre
właściwości  elektroizolacyjne,  są  sztywne  i nie  zmieniają  wymiarów.  Wadą  tworzyw
termoutwardzalnych jest ich kruchość. Do najwaŜniejszych duroplastów naleŜą: aminoplasty,
fenoplasty, Ŝywice poliestrowe nienasycone, Ŝywice epoksydowe.

Duroplasty stosuje się przewaŜnie w postaci laminatów, tworzyw piankowych, tworzyw

wzmacnianych (np. włóknem szklanym), klejów, lakierów, Ŝywic technicznych, a takŜe
w postaci mieszanek do tłoczenia, tj. Ŝywic z napełniaczem.

Tworzywa sztuczne mają wiele zalet w porównaniu z materiałami tradycyjnymi, często

deficytowymi.  Do  zalet  tych  naleŜą:  taniość,  odporność  na  korozję,  odporność  na  działanie
czynników  chemicznych,  mała  przewodność  cieplna,  dobre  właściwości  elektroizolacyjne,
łatwość  formowania  w stanie  plastycznym,  spawalność,  dość  dobre  właściwości
mechaniczne.  Zalety  te  umoŜliwiają  coraz  częstsze  stosowanie  tworzyw  sztucznych
w budowie maszyn i urządzeń.

Tworzywa sztuczne zastępują często deficytowe materiały tradycyjne, jak drewno,

metale, skórę, włókna i inne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyroby z tworzyw sztucznych są lekkie, wytrzymałe, odporne na działanie większości

rodków chemicznych. Źle znoszą wysokie temperatury lub gwałtowne ich zmiany.

Z tworzyw sztucznych wykonuje się róŜne części maszyn, jak np. zbiorniki i elementy

aparatury do ochrony roślin, wałki wysiewające do zespołów wysiewających, łoŜyska, tulejki,
koła zębate, rury, izolacje i części instalacji elektrycznej, tablice rozdzielcze, okładziny
sprzęgłowe i hamulcowe, uchwyty i wiele innych. Folie stosowane są na opakowania oraz do
przykrywania roślin warzywnych i kwiatów w celu zabezpieczenia ich przed przymrozkami,
przykrywania zbiorników do zakiszania pasz, stert siana itp.

Powłoki z tworzyw sztucznych. Powłoki z tworzyw sztucznych (powłoki proszkowe,

powłoki z PCW) stosuje się zarówno jako powłoki ochronno-dekoracyjne w celu
zabezpieczenia przed korozją atmosferyczną i chemiczną, działaniem wody, a takŜe w celu
uzyskania odpowiednich własności technicznych tłumienie drgań, mała przewodność cieplna,
mały współczynnik tarcia, odporność na ścieranie).

NałoŜenie powłoki z tworzyw sztucznych na wyroby metalowe pozwala zsumować

zalety metalu i tworzywa sztucznego. Powłoki takie stosuje się takŜe w celu uzyskania
estetycznego wyglądu (mogą być barwione).

Powłoki

proszkowe

z tworzyw

sztucznych

przy

powlekaniu

fluidyzacyjnym,

natryskiwaniu płomieniowym lub elektrostatycznym uzyskuje się przez stopienie się cząstek
tworzywa wskutek zetknięcia z uprzednio podgrzaną powierzchnią przedmiotu lub
w płomieniu pistoletu. Proces łączenia się cząstek kończy się z chwilą obniŜenia się
temperatury przedmiotu poniŜej temperatury topnienia tworzywa.

Guma

Wytwarza się ją z kauczuku przez wulkanizowanie z siarką z dodatkiem sadzy lub kredy.

Stosowana jest na szeroką skalę do wyrobu opon i dętek, węŜy, pasów gumowych
i gumowanych, uszczelnień, izolacji przewodów elektrycznych, ubrań wodoszczelnych, itp.,
a takŜe elementów

Gumę naleŜy chronić przed działaniem benzyny, nafty oraz olejów i smarów, które

działają na nią niszcząco.

Skóra

Skórę stosuje się do wyrobu pasów napędowych, uprzęŜy, uszczelnień, itp. Ma ona

znaczną wytrzymałość na rozciąganie. Jest odporna na działanie bakterii gnilnych, jest
miękka i elastyczna. Obecnie skóra coraz częściej jest zastępowana tworzywami sztucznymi
i gumą.

Tkaniny

Tkaniny stosowane są do wyrobu pasów technicznych, taśm przenośników do wiązadeł

i kombajnów,  worków,  płacht  do  wyściełania  wozów,  zbierania  owoców,  itp.  Na  płachty
stosuje  się  grube  tkaniny  konopne,  a  na  płótna  do  wiązałek  tkaniny  bawełniane.  Coraz
częściej  na  przenośniki  do  wiązałek  i kombajnów  stosuje  się  tkaniny  gumowane,  które  są
mniej wraŜliwe na zmiany wilgotności. Z tkanin brezentowych wykonuje się budki lub osłony
ochronne na ciągniki i maszyny rolnicze.

Przed złoŜeniem do magazynu zawilgocone płótna, pasy itp. naleŜy starannie oczyścić

i osuszyć. Powinno się teŜ unikać pracy maszyn wyposaŜonych w płótna podczas deszczu lub
rosy, poniewaŜ zawilgocone kurczą się i napręŜają, a po wyschnięciu luzują, co utrudnia
pracę maszyn.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szkło

Wyrabia się je z białego piasku kwarcowego, sody, wapnia i innych domieszek. Jest to

materiał odporny na działanie czynników chemicznych i atmosferycznych, charakteryzujący
się małą przewodnością cieplną i elektryczną, nieprzepuszczalny dla wody i gazów. Do wad
szkła naleŜy zaliczyć kruchość i wraŜliwość na zmiany temperatury.

Wyroby ze szkła moŜna podzielić na: szkło płaskie, opakowania szklane, szkło

gospodarcze i oświetleniowe, szkło optyczne, szkło bezpieczne, itp.

Szkło płaskie okienne znajduje duŜe zastosowanie w budownictwie szklarniowym.

Powinno ono być bezbarwne i przezroczyste, aby dobrze przepuszczało promienie świetlne.
Grubość szkła stosowanego w szklarniach i inspektach powinna wynosić około 4 mm.
Zastosowanie cieńszego szkła moŜe być przyczyną strat ciepła w szklarni.

Materiały uszczelniające

Produkowane są w postaci włókien, przędzy, tkanin, sznurów, taśm, płyt itp. SłuŜą do

wyrobu uszczelnień części silników, kotłów, przewodów, łoŜysk, armatury, itp. Dobór
odpowiedniego materiału uszczelniającego zaleŜy od warunków pracy i przeznaczenia części
uszczelnianych.

Materiały malarskie są to substancje, które tworzą powłoki o odpowiednich

właściwościach ochronnych i dekoracyjnych. Zalicza się do nich farby, emalie, lakiery oraz
wyroby

pomocnicze,

takie

jak

kity

szpachlowe

(wypełniacze),

rozpuszczalniki

i rozcieńczalniki.

Farby i emalie tworzą po zaschnięciu barwne powłoki kryjące, natomiast lakiery tworzą

powłoki przezroczyste lub zabarwione nie kryjące.

Kity szpachlowe są mieszaninami wypełniaczy mineralnych ze spoiwem i niekiedy

pigmentami słuŜą do wyrównywania i wypełniania nierówności powierzchni przeznaczonej
do malowania.

Farby moŜna podzielić na dwie zasadnicze grupy:

−

podkładowe, do nakładania pierwszej warstwy malarskiej na malowanym przedmiocie,

−

nawierzchniowe, do nakładania warstw pośrednich i zewnętrznych.
Do malowania maszyn stosowane są głównie materiały malarskie syntetyczne,

chlorokauczukowe i poliwinilowe.

Dobór materiałów malarskich do poszczególnych maszyn rolniczych zaleŜy od

warunków eksploatacji oraz od stopnia naraŜenia tych maszyn na działanie czynników fizyko-
chemicznych  i atmosferycznych  powodujących  korozję.  Maszyny  naraŜone  na  korozję
atmosferyczną  w niewielkim  stopniu  maluje  się  emaliami  styrenowymi  lub  poliwinylowymi
ogólnego  zastosowania.  Maszyny  naraŜone  w duŜym  stopniu  na  korozję  atmosferyczną
maluje się emaliami syntetycznymi piecowymi.

Maszyny naraŜone w duŜym stopniu na działanie wysokich temperatur maluje się

emaliami sylikonowymi, natomiast maszyny naraŜone w duŜym stopniu na korozję
chemiczną maluje się emaliami chlorokauczukowymi, epoksydowymi lub poliwinylowymi.

Głównym składnikiem powłokotwórczym jest naturalny wosk pszczeli. Powłoka

nałoŜona pędzlem zanurzeniowo lub natryskowo nie musi być usuwana przed rozpoczęciem
eksploatacji zabezpieczonej uprzednio maszyny lub urządzenia.

Folia znajduje w ogrodnictwie zastosowanie jako materiał do pokrycia wysokich

pomieszczeń  ogrzewanych  zastępujących  szklarnie  do  wykładania  stołów  szklarniowych,  do
krótkotrwałego  przykrywania  warzyw  uprawianych  w gruncie  oraz  do  ściółkowania.  U  nas
stosowane  są  folie  wykonane  z polietylenu  (PE)  wysokociśnieniowego.  Folii  te  dobrze
przepuszczają  promienie  świetlne.  Są  odporne  na  wysokie  i niskie  temperatury.  Wadą  foli
polietylenowej jest jej mała odporność na działanie promieni słonecznych. Pod ich wpływem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

następuje fotodestrukcja, czyli starzenie się folii. Z tego względu folia ta jest stosowana
wybitnie sezonowo.

Na świecie rozpowszechnione są folie ze zmiękczonego polichlorku winylu (PCW),

nazywanego  niekiedy  igielitem.  Zaletami  tych  folii  są:  większa  odporność  na  działanie
promieni  ultrafioletowych,  lepsza  przepuszczalność światła i lepsze zatrzymywanie promieni
podczerwonych,  co  powoduje,  Ŝe  temperatura  nocą pod okryciami z tych folii nie obniŜa się
zbytnio.

Do płaskiego przykrywania wschodów stosowana jest folia perforowana.
Folia znajduje równieŜ zastosowanie jako izolacja wodoszczelna fundamentów oraz

paroszczelna w stropach, stropodachach i ścianach.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz stopy Ŝelaza z węglem?
2.  Czym charakteryzuje się proces wielkopiecowy?
3.  Jakie znasz rodzaje i właściwości metali nieŜelaznych?
4.  Co to są niemetale i jakie mają zastosowanie?
5.  Jakie znasz rudy Ŝelaza?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

RozróŜnij przedstawione metale kolorowe i określ ich właściwości.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zgromadzić sprzęt i materiały potrzebne do wykonania ćwiczenia,
3)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
4)  przeprowadzić ćwiczenie poprzez rozpoznanie próbek,
5)  wykonać opis próbek z opisem właściwości.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze,

−

zdjęcia,

−

opis właściwości,

−

próbki metali,

−

poradnik dla ucznia,

−

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Porównaj przedstawione gatunki drewna, rozróŜnij je, określ właściwości i zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować tok pracy,
2)  zgromadzić sprzęt i materiały potrzebne do wykonania ćwiczenia,
3)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze,

−

zdjęcia,

−

poradnik dla ucznia,

−

rodki ochrony,

−

próbki drewna.

1.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić i omówić stopy Ŝelaza z węglem?

2) omówić proces wielkopiecowy?

3) określić rodzaje i właściwości metali nieŜelaznych?

4) omówić niemetale i ich zastosowanie?

5) wymienić rudy Ŝelaza?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 22 zadania. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwe odpowiedzi. Tylko

jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Do rudy Ŝelaza nie naleŜy

a)  hematyt.
b)  magnetyt.
c)  antracyty.
d)  syderyt.

2. W wielkim piecu otrzymuje się

a)  staliwo.
b)  Ŝeliwo.
c)  stal.
d)  surówkę wielkopiecową.

3. Stal zawiera węgiel w ilości

a)  powyŜej 2%.
b)  powyŜej 5%.
c)  do 2 %.
d)  nie zawiera.

4. śeliwo to stop Ŝelaza z węglem o zawartości węgla

a)  powyŜej 3,6%.
b)  1–2%.
c)  2–3,6%.
d)  do 1%.

5. Do obróbki plastycznej nie naleŜy

a)  walcowanie.
b)  spawanie.
c)  kucie.
d)  tłoczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Metal o barwie złocisto czerwonej

a)  nikiel.
b)  miedź.
c)  wolfram.
d)  cynk.

7. Głównym składnikiem mosiądzów i brązów jest

a)  nikiel.
b)  cyna.
c)  miedź.
d)  aluminium.

8. Metal ulegający korozji to

a)  ołów.
b)  cynk.
c)  Ŝelazo.
d)  cyna.

9. Głównym składnikiem tworzyw sztucznych jest pierwiastek

a)  N.
b)  C.
c)  O.
d)  H.

10. Główną wadą tworzyw sztucznych jest

a)  długi czas rozkładu.
b)  mała przewodność cieplna.
c)  dobra plastyczność.
d)  właściwości mechaniczne.

11. Celem stosowania obróbki plastycznej jest

a)  zmiana struktury.
b)  zmiana kształtu.
c)  zmiana składu.
d)  zmiana właściwości.

12. Rysunek techniczny słuŜy do

a)  wyraŜania myśli.
b)  przedstawiania przedmiotów.
c)  opisywania kształtów.
d)  wyraŜania myśli.

13. Ołówek najtwardszy jest oznaczony symbolem

a)  4H.
b)  H.
c)  HB.
d)  B.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Pismo techniczne słuŜy do opisywania rysunków, wykonywane jest

a)  odręcznie.
b)  szablonem.
c)  kredką.
d)  duŜymi literami.

15. Do formatu A4 naleŜy wymiar

a)  420 x 594.
b)  297 x 420.
c)  148 x 210.
d)  210 x 297.

16. Kontury przedmiotu wykonuje się linią

a)  punktową.
b)  kreskową.
c)  grubą.
d)  cienką.

17. Do wykonywania rysunków technicznych nie uŜywa się

a)  papieru kancelaryjnego.
b)  kalki technicznej.
c)  papieru milimetrowego.
d)  bloku technicznego.

18. Przy wykonywaniu rysunku technicznego nie moŜe być stosowana zasada

a)  dokładności.
b)  dowolności.
c)  przejrzystości.
d)  estetyki.

19. Przekrój na rysunku oznacza się przez

a)  linię przerywaną.
b)  nie oznacza się.
c)  zaciemnianie.
d)  kreskowanie.

20. Przekrój wykonuje się poprzez

a)  rzut.
b)  przecięcie płaszczyzną.
c)  przecięcie prostą.
d)  widok.

21. Rysunek złoŜeniowy przedstawia

a)  szczegóły.
b)  dokładne wymiary.
c)  współpracujące części.
d)  szkic.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Posługiwanie się dokumentacją techniczną

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. LITERATURA

1.  Buliński J., Miszczak M.: Podstawy mechanizacji rolnictwa. WSiP, Warszawa 1996
2.  Dąbrowski A.: Podstawy techniki w przemyśle spoŜywczym. WSiP, Warszawa 1999
3.  Dobrzański T. Rysunek techniczny maszynowy. Warszawa 1996
4.  Kozłowska D. Podstawy mechanizacji. Warszawa 1998
5.  Kozłowska D. Mechanizacja rolnictwa cz. 1, cz. 2. Warszawa 1996
6.  Majewski Z., Kuczewski J.: Podstawy eksploatacji maszyn rolniczych. WSiP, Warszawa

1995

7. Skrobacki A.: Pojazdy rolnicze. Warszawa 1996
8. Waszkiewicz Cz., Kuczewski J.: Maszyny rolnicze. Cz. 1. Maszyny i urządzenia do

produkcji roślinnej. WSiP, Warszawa 1998

Czasopisma:

−

Agrotechnika,

−

Farmer,

−

Plon,

−

Pasieka,

−

Pszczelarstwo,

−

Pszczelarz Polski,

−

Top Agrar Polska.