Konspekt 2008

KONSPEKT

Podstawowe wiadomości z zakresu bezpiecznej eksploatacji

instalacji i urządzeń elektroenergetycznych

Opracował:

Dr inŜ. Jan STRZAŁKA

Kraków, 2008 r.

Materiały szkoleniowe zastrzeŜone są prawem autorskim przez Autora dla O/Kraków SEP.

Powielanie tylko za zgodą Autora.

- 1 -

SPIS TREŚCI

Strona

1. WPROWADZENIE

2. CHARAKTERYSTYKA PRZEPISÓW

3. KLASYFIKACJA URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH

4. ELEMENTY SKŁADOWE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH

5. DOBÓR ORAZ UKŁADANIE PRZEWODÓW I KABLI

6. DOBÓR ZABEZPIECZEŃ PRZEWODÓW I KABLI

7. OCHRONA ODGROMOWA I PRZECIWPRZEPIĘCIOWA

8. OCHRONA PRZECIWPORAśENIOWA

9. CHARAKTERYSTYKA PRZEPISÓW EKSPLOATACJI

10. ORGANIZACJA BEZPIECZNEJ PRACY

11. SPRZĘT OCHRONNY STOSOWANY

PRZY URZĄDZENIACH ELEKTRYCZNYCH

12. RATOWANIE OSÓB PORAśONYCH PRĄDEM

13. OCHRONA PRZECIWPOśAROWA

14. PRACE KONTROLNO-POMIAROWE

15. LITERATURA (podstawowe pozycje dostępne

w biurze SEP tel. 012 - 422-58-04)

Materiały szkoleniowe zastrzeŜone są prawem autorskim przez Autora dla SEP O/Kraków.

Powielanie tylko za zgodą Autora.

- 2 -

1. WPROWADZENIE

Praca przy urządzeniach elektroenergetycznych wymaga szczególnej uwagi i ostroŜności

oraz  znajomości  występujących  zagroŜeń.  Bezpieczeństwo  pracy  uwarunkowane  jest  w
szczególności  znajomością  budowy  i  zasad  pracy  urządzeń,  prawidłowym  wykonywaniem
czynności  eksploatacyjnych  oraz  ścisłym  przestrzeganiem  zasad  organizacji  pracy  i  wymagań
przepisów  w  zakresie  bhp.  W  niniejszym  opracowaniu  zebrano  w  syntetycznym  ujęciu
podstawowe

wiadomości

zakresu

bezpieczeństwa

eksploatacji

urządzeń

elektroenergetycznych, których znajomość wymagana jest przy sprawdzaniu kwalifikacji w
zakresie eksploatacji i dozoru.
Zakres wymagań egzaminacyjnych dla osób Dozoru i Eksploatacji określa Rozporządzenie Min.
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 28.04.2003 r. wydane na mocy Ustawy " Prawo
Energetyczne " z 10.04.1997 r.

2. CHARAKTERYSTYKA PRZEPISÓW

Wymagania w zakresie budowy urządzeń elektrycznych określają następujące główne
dokumenty prawne:

•

Przepisy Budowy Urządzeń Elektroenergetycznych – PBUE z 1997 r.

•

Prawo Budowlane z 1994 r.,

•

Prawo Energetyczne z 1997 r.

•

Rozporządzenia wykonawcze do w/w Ustaw, w tym:

- Rozp. MGPiB z 14.12.1994 r – Budynki i ich usytuowanie (zaktualizowane Rozp.

M.Infrastr. z 12.04.2002 r., uzupełnione 07.04.2004 r.),

- Rozp. MG z 04.05.2007 r. (dawne Rozp. ” przyłączeniowe „ )

•

Polskie Normy – PN, w tym:

- PN-84/E-02033, PN-EN 12464-1: 2004 – Oświetlenie elektryczne wnętrz (miejsc pracy)

- PN-86-92/E-05003(arkusze 01,03 i 04) oraz PN-IEC 61024-1:2001 – Ochrona odgromowa

obiektów budowlanych,

  - PN-IEC 60364 (PN/E-05009) – Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych,
  - Norma N SEP-004 – Linie kablowe,
  - PN-E 05100-1:1998, PN-EN 50341: 2005 – Linie napowietrzne,
  - PN-E 05115 Instalacje powyŜej 1 kV.

Przepisy w zakresie eksploatacji scharakteryzowano dalej w p.9.

3. KLASYFIKACJA URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH

Urządzenia elektryczne słuŜące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłu, rozdziału i odbioru

energii elektrycznej moŜna podzielić wg róŜnych kryteriów. Z punktu widzenia wysokości
napięcia rozróŜniamy urządzenia:

-  niskiego napięcia (do 1 kV),
-  średnio-wysokiego napięcia (od 1 do 60 kV),
-  wysokiego napięcia (110 i 220 kV),
-  najwyŜszego napięcia

≥

400 kV.

Ze względu na sposób uŜytkowania rozróŜniamy urządzenia:
  - nieprzemieszczalne (stałe i stacjonarne),
  - przemieszczalne (ręczne, przenośne, ruchome).
Ze względu na przeznaczenie rozróŜniamy urządzenia budowy:
  - wnętrzowej,
  - napowietrznej,

- 4 -

W tabeli 2 przedstawiono wymagane cechy urządzeń ze względu na niektóre wpływy
ś

rodowiska.

Tabela 2. Wymagane cechy urządzeń elektrycznych ze względu na niektóre wpływy

rodowiskowe, według PN-IEC 60364

Cechy środowiska

Wymagane cechy

Kod

Określenie i intensywność

wpływów

urządzeń elektrycznych

AD
AD1
AD2
AD3
AD4
AD5
AD7
AD8

Obecność wody
pomijalna
krople wody swobodnie spadające
rozpylana woda
rozbryzgi wody
strumienie wody
zanurzenie
zatopienie

IPX0
IPX1
IPX3
IPX4
IPX5
IPX7
IPX8

AE
AE1
AE2
AE3
AE4

Obecność ciał stałych
pomijalna
ciała drobne

≥

2,5 mm

ciała bardzo drobne

≥

1 mm

pył

IP0X
IP3X
IP4X

IP5X- jeŜeli przenikanie
pyłu nie spowoduje
zakłóceń pracy urządze-
nia ,
IP6X - jeŜeli nie dopu-
szcza się przenikania
pyłu do urządzenia

4. ELEMENTY SKŁADOWE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH

W skład sieci elektroenergetycznych wchodzą:
- linie elektroenergetyczne (napowietrzne i kablowe),
- stacje elektroenergetyczne (transformatorowo-rozdzielcze),
- instalacje elektryczne.
PoniŜej przedstawiono krótką charakterystykę poszczególnych elementów sieci.

- 5 -

PN-75/E-05100

LINIE NAPOWIETRZNE

PN-E-05100-1:1998

Pr PN-E-05100-2 N SEP E-003 (2003r.)

PN-EN 50341: 2005

Przewody gołe AL, AFL, AAL, Stopy AL, O/FL

m = S

/ S

(najczęściej m = 6)

Przewody izolowane AsXS 25

÷÷÷÷

120 mm

1 kV

PAS / AACXS 35

÷÷÷÷

150 mm

12 / 20 kV

Izolatory liniowe

porcelanowe

szklane

kompozytowe

stojące

wiszące

kołpakowe

pełnopniowe

Słupy

drewniane

Ŝelbetowe

stalowe

przelotowe

naroŜne

odporowe

krańcowe

skrzyŜowaniowe

rozgałęźne

Osprzęt liniowy

osprzęt izolatorowy (trzony, kabłąki, wieszaki, orczyki)

złączki i zaciski

osprzęt łukochronny (roŜki, półpierścienie, pierścienie)

- 7 -

LINIE KABLOWE

PN-76/E-05125

Pr PN-E 05125

N SEP-E-004 (2003r.)

Kable

Al, Cu

Ŝyły

okrągłe, owalne, sektorowe

izolacja

papierowo-olejowa

gumowa (G)

polwinitowa PCV (Y)

polietylenowa

zwykły (X)

usieciowany (XS)

powłoka – ołów

aluminium (Al.)

polwinit (Y)

zbrojenie (Ft, Fp, Fo)

osłona zewn. – juta asfaltowana (A)

polwinit (y)

AKFtA 3x120+70 mm

, 1kV

YAKY 4x150 mm

, 1 kV

HAKFtA 3x240 mm

, 15 kV

YH(A)KXS 1x120 mm

RMC / 1x50 mm

, 12/20 kV

osprzęt kablowy

- mufy

- mufy końcowe (głowice)

- złączki

- końcówki

STACJE TRANSFORMATOROWO-ROZDZIELCZE

Rys. 3. Uproszczone schematy ideowe układu stacji jednotransformatorowej a )

i dwutransformatorowej b)

SZR

S II

S I

15
kV

0,4
kV

- 8 -

Sposoby rezerwowania:
- zasilanie rezerwowe z innej stacji,
- zespół prądotwórczy,
- UPS.
WyposaŜenie stacji:
- obwody pierwotne,
- obwody wtórne.

INSTALACJE ELEKTRYCZNE:

Instalacjami nazywamy sieci oświetleniowe, siłowe i specjalne do 1 kV

( 1,5 kV

) słuŜące do

rozprowadzenia energii elektrycznej do odbiorników i do gniazd wtyczkowych.

Rys. 4. Sposoby zasilania instalacji elektrycznych nn.

W instalacji elektrycznej (głównie mieszkaniowej) moŜna wyróŜnić:

- przyłącze P
- złącze Zł
- rozdzielnicę główną RG
- wewnętrzną linię zasilającą WLZ
- tablicę piętrową TP
- instalację odbiorczą IO

Przykładowy schemat instalacji elektrycznej w mieszkaniu przedstawiono na rys. 5. , a schemat
instalacji w budynku wielokondygnacyjnym zasilanym z sieci kablowej pokazano na rys. 6.

I 0

Odbiorca

ln 0,4 kV

Zł

0,4 kV

lk 0,4 kV

R01

R02

ZEn

WLZ

- 10 -

5. DOBÓR ORAZ UKŁADANIE PRZEWODÓW I KABLI

Przy doborze przewodów i kabli naleŜy wziąć pod uwagę występujące warunki środowiskowe,

aby ograniczyć wzajemny wpływ instalacji i otoczenia.
Przekrój przewodów w instalacjach elektrycznych ustala się w oparciu o następujące kryteria:
-  dopuszczalnej obciąŜalności prądowej,
-  dopuszczalnego spadku napięcia,
-  wytrzymałości mechanicznej,
-  skuteczności ochrony przeciwporaŜeniowej.
Dopuszczalna obciąŜalność prądowa przewodów jest limitowana dopuszczalną temperaturą Ŝył,
która dla przewodów ułoŜonych na stałe w izolacji polwinitowej wynosi 70

C. Norma PN-IEC

60364-5-523 podaje obciąŜalności prądowe przewodów i kabli dla 9-ciu róŜnych sposobów ich
ułoŜenia, oznaczonych literami A

G, oraz współczynniki poprawkowe, które naleŜy uwzględnić,

jeśli warunki ułoŜenia przewodów odbiegają od warunków obliczeniowych.

Przy doborze przekroju przewodu ze względu na obciąŜalność dopuszczalną dobieramy z

tabeli przekrój, dla którego obciąŜalność dopuszczalna I

jest nie mniejsza od prądu roboczego

linii I

rob

, wyznaczonego z mocy pojedynczego odbiornika lub mocy szczytowej dla grupy

odbiorników.

W niektórych przypadkach o doborze przekroju przewodów decyduje kryterium

dopuszczalnego spadku napięcia. Przekroje przewodów instalacji naleŜy dobrać w ten sposób,
aby nie zostały przekroczone wartości dopuszczalnych spadków napięcia określone w
przepisach.

Minimalny przekrój przewodów wewnętrznej linii zasilającej (wlz) wynosi 4 mm

, a dla

odgałęzień do odbiorców – 2,5 mm

Wymagania odnośnie minimalnego przekroju przewodów ochronnych podano w tabeli 3.

Tabela 3. Wymagany przekrój przewodu ochronnego

Przekrój przewodu

fazowego w mm

Przekrój odpowiadającego przewodu

ochronnego S

w mm

S ≤ 16

16 < S ≤35

S > 35

0,5

⋅

Sposób ułoŜenia przewodów w instalacji i rodzaj przewodów musi być dostosowany do

charakteru budynku i przeznaczenia pomieszczeń.
W tabeli 4 podano stosowane rozwiązania instalacji w róŜnego typu budynkach ze względu na
sposób prowadzenia przewodów.

- 11 -

Tabela 4. Sposoby układania przewodów w instalacjach róŜnych obiektów budowlanych

Rodzaj budownictwa lub pomieszczenia

Lp..

Sposób wykonania instalacji

mieszkaniowe ogólne przemysłowe wiejskie

1
2
3
4
5
6
7
8
9

10
11
12
13
14
15
16
17

W rurach elektroinstalacyjnych pod tynkiem
W rurach stalowych i z twardego PCV na tynku
Wtynkowa
W prefabrykowanych bruzdach
Zatapiana w prefabrykowanych płytach
Zatapiana w konstrukcjach wylewanych
Listwowa
Listwowo-zatapiana (mieszana)
Podłogowa
Przewodami kabelkowymi
Przewodami szynowymi
Przewodami w korytkach
Przewodami na drabinkach
Przewodami uformowanymi w wiązki
Przewodami samonośnymi
Przewodami na izolatorach
System ZELP-83

+
+
+
+
+
+

+
+

+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+

+
+
+
+
+
+
+

+
+

W instalacjach obiektów komunalno-bytowych najczęściej stosowana jest klasyczna metoda

układania  przewodów  w  rurkach  elektroinstalacyjnych  pod  tynkiem.  W  instalacjach
przemysłowych  najczęściej  wykonuje  się  instalację  za  pomocą  wieloŜyłowych  przewodów
kabelkowych.  Przewody  te  są  równieŜ  zalecane  dla  pomieszczeń  wilgotnych,  o  wyziewach
Ŝ

rących oraz w pomieszczeniach niebezpiecznych pod względem poŜarowym lub wybuchowym.

Sposoby układania przewodów wprowadza norma PN-IEC 60364-5-52 podaje tabela 5.

Tabela 5. Sposoby układania przewodów i kabli wg PN IEC 60364-5-52.

Oznaczenie

Szkic

Wyjaśnienia dodatkowe

- przewody jednoŜyłowe w rurkach lub kanałach

izolacyjnych, ułoŜone w ścianach wykonanych z
materiałów o bardzo dobrej izolacji termicznej

przewody wieloŜyłowe w rurkach lub kanałach
izolacyjnych,

przewody wieloŜyłowe ułoŜone bezpośrednio w
ś

cianach

przewody jednoŜyłowe ułoŜone w rurkach lub
kanałach izolacyjnych na ścianie,

- przewody jednoŜyłowe ułoŜone w rurkach w

murze

- 12 -

Tabela 5. cd.

Oznaczenie

Szkic

Wyjaśnienia dodatkowe

przewody wieloŜyłowe ułoŜone w rurkach
lub kanałach izolacyjnych na ścianie lub na
podłodze,

- przewody wieloŜyłowe w rurkach

izolacyjnych oraz kable wieloŜyłowe
ułoŜone w murze lub w betonie

przewody wieloŜyłowe ułoŜone na ścianie,
na podłodze lub pod sufitem,

przewody wtynkowe,

przewody wieloŜyłowe lub kable ułoŜone
bezpośrednio w murze lub w betonie,

kable jednoŜyłowe lub wieloŜyłowe oraz
przewody oponowe ułoŜone na pełnych
(nieperforowanych) półkach

kable wieloŜyłowe w przepustach w ziemi,

kable jednoŜyłowe w przepustach w ziemi,

kable jedno- i wieloŜyłowe ułoŜone
bezpośrednio w ziemi

E lub F

kable jedno- lub wieloŜyłowe oraz przewody
oponowe ułoŜone na perforowanych półkach
(korytkach)

E, F lub G

przewody wieloŜyłowe lub kable
(zawieszone) w powietrzu lub w pobliŜu
ś

cian, lecz w odległości większej niŜ 0,3

rednicy kabla lub przewodu od ściany,

kable jedno- lub wieloŜyłowe oraz przewody
oponowe ułoŜone na drabinkach lub
wspornikach

- 13 -

Wytyczne odnośnie układania kabli podaje norma N SEP-E-004, która przewiduje następujące

sposoby układania kabli poza budynkami:

•

bezpośrednio w ziemi,

•

w rurach i blokach umieszczonych w ziemi,

•

w kanałach kablowych,

•

w tunelach kablowych,

•

na estakadach (pomostach kablowych).

6. DOBÓR ZABEZPIECZEŃ PRZEWODÓW I KABLI

Instalacje elektryczne zgodnie z wymaganiami normy PN-IEC 60364 muszą być

zabezpieczone przed skutkami zwarć i przeciąŜeń.

Zabezpieczenia zwarciowe naleŜy umieścić we wszystkich przewodach roboczych.

Zabezpieczenia zwarciowe przewodów powinny być umieszczone na początku linii.
Zabezpieczenia od przeciąŜeń przewodów moŜna umieścić w dowolnej odległości od początku
linii, jednak przed pierwszym rozgałęzieniem lub gniazdem wtykowym.

Zabezpieczenia przetęŜeniowe mogą być zrealizowane przez zastosowanie:
- jednego urządzenia (wyłącznika lub bezpieczników) zabezpieczającego zarówno przed

skutkami zwarć i przeciąŜeń,

- dwóch róŜnych urządzeń, z których jedno zabezpiecza przed skutkami zwarć a drugie przed

skutkami przeciąŜeń.

Charakterystyka działania urządzenia zabezpieczającego przewody od przeciąŜenia powinna

spełniać następujące dwa warunki:

rob

≤

oraz I

≤

1,45 I

( 1 )

w których:

rob

– prąd roboczy (obliczeniowy) w obwodzie,

– prąd znamionowy lub nastawiony urządzenia zabezpieczającego,

– obciąŜalność długotrwała przewodu,

– prąd zadziałania urządzenia zabezpieczającego,

Prąd zadziałania urządzenia zabezpieczającego moŜe zostać wyznaczony z zaleŜności:

= k

⋅

( 2 )

gdzie:

– współczynnik liczbowy równy:

1,45 – dla wyłączników samoczynnych typu B, C i D,

1,6

2,1 – dla bezpieczników.

Najbardziej

rozpowszechnionym

urządzeniem

zabezpieczającym

jest

bezpiecznik,

charakteryzujący  się  prostą  budową  i  duŜą  zdolnością  ograniczenia  prądu  zwarciowego.
Najczęściej  stosowane  są  wkładki  ogólnego  przeznaczenia  o  pełnozakresowej  charakterystyce
klasy  gG  (rys.7).  Bardziej  uniwersalnym  urządzeniem  zabezpieczającym  są  wyłączniki
nadprądowe instalacyjne, których charakterystyki pasmowe pokazane są na rys.8.
Poszczególne typy wyłączników przeznaczone są do:

* typ A - ochrony instalacji z elementami elektroniki,
* typ B - ochrony instalacji ogólnego przeznaczenia,
* typ C - ochrony instalacji z silnikami elektrycznymi,

* typ D - ochrony instalacji z urządzeniami o duŜych udarach prądowych

(transformatory, elektromagnesy, silniki o bardzo trudnym rozruchu itp.)

- 15 -

Rys.8. Charakterystyki pasmowe A, B, C i D wyłączników nadprądowych.

W instalacjach elektrycznych pracujących w układach promieniowych kilkustopniowych

naleŜy zastosować kilka zabezpieczeń przetęŜeniowych, zainstalowanych na początku kaŜdego
obwodu i w miejscach, w których zmniejsza się przekrój przewodów.

Urządzenia zabezpieczające powinny działać w sposób selektywny, tzn. pasmowe

charakterystyki czasowo-prądowe sąsiednich zabezpieczeń nie mogą się przecinać, ani nie mogą
mieć wspólnych obszarów działania. MoŜna przyjąć, Ŝe w przypadku bezpieczników
selektywność jest zachowana, jeŜeli iloraz prądów znamionowych kolejno po sobie
występujących wkładek bezpiecznikowych jest równy co najmniej 1,6.

7. OCHRONA ODGROMOWA I PRZECIWPRZEPIĘCIOWA

Szczegółowe wymagania odnośnie ochrony odgromowej obiektów budowlanych i doboru

elementów instalacji piorunochronnej podaje norma PN/E-05003 (arkusze 01,03 i 04) oraz
norma PN-IEC 61024-1:2001.
W zaleŜności od skutków, jakie moŜe wywołać uderzenie pioruna obiekty budowlane dzieli się
na:

•

obiekty wymagające ochrony,

•

obiekty nie wymagające ochrony,

•

obiekty, w których zastosowanie ochrony uzaleŜnione jest od stopnia zagroŜenia

piorunowego.

Do obiektów wymagających ochrony zalicza się m.in. domy towarowe, hale targowe, teatry,

kina, sanatoria, szpitale, budowle zabytkowe, biblioteki, muzea, budynki uŜyteczności
publicznej, szkoły specjalne, obiekty kultu religijnego oraz budynki zagroŜone poŜarem i
wybuchem.

W skład instalacji piorunochronnej wchodzą:

•

zwody przeznaczone do bezpośredniego przejmowania wyładowań atmosferycznych,

- 16 -

•

przewody odprowadzające, łączące zwody z przewodami uziemiającymi lub uziomem

fundamentowym,

•

przewody uziemiające łączące przewody odprowadzające z uziomem,

•

uziomy, czyli elementy metalowe lub zespoły elementów metalowych umieszczone w

gruncie i zapewniające z nim połączenie elektryczne.

Na rys.9 pokazano podstawowe elementy składowe instalacji piorunochronnej.

Rys.9. Podstawowe elementy składowe instalacji piorunochronnej budynku.

Norma wprowadza wymagania, aby w pierwszej kolejności jako elementy instalacji

piorunochronnej wykorzystać naturalne elementy konstrukcyjne występujące w obiekcie. JeŜeli
części naturalnych brak lub istnieje potrzeba ich uzupełnienia, to w normie podane są
szczegółowe zasady doboru poszczególnych sztucznych elementów instalacji.

Dla prawidłowej ochrony odgromowej budowli istotne znaczenie odgrywa dobór siatki

zwodów, liczby przewodów odprowadzających, rezystancji uziomów i koordynacji urządzeń
piorunochronnych z instalacjami elektrycznymi.

Wytyczne dotyczące identyfikowania i określania miejsc w instalacjach elektrycznych, w

których mogą występować przepięcia oraz zasady doboru środków ograniczających przepięcia
podaje arkusz 443 normy PN-IEC 60364.

Wytrzymałość na przepięcia instalacji elektrycznych budynków i zasilanych z nich urządzeń

elektrycznych i elektronicznych powinna być dobierana do spodziewanych wartości przepięć w
zaleŜności od kategorii danej części instalacji rys.10. W normie PN-IEC 60364-4-443:1999
wyodrębniono cztery kategorie:

•

kategorię IV (zasilanie) dotyczącą podejścia do obiektów, gdzie instalacja i urządzenia

muszą być projektowane z uwzględnieniem zarówno przepięć atmosferycznych jak i przepięć
łączeniowych (zewnętrznych). W tej kategorii przepięcia w sieci 230/400 V powinny być
ograniczone do 6 kV;

•

kategorię III (obwody rozdzielcze i odbiorcze) obejmują obwody i urządzenia znajdujące się

na początku instalacji nie naraŜone bezpośrednio na przepięcia atmosferyczne, ale naraŜone
na przepięcia atmosferyczne zredukowane oraz przepięcia łączeniowe. W sieci 230/400 V
przepięcia powinny być ograniczone do 4 kV;

- 17 -

Rys. 10. Poziomy przepięć w instalacji wewnętrznej budynku w zaleŜności od kategorii

instalacji.

•

kategorię II (odbiorniki) dotyczące urządzeń zasilanych z obwodów instalacji nie naraŜonych

bezpośrednio na przepięcia atmosferyczne, ale naraŜone na przepięcia łączeniowe i przepięcia
atmosferyczne zredukowane w instalacji. W sieci 230/400 V przepięcia powinny być
ograniczone do 2,5 kV;

•

kategorię I (urządzenia specjalne) obejmujące urządzenia i elementy, w których poziom

przepięć jest kontrolowany, na przykład przez ochronniki. W instalacjach 230/400 V
przepięcia nie powinny przekroczyć 1,5 kV.

Norma uzaleŜnia potrzebę zastosowania ochrony przeciwprzepięciowej na początku instalacji
(IV kategoria przepięć) od:

rodzaju sieci zasilającej instalację elektryczną budynku,

warunków wpływów zewnętrznych (liczby dni burzowych w roku),

poziomu przepięcia przejściowego na początku instalacji.

MoŜna wyróŜnić trzy rodzaje sieci zasilających: sieć kablowa ułoŜona w ziemi, sieć

napowietrzno-kablowa (przy czym instalację zasila kabel ułoŜony w ziemi) oraz sieć
napowietrzna.

JeŜeli do zasilania obiektu budowlanego zastosowano sieć kablową lub napowietrzno-

kablową z ułoŜonym w ziemi kablem o długości minimum 150 m zapewnione jest wystarczające
tłumienie fal przepięciowych przenoszonych przez sieć zasilającą i nie ma potrzeby stosowania
ochrony przeciwprzepięciowej na początku instalacji.

W przypadku zasilania budynku z linii napowietrznej o konieczności stosowania ochrony

przeciwprzepięciowej na początku instalacji decyduje poziom przepięć przejściowych i liczba
wyładowań burzowych w roku. Dla warunków wpływów zewnętrznych oznaczonych jako AQ1
(liczba dni burzowych w roku

≤

25) norma nie wymaga stosowania ochrony, natomiast dla

warunków AQ2 (liczba dni burzowych w roku

25) w instalacji 230/400 V ochrona

przeciwprzepięciowa jest wymagana, jeŜeli poziom przepięcia przejściowego U na początku
instalacji

6 kV.

- 18 -

Do ochrony przed przepięciami przenoszonymi przez sieć zasilającą norma przewiduje

zastosowanie ograniczników przepięć włączonych na początku instalacji (pierwszy stopień
ochrony).

W układach sieci TN i TT ograniczniki przepięć powinny być włączone:

między kaŜdy nieuziemiony przewód fazowy i ziemię, jeŜeli przewód neutralny jest
uziemiony na początku instalacji,

między kaŜdy przewód fazowy i ziemię oraz między przewód neutralny i ziemię, gdy
przewód neutralny istnieje i nie jest uziemiony na początku instalacji.

W sieciach typu IT naleŜy włączyć ograniczniki przepięć między kaŜdy przewód fazowy i

ziemię oraz jeŜeli jest przewód neutralny, między przewód neutralny i ziemię.

Do ochrony przeciwprzepięciowej instalacji elektrycznych budynków stosowane są

ochronniki przepięciowe w postaci ograniczników przepięć (iskiernikowych lub częściej
warystorowych).

Na rys. 11 pokazany jest trzystopniowy układ realizujący koncepcję strefowej ochrony

przeciwprzepięciowej.

Rys. 11. Trzystopniowy układ strefowej koncepcji ochrony przeciwprzepięciowej

instalacji pracującej w układzie TN-C-S

8. OCHRONA PRZECIWPORAśENIOWA

8.1. MOśLIWOŚCI PORAśENIA I STATYSTYKA PORAśEŃ PRĄDEM

Przyczynami poraŜeń prądem są: nieostroŜność, lekkomyślność, lekcewaŜenie przepisów,

omyłki, brak nadzoru, brak konserwacji i nieznajomość instrukcji. Przepływ prądu przez ciało
człowieka i związane z tym skutki poraŜenia mogą wystąpić na skutek (rys. 12):

a) poraŜeń od napięć roboczych (obejmujących ok. 60 % poraŜeń) - czyli zetknięcia się
człowieka z częściami obwodu elektrycznego znajdującymi się normalnie pod napięciem, lub
wskutek nadmiernego zbliŜenia się do tych urządzeń;

Złącze lub
rozdzielnica

główna

Rozdzielnica główna,
rozdzielnica piętrowa

lub tablica rozdzielcza

Odbiornik lub
zasilanie gniazd

wtykowych

Główna
szyna
uziemiająca

kWh

- 19 -

b) poraŜeń od napięć dotykowych (obejmujących ok. 40 % poraŜeń) - czyli zetknięcia się

człowieka z częściami metalowymi nie znajdującymi się normalnie pod napięciem , na
których pojawiło się napięcie w wyniku uszkodzenia izolacji roboczej;

c) poraŜeń od napięć krokowych (obejmujących poniŜej 1% poraŜeń prądem) – czyli wskutek

róŜnicy potencjałów na powierzchni ziemi w strefie objętej rozpływem prądu w ziemi.

1) Od Urob

I r

R st

2) Od Udot

R st

uszk

3) Ukr

10-20m

Rys. 12. MoŜliwości poraŜenia prądem elektrycznym.

– rezystancja ciała, R

– rezystancja stanowiska, U

– napięcie fazowe, U

– napięcie

raŜeniowe, U

szk

– napięcie uszkodzenia, U

– napięcie dotykowe, U

– napięcie

krokowe.

Statystyki wykazują, Ŝe ok. 80 % wypadków poraŜeń występuje przy urządzeniach niskiego
napięcia, a ok. 20 % przy urządzeniach wysokiego napięcia. W poszczególnych grupach poraŜeń
udział wypadków śmiertelnych wynosi: do ok. 5 % - przy urządzeniach n.n. i do ok. 20 % - przy
urządzeniach w.n.

≈

≤

≈

≤

- 20 -

8.2. CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA STOPIEŃ PORAśENIA

PoraŜeniem nazywamy zmiany i zakłócenia w normalnym funkcjonowaniu organizmu

człowieka spowodowane przepływem prądu raŜeniowego przez ciało człowieka.
Zmiany te dotyczą:
-  zaburzeń w pracy serca,
-  zaburzeń w układzie oddychania,
-  cieplnego działania prądu,
-  szoku i reakcji z nim związanych.
Mogą  równieŜ  wystąpić  pośrednie  działania  prądu,  takie  jak:  oparzenie  łukiem,  uszkodzenie
wzroku, uszkodzenie narządu słuchu czy urazy mechaniczne przy upadkach.

Na stopień poraŜenia prądem elektrycznym wpływają czynniki: elektryczne, fizjologiczne i

zewnętrzne (otoczenia). W grupie czynników elektrycznych naleŜy wymienić:
a)  rodzaj prądu (stały czy przemienny),
b)  wielkość natęŜenia prądu,
c)  czas przepływu prądu,
d)  droga przepływu.
NajwaŜniejsze znaczenie odgrywa natęŜenie prądu przepływającego przez człowieka, przy czym
wyróŜnia się trzy charakterystyczne wielkości, zwane poziomami bezpieczeństwa:

-  poziom I - szy: I

= 0,5

1 mA - próg odczuwalności,

- poziom II - gi: I

= 10

15 mA - prąd samouwolnienia,

- poziom III - ci: I

= 30

400 mA - prąd graniczny niebezpieczny dla zdrowia i Ŝycia, ze

względu na prawdopodobieństwo migotania komór sercowych.

Do czynników fizjologicznych naleŜą:

a)  ukształtowanie rozwoju organizmu,
b)  stan emocjonalno-psychiczny,
c)  stany chorobowe: choroba wieńcowa, astma, gruźlica, padaczka, cukrzyca i alkoholizm.

Do czynników zewnętrznych (środowiskowych) zalicza się:

a) czynniki wpływające na zmniejszenie odporności ciała ludzkiego (wilgotność,wysoka

temperatura),

b) czynniki ułatwiające przepływ prądu do ziemi (stanowiska na gołej ziemi, podłoga

przewodząca).

8.3. NAPIĘCIA BEZPIECZNE

Aktualnie obowiązujące przepisy ochrony przeciwporaŜeniowej (norma PN-IEC 60364)

przyjmują, Ŝe napięcie jest bezpieczne, jeśli nie przekracza wartości podanych w tabeli 6.
Tabela 6. Wartości napięć bezpiecznych

Rodzaj

Napięcie bezpieczne U

(V) w warunkach

prądu

normalnych

szczególnych

ekstremalnego

zagroŜenia

Prąd przemienny

Prąd stały

120

- 21 -

8.4. UKŁADY SIECIOWE

Norma PN-IEC 60364 przewiduje następujące układy sieciowe:

- układ sieciowy TN (TN-C, TN-S, TN-C-S),
- układ sieciowy TT,
- układ sieciowy IT.
Układy TN i TT posiadają uziemiony punkt neutralny, układ IT jest układem izolowanym od
ziemi.
Układy sieci niskiego napięcia przedstawiono na rys.13.

Rys. 13. Schematy układów sieciowych : a) sieć typu TN-C, b) sieć typu TN-S,

c) sieć typu TN-C-S, d) sieć typu TT, e) sieć typu IT, 1 – dostępne części przewodzące,

Z – impedancja lub bezpiecznik przeskokowy

Zaleca się, aby nowe i modernizowane instalacje elektryczne budynków były wykonane w
układzie TN-S tj. z oddzielnym przewodem neutralnym N i ochronnym PE.

8.5. ŚRODKI OCHRONY PRZECIWPORAśENIOWEJ

RozróŜnia się dwie grupy środków ochrony:

a) organizacyjne
b) techniczne

W grupie organizacyjnych środków ochrony naleŜy wymienić:

- systematyczne szkolenie pracowników,

- 22 -

-  uprawnienia kwalifikacyjne dla elektryków,
-  środki propagandy wizualnej,
-  konserwacja i pomiary kontrolne,
-  właściwe oświetlenie,
-  stosowanie sprzętu ochrony osobistej (sprzętu ochronnego).

Właściwa  ochrona  przeciwporaŜeniowa  polega  na  stosowaniu  technicznych  środków  ochrony,
przy czym rozróŜnia się:
-  ochronę podstawową (przed dotykiem bezpośrednim),
-  ochronę dodatkową (przy dotyku pośrednim),
-  równoczesną  ochronę  podstawową  i  dodatkową  poprzez  obniŜenie  napięcia  do  wartości

bezpiecznej.

Ochrona podstawowa ( przed dotykiem bezpośrednim) ma na celu zapobieŜenie poraŜeniom od
napięć roboczych. Jej zadaniem jest niedopuszczenie do zetknięcia człowieka z przewodzącymi
elementami obwodów elektrycznych. Do środków ochrony podstawowej zgodnie z normą
PN-IEC 60364-4-41 naleŜy:

-  izolowanie części czynnych,
-  przeszkody (przegrody) lub osłony (obudowy) min. IP2X,
-  ogrodzenia (bariery),
-  umieszczenie poza zasięgiem ręki,
-  wysokoczułe  urządzenia  ochronne  róŜnicowoprądowe  (I

∆

≤

30 mA), jako uzupełniający

rodek ochrony.

Ochrona  dodatkowa  (przy  dotyku  pośrednim)  ma  na  celu  zapobieŜenie  poraŜeniom
od  napięć  dotykowych.  Zadaniem  jej  jest  niedopuszczenie  do  wystąpienia  i  długotrwałego
utrzymywania  się  niebezpiecznego  napięcia  dotykowego  (np.  powyŜej  50  V~  w  warunkach
normalnych).
Przepisy Rozp. MP z 1990 r. rozróŜniały następujące 7 środków ochrony dodatkowej:

-  zerowanie,
-  uziemienie ochronne,
-  sieć ochronną,
-  wyłączniki przeciwporaŜeniowe róŜnicowoprądowe,
-  izolację ochronną,
-  separację odbiorników,
-  izolowanie stanowiska.

Norma PN-IEC 60364 (zauktualizowana w latach 1999÷ 2000 PN/E-05009) w zakresie ochrony
przy  dotyku  pośrednim  wprowadziła  znaczne  zmiany  w  stosunku  do  Rozp.  MP  z  1990r.,
przewidując następujące sposoby ochrony:

-  zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania (tabela 7),
-  zastosowanie urządzeń II klasy ochronności lub o izolacji równowaŜnej,
-  separacją elektryczną,
-  izolowanie stanowiska,
-  nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe.

Zarówno przepisy z 1990 r.,jak i norma PN-IEC 60364 przewidują ponadto moŜliwość
rozwiązania ochrony przeciwporaŜeniowej przez zastosowanie zasilania za pomocą źródeł o
napięciu bezpiecznym (układy SELV i PELV z rys 14).

- 23 -

Transformator

ochronny

U U

SELV

Odbiornik III kl. ochr.

Transformator

ochronny

U U

Odbiornik III kl. ochr.

PELV

U U

Odbiornik I kl. ochr.

FELV

Transformator

Rys. 14. Układy sieciowe SELV, PELV i FELV.

Za  źródła napięcia bezpiecznego uwaŜa się:
-  transformatory ochronne i przetwornice ochronne,
-  baterie akumulatorów i zespoły prądotwórcze,
-  urządzenia elektroniczne.

8.6. CHARAKTERYSTYKA ŚRODKÓW OCHRONY DODATKOWEJ

8.6.1. Samoczynne wyłączenie zasilania w układzie TN (dawne zerowanie)

Polega na bezpośrednim połączeniu części metalowych urządzenia podlegającego ochronie z

uziemionym  przewodem  ochronnym  PE  lub  ochronno-neutralnym  PEN  sieci  (dawnym
przewodem  zerowym  (tabela  7  i  rys.15).  Przy  przebiciu  izolacji  na  urządzeniu  w  pętli  zwarcia
przepływa  prąd  zwarciowy,  który  powinien  spowodować  zadziałanie  zabezpieczeń
nadprądowych (np. przepalenie wkładek bezpiecznikowych).

- 24 -

Zerowanie jest skuteczne, jeśli prąd zwarciowy Iz jest większy od prądu zapewniającego
samoczynne zadziałanie urządzenia odłączającego zasilanie Ia.

≥

= k

⋅

( 3 )

gdzie: I

- prąd znamionowy wkładki bezpiecznikowej lub wyłącznika nadmiarowego,

ew. prąd nastawczy wyzwalaczy zwarciowych

k - współczynnik liczbowy równy:

- 2,5

7 - dla bezpieczników przy tw

≤

5 s

- 6

12 - dla bezpieczników przy tw

≤

0,2 s

(zaleŜnie od rodzaju i prądu znamionowego wkładki)

- 1,2 - dla wyłączników z wyzwalaczami elektromagnetycznymi bezzwłocznymi

i wyłączników róŜnicowo-prądowych

- 5 do 20 - dla wyłączników instalacyjnych nadmiarowych typu B, C lub D.

Tabela 7. Układy sieci niskiego napięcia i systemy ochrony przeciwporaŜeniowej

Układ sieciowy

System

Oznaczenie

Schemat funkcjonalny

ochrony przeciw-

poraŜeniowej

∗∗∗∗

TN-S

L2
L3

Zerowanie

TN-C

10mm

16mm

Zerowanie

TN-C-S

L1
L2

PEN

Zerowanie

- 25 -

Tabela 7 c.d.

Uziemienie

ochronne

R o

Uziemienie

ochronne

L1
L2

Sieć

ochronna

∗

/Wszystkie wymienione systemy ochrony przeciwporaŜeniowej objęte są aktualnie systemem

samoczynnego wyłączenia zasilania.

PEN

I z

I n

≈

≥

= k

⋅

Rys.15. Schemat ilustrujący zasadę działania samoczynnego wyłączenia zasilania w sieci TN-C

(zerowania).

Zgodnie z przepisami przy określaniu prądu wyłączalnego zabezpieczenia naleŜy posługiwać się
charakterystykami

czasowo-prądowymi

podawanymi

przez

producentów

urządzeń

zabezpieczających.
Przepisy określają max. czas odłączenia napięcia na:
-

≤

5 s dla urządzeń stałych i stacjonarnych oraz dla linii zasilających (w tym w.l.z.)

- od 0,1 s do 0,8 s dla urządzeń przemieszczalnych (ręcznych, ruchomych i przenośnych),

- 26 -

- od 0,02 s do 0,35 s dla urządzeń przemieszczalnych uŜytkowych w warunkach

zwiększonego zagroŜenia.

Wymagany czas odłączenia poniŜej 1 s uzaleŜniony jest od napięcia fazowego oraz
od warunków środowiskowych. Przykładowo dla Uf = 230 V czasy te wynoszą:

- dla warunków normalnych -

≤

0,4 s,

- dla warunków zwiększonego zagroŜenia -

≤

0,2 s.

8.6.2. Samoczynne wyłączenie zasilania w układzie TT lub IT (dawne uziemienie ochronne).

Uziemienie ochronne polega na metalicznym połączeniu części metalowych urządzeń

podlegających  ochronie  z  częściami  metalowymi  zakopanymi  w  ziemi  tzw.  uziomami
(naturalnymi  lub  sztucznymi).  Uziemienie  ochronne  moŜna  stosować  w  sieciach  do  1  kV  i
powyŜej  1  kV  zarówno  z  uziemionym  punktem  gwiazdowym  (typu  TT),  jak  i  z  izolowanym
punktem gwiazdowym (typu IT).
W sieciach z uziemionym punktem gwiazdowym (rys. 16a) przepływający prąd zwarciowy przy
przebiciu izolacji na chronionym urządzeniu powinien spowodować:

1) dostateczne szybkie zadziałanie zabezpieczeń (warunek I

≥

) lub

2) skuteczne obniŜenie napięcia uszkodzenia do wartości napięcia bezpiecznego

(tzn. np. poniŜej 50 V~).

W sieciach z izolowanym punktem gwiazdowym (rys. 16b) przy przebiciu izolacji na
chronionym urządzeniu następuje doziemienie związane z przepływem prądu pojemnościowego.
Prąd ten z reguły nie powoduje zadziałania zabezpieczeń nadpradowych, ale skutecznie obniŜa
napięcie uszkodzenia do U

≤

50 V~. Dla wyeliminowania moŜliwości "podwójnych" doziemień

w sieciach tych instaluje się układy do ciągłej kontroli stanu izolacji.

a )

b )

I n

I z

R r R o

U u

I z

UKSI

I c

3Un

1/ I

≥

= k

⋅

2/ U

= I

⋅

⇒ bezp.

= I

⋅

⇒ bezp. (np. 50 V)

Rys.16. Schematy ilustrujące zasadę działania samoczynnego wyłączenia zasilania w sieci TT i

IT (uziemienia ochronnego).

a ) w sieci z uziemionym punktem gwiazdowym - typu TT

b ) w sieci z izolowanym punktem gwiazdowym - typu IT.

- 27 -

8.6.3. Samoczynne wyłączenie zasilania w układzie TN, TT lub IT przy zastosowaniu

wyłączników róŜnicowoprądowych.

Zasada działania wyłącznika róŜnicowoprądowego polega na kontrolowaniu sumy prądów

płynących  w  obwodzie  roboczym.  Podstawowym  elementem  wyłącznika  jest  przekładnik
Ferrantiego,  który  obejmuje  wszystkie  przewody  zasilające  łącznie  z  przewodem  neutralnym.
JeŜeli  na  chronionym  odbiorniku  nie  ma  doziemienia,  to  suma  prądów  i  strumieni  magnety-
cznych  jest  równa  zeru  lub  bliska  zera  i  wyłącznik  nie  działa.  Natomiast  przy  zwarciu
doziemnym występuje róŜnica prądów w przewodach objętych rdzeniem i następuje zadziałanie
wyłącznika, powodując szybkie wyłączenie (w czasie poniŜej 0,1 s).
Produkowane są wyłączniki róŜnicowoprądowe jednofazowe i trójfazowe o prądzie róŜnicowym
znamionowym: 10, 30, 100, 300 i 500 mA.
Wyłączniki  te  są  szczególnie  zalecane  dla  mieszkań,  gospodarstw  rolnych,  placów  budowy,
laboratoriów, obiektów usługowych i obiektów słuŜby zdrowia.
Zasadę działania wyłącznika róŜnicowoprądowego jednofazowego pokazano na rys.17.

Odb.

∆

0,1s

N PE

Rys.17. Zasada działania wyłącznika róŜnicowoprądowego 1 – fazowego.

8.6.4. Zastosowanie urządzeń II klasy ochronności.

Polega na fabrycznym wyposaŜeniu urządzenia ( rys. 18 ) w:

a)  izolację podwójną (roboczą oraz dodatkową),
b)  izolację wzmocnioną (ulepszoną izolację roboczą),
c)  ochronną osłonę izolacyjną (uniemoŜliwiającą dotknięcie części metalowych).
Jest to jeden z pewniejszych , lecz kosztowniejszych środków ochrony. Jest szczególnie zalecana
dla  elektronarzędzi,  sprzętu  gospodarstwa  domowego  i  aparatury  elektromedycznej.  Izolację
ochronną  stosuje  się  w  urządzeniach  elektrycznych  ręcznych  i  ruchomych.  Urządzenia  ,  w
których  zastosowano  izolację  ochronną  noszą  nazwę  odbiorników  II  klasy  ochronności

(oznaczenie

). Odnośnie urządzeń II klasy ochronności ostre wymagania stawiają polskie

normy.

Bez upływności:

= I

→Φ

≅

→

Wył. nie działa

Przy przebiciu ( lub dotyku ):

= I

+ I

PE ( E )

≠

→

Wył. działa(

0,1 s)

- 28 –

Rys.18. Wykonanie urządzeń w II klasie ochronności: a) izolacja podwójna, b) izolacja

wzmocniona, c) izolacja z osłoną ochronną, 1 - część czynna, 2 – izolacja robocza,
3 – izolacja dodatkowa, 4 – izolacja wzmocniona, 5 – osłona izolacyjna zewnętrzna

8.6.5. Nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe

Zasada działania połączeń wyrównawczych pokazana została na rys.19.

Sprowadza się ona do ograniczenia wartości napięcia dotykowego między dwoma elementami
dostępnymi do dotyku do wartości bezpiecznej (ekwipotencjalizacja).

Rys. 19. Zasada działania połączeń wyrównawczych

Oznaczenia: A – część przewodząca dostępna z uszkodzoną izolacją, B – część

przewodząca obca, T – transformator separacyjny, I – największy spodziewany prąd nie

powodujący samoczynnego wyłączenia, R – rezystancja połączenia wyrównawczego,

CC – połączenie wyrównawcze.

8.6.6. Separacja elektryczna

Separacja elektryczna (rys. 20) polega na zasilaniu zwykle pojedynczego odbiornika poprzez

transformator separacyjny lub przetwornicę separacyjną. Części czynne obwodu separacyjnego
są izolowane od ziemi, a więc wykorzystuje się właściwości sieci IT.

odbiornik

Sieć zasilająca

Sieć odbiorcza

Separator galwaniczy

/ oddzielenie sieci /

Sieć IT

↓↓↓↓

≤≤≤≤

Ubezp

Rys.20. Zasada separacji elektrycznej.

- 29 -

Zaleca się, aby:
1)  iloczyn napięcia i łącznej długości oprzewodowania (w metrach) nie przekraczał 100.000 Vm,
2)  łączna długość przewodów nie przekraczała 500 m,
3)  napięcie obwodów separowanych

≤

500 V.

8.6.7. Izolowanie stanowiska

Izolowanie stanowiska polega na wyłoŜeniu podłóg i ścian materiałem izolacyjnym, co wpływa

na zwiększenie rezystancji przejścia między stopami a ziemią i ograniczenie prądu raŜeniowego.

Rezystancja stanowiska nie moŜe być mniejsza niŜ 50 k

Ω

dla instalacji do 500 V i 100 k

Ω

dla

instalacji o napięciu powyŜej 500 V.
Sposób ten moŜe być stosowany jedynie w pomieszczeniach suchych, a elementy izolacyjne
powinny być wyposaŜeniem stałym. Dostępne części przewodzące powinny być oddalone od
siebie nie mniej niŜ 2 m, a poza strefą zasięgu – 1,25 m.

8.7. Ochrona przeciwporaŜeniowa w urządzeniach o napięciu powyŜej 1 kV

W urządzeniach o napięciu powyŜej 1 kV stosuje się następujące techniczne środki ochrony:
- środki ochrony podstawowej (ochrony przed dotykiem bezpośrednim),
- środki ochrony dodatkowej (ochrony przy dotyku pośrednim).

Do środków ochrony podstawowej w urządzeniach wysokiego napięcia zalicza się:

-  izolację roboczą urządzeń (izolację pokrywającą części czynne),
-  umieszczenie części czynnych na bezpiecznej wysokości,
-  ogrodzenia (bariery) urządzeń elektrycznych dla zachowania bezpiecznej odległości

poziomej od ich części czynnych.

Środki  ochrony  przeciwporaŜeniowej  dodatkowej  spełniają  swoje  zadania  w  warunkach
zakłóceniowej  pracy  sieci  elektroenergetycznej  (przy  uszkodzeniu  izolacji).  Ich  zadaniem  jest
niedopuszczenie  do  pojawienia  się  niebezpiecznych  napięć  dotykowych  i  krokowych  w  czasie
zwarć  doziemnych.  Zapobiegają  one  pojawieniu  się  w  tych  warunkach  prądu  raŜeniowego  lub
ograniczają  prąd  raŜeniowy  do  wartości  bezpiecznych.  Środki  dodatkowej  ochrony
przeciwporaŜeniowej  w  urządzeniach  wysokiego  napięcia  wg  Rozp.  MG  z  08.10.1990  r.
zestawiono w tabeli 8.

Tabela 8. Środki dodatkowej ochrony przeciwporaŜeniowej w urządzeniach wysokiego napięcia.

Lp.

Nazwa środka

ochrony dodatkowej

Postać środka ochrony

Działanie środka ochrony

Uziemienie ochronne

uziom pojedynczy lub
układ uziomowy

ograniczenie U

i U

poprzez uzyskanie

małej wartości R

lub odpowiednie

sterowanie rozkładem potencjałów na
powierzchni gruntu

Izolacja stanowiska

pokrycie stanowiska
warstwą o duŜej
rezystancji

ograniczenie prądu raŜeniowego I

poprzez

wzrost rezystancji przejścia między stopą a
stanowiskiem

Powłoka
elektroizolacyjna

pokrycie części
przewodzących
dostępnych i obcych
warstwą o duŜej
rezystancji

ograniczenie prądu raŜeniowego I

poprzez

wzrost rezystancji przejścia między ręką a
częścią przewodzącą

- 30 -

Tabela 8 cd.

Ogrodzenie lub bariera
ochronna

ogrodzenie urządzeń
i stanowisk

uniemoŜliwienie lub utrudnienie dostępu do
urządzeń lub stanowisk, na których mogą
pojawić się U

i U

wywołujące

niebezpieczne napięcia raŜeniowe

Izolacja ochronna

izolacja o zwiększonej
wytrzymałości
elektrycznej w postaci
izolatorów dodatkowych
lub nieprzebijalnych

niedopuszczenie do powstania zwarcia
doziemnego i pojawienia się U

i U

Wstawka izolacyjna

jedna lub kilka wstawek
izolacyjnych w częściach
przewodzących wycho-
dzących poza teren
przeznaczony dla celów
elektroenergetycznych

niedopuszczenie do wyniesienia napięcia
uziomowego z terenów wydzielonych dla
celów elektroenergetycznych, a tym samym
do powstania U

i U

poza tym terenem

NajwaŜniejszym ze środków ochrony dodatkowej było uziemienie ochronne wymienione wyŜej
w tabeli w p. 1. Pozostałe sposoby wymienione w p. 2 ÷ 6 pełnią rolę uzupełniających środków
ochrony.  Wprowadzona  w  2002  r.  norma  PN-E  05115  jako  sposób  ochrony  dodatkowej
wprowadza  instalację  uziemiającą,  natomiast  dla  jej  wspomagania  w  ograniczeniu  napięć
dotykowych  raŜeniowych  zaleca  stosowanie  następujących  uznanych  środków  uzupełniających
M1÷M4:

•

wykonanie uziomu wyrównawczego w postaci uziomu otokowego lub gęstej kraty ułoŜonej

na niewielkiej głębokości pod rozpatrywanym stanowiskiem (M 1.2, M 2.2, M 2.4, M 3.1,
M 4.1, M 4.2)

•

pokrycie stanowiska warstwą izolacyjną zwiększającą impedancję obwodu raŜeniowego

(M 1.3, M 2.3, M 2.4, M 3.3, M 4.1)

•

wykonanie stanowiska przewodzącego w postaci metalowej płyty lub kraty połączonej z

dostępnymi częściami przewodzącymi ( M 3.2, M 4.1)

•

zastosowanie nie przewodzących przegród np. ścian ( M 1.1, M 2.1)

•

zastosowanie wstawek izolacyjnych dla zapobieŜenia przenoszenia potencjałów (M 2.4)

9. CHARAKTERYSTYKA PRZEPISÓW EKSPLOATACJI

Podstawowym aktem normatywnym w zakresie eksploatacji jest Ustawa "Prawo

Energetyczne" z 10.04.1997 r.
Ustawa ta określa:
-  zasady kształtowania polityki energetycznej państwa,
-  zasady i warunki zaopatrzenia i uŜytkowania paliw i energii,
-  działalność przedsiębiorstw energetycznych oraz
-  organy właściwe w sprawach gospodarki paliwami i energią.

Na podstawie art. 54 ustawy wydane zostało Rozporządzenie Min. Gospodarki, Pracy i

Polityki  Społecznej  z  28  kwietnia  2003  r.  w  sprawie  wymagań  kwalifikacyjnych  dla  osób
zajmujących  się  eksploatacją  i  trybu  stwierdzania  tych  kwalifikacji.  Rozporządzenie  to  określa
rodzaje  urządzeń,  instalacji  i  sieci,  przy  których  eksploatacji  wymagane  jest  posiadanie
kwalifikacji.  Ustawa  z  10.04.97  r.  uniewaŜniła  zarządzenia  określające  ogólne  i  szczegółowe
zasady  eksploatacji  urządzeń  i  instalacji  energetycznych  (z  lat  1986

87). Z kolei

Rozporządzenie  Min.  Gospodarki  z  04.05.  2007r.  w  sprawie  szczegółowych  warunków
funkcjonowania  systemu  elektroenergetycznego  zobowiązuje  operatora  prowadzącego  ruch  i
eksploatację  sieci  do  opracowania  instrukcji  eksploatacji.  Podobny  obowiązek  posiadają  teŜ

- 31 -

podmioty  przyłączone  do  sieci  (odbiorcy  energii  elektrycznej  zasilani  na  napięciu  powyŜej
1kV).  W  odniesieniu  do  odbiorców  zasilanych  na  napięciu  do  1  kV  (IV  i  V  grupy
przyłączeniowej)  wymaganie  dotyczące  konieczności  opracowania  instrukcji  eksploatacji
wprowadza  Rozp.  MG  z  17.09.1999r.  dotyczące  bhp  przy  urządzeniach  i  instalacjach
energetycznych.
Instrukcja eksploatacji powinna w szczególności określać:

1) ogólną charakterystykę techniczną urządzeń, instalacji i sieci,

2) zasady przyłączania do sieci urządzeń, instalacji i innych sieci,

3) zakres, zasady i terminy przeprowadzania okresowych przeglądów i kontroli stanu

technicznego urządzeń, instalacji i sieci,

4) zasady postępowania w przypadku wystąpienia zagroŜeń ciągłości dostarczania energii

elektrycznej lub wystąpienia awarii,

5) procedury wprowadzania przerw i ograniczeń w dostarczaniu energii elektrycznej,

6) sposób prowadzenia ruchu sieci,

7) wymagania dotyczące bezpieczeństwa obsługi i otoczenia.

10. ORGANIZACJA BEZPIECZNEJ PRACY

Organizacja

prac

konserwacyjno-remontowych,

elektromontaŜowych

kontrolno-

pomiarowych powinna odpowiadać ogólnym warunkom ustalonym przepisami eksploatacji oraz
Rozporządzeniem  Min.  Gosp.  z  17.09.1999r.  określającym  zasady  bezpieczeństwa  pracy  przy
urządzeniach elektrycznych.
W szczególności prace te powinny być wykonywane zgodnie z instrukcjami eksploatacji.
Prace  przy  urządzeniach  elektroenergetycznych  muszą  być  wykonywane  z  zachowaniem
maksymalnej  ostroŜności  oraz  przy  przestrzeganiu  zasad  organizacji  pracy  i  przepisów  bhp.
Prace te mogą być wykonywane:
1)  bez polecenia,
2)  na polecenie ustne,
3)  na polecenie pisemne.
Bez polecenia mogą być wykonane:

1) czynności związane z ratowaniem Ŝycia lub mienia,

2)  proste czynności eksploatacyjne (wymiana Ŝarówek lub świetlówek, wymiana bezpiecznika),
3)  stale wykonywane prace określone w instrukcjach stanowiskowych.
Polecenie ustne moŜe być wydane bezpośrednio, telefonicznie lub drogą radiową.
Polecenia  pisemnego  wymagają  prace  wykonywane  w  warunkach  szczególnego  zagroŜenia
zdrowia  i  Ŝycia  ludzkiego,  lub  prace  szczególnie  niebezpieczne  w  warunkach  danego  zakładu
pracy.
Do prac wykonywanych w warunkach szczególnego zagroŜenia zalicza się m.in. prace:
1)  przy urządzeniach pod napięciem,
2)  w pobliŜu urządzeń pod napięciem,
3)  przy urządzeniach wyłączonych spod napięcia lecz nie uziemionych,
4)  na urządzeniach częściowo wyłączonych spod napięcia,
5)  w pomieszczeniach zagroŜonych poŜarem lub wybuchem.
Polecenia mogą wydawać osoby dozoru upowaŜnione przez kierownika zakładu.
Polecenie powinno określać:
-  miejsce, zakres i terminy wykonania pracy,
-  podstawowe warunki bezpiecznego wykonania,
-  liczbę pracowników,
-  osoby funkcyjne (koordynującego, dopuszczającego, kierownika robót, nadzorującego

i brygadzistę).

Przygotowanie miejsca pracy polega na:

- 32 -

1)  wyłączeniu napięcia,
2)  zabezpieczeniu przed ponownym podaniem napięcia (np. przez zablokowanie napędów),
3)  sprawdzeniu braku napięcia (wskaźnikiem napięcia - zasada 3-krotnego sprawdzenia -

czynne – wyłączone - czynne),

4) załoŜeniu uziemień (co najmniej 2, w tym jedno widoczne z miejsca pracy),
5) oznaczeniu miejsca pracy przez wywieszenie tablic i załoŜeniu ogrodzeń.

NaleŜy unikać prac pod napięciem, a jeśli są one konieczne stosować środki dla bezpiecznego
ich wykonania. NaleŜy korzystać z pewnego sprzętu ochronnego i nieuszkodzonych narzędzi.

11. SPRZĘT OCHRONNY STOSOWANY PRZY URZĄDZENIACH ELEKTRYCZNYCH

Sprzętem ochronnym nazywane są wszelkie przenośne przyrządy i urządzenia chroniące

osoby pracujące przy urządzeniach elektrycznych lub w pobliŜu tych urządzeń przed poraŜeniem
prądem  elektrycznym,  szkodliwym  działaniem  łuku  lub  urazami  mechanicznymi.  Sprzęt
ochronny dzieli się na 4 grupy:
1)  sprzęt izolujący,
2)  sprzęt chroniący przed pojawieniem się napięcia,
3)  sprzęt zabezpieczający przed działaniem łuku elektrycznego i obraŜeniami mechanicznymi,
4)  sprzęt pomocniczy.
Sprzęt izolujący odizolowujący człowieka od urządzeń pod napięciem i od ziemi dzieli się na:
1)  zasadniczy,
2)  dodatkowy.

Podział sprzętu izolującego podano w tabeli 9.

Tabela 9. Podział sprzętu izolującego.

Rodzaj sprzętu

do 1 kV

powyŜej 1 kV

Zasadniczy

DrąŜki i kleszcze izolacyjne,
wskaźniki napięcia, rękawice
dielektryczne, izolacyjne
narzędzia monterskie

DrąŜki i kleszcze izolacyjne,
wskaźniki napięcia

Dodatkowy

Kalosze izolacyjne, dywaniki
i chodniki gumowe, pomosty
izolacyjne

Rękawice dielektryczne, półbuty
dielektryczne, dywaniki i
chodniki gumowe, pomosty
izolacyjne

Jako sprzęt chroniący przed pojawieniem się napięcia słuŜą urządzenia przenośne do uziemienia
i  zwierania  (uziemiacze  przenośne  i  zarzutki).  Jako  sprzęt  izolacyjny  wskazujący  obecność
napięcia  stosowane  są  wskaźniki  napięcia  do  750  V,  wskaźniki  wysokiego  napięcia,
amperomierze cęgowe oraz uzgadniacze faz.
Do  sprzętu  zabezpieczającego  zalicza  się:  słupołazy,  szelki  bezpieczeństwa,  okulary  ochronne,
maski przeciwgazowe, pasy bezpieczeństwa. Sprzęt pomocniczy stanowią: ogrodzenia, barierki i
liny, płyty izolacyjne, siatki ochronne oraz tablice ostrzegawcze. Sprzęt ochronny uŜytkowany i
zapasowy  winien  być  ewidencjonowany.  NiezaleŜnie  od  przeglądów  sprzętu,  poprzedzających
kaŜdorazowe  uŜycie,  poszczególne  rodzaje  sprzętu  ochronnego  naleŜy  poddawać  okresowym
próbom napięciowym.

12. RATOWANIE OSÓB PORAśONYCH PRĄDEM

Postępowanie powypadkowe powinno cechować się:

- szybkością działania, - sprawnością, - spokojem

- 33 -

Szczególnie waŜna jest szybkość działania z uwagi na zmniejszające się z kaŜdą minutą szanse
uratowania osoby nieprzytomnej, która utraciła oddech. Po 1 minucie do rozpoczęcia sztucznego
oddychania szanse te wynoszą ok. 95%, po 5-ciu - 25%, a po 8-miu - tylko 5%.
Akcja ratowania rozpoczyna się od natychmiastowego uwolnienia poraŜonego spod działania
prądu. W sieciach do 1 kV uwolnienia moŜna dokonać przez:

a)  wyłączenie napięcia we właściwym obwodzie elektrycznym,
b)  odciągnięcie poraŜonego od urządzeń będących pod napięciem,
c)  odizolowanie poraŜonego.
W sieciach o napięciu powyŜej 1 kV do uwolnienia poraŜonego moŜna stosować metodę a) lub
b).

Wyboru metody i sposobu uwolnienia poraŜonego spod napięcia dokonuje ratujący w zaleŜności
od warunków w jakich nastąpiło poraŜenie oraz mając na względzie własne bezpieczeństwo
(sprzęt ochronny). Po uwolnieniu poraŜonego spod działania prądu naleŜy natychmiast
przystąpić do udzielania pierwszej pomocy.
Mogą tu wystąpić następujące moŜliwości:

A. PoraŜony jest przytomny i oddycha
NaleŜy poraŜonego niezwłocznie przewieźć do lekarza lub wezwać pomoc lekarską dla
przeprowadzenia szczegółowych badań.

B. PoraŜony jest nieprzytomny (nie reaguje na Ŝadne bodźce zewnętrzne i nie moŜna z nim

nawiązać kontaktu),

a) oddycha - brak bezpośredniego zagroŜenia dla Ŝycia

- NaleŜy ułoŜyć poraŜonego na prawym boku, rozluźnić ubranie i obserwując oddech

oczekiwać na przybycie lekarza lub przetransportować na badania lekarskie,

b) nie oddycha - (objawy bezdechu: brak ruchów klatki piersiowej, brak szmeru wydechu,

objawy sinicy warg i uszu)

1) krąŜenie krwi istnieje (sprawdzamy na tętnicy szyjnej) - naleŜy natychmiast podjąć

zabieg sztucznego oddychania, wykonując je do powrotu oddechu lub do przybycia
pomocy lekarskiej,

2) krąŜenie zatrzymane - wraz z zabiegiem sztucznego oddychania naleŜy podjąć

pośredni masaŜ serca.

Metody sztucznego oddychania:

1) bezpośrednie ( usta-usta, usta-nos lub usta-usta/nos),
2) pośrednie ( Silvester - Broscha i Holger - Nielsena) w cyklu 12-15 razy na minutę.

Pośredni masaŜ serca polega na rytmicznym ugniataniu serca w okolicy mostka z szybkością ok.
60-70 razy na minutę.
Stosując pierwszą pomoc u osoby nieprzytomnej musimy pamiętać o utrzymaniu podstawowych
funkcji Ŝyciowych i tu bardzo pomocnym jest schemat postępowania określony polskim skrótem
DOK, w którym D = droŜność dróg oddechowych, którą uzyskujemy przez rozpięcie ciasnego
ubrania, usunięcie ciał obcych z jamy ustnej i ewentualne odchylenie głowy lub wysunięcie
Ŝ

uchwy zapobiegające zapadaniu języka, O = oddychanie samoistne lub wykonywane przez nas

metodą usta-usta lub usta-usta/nos, K = krąŜenie samoistne lub zabezpieczone przez zewnętrzne
uciskanie mostka.
Wykonując sztuczne oddychanie i zewnętrzne uciskanie mostka u osoby dorosłej stosujemy
2 wdechy i 30 uciśnięć mostka.

W 2005 r. Polska Rada Resuscytacji opracowała wytyczne resuscytacji krąŜeniowo-oddechowej,
które uwzględniając aktualny stan wiedzy i praktyki medycznej wprowadziły zmianę
obowiązującego do niedawna sposobu postępowania przy udzielaniu pomocy przedlekarskiej.

- 35 -

13. OCHRONA PRZECIWPOśAROWA

W warunkach eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych zagroŜenie poŜarowe moŜe być

spowodowane:
a)  nieprawidłowym doborem urządzeń do warunków środowiskowych lub układowych,
b)  niewłaściwą konserwacją lub eksploatacją urządzeń.
Zasady  postępowania  w  przypadkach  zagroŜenia  poŜarowego  powinny  być  określone  w
instrukcji przeciwpoŜarowej. Do chwili przybycia straŜy poŜarnej wszyscy pracownicy powinni
przystąpić  do  likwidacji  poŜaru  za  pomocą  podręcznego  sprzętu  gaśniczego.  Podręcznym
sprzętem gaśniczym są gaśnice i agregaty - pianowe, halonowe, śniegowe i proszkowe oraz koce
gaśnicze, piasek i woda.

Palące się urządzenia elektryczne naleŜy gasić po wyłączeniu napięcia. JeŜeli wyłączenie

napięcia jest niemoŜliwe, to do gaszenia poŜaru moŜna stosować wyłącznie gaśnice i agregaty
ś

niegowe, proszkowe i halonowe. W pomieszczeniach zamkniętych moŜna stosować gaśnice

halonowe przy korzystaniu z masek gazowych. Palący się olej moŜna po wyłączeniu napięcia
gasić gaśnicami pianowymi. Palące się ubranie na człowieku naleŜy gasić tłumiąc ogień kocami
z włókna szklanego.

14. PRACE KONTROLNO-POMIAROWE

RozróŜnia się podstawowe dwa rodzaje badań i pomiarów:
a)  badania i pomiary odbiorcze.
b)  badania i pomiary eksploatacyjne okresowe (ochronne).

Badania  i  pomiary  odbiorcze  dotyczą  instalacji  lub  urządzeń  elektrycznych  nowo

instalowanych lub modernizowanych.
Zakres badań odbiorczych obejmuje:

-  sprawdzenie dokumentacji,
-  oględziny instalacji (urządzenia),
-  próby i pomiary parametrów,
-  sprawdzenie funkcjonalne działania urządzenia i/lub układu.

Szczegółowe wymagania odnośnie oględzin i prób instalacji elektrycznych przy badaniach
odbiorczych określa norma PN-IEC 60364-6-61:2000, odnośnie instalacji piorunochronnych
norma PN-86-92/E-05003 a w odniesieniu do urządzeń elektrycznych o napięciu do 1 kV norma
PN-E-04700:1998.

Badania eksploatacyjne okresowe mają na celu sprawdzenie, czy stan techniczny instalacji

lub urządzeń elektrycznych w trakcie eksploatacji nie uległ pogorszeniu w stopniu stwarzającym
zagroŜenie dla ich dalszego bezpiecznego uŜytkowania.

Czasookresy przeprowadzania badań okresowych są zaleŜne od charakteru instalacji

(urządzeń) oraz warunków środowiskowych ich eksploatacji. W tabeli 9 podano racjonalne
wymagania odnośnie ramowych czasookresów badań eksploatacyjnych zgodne z Ustawą „Prawo
Budowlane”.

- 36 -

Tabela 10. Zalecane czasokresy pomiarów eksploatacyjnych instalacji i urządzeń elektrycznych

Okres czasu pomiędzy sprawdzeniami

Lp.

Rodzaj pomieszczenia

rezystancji izolacji

skuteczności

ochrony

przeciwporaŜeniowej

O wyziewach Ŝrących

Nie rzadziej niŜ co 1 rok Nie rzadziej niŜ co 1 rok

ZagroŜone wybuchem

Nie rzadziej niŜ co 1 rok Nie rzadziej niŜ co 1 rok

Otwarta przestrzeń

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Nie rzadziej niŜ co 1 rok

Bardzo wilgotne o wilg. ok. 100% i przejściowo
wilgotne (75 do 100%)

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Nie rzadziej niŜ co 1 rok

Gorące (o temperaturze powietrza ponad 35ºC)

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Nie rzadziej niŜ co 1 rok

ZagroŜone poŜarem

Nie rzadziej niŜ co 1 rok

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Stwarzające zagroŜenie dla ludzi
(ZL I, ZL II i ZL III)

Nie rzadziej niŜ co 1 rok

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Zapylone

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

Pozostałe nie wymienione w p. 1-8

Nie rzadziej niŜ co 5 lat

W kraju nie ma przepisów określających wymaganą dokładność pomiarów, instrukcje

pomiarowe zalecają, aby uchyb pomiarowy nie przekraczał

20 %.

W zakresie oceny instalacji elektrycznych podstawowe znaczenie mają pomiary:

- dla oceny skuteczności samoczynnego wyłączania zasilania w sieci TN (dawnego

zerowania),

- uziemień,
- rezystancji izolacji,
- rezystancji stanowiska.

Ocena skuteczności zerowania wymaga przeprowadzenia pomiaru impedancji (rezystancji) pętli
zwarciowej, co realizowane jest metodą sztucznego zwarcia (rys.21).

Rys.21. Pomiar impedancji pętli zwarcia metodą sztucznego zwarcia.

Schemat układu do pomiaru prądu zadziałania wyłącznika róŜnicowoprądowego pokazano
na rys. 22.

- 37 -

L1
L2

L3
N

Rys. 22. Schemat układu do pomiaru prądu zadziałania wyłącznika róŜnicowoprądowego.

Przy pomiarach rezystancji uziemień stosuje się:

a) metodę techniczną (rys.23)

b) metodę kompensacyjną (rys.24).

Zasilanie

Regulacja prądu

6m 6m

20m

Rys.23. Schemat układu do pomiaru oporności uziemienia metodą techniczną

r 2

R 2

I 2

R x

Ind

R s

R p

U x

20m

Rys.24. Schemat układu do pomiaru oporności uziemienia metodą kompensacyjną.

- 38 -

Ocena wyników pomiarów uziemień:

1) Uziemienie robocze

2) Uziemienie ochronne

⋅

≤

3) Uziemienie odb. przy wyłączniku

∆∆∆∆

∆

⋅

≤

4 ) Uziemienie odgromowe budowli

PN/E – 05003

ark. 02 – Ochr. podst.

≤≤≤≤

÷÷÷÷

Ω

ark. 03 – Ochr. obost.

≤≤≤≤

Ω

ark. 04 – Ochr. specj.

≤≤≤≤

÷÷÷÷

Ω

5 ) Uziem. odgr. w liniach napowietrznych

do 1 kV

Ω

do 110 kV -

Ω

>>>>

110 kV

Ω

≤≤≤≤

Ω

Rrd

≤≤≤≤

Ω

≤

→

2,5

⋅⋅⋅⋅

1,2

⋅⋅⋅⋅

( bez kom. I

)

0,2 I

( z komp. I

)

∆∆∆∆

(

≤≤≤≤

300

Ω

)

- 39 -

Pomiary rezystancji wykonuje się prądem stałym stosując mierniki izolacji o róŜnych

napięciach znamionowych (50, 100, 250, 500, 1000, 2500 V).

Napięcie pomiarowe uŜytego miernika zaleŜy od napięcia znamionowego sprawdzanego

obwodu lub urządzenia i tak:

- w obwodach do 50 V (SELV, PELV) stosujemy napięcie pomiarowe 250 V,
- w obwodach 50 V do 500 V stosujemy napięcie pomiarowe 500 V,
- w obwodach 500 V do 1000 V stosujemy napięcie pomiarowe 1000 V.
Napięcie pomiarowe 2500 V stosowane jest przy badaniach kabli elektroenergetycznych o

napięciu znamionowym 1000 V oraz przewodów, kabli i urządzeń elektroenergetycznych o
napięciu znamionowym powyŜej 1000 V.

Wymagane wartości rezystancji izolacji określają szczegółowe przepisy eksploatacji

poszczególnych urządzeń elektrycznych. W odniesieniu do instalacji o napięciu do 500 V
wymagana rezystancja powinna wynosić co najmniej 0,5 M

Ω

, a dla napięcia 500

1000 V

–1 M

Ω

Na rys. 25 przedstawiono schemat układu do pomiaru rezystancji stanowiska.

U 1

(

- 1 ) [k

Ω]

75 kG

Wymiar elementów zapewniających

styczność z podłoŜem; 250x250 mm

Rys.25. Schemat układu do pomiaru rezystancji stanowiska metodą woltomierzową

1 - sztywna płyta (bakelit ok. 12 mm), 2 - sukno-filc o grubości 2 mm, 3 - folia aluminiowa

lub miedziana o grubości 0,2 mm, 4 - guma przewodząca o grubości 3 mm, 5 –
podłoŜe stanowiska.

Protokół z prac kontrolno-pomiarowych powinien zawierać:

1)  dane ogólne o obiekcie badań,
2)  informacje o wykonujących pomiary,
3)  dane o rodzaju badań,
4)  dane o metodzie pomiarów i charakterystykę uŜytych przyrządów pomiarowych,
5)  dane o warunkach przeprowadzenia badań (szczególnie waŜne przy pomiarach uziemień),
6)  tabelaryczne zestawienie wyników badań i ich ocenę,
7)  szkice rozmieszczenia badanych urządzeń, uziomów i obwodów instalacji,
8)  wnioski i zalecenia wynikające z pomiarów.

15. LITERATURA :

1. Z. GryŜewski: Prace pomiarowo-kontrolne przy urządzeniach elektroenergetycznych o

napięciu do 1 kV, wyd. VI, W-wa 2006.

2. J. Laskowski: Nowy poradnik elektroenergetyka przemysłowego, W-wa 2005.
3. W. Orlik: Egzamin kwalifikacyjny

elektryka

w pytaniach i odpowiedziach,

Krosno 2003.

- 40 -

4. W. Orlik, J. Przybyłowicz: Badania i pomiary eksploatacyjne urządzeń elektro-

energetycznych dla praktyków, Krosno 2004.

5. Praca zbiorowa pod red. K. Kuprasa: Wytyczne. Pomiary w elektroenergetyce do 1 kV.

Wyd. 6. W-wa 2006.

6. A. Pytlak, H.Świątek : Ochrona przeciwporaŜeniowa w układach energoelektronicznych.

W-wa 2002.

7. A. Rogoń: Ochrona od poraŜeń w instalacjach elektrycznych (poradnik), W-wa 2003.

8.  K. Sałasiński : Bezpieczeństwo elektryczne w zakładach opieki zdrowotnej. W-wa 2002.
9.  S. Siemek : Instalacje elektryczne do zasilania urządzeń elektronicznych. Wyd. 2.
    W-wa 2005.

10. J. Strojny, J. Strzałka : Elektroenergetyka – obsługa i eksploatacja urządzeń, instalacji i

sieci. EUROPEX, Kraków 2003.

11. T. Uczciwek: Dozór i eksploatacja instalacji oraz urządzeń elektroenergetycznych

w zakładach przemysłowych i innych jednostkach gospodarczych, (poradnik

szkoleniowy), W-wa 2001.

12. T. Uczciwek: Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz ochrona przeciwpoŜarowa

w elektroenergetyce, W-wa 1998.

13. Egzamin kwalifikacyjny D i E ( w pytaniach i odpowiedziach z zakresu eksploatacji

urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych). Zeszyty: 1 do 9.